نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (II)

۳- صامت و مصوت: تولید دسته ای از آواهای گفتاری همراه با ارتعاش تارهای صوتی و تولید صدا است مانند “آ”، “e” و… به این دسته از آواها “صدادار، مصوت یا واکه (Voiced)” می گویند. برعکس در تولید دسته ای دیگر از آوا ها اندامهایی به غیر از تار صوتی نقش دارند مانند دندانها، لثه و… این آواهای بدون بهره از ارتعاش تارهای صوتی را “بی صدا، صامت یا بیواک (Voicless)” گویند مانند “ش”، “s” و… بعضی از آوا ها هم ترکیبی اند مانند “ز” که اندام گفتاری مجزا جهت تولید صدای آن نقش داشته و در واقع ترکیب صامت و مصوت است.

۴– محل تولید گفتار (Place of articulation): محل برخورد اندام های متحرک و ثابت گفتاری جهت ایجاد حروف بی صدا (Consonant) را گویند.

۵- نحوه تولید گفتار (Manner of articulation): وضعیت نسبی اندامهای ثابت و متحرک در ایجاد گفتار را گویند. آواهای گوناگون بر اثر حرکات گوناگون اندامهای گفتاری شکل می گیرند. در واقع تاثیر اندام های گفتاری ثابت و متحرک بر جریان هوای ششها خارج شده از حنجره انواع آواهای صدادار، صامت سایشی، انفجاری و غیره را تولید می نماید. آواهای مصوت مانند “آ”، “ای” بر اثر ارتعاش تارهای صوتی به هنگام خروج هوای ششها از حنجره تولید می شوند. اما آوای صامت سایشی مانند “س” از تاثیر اندام های گفتاری ثابت و متحرک بر جریان هوای خروجی شش از محفظه دهانی شکل می گیرد. مکانیسم تولید گفتار بسته به نوع خروج جریان هوا از شش به بیرون همواره به دو شکل است:

مکانیسم بسته: این نحوه تولید به دلیل بسته بودن راه هوا ایجاد می شود. بر اثر فشار هوا گرفتگی باز شده و در نتیجه هوا به شکل انفجاری از دهان رها می شود. آوای ناشی از این مکانیسم انفجاری (Plosive) نام دارد. آوای انفجاری بسته به محل تولید انواعی دارد مانند:

  • “پ”: صامت انفجاری دولبی
  • “ب”: صامت انفجاری دولبی
  • “د”: صامت انفجاری دندانی (تماس نوک زبان با دندان بالا)
  • “ت”: صامت انفجاری دندانی (تماس نوک زبان با دندان بالا)

اگر باز شدن گرفتگی به تناوب صورت گیرد نوعی لرزش ایجاد می شود که به آوای منتجه لرزشی (Trill) گویند؛ مانند:

  • “ر”: صامت لثوی لرزشی (تماس متناوب نوک زبان با لثه)

مکانیسم باز: این نحوه تولید به دلیل باز یا نیمه باز بودن راه هوا ایجاد می شود. در یک شکل آن به دلیل نزدیک بودن اندام گفتاری و نیمه باز بودن راه خروج، هوا با اشکال و سایش خارج می شود. آوای ناشی از این مکانیسم سایشی (Fricative) نام دارد.

  • “س”: صامت سایشی لثوی
  • “ز”: صامت سایشی لثوی
  • “ش”: صامت سایشی لثوی – کامی
  • “خ”: صامت سایشی زبان کوچکی

۶- مشخصات آکوستیکی آواهای گفتاری‌: بخشی از آواشناسی (Phonetics) که ابعاد آکوستیکی گفتار را بررسی می کند آواشناسی آکوستیک (Acoustic phonetics) نام دارد. آواشناسی آکوستیک خصوصیاتی همچون دامنه دقیق موج، طول آنها، فرکانس پایه یا خصوصیات دیگر فرکانس امواج را بررسی می کند و به روابط این خصوصیات با دیگر شاخه های آواشناسی (مثل آواشناسی تولیدی یا شنیداری) می پردازد.

یکی از نتایج بررسی آکوستیکی گفتار آن است که اندام گفتاری را مانند یک سیستم صوتی بدانیم که با تغییرات شکلی و ارتعاشی خود به صورت یک فیلتر آواهای گوناگون را ایجاد می نماید. بخشهای مختلف اندام گفتاری جهت ایفای نقش به عنوان یک مولد صوت عبارتند از:

  • ششها: جریان هوای خارج شده از آنها به عنوان منبع تولید انرژی مورد نیاز برای ایجاد گفتار، به کار می رود.

این جریان هوا سایر اندامهای گفتاری را مرتعش نموده و در نتیجه این ارتعاش به هوا منتقل و آوا ایجاد می نماید.

  • حنجره و تار صوتی: باز و بسته شدن متناوب تارهای صوتی به وسیله عضلات حنجره مانعی در راه هوای خروجی از ششها ایجاد می نماید و هوا به طور متناوب محفظه حنجره می شود:

– عضلات حنجره با تغییر در کشش و ضخامت تارهای صوتی می توانند زیر و بمی و شدت اصوات را تغییر دهند.

– به دلیل حرکت متناوب و منظم تارهای صوتی، ارتعاش هوای محفظه حنجره کاملا منظم بوده و ساختار صوتی آن دارای هارمونیک است.

– حنجره با تقویت ارتعاشات خود، گفتار را قابل شنیدن می کند.

– حنجره به هنگام تولید آوای صامت از فعالیت باز می ماند.

– هرگونه تغییر در حالت روحی و رفتاری باعث تغییر در شکل ارتعاشی حنجره و تارهای صوتی آن می گردد.

  • حفره دهانی و بینی: محفظه دهانی و مجرای بینی مانند یک رزوناتور عمل کرده و تحت تاثیر ارتعاشات حنجره مرتعش شده و پدیده تشدید رخ می دهد:

ارتعاش این محفظه تابع حجم و ابعاد و درجه میرایی ارتعاش که تابعی از جنس مواد سازنده آن است می باشد. چون نسوج سطحی اندام گفتاری از مواد جاذب صدا می باشند، در نتیجه انرژی صوتی به میزان بالایی مستهلک شده و درجه میرایی ارتعاش بالا است. با این حال، برای تعدادی از فرکانس ها میزان میرایی ارتعاش کم می باشد و در ساختار طیف آوا می توان قله هایی را مشاهده نمود. برای هر آوا این الگوی ارتعاشی منحصر بفرد می باشد. از طرفی این نقاط برجسته در واقع حاصل تاثیر ارتعاش محفظه، بر ارتعاش تارهای صوتی است. بدین ترتیب علی رغم تغییر فرکانس ارتعاش تارهای صوتی الگوی ارتعاشی کلی (قله ها و برجستگی ها) همواره ثابت خواهد بود. این برجستگی ها که فرمانت (Formant) نام دارند و آنها را با F نمایش می دهند، از عوامل شکل دهنده جنس و رنگ صدا می باشند.

2 دیدگاه

  • کامیار بهبهانی
    ارسال شده در اسفند ۱۱, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۹ ق.ظ

    شاهین جان ، همیشه از مطالعه مقالاتِ شما آموخته م و لذت بردم
    دستت همیشه پُر باشه

  • علی
    ارسال شده در تیر ۱۴, ۱۳۹۷ در ۷:۵۲ ب.ظ

    نام صحیح این ساز بخت برگشته تنبک است نه تمبک همانطور که همیشه می نویسیم تنبور نه تمبوز همچنین هیچگاه نمی نویسیم زمبور ، ولی هر گاه به این ساز بخت برگشته می رسیم حتی نمی خواهیم نوشتن نام صحیح آن را هم رعایت کنیم حتی اگر محقق و پژوهشگر موسیقی باشیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

جلیل شهناز و چهارمضراب (III)

جلیل شهناز و چهارمضراب (III)

به هر روی در اجراهای کلاسیک موسیقی ایرانی، امروزه چهارمضراب نقشی تثبیت شده دارد و کمتر اجرایی را می‌توان یافت که چهارمضراب در آن نباشد. بیشتر نوازندگان و آهنگسازان از این نوع قطعات برای اجراهای خود می‌سازند. جلیل شهناز نیز یکی از موسیقی‌دانانی است که در اجراهای زنده، رادیویی و ضبط شده‌ی خود تعداد زیادی چهارمضراب اجرا کرده است. اهمیت این چهارمضراب‌ها از آن جهت است که وی نوازنده‌ای بداهه‌پرداز است و کمتر کسی از محققین و موسیقی‌دانان در ایران در این توانایی وی شک دارد (برای مثال نک. مقدمه‌ی تجویدی در (ظریف ۱۳۸۷) یا نوشته‌ی میرعلی‌نقی در (شهناز ۱۳۷۸)).
کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت مجید درخشانی با گروه سرو آزاد

