نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (II)

پیر بولز
پیر بولز
کوشش موسیقی امروز بر این است که ما را یکباره با تاریخ غیر قانونی (تاریخ نامشروع)، آناکرونیزم خلاقانه و فانتزی تاریخی روبرو کند. زیرا در دوران خاصی از فرهنگ و تاریخ، به دلیل حذف بخش عظیم بشریت از تاریخ رسمی، استخراج و بیان مخفی گاه های تاریخ اهمیت پیدا میکند. در واقع موسیقی و تاریخ رسمی عصر حاضر تلاش میکند تا تاریخ امروز جهان را جانشین تاریخی کند که میبایست وجود داشته باشد.

پس تلاش موسیقیدانان امروزی در پروراندن یک ایده آل و نسبت دادن آن به آینده، دور از ذهن نیست. حال برای اینکه ما بتوانیم به مرحله جانشین سازی انسان (نه بوسیله معرفت فلسفی) دست یابیم، باید از طریق مکانیزم های هنری جلو برویم و در نتیجه با راهی جز تشریح و تاویل روبرو نخواهیم شد. زیرا بخش هایی از این راه که به طور صریح بیان نشده اند، به صورت مخفی بروز کرده اند.

چنین است که تلاش ما بر این خواهد بود که درباره زمان حال و آینده به یک پیش داوری برسیم. زیرا با وسعت بخشیدن به آینده است که موسیقی تخیلی، علمی و حتی جنبه های هرمنوتیک موسیقی و انواع اسرار درونی آن اهمیت می یابد.

در چنین شرایطی ساختن و آفریدن معطوف می شود به آینده بشریت، به خصوص به زمان حال و اثر موسیقایی متکی میشود به هستی شناسی مولف؛ تا جایی که سازمان صدایی فاعل “آنیما و آنیموس” بتوانند تمام واقعه، نوانس، سکوت، دینامیک و چندگانگی های زمانی و صدایی را آزادانه و با تشخص فردی بیان کنند، بی آنکه تئوریزه شده باشند.

موسیقی در قرون گذشته برای خود تشریفات خاصی قائل شده و آنها را درونی کرده است، در حالی که واقعیت بیرونی نداشته اند. چنین است که تمام عصیان های فردی و جمعی باید در یک زمان از مدارا دست بکشند.

ما در مرحله ای میبینیم که “پیر بولز” و “لیگتی” شروع میکنند بر برهم زدن قرار دادهای پیشین و می کوشند تا هیچ یک از جریانات، نهادی و موسسه ای نشود. زیرا زمانی که تمامی مولدهای صدایی بر خلاف یک دیگر حرکت می کنند، بخشی از آن صداها قربانی بخش دیگر می شوند و عصیان از دید تاریخ رسمی، مخاطب را در مقابل موسیقی کانالیزه شده قرار میدهد.

بنابراین ما در مقابل کوارتت زهی اثر “لیگتی” نه به دنبال حقیقت خواهیم گشت و نه شبه واقعیت. زیرا اولین حسی که از شنیدن این گونه آثار به ما دست میدهد، اعجاب انگیز بودن و لذت بردن از این آثار هنری است. پس میرسیم به این که اثر هنری به دنبال اعجاب است و در اعجاب، نوعی زیبایی نهفته که نه تنها موزون نیست بلکه غریب است.

در قرن نوزده هنر به خاطر هنر، برج عاج، سورئالیسم، سمبولیزم، حلقه ی نیبلگونگ واگنر، اشعار بودلر و مالارمه و … پیش می آید. همه اینها با تصورات اجتماعی حاکم در قرن نوزده رشد میکنند. از طرفی چون ذات هنر مخالف استبداد است و فرهنگ موسیقایی ایران هنوز نتوانتسه است با این سیستم فکری و عملی مبارزه کند، طبعا نمیتواند منطق فکری قرن بیستم را به عنوان یک عنصر حاکم بپذیرد.

