آشنایی با اولین ساز الکترونیکی:
تصادفی که تاریخ موسیقی را متحول کرد

Elisha Gray 1835 -1901
Elisha Gray 1835 -1901
همه ما الیشا گری (Elisha Gray) را به‌عنوان مخترع تلفن می‌شناختیم، اگر الکساندر گراهام‌بل یک ساعت قبل از او به دفتر ثبت اختراعات نرفته بود در عوض نام‌ گری در تاریخ «موسیقی الکترونیکی» به‌عنوان مخترع اولین ساز الکترونیکی ثبت شده است. حال اگر بخواهیم فهرستی از بدشناس‌ترین مردان تاریخ تهیه کنیم، نام الیشا گری (Elisha Gray) بعد از Remo Giazotto (آهنگ‌ساز و محقق موسیقی سبک باروک ایتالیا) در ردیف دوم قرار می‌گیرد. به هر حال در کنار این بدبیاری بزرگ، او اختراع اولین ساز الکترونیکی را مدیون یک اتفاق تصادفی است.

الیشا ‌گری در سال ۱۸۳۵ در ایالت اوهایو در آمریکا به‌دنیا آمد. در ۱۰ سالگی توانست دستگاه تلگراف مورس را بسازد که مثل دستگاه واقعی کار می‌کرد. مرگ پدر و بیماری مادر او را واداشت تا در ۱۲ سالگی نان‌آور خانواده شود و درس خواندن را رها کند. البته بعد‌ها توانست به دبیرستان برود و از درآمد کار نجاری، شهریه مدرسه را بپردازد. در کالج مجذوب الکتریسیته شد.

تشویق‌های معلم علوم و مدیر آزمایشگاه آن مدرسه، چارلز چرچیل باعث شد الیشا گری با علاقه و هدفمندی بیشتری الکترونیک و فناوری تلگراف را دنبال کند. گری تا مرز بیماری کار می‌کرد و دوره کالج را در مدت پنج سال به پایان رساند. در این مدت تجربیات بسیاری از طریق آزمون و خطا به‌دست آورد. خود او می‌گوید: «عادت کرده بودم هر چیزی را که می‌دیدم یا می‌خواندم تا آن‌جا که امکانات اجازه می‌داد، بسازم. برای من این کار بهترین روش یادگیری و به ذهن سپردن قوانین علمی بود.»

در سال ۱۸۶۷ الیشا گری اولین مقاله خود را که در مورد روکش کردن کابل‌های خطوط تلگراف به‌منظور بهبود فناوری تلگراف بود ارایه کرد. الیشا گری در طول زندگی‌اش توانست ۷۰ اختراع را به ثبت برساند.

در سال ۱۸۶۹ او و دوستش بارتون (Enos Barton) شرکت Gray & Barton را با سرمایه اولیه ۴۰۰ دلار که مادر Enos به آن‌ها قرض داده بود به ثبت رساندند.

بعد از اختراع تلفن، شرکت Gray& Barton به سرعت خود را با فناوری Bell تطبیق داد و به تولید سامانه‌های تلفن رو آورد که این کار باعث شد به یکی از بزرگ‌ترین و پر‌اهمیت‌ترین شرکت‌های جهان در سال‌های اوایل قرن بیستم تبدیل شود.

الیشا گری مخترعی پرکار و نسبتا موفق بود و مثل بقیه مخترع‌ها او هم در مورد یکی از اختراعاتش شخص دیگری را به سرقت علمی و دزدیدن ایده‌اش متهم کرد. که داستان معروف دعوای بین الیشا گری و گراهام‌بل بر سر اختراع «تلگراف سخنگو» یا «تلفن» یکی از داستان‌های جالب و اپیزودهای مربوط به ثبت اختراع است.

الیشا‌ گری ادعا کرد برای اولین بار او بود که ایده استفاده از نوای موسیقی به‌عنوان پیام‌های تلگراف در سال ۱۸۶۷ – وقتی که یک لوله باریک فولادی مرتعش را در مداری شامل آهن‌ربای الکتریکی و یک کلید تلگراف قرار داد – به فکرش رسید.

وقتی کلید را می‌بست صدای موسیقی‌مانندی از آهن‌ربای الکتریکی می‌شنید. این اتفاق در نظر الیشا‌ گری یک نعمت بزرگ بود که از طریق یک آزمایش تجربی و کاملا تصادفی حاصل شده بود. بر‌خلاف گراهام‌بل که عادت داشت کار علمی کند و تمام منابع و مآخذ مورد استفاده‌اش را به‌صورت سند و مدرک معتبر ارایه دهد.

ولی جالب‌تر از داستان دعوای الیشا‌ گری و گراهام‌بل داستان اختراع اولین ساز الکترونیکی توسط الیشا ‌گری است. پاستور می‌گوید: «شانس همواره به ذهن آماده کمک می‌کند.» در این مورد هم ایده ساخت «تلگراف موزیکال» از مشاهده یک بازی بچگانه به فکر الیشا‌ گری رسید.

در اواخر فوریه ۱۸۷۴ سروصدای بچه‌ها از حمام خانه توجه الیشا ‌گری را به‌خود جلب کرد. در حمام، او دید که خواهرزاده کوچک و بازیگوشش مشغول شوک ‌دادن به بچه‌های همسایه با دستگاه‌های الکتریکی اوست. پسرک از همان دستگاه تلگراف با آن لوله باریک فولادی در حال ارتعاش در مدار آهن‌ربای الکتریکی برای بازی خود استفاده کرده بود. به‌طوری‌ که یک انتهای سیم‌پیچ ثانویه را لای درز وان حمام فرو کرده بود و انتهای دیگر را در دستش گرفته بود.

وقتی پسرک دست دیگر خود را به دیواره وان حمام می‌کشید، صدایی شبیه شیهه اسب تولید می‌شد. الیشا‌ گری خودش دستگاه را امتحان کرد و فهمید که اگر دستش را محکم‌تر و با فشار بیشتری روی سطح وان حمام بکشد صدای بلندتری را می‌توان تولید کرد. همچنین فهمید وقتی فرکانس ارتعاش لوله باریک فولادی را کم و زیاد کند، صدای تولید شده هم مطابق آن تغییر، فرق می‌کند.

سپس الیشا‌ گری اختراع خود را بهبود بخشید. به‌جای وان حمام از یک ویولن و یک ورقه فولادی استفاده کرد.

با پی‌گیری او در این جهت الیشا‌ گری توانست «تلگراف موزیکال» را بسازد که می‌توانست با استفاده از تعداد زیادی نوسان‌ساز گستره صوتی دو اکتاو را به‌صورت تک‌نت از محل اولیه انتقال دهد. سپس الیشا گری فکر کرد چطور می‌شود یک آکورد (chord) را انتقال داد. چطور می‌شود تعداد زیادی نت را انتقال داد؟ به این منظور الیشا گری دستگاهی ساخت که با هشت نوسان‌ساز که به‌وسیله یک ردیف کلید پیانو کنترل می‌شد، کار می‌کرد.

این دستگاه به سرعت، محبوب مردم آن زمان واقع شد و به این منظور الیشا ‌گری یک نوع از این دستگاه را که دو اکتاو داشت ساخت و روانه بازار کرد. الیشا گری اسم این دستگاه را تلگراف هارمونیک (Harmonic Telegraph) گذاشت.

این چنین بود که در سال ۱۸۷۷ الیشا گری اولین کنسرت موسیقی الکترونیک در جهان را ترتیب داد و برگزار کرد. الیشا گری که در طول حیات خود ۷۰ اختراع را به ثبت رساند، در روز ۲۱ ژانویه سال ۱۹۰۱ در ماساچوست از دنیا رفت. در میان اسباب و اثاثیه‌ای که از او به‌جای مانده ‌بود یک دست‌نویس پیدا شد که گویی در آن نارضایتی خود را از داستان به ثبت رساندن تلفن توسط گراهام‌بل نوشته بود.

در این متن آمده است: «تاریخ تلفن هیچ‌گاه به‌طور کامل نوشته نشد، قسمتی از آن از دید همگان مخفی ماند و قسمت بزرگی از آن با دروغ و دغل پیوند خورده و آن‌هایی هم که حقیقت را می‌دانند، مهر خاموشی بر لب زده‌اند.»

اگرچه کسی او را به‌عنوان مخترع تلفن نمی‌شناسد ولی نام او در تاریخ موسیقی الکترونیک ثبت شده است.

8 دیدگاه

  • حامی
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۵ در ۸:۵۵ ق.ظ

    جالب بود…

  • mohammad
    ارسال شده در اسفند ۲۰, ۱۳۸۵ در ۳:۴۳ ب.ظ

    ۰۹۱۳۲۶۲۶۸۶۲ in […] chiye bare mardom mikonid

  • alireza
    ارسال شده در اسفند ۱, ۱۳۸۶ در ۱۲:۳۱ ق.ظ

    fogholadast.dastet dard nakone vaghean

  • احد سرشاري
    ارسال شده در مرداد ۷, ۱۳۸۷ در ۸:۵۲ ق.ظ

    با عرض سلام من در زمینه موسیقی الکترونیک-ترنس تحقیق می کنم و علاقه خاصی به این نوع موسیقی دارم.اگر بخواهیم به صورت جدی به فعالیت در این زمینه(موسیقی ترنس)بپردازیم از کجا باید شروع کنیم.مشکل اینجاست که در ایران اطلاعاتی در این موردنیست و مدرسه موسیقی برای این کار وجود ندارد.با تشکر

  • sd
    ارسال شده در خرداد ۹, ۱۳۹۰ در ۱۰:۱۴ ق.ظ

    سلام
    جالبه
    و قابل پیگیری برای دانستن بیشتر.
    ارادتمند sd.

  • علیزاد
    ارسال شده در آذر ۴, ۱۳۹۱ در ۳:۱۰ ق.ظ

    خوبه که اختراعات دانشمندان غربی دزدیده میشه و مثل ما نیستند که خود دانشمندشون رو دیگران بدزدند.
    حکایت همونه که میگفت شعر دزد دیده بودیم ولی شاعردزد نه

  • ارسال شده در مهر ۸, ۱۳۹۴ در ۱۲:۲۰ ب.ظ

    درود
    متن فوق نیاز به ویرایش دارد. از سردبیر محترم تقاضادارم توجه بیشتر یبه کیفیت نگارشی مطالب سایت دارشته باشند.
    تشکر از انتقاد پذیری شما عزیزان.

  • ارسال شده در مهر ۹, ۱۳۹۴ در ۴:۰۷ ب.ظ

    دوست گرامی آقای آرش لطفا بفرمایید اشکال را در چه قسمتی دیدید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

از روزهای گذشته…

بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت شانزدهم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت شانزدهم)

بسیاری از سرودهای ساخته شده بوسیلهِ خالقی بنا به تقاضای سازمان یا تشکیلاتی خاصّ بوده و طبیعتاً متناسب با آنزمان ساخته شده اند. به همین علّت جای تعجب نیست که این سروده ها به ندرت شنیده شده اند یا امروزه در دسترس عموم قرار ندارند. امّا تردیدی نیست که جمع آوری و حفظِ همگی این ساخته ها در مجموعهِ آثار آهنگساز از اهمیتی تاریخی برخوردار است، بویژه آنکه در ساخت و پرداختِ تمامی این آثار دقت و ظرافتی کم نظیر بکار رفته است.
تقلای یافتن راهی نو (III)

تقلای یافتن راهی نو (III)

در آلبوم “سخنی نیست” هم‌گاه با این مساله طرفیم. برای مثال، در خود قطعهٔ “سخنی نیست”، بر روی “پشت درهای فرو بسته، شب از دشنه و دشمن پر”، این اتفاق رخ می‌دهد که البته به دلیل خصوصیات فضاسازانه‌اش در تناسب با تصویر شعری و هم چنین حل شدن‌اش در ریتم روانی که پیش از آن جریان داشته، نمی‌توان آن را نقطهٔ ضعف دانست؛ با این حال، این مساله در دیگر قطعات این آلبوم به چشم می‌خورد، به خصوص در قطعهٔ “آنکه مست…” (یا در خارج از این آلبوم، قطعهٔ “بزم تو” و بر روی مصرع “غمِ شب‌های جدایی”) که بر روی غزلی با ابیات هم وزن و قرینه، ایجاد تنوع در شکل ریتمیک جملات با کلام دشوار‌تر است و در نتیجه خطر ایجاد این تنوع‌های تحمیلی بیشتر.
«نیاز به کمالگرایی داریم» (II)

«نیاز به کمالگرایی داریم» (II)

شاید نویسنده و نوازنده سه تار و سردبیر مجله گفتگوی هارمونیک به نظر من عنوان قابل قبولی است، چراکه در این سه زمینه به اندازه ای کار کرده ام که قابل توجه باشد البته در کنار این ها به تار نوازی و آواز کلاسیک هم پرداخته ام و توانسته ام آنها را نیز به جایگاه آبرومندی برسانم و کارهایی نیز در این زمینه انجام دادم که کم و بیش به دست اهالی هنر رسیده است.
بودابار

بودابار

مجموعه آلبوم هایی با عنوان Buddha Bar مدتهاست که مورد توجه بسیاری از علاقمندان به موسیقی و همچنین عموم مردم قرار گرفته است بالاخص در ایران که توانسته است علاقمندان بسیاری را برای خود بدست آورد و یکی از پرفروشترین آثار در شاخه lounge و chill out (دوسبکی که خصوصیت مهم آن آرام بودن ریتم در آنها میباشد)
جف بک، نابغه دیوانه!

جف بک، نابغه دیوانه!

جف بک (Geoffrey Arnold “Jeff” Beck) در ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۴ در والینگتون انگلیس بدنیا آمد. او نوازنده راک انگلیسی و یکی از اعضای گروه رویایی آن زمان یعنی Yardbirds که ستارگانی چون اریک کلاپیتون و جیمی پیج در آن حضور داشتند، بود. جف بک در کودکی خواننده گروه کر کلیسا بود، وقتی نوجوان بود توانست نواختن را با قرض گرفتن گیتار فرا بگیرد.
فرانس لیست که بود

فرانس لیست که بود

بدون شک نوازندگان و علاقمندان به پیانو فرانس لیست و قطعه معروف “رویای عشق” را حتمآ میشناسند و چنانچه چند سالی هم بطور جدی پیانو کلاسیک کار کرده باشند حتمآ این قطعه را در رپرتوآر خود اجرا کرده اند.
ویولون گوارنری ویوتام (I)

ویولون گوارنری ویوتام (I)

قیمت درخواستی، ویولون گوارنری ویوتام را به گران ترین ویولون دنیا تبدیل می کند. این ویولون که در سال ۱۷۴۱ توسط گوارنری دل جزو ساخته شده است اکنون توسط شرکت بین و فوشی در شیکاگو، به این امید که قیمت آن تا ۱۸ میلیون دلار (۱۲ میلیون پوند) برسد، به فروش می رود. در دنیای ویولون های قدیمی، ویولون های استرادیواری به بهترین معروفند. اما بسیاری از ویولون شناسان و نوازندگان، اوج ویولون سازی را در ویولون های ساخته شده در شهر کرمونای ایتالیا به دست گوارنری دل جزو می دانند.
نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

مطمئنا نام و آثار پرویز مشکاتیان آنچنان با فرهنگ موسیقی معاصر ایران عجین گشته که می توان وی را از بزرگترین و تاثیرگذارترین نوازندگان وآهنگسازان سه دهۀ اخیر ایران به حساب آورد.
گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

گفتگو با آن سوفی موتر (VI)

به خاطر استفاده از آرشه باروک، تمپو ها تغییر کرده اند که چشم انداز کاملا متفاوتی را ایجاد می کند. راستش من دیوانه صداهای درونی هستم. از لحاظ ساختار موسیقیایی به صدای سولیستی علاقه ای ندارم. در این تور کنونی، هر روز چیزه های ظریف و کوچکی را به ارکستر می گویم و از این بات بسیار خوشحالم زیرا این امر خود موسیقی پیچیده ای است. مانند رگ های بدن. ما نباید تنها به بدن فکر کنیم بلکه باید از شریان های بی شمار خود نیز آگاه باشیم و بدانیم که این شریان ها در موسیقی باخ بسیار حیاتی هستند زیرا موسیقی نبض خود را وام دار آنهاست. در اینجاست که خون جریان دارد و این همان چیزی است دغدغه من است.
همایون شجریان و اولین کنسرت مستقل با گروه دستان

همایون شجریان و اولین کنسرت مستقل با گروه دستان

برای اولین بار همایون شجریان بطور مستقل به اجرای کنسرت می پردازد، در این برنامه گروه پرکار دستان در یک تور بزرگ اروپایی همراه او خواهند بود. همایون شجریان پیش از این بارها همراه با پدرش به اجرای برنامه پرداخته است ولی آلبومهای “نسیم وصل”، “ناشکیبا”، “شوق دوست”، “نقش خیال” و اخیرا “با ستاره ها” را با آهنگسازی محمدرضا ضرابیان، علی قمصری و اردشیر کامکار را به صورت مستقل و بدون همراهی پدر، روانه بازار کرده است.