ضیاالدین ناظم پور

جدای از نقص خلاقیت که پیش‌تر به آن اشاره شد و شامل تمامی تولیدات هنری هوش مصنوعی می شود، مسایل دیگری نیز وجود دارد که بر اصالت هنر انسانی تاکید می‌کند. نقص ارتباط احساسی یکی از مهمترین آنهاست. یک آهنگساز علاوه بر اینکه به شکلی هوشمندانه از مواد موسیقایی استفاده می‌کند تا اثری را خلق کند (کاری که هوش مصنوعی قادر به تقلید آن است)، احساسات انسانی خود را نیز به شکل ناخودآگاه به اثر خود می‌افزاید. کسانی که دستی بر آتش خلق موسیقی دارند این موضوع را بارها تجربه کرده‌اند.

این سوال در فهرست نخستین پرسش‌های اساسی در باب جهان هنر و ارتباط آن با حوزه تحقیقات هوش مصنوعی قرار دارد. اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند اثر هنری تولید کند که در ظاهر جذاب و حتی شگفت‌انگیز باشد، اما این سوال که  آیا می‌تواند هنری ایجاد کند که به طور واضح از هنر ساخته شده توسط انسان قابل تمیز نباشد، هنوز موضوع بحث است. برخی معتقدند که هنری که توسط هوش مصنوعی تولید می‌شود، می‌تواند با هنر ساخته شده توسط انسان برابری کند، در حالی که برخی دیگر باور دارند که خلاقیت عنصری است  که منحصراً به انسان تعلق دارد و ماشین نمی‌تواند آن را  تقلید کند.

موضوع زیبایی شناسی هنر یکی از مهمترین مسائلی است که فلاسفه هنر قرن‌هاست به آن پرداخته‌اند و در عین حال کمترین اتفاق نظر در همین حوزه از فلسفه صورت گرفته است؛ چرا که استنباط از مفهوم زیبایی بسته به عواملی چون تاریخ، شرایط سیاسی و اجتماعی، فرهنگ، جغرافیا و مسایلی از این دست، بسیار متنوع است. گذشته از این، همین عوامل نامبرده باعث می‌شوند که مفهوم زیبایی پدیده‌ای پویا باشد و در زمان‌های مختلف به اشکال گوناگونی جلوه کند. از این رو در باب چیستیِ زیبایی به سختی می‌توان (یا نمی‌توان) به تعریفی جهان شمول، انسان شمول و تاریخ‌مند دست یافت. با پیشرفت هوش مصنوعی و الگوریتم های پردازش کلمه، تصویر، حجم و صدا، موضوع زیبایی شناسی هنر به مرحله‌ای جدید، جذاب و در عین حال چالش برانگیز تبدیل شده‌است. در این مقاله، به بررسی نقش هوش مصنوعی در شناسایی و خلق زیبایی در هنر و بخصوص هنر موسیقی می پردازم.