عنصری که در آن تفکر انتزاعی ملاک واقعی است. چون در عصر حاضر واژه “نو” مترادف و هم گام با مدرنیته است، امکان به وجود آمدن موسیقی “نو” در ایران امروز به صفر خواهد رسید. متاسفانه هیچ یک تعاریفی که درباره واژه “نو” در جامعه امروز ایران متداول شده مقبولیت عام پیدا نکرده است. امروزه هر کوششی برای دست یافتن به مفهوم هنر نوین نیازمند این است که هنر با مدرنیته و بعد از آن بیامیزد. بنابراین تمامی تعریف های هنر از ارسطو تا تالستوی زیر سوال خواهند رفت (موسیقی امروز زیباشناسی خاصی را برای خود قائل شده است که در زیر مجموعه هیچ یک از تعاریف گذشته هنر نمیگنجد).

گذشتن از مدرنیزم نیازمند این است که هنر شرایط لازمی را برای نمود پیدا کردن عصر حاضر تدارک ببیند. گرچه واژه مدرن مفهومی است که از دوره رنسانس منقطع شده و گسست پیدا کرده است، ولی از نظر فلسفی مفهومی پیچیده دارد که در سه بعد مطرح میشود:
۱- در بعد تاریخی، همانا و رویایی حال است با گذشته؛ به این معنا که گذشته نفی، و حال اصالت پیدا میکند.
۲- گشاده بودن و به استقبال آینده رفتن و از گذشته گسستن (البته این مفهوم در زمان اعلام حضور خود در ابتدای قرن بیستم ویژگی های بسیار پیچیده ای داشته است و هنوز بر سر آن تضادهای معنایی وجود دارد)
۳- مرحله تاریخ و زمان بندی تاریخ غرب. به اعتقاد من عصر مدرن نه از دوره رنسانس و نه از دوره روشنگر، بلکه به این سبب که “مدرن” واژه ای معنا شناختی و چند بعدی مفهومی است، از دوره دکارت (یعنی از همان روزگار گسست در اندیشه و رویکرد غرب و هستی “آیت وجود” و “معرفت شناسی” شروع میشود.

2 دیدگاه

  • babak
    ارسال شده در تیر ۹, ۱۳۸۶ در ۱۲:۵۴ ق.ظ

    dorood bar shoma dooste aziz .belakhare kasi peyda shod ke darke dorosti az mosic dashte bashad.

  • هورمزد
    ارسال شده در مرداد ۲, ۱۳۸۶ در ۳:۴۴ ب.ظ

    به اعتقاد من نو آوری و مدرنیته دو مفهوم کاملا متفات هستند که گاها با یکدیگر اشتباه میشوند ، چرا که هر اثر پیشرو و نو آورانه ای صرفا توانایی مدرن بودن را دارا نیست ، چرا که مدرنیته به معنای خرد ورزی و خرد گرایی به جای سنت گرایی ست . بر همین منوال نیز به کار بستن تفکری انتزاعی نیز امکانات لازم به جهت دست یازیدن به هنری مدرن را فراهم نمیسازد .و در ادامه اگر ما در موسیقی ایران به مدرنیته دست نیافته ایم به این دلیل است که موسیقی ایران پس از انقلاب متوقف و حتی پس رفت نموده و این نه تنها در موسقی بلکه در تمامی جوانب فرهنگ این مرز و بوم به چشم میخورد .بدیهست که از چنین کالبد سرکوب شده و مسله شده ای نمیتوان انتظار پیشرو بودن و انتزاعی شدن را داشت . .. .

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

از روزهای گذشته…

کنسرت لیلی افشار در نیاوران

کنسرت لیلی افشار در نیاوران

رسیتال گیتار کلاسیک لیلی افشار در تاریخ ۱۸ و ۱۹ مرداد ماه طی دو شب در فرهنگسرای نیاوران برگزار خواهد شد. افشار در این کنسرت به اجرای قطعاتی از آهنگسازانی چون تدسکو، باخ، لئو براور، آلبنیز و همچنین قطعات محلی تنظیم شده برای گیتار کلاسیک خواهد پرداخت. بلیط فروشی این کنسرت از طریق گیشه فرهنگسرای نیاوران آغاز شده است.
اقیانوسی بنام باخ (III)

اقیانوسی بنام باخ (III)