کنسرت گروه موسیقی سرو آزاد در تاریخ ۱۹ مهر ماه ۱۳۹۲ با حضور افتخاری استاد مجید درخشانی در تالار وحدت برگزار شد. این کنسرت در دو بخش اجرا شد که در یک بخش، آثار اعضای این گروه و در بخش دیگر آثار استاد مجید درخشانی به اجرا رسید.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

مقایسهِ پیوندِ عارفانه شمس و مولانا با دوستی خالقی و وزیری به معنای یکسان شمردن ابعاد و ثمراتِ آنها نیست؛ اما چگونه میتوان وجوهِ مشترک آنها را نادیده گرفت. هر دو تمام کمال، دوستی روحی و رابطه ای متعالی و آسمانی بوده و هر دو تأثیری عمیقاً عاطفی به جای گذارده اند.
داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

این سئوال را پرسیدم به این دلیل که کنسرتو فرمی خاص است که میتواند تواناییهای آهنگسازی و موسیقایی زیادتری داشته باشد نسبت به فرم های دیگر. یک تصور عمومی هست در موسیقیدانان که اعتقاد دارند، کاملترین فرم سمفونی است ولی به اعتقاد من کنسرتو کاملترین فرم است، چراکه هم امکانات موسیقایی سمفونیک و هم امکانات موسیقایی تکنوازی در آن وجود دارد.
ارفع اطرایی: در موسیقی ردیف، عده ای سودجو از استقبال مردم سوء استفاده میکنند.

ارفع اطرایی: در موسیقی ردیف، عده ای سودجو از استقبال مردم سوء استفاده میکنند.

استاد ارفع اطرایی نخستین بانوی نوازنده ی حرفه ای سنتور است که تحصیلات خود را در سومین دوره ی هنرستان عالی موسیقی ملی به پایان رساند و از شاگردان به نام استاد ابولحسن صبا و استاد فرامرز پایور است. وی کتب ارزنده ای نوشته است که فرهنگ موسیقی ایران، سنتور و ناظمی، دوازده مقام موسیقی ملی ایران و زندگی و آثار حبیب سماعی از آن جمله اند.
نقد ردیف علی اکبر شهنازی

نقد ردیف علی اکبر شهنازی

هفته گذشته در فرهنگسرای هنر(ارسباران) جلسه نقد ردیف میرزاحسینقلی فراهانی نوشته داریوش پیرنیاکان، توسط سید علیرضا میرعلینقی برگزار شد.
شکل گیری دوباره رولینگ استونز

شکل گیری دوباره رولینگ استونز

اواسط دهه هفتاد گروه استونز به برنامه های جانبی پرداختند، وایمن و وود آلبومهای سولو منتشر کردند. ریچاردز به دلیل همراه داشتن هروئین دستگیر شد و پس از گذراندن دوره بازپروری در سال ۷۸ به گروه بازگشت.
شیرالی: به دنبال ریشه هایم می گردم

شیرالی: به دنبال ریشه هایم می گردم

چند سالیست که هنرمندان موسیقی ایران بنا به دلایلی دیگر دغدغه ای برای انتشار صوتی آثارشان در بازار موسیقی نیستند و این آثار را به صورت آلبوم یا تک ترک در وب سایت های مختلف، به صورت رایگان ارائه می دهند. به تازگی پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز، در وب سایت خود چند آلبوم با نوازندگی خود را برای دانلود علاقمندان قرار داده است؛ در مورد این اتفاق با او گفتگو می کنیم.
لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

من تعداد بیشماری از افراد را دیده ام که کارشان حتی سخنرانی است ولی در بخش حنجره و گلو دچار درد هستند. معلمینی بوده اند که هر روز در کلاس صحبت می کنند و نزد من می آیند و می گویند صدایشان خسته است یا درد دارند. همه اینها برمیگردد به تکنیک تولید صدای آنها.
نمی خواستم یک تهیه کننده مشهور سراغ من بیاید

نمی خواستم یک تهیه کننده مشهور سراغ من بیاید

از دسامبر ۱۹۹۹ ، تا حدود یک سال نورا جونز بطور پراکنده با گروه های Funk Fusion و Wax Poetic همکاری میکرد، ولی بزودی همراه با جسی هریس (Jesse Harris) ، لی الکساندر (Lee Alexander) و دن ریزر (Dan Rieser) گروه خودش را تشکیل داد.