موسیقی و طنز (قسمت اول) – گفتگوی هارمونیک Harmony Talk

موسیقی و طنز (قسمت اول)

علی رضا میرعلی نقی
علی رضا میرعلی نقی
در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۸۴ نشستی به دعوت دفتر پژوهشهای طنز در حوزه هنری، برگزار شد که سخنرانی این برنامه را سید علی رضا میر علینقی عهده دار بود. امروز متن کامل این سخنرانی را می خوانیم:

مایلم تشکر صمیمانه ام را در اینجا اعلام کنم از تمام دوستانی که بی شائبه کمکم کردند تا این برنامه برگزار شود. سید عبدالجواد موسوی و برادرانش، سجاد پورقناد و به ویژه یاران مهربانی که در این بعد از ظهر گرم تابستان، به اینجا آمدند و با حضورشان، مرا تشویق کردند؛ از همه آنها متشکرم.

قبل از حرف هایم خواهش میکنم به یک قطعه موسیقی جدی گوش کنیم. audio file باله درچه قو اثر پیتر چایکوفسکی ، آهنگساز بزرگ روسیه قرن نوزدهم، که البته با موضوع بحث امروز ما بی ربط است!

حوزه انتخاب شده برای گفتار امروز عصر من، حوزه ای محدود است و این محدودیت را خودم عمدا” انتخاب کردم تا بتوانم با تمرکز و امید به حصول نتیجه ای ارضا کننده حرف بزنم. از طرف دیگر باید محدودیت وقت و محدودیت فضا و امکان را نیز در نظر گرفت. این نشستها بیشتر در فضایی دوستانه است تا علمی و آکادمیک و نمیشود بیش از حد معینی آن را سنگین کرد.

پیش از من، اساتید، پیشکسوتان و طنز نویسان توانا سخنرانی کرده اند؛ من هیچکدام از اینها نیستم! مطالعات من در موسیقی است و موضوعاتی که به آن مربوط میشود و یا ربط داده میشود و یکی از آنها طنز است. از من انتظار سخنرانی تخصصی درباره طنز را نداشته باشید، ولی موضوعی که مطرح میکنم، تا جایی که میدانم جدید است و برای اولین بار است که طرح میشود.

شاید این بداعت موضوع، قلت بضاعت مرا در امر طنز توجیه کند… چرا اولین بار؟ تا جایی که دیده ام و دیده اید، نشست های خیلی انگشت شماری که در این ده سال گذشته پیرامون طنز و طنز پردازی در حوزه هنری و دانشگاه سوره سابق برگذار شده، هر وقت نوبت به موسیقی رسیده است، صحبت از ترانه ها و تصنیف های طنز آمیز بوده است.

البته بیشتر در حوزه موسیقی های نواحی و بومی، نه موسیقی های متعلق به حوزه شهر نشین. در این که ترانه های طنز، یا به عبارت دقیقتر: کلام ملحون یعنی عبارات و واژگان طنز آمیز آمیخته با نغمه و آهنگ، از کار برد قوی اجتماعی بهره مند هستند تردیدی نیست. یکی از کارکردهای همیشگی موسیقی در تاریخ ایران، به ویژه در برهه های حساس اجتماعی و تاریخی، همین کار کرد طنز آمیز بوده است.

می توان برای پژوهش درباره انواع و اقسام آن، کنفرانسهای متعددی گذاشت و از افراد متعدد دعوت کرد که درباره انواع و اقسام آن، حرف بزنند، نمونه ضبط شده و حتی مجریان زنده و حاضر بیایند و چه بسا برنامه آنها جالبتر از این برنامه ای باشد که رنج دیدنش را بخود هموار کرده اید.

عرصه ترانه های طنز بخصوص در زبان فارسی، هم از لحاظ تاریخی گسترده است و هم از لحاظ جغرافیایی و میتواند از جذاب ترین عرصه ها تحقیقی چه میدانی و چه کتابخانه ای باشد. کابرد ترانه و تصنیف طنز آمیز هنوز هم در جوامع فارسی زبان سراسر دنیا حس میشود.

هرچند که از رونق و جلای دهه های و سده های پیشین افتاده است، اما در این جا، حوزه گفتار من، هیچکدام از اینها نیست؛ بلکه موسیق بیکلام است. موسیقی ای که به تعبیر بعضی هنرمندان، ناب و خاص و به قول فرنگیها pure؛ که البته خودم این نوع تعریفها را دقیق نمیدانم.