باخ از آزمایش گذشت زمان سربلند بیرون آمده و همین امر می تواند دلیل محکمی بر توانایی های او باشد. با دقت در دلایلی که سبب بقای شهرت و جاودانگی آثار باخ شده می توان وجه تمایز او را با دیگر آهنگسازان هم ردیفش به وضوح دریافت.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXV)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXV)

نامه از آلیس به کاریس، دوم ژوئن: عزیزم، روستا منتظر آمدن تو است و همچنین خود من! یک جشن خوب نیز در کنار تو به مناسبت تولد پدرت بر پا می کنیم که با حضور تو از عزیزترین جشن ها خواهد بود. هنوز هیچ نامه یا کادویی به دست او نرسیده است، به غیر از چند شاخه گل از طرف رزا!
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

جا دارد از آقایان هومان اسعدی، بهنام ابوالقاسم، مانی جعفرزاده، حمیدرضا دیبازر، فردین خلعتبری و کارن کیهانی بابت صحبتهای پر مهرشان تشکر کنم و همچنین از استاد نادر مشایخی، علی صمدپور، مرتضی شیرکوهی، شهرام توکلی، مهیار علیزاده، هومن اتابکی و سایر عزیزانم که با وجود ترافیک کاری زیاد امروز حضور پیدا کردند.
رمانتیک و ناسیونالیسم

رمانتیک و ناسیونالیسم

تقدان موسیقی معتقدند که آهنگسازان دوره رمانتیک به نگرش و دریافت خاصی از موسیقی دست پیدا کرده بودند که تا آن زمان هیچ یک از موسیقیدانها به آن حد از درک و بیان احساسات در موسیقی دست پیدا نکرده بودند.
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.
پدر

پدر

پاول آنکا همواره جزو خوانندگان و ترانه سرایانی بوده است که در اشعار خود به موضوعات انسانی و خانوادگی پرداخته و هرگز از ارزشهای واقعی زندگی، عشق میان والدین و فرزندان و روابط زیبای انسانی دور نبوده است. ترانه زیبای پدر (Papa) یکی از آثار زیبای او درباره ارزش عشق و محبت در خانواده و سرنوشت محتوم تمام انسانها است که به جدایی از عزیزان می انجامد و در نهایت آنچه باقی میماند یادگارهای عاطفی، خاطرات و درسهای زندگی هستند.
پازل ارکستر سمفونیک و سیاست‌های دولتی در ایران

پازل ارکستر سمفونیک و سیاست‌های دولتی در ایران

نام ارکستر سمفونیک تهران و جنجال‌های به‌ظاهر، تمام‌نشدنی پیرامون آن، از حدود دو سال پیش آغاز شد. زمانی که علی رهبری، موفق‌ترین رهبر ارکستر ایرانی، به عنوان رهبر ثابت ارکستر برگزیده شد. علی (الکساندر) رهبری که در هنرستان موسیقی ملی تهران و آکادمی موسیقی وین تحصیل کرده، در کارنامه هنری‌اش، هشت سال رهبری دائم ارکستر فیلارمونیک رادیو‌–‌ تلویزیون بلژیک و رهبری معروف‌ترین ارکسترهای اروپایی را به صورت میهمان دارد.
موسیقی ایرانی و سرنوشت ارکستر سمفونیک تهران در سالی که گذشت

موسیقی ایرانی و سرنوشت ارکستر سمفونیک تهران در سالی که گذشت

سالی که گذشت سال پرکاری برای موسیقی ایران بود و البته نه پربار! برنامه های استادان موسیقی ای که از شهرت بالایی در میان مردم برخوردار بودند، با استقبال بسیار زیادی روبرو شد ولی آنطور که از نقد های نوشته شده بر این کنسرت ها میشود احساس کرد، چنان که باید از نظر محتوایی باری نداشت.
او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (I)

او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (I)

فردریک فرانسیس شوپن (Fredric Francois Chopin) در مارچ سال ۱۸۱۰ میلادی در شهر زلازولا لهستان متولد شد و در اکتبر ۱۸۴۹ میلادی در ۳۹ سالگی از دنیا رفت. او ابداع کننده نوآوری­هایی در فرم­های سونات، والس، نوکتورن، اتود، پرلود و پولونز بوده است.