نقدی بر اجرای استابات ماتر توسط گروه کر فیلارمونیک ایران

گروه کر فیلارمونیک ایران، در روزهای ۴، ۵ و ۶ شهریور ماه، “استابات ماتر” اثر آنتونین دورژاک را به رهبری علیرضا شفقی نژاد روی صحنه برد. اجرای این اثر فاخر، کاری بسیار سنگین و بزرگ است که گروههای معتبری در جهان اقدام به اجرای آن نموده اند؛ مطمئنا شنیدن اجراهایی نظیر “گروه کر و ارکستر فیلارمونیک لندن” و یا “ارکستر سمفونیک ژنو” از طرفی سطح توقع شنونده خاص را بالا می برد و از جهتی مخاطب را در مواجهه با ورژن وطنی دچار مشکل می نماید.

البته مقایسه اجراهای مختلف و توجه به نقاط قوت و ضعف آنها امری است که هر مخاطب حرفه ای و خاصی ناگزیر به انجام آن است.

این موضوع که جناب شفقی و اعضای گروه در طول یکسال و نیم، تمرین و ممارست نسبت به اجرای این اثر اقدام نموده و اصلا جسارت انجام چنین کاری را داشته اند، در جای خود بسیار قابل تقدیر است. احساسی که در بطن کار وجود داشت و پشتکار اعضاء در اجرای هر چه بهتر اثر نیز در خور توجه بود.

اما توجه به برخی مشکلات و کاستی ها می تواند در بهبود کیفیت اجراهای آتی این گروه جوان و مستعد راهگشا باشد. ۱- بر طبق تنظیم اصلی این اثر، باید ارکستری با این مشخصات گروه کر و سولیست ها را همراهی می کرد:
۲ فلوت – ۲ ابوا – ۱ کرآنگله (انگلیش هورن) – ۲ کلارینت – ۲ فاگوت – ۴ هورن – ۲ ترومپت – ۳ ترومبون – ۱ توبا – تیمپانی – ارگ کلیسا – ویولن ها – ویولاها – ویولن سل ها و کنترباس (که تعداد زهی ها میتواند نسبت به بزرگی ارکستر متفاوت باشد چنانکه در صفحه آخر بروشور کنسرت درباره اجرای شخص دورژاک در تور انگلستان در سال ۱۸۸۴ آمده است: “ارکستر از ۲۴ ویولن یک، ۲۰ ویولن دو، ۱۶ ویولا، ۱۶ ویولنسل و ۱۶ کنتر باس تشکیل می شود”).

در حالیکه ارکستر این اجرا شامل این موارد بود:
۲ فلوت – ۳ ابوا – ۲ کلارینت – ۱ فاگوت – تیمپانی و ارگ کلیسا

کوچک کردن ارکستر، کم کردن تعداد و حذف برخی از سازهای بادی و حذف کامل سازهای زهی یکی از بزرگترین کمبودهای این اجرا بود، بطوریکه کمرنگی ارکستر و خلا ناشی از فقدان برخی از سازها کاملا مشهود بود.

در اینجا لازم است به این نکته اشاره شود که اگر اجرای این اثر تنها با همراهی یک پیانو و یا ارگ کلیسا انجام می گرفت، شاید به این اندازه نقصان و بی رنگی در آن دیده نمی شد. توجه به برخی از اجراهای بزرگ جهانی نیز موید این موضوع است؛ به عنوان نمونه اجرای سال ۲۰۰۸ استابات ماتر دورژاک با همراهی پیانوی خانم “Brigitte Engerer” یکی از اجراهای موفق و بدون حضور ارکستر بزرگ می باشد.

۲- هر چند مقایسه سولیست های (تک خوان ها) این کار با سولیست های ارکسترهای بزرگ جهان کار به جا و صحیحی نیست ولی نمی توان از ضعف سولیست “تنور” به راحتی گذشت. با این حال سولیست های “آلتو” و سوپرانو” عملکرد قابل قبولی داشتند.

۳- متن این اثر از سروده های مذهبی کلیسای کاتولیک، مربوط به قرن ۱۳ میلادی، منسوب به “Franciscan Jacopone da Todi” و به زبان لاتین می باشد و ترجمه آن در بروشور کنسرت و همچنین پخش همزمان آن در هنگام اجرا بر روی پرده، اقدام مفیدی در قوی تر کردن ارتباط تماشاچیان با روح اثر بود. منتهای مراتب، مترجمین بیشتر از آنکه به بیان مفهوم اصلی شعر بپردازند، درگیر آهنگین و مسجع بودن آن شده بودند و به همین دلیل در اکثر موارد از بیان اصلی و روح واقعی آن دور می شدند. بطور مثال در پارت دهم و پایانی اثر با این ترجمه روبه رو هستیم:
در آن هنگام که جسم من فنا گردد
در آن هنگام که جسم من فنا گردد
تو یاری کن
که روحم نیک دریابد
شکوه آن بهشت جاودانی را.

در حالیکه ترجمه ی این قسمت به این شکل است:
در حالیکه بدن من اینجا می پوسد
روحم را یاری کن تا به خوبی بداند
و در بهشت با تو ایمن باشم – آمین –

امید است در آینده شاهد اجراهایی قوی تر و قابل توجه تر از این گروه باشیم.

یک دیدگاه

  • آذرمهر شفیعی
    ارسال شده در اسفند ۱۴, ۱۳۹۳ در ۹:۰۰ ق.ظ

    از نقد دقیق و توام با تاریخچه موضوع (کنسرت) بسیار سپاسگذارم .

    بااحترام
    آذرمهر شفیعی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایوارگاه»

وحید طهرانی آزاد با ایوارگاهش نشان می‌دهد که امروز، برخلاف تصور درونی‌شده‌ی عمومی، می‌توان بدون عملیات محیرالعقول و شعبده ساز درخور زد و گوشی یافت. اگر از چهار دونوازی کوتاه سنتور و ویلن (پرنای ۱ تا ۴)، با همه‌ی کمیابیِ خودِ ترکیب و نگاه متفاوت به سبک و سیاق خط ویلن، موقتا چشم بپوشیم هیچ چیز عجیب و غریبی در ایوارگاه نمی‌یابیم. آنچه در ایوارگاه به گوش می‌رسد غریبه که نه، اما شخصی است.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

از روزهای گذشته…

جاوید افسری راد و ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ

جاوید افسری راد و ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ

«ماه در چاه»، مجموعه ای از ساخته های جاوید افسری راد آهنگساز ایرانی و نوازنده سنتور، به زودی توسط ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ به اجرا در می آید. این مجموعه هفت قطعه در مایه های شور، اصفهان، بیات شیراز، سه گاه، نوا و چهارگاه است که ۶۰ نوازنده نروژی در روزهای ۱۴ و ۱۵ سپتامبر (۲۳ و ۲۴ شهریور) در اسلو به اجرا آن می پردازند. رهبری این ارکستر را پتر زیلوی (Peter Szilvay) برعهده دارد.
جشن(II)

جشن(II)

رابطه‌ی میان بخش‌های مرتبط با موسیقی ایرانی در متن بسیار سخت، اما به خوبی صورت گرفته است به طوریکه شنونده از حضور آنها احساس ناپیوستگی نمی‌کند. مشایخی برای برقراری این ارتباط، به هنگام حضور پاره‌های ایرانی اثر با تمهیداتی از پیش فضای اثر را برای حضور آنها آماده می‌کند، برای مثال از قبل یک یا دو صدا را از میان ارکان اصلی فواصلی که بعد ظاهر خواهند شد به عنوان قسمتی از بافت قبلی می‌آورد و پس از تمام شدن نیز تا مدت کوتاهی آنها را ادامه‌ می‌دهد. این تمهیدات باعث می‌شود حضور موسیقی ایرانی در این میان زیاد دور از ذهن نباشد.
مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

موسیقی مینی مالیستی بر مبنای مفهوم فرو کاستن و به کارگیری حداقل مضامینی که یک آهنگ ساز در یک اثر مورد استفاده قرار می دهد، استوار می شود. در ساخته های مینی مالیستی دهه ی ۱۹۶۰ ، تقریباً تمامی عناصر موسیقایی (هارمونی، ریتم، دینامیک، انتخاب سازها) غالباً در طول اثر ثابت می مانند یا بسیار آزاد دچار تغییرات می شوند. در حالی که در موسیقی کلاسیک غربی، در بیشتر ژانرها، به خصوص آثار پیش اکسپرسیونیستی، تکرار در متن یک فرم دراماتیک انجام می شود.
اپراخانه (II)

اپراخانه (II)

بیشتر سالنهای اپرا در سراسر دنیا سن های خیلی مکانیزه ای دارند،بالابرهای سن برای تغییر سریع مجموعه های سنگین.در اپرای متروپولیتن، به عنوان مثال، در طول برنامه مجموعه سن اغلب تغییر میکند.هنگامی که مخاطبان در حال تماشا هستند، خوانندگان درحالیکه می خوانند، بالا و پایین میروند. در ساخته های Met در اپرایAida و افسانه های هافمن (Tales of Hoffman ) شاهد این اتفاقات هستیم.
ویولون مسیح استرادیواریوس (V)

ویولون مسیح استرادیواریوس (V)

بیشترین اختلاف میان برداشت شماره ۱ (عدد عنوان شده در جدول) و برداشت شماره ۳ (اندازه مقطع عرضی ناحیه پایین در الگوی خط محیطی) بوده که حدود ۱/۱ میلی مترمی باشد.
در خانه عنایت الله شیبانی با استاد سه تار، احمد عبادی (II)

در خانه عنایت الله شیبانی با استاد سه تار، احمد عبادی (II)

به لباس های عبادی که بسیار خوشرنگ بود خیره شدم و به کفش هایش که انگار تازه از کفاشی خریده است، کروات و «پوشت» او که با لباسهایش هماهنگی کامل داشت و بوی ادکلنی که در فضای اطاق پیچیده نشان می داد که تا چه حد به نظافت و حفظ ظاهر اهمیت میدهد. شاید خنده دار باشد اگر بگویم که جوراب های عبادی هم از نظر رنگ و فرم برای من تازگی داشت.
مطالعه تطبیقی عود و گیتار (III)

مطالعه تطبیقی عود و گیتار (III)

سومریها برای همنوازی با چنگ های بزرگ و کوچک از بربط در اندازه و شکلهای مختلف استفاده می کردند. یکی از معروف ترین نمونه های نقش های بدوی که از تل حلف در مرز سوریه به دست آمده است، یک شیر را در حال نواختن بربطی باریک با پنج زه نشان می دهد. ساختمان کاسه ساز ساده است و در روی آن سر گاوی که در نمونه های مشابه دیده می شود وجود ندارد. همچنین نمونه هایی از کروتای سلتی یا روت که قبل از مسیحیت در شمال اروپا استفاده می شدند برای ما باقی مانده است. از این مطلب این طور استنباط می شود که سومری ها این ساز را حتی قبل از اینکه به بین النهرین رسیده باشند می شناختند.
شکوری: همه ایرانی ها شاعر هستند!

شکوری: همه ایرانی ها شاعر هستند!

آن دوره ای که با صداو سیما کار می کردم با آقای پورتراب در ارتباط بودم و پیش ایشان می رفتم. من به ایشان پیشنهاد دادم که چرا قطعاتتان را ضبط نمی کنید؟ آقای پورتراب یک سری قطعات را که همین سال های اخیر نوشته بودند و یک سری را هم که مربوط به سال های قبل بود و کارهای ارکستری بود به من دادند و موافقت کردند این قطعات اجرا شود؛ من این قطعات را به تلویزیون بردم؛ یکی «برای یک فرشته» نام داشت که یادم است یکبار که رفتم و ضبط کردیم متاسفانه فایل اش گم شد و البته چک حق الزحمه ماهم گم شد!
تاخیر در اجرای کنسرتهای استونز

تاخیر در اجرای کنسرتهای استونز

ستاره های افسانه ای موسیقی راک گروه رولینگ استونز برنامه اجراهای زنده خود در کشورهای اسپانیا، بلژیک، روسیه، فرانسه و ایتالیا را تغییر می دهند. قرار است تور “A Bigger Bang” در جولای از سر گرفته شود.
دیبازر: اولین بودن برای من ارزش نیست

دیبازر: اولین بودن برای من ارزش نیست

عموما که معرفی کردن توسط خودم انجام شده، به آن صورت که خودم دوست داشتم معرفی کردم ولی شاید این بار به صورت دیگری معرفی کنم. حمید رضا دیبازر، ۴۲ ساله، متاهل، بدون فرزند، آشپزی و مکانیکی بلد نیستم، کار خانه را گاهی اوقات دوست دارم و گاهی دوست ندارم انجام دهم، دوست دارم سریع رانندگی کنم، دوست دارم گاهی در ماشین موسیقی گوش ندهم، دوست دارم رستورانهایی برم که در آنها موسیقی اجرا نمی شود. در استودیو شخص دقیقی هستم و تقریبا از کارم خسته نمی شوم، در ارتباط با کارم با انرژی و با انگیزه هستم. نسبت به کارم فرد امیدواری هستم، کارم به من انرژی می دهد و من هم با تمام انرژی کار می کنم.