چرا موسیقی بی کلام را انتخاب کردم؟ اولا به خاطر همان محدودیت های پذیرفته شده ای که در ابتدای سخنانم گفتم و ثانیا” به این خاطر که در ترانه و تصنیف طنزآمیز، عینا” و عملا”، این کلام و واژگان هستند که باز القای مفهوم را عهده دار هستند و ودر واقع، این کلام است که طنز آمیز است و نه موسیقی.

کافیست یکی از این صدها اثر را گوش کنید، سپس سعی کنید که آن را بدون کلام بشنوید، خیلی ساده در میابید که نغمه و موسیقی آن اصلا نقش طنز آمیز ندارد، عاملی بیانی یا عنصری ساختاری در آن نیست که بتوان بر آن نقش القای طنز را اطلاق کرد. حتی بسیاری اوقات، سوای کلام موسیقی کاملا جدی است.

شاید بیشتر به این خاطر که بعضی سرایندگان با ذوق، از نیروی نفوذی عاطفی بعضی شاهکارهای موسیقی باکلام و یا بی کلام استفاده کرده اند و کلام طنز آمیز خود را بر آنها استوار کرده و از راه موسیقی پیام خود را بر لوح ضمیر مخاطب شان حک کرده اند.

نمونه، عبارات طنز آمیزی که استاد ابوالحسن صبا بر رنگ معروف “ناز” در چهارگاه اثر استاد علی نقی وزیری گذاشته و سالها بعد، در فیلم “حسن کچل” ساخته زنده یاد علی حاتمی نیز تا قسمتی خوانده شده، یا کلمات شوخ طبعانه ای که روی رنگ معروف ابوعطا اثر زنده یاد رضا محجوبی گذاشته اند. البته ما در این جا قصد پخش آن را نداریم. اهل موسیقی با این آثار تا حدی آشنا هستند و بخش این نمونه ها خارج از برنامه امروز ماست.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در مهر ۲۰, ۱۳۸۶ در ۷:۴۱ ب.ظ

    برایتان آرزوی سادی تندرستی می کنم

  • محمد
    ارسال شده در آبان ۲۱, ۱۳۸۸ در ۳:۰۳ ب.ظ

    خوبه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آیین نکوداشت استاد قاسم رفعتی در تالار وحدت برگزار می شود

آیین نکوداشت استاد قاسم رفعتی خواننده پیشکسوت موسیقی ایران روز یکشنبه چهارم شهریور ماه با حضور تعدادی از علاقه مندان و هنرمندان در تالار وحدت تهران برگزار می شود. به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی هنری «رادنواندیش»، آیین نکوداشت استاد قاسم رفعتی خواننده پیشکسوت موسیقی ایران ساعت ۲۱:۳۰ روز یکشنبه چهارم شهریور ماه توسط موسسه فرهنگی هنری «راد نو اندیش» به مدیریت بردیا صدرنوری و مشارکت بنیاد فرهنگی هنری رودکی در تالار وحدت تهران برگزار می شود.

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (XII)

به نظر من، اختصاص این مشاهدات، توجیه قانع کننده ای برای مرکزیت داشتن متر از منظر حرکات بدن، ارائه می کنند. این صرفا یک مشاهده ی عادی نیست که در آن ضربان قلب یا تکرار قدم برداشتن را به تکرر بیت های موجود در برخی ژانر های موسیقی مرتبط کنیم. بالعکس، بلوم نشان می دهد که برخی مشخصه های حرکت بدن با مشخصه های متریک موسیقی مد نظر، مطابقت دارد.

از روزهای گذشته…

کومپینگ جلوتر از هارمونی

کومپینگ جلوتر از هارمونی

کومپینگ (Comping) خلاصه شده لغت آکومپانینگ (Accompanying) در موسیقی است که به معنای همراهی با نوازنده یا خواننده سولیست بکار برده می شود. وظیفه شخصی که عمل همراهی را انجام می دهد آن است که از زوایای ریتم و هارمونی، ملودی اصلی را حمایت کند و در مواقع لزوم پاساژها و ملودی های زینتی را اجرا کند تا موسیقی زیبا و قوی تر اجرا شود.
گفتگو با مائوریزو پُلینی (II)

گفتگو با مائوریزو پُلینی (II)

خب، هم نوازی همیشه سخت تر است و نیاز به ریسک دارد. در عین حال با لذتی فوق العاده همراه است، مثل امشب! باید به شما بگویم که کنسرتوی شومان به همراه دانیل بارنبویم (Daniel Barenboim) اجرایی بود که همیشه به خاطر خواهم سپرد، به این دلیل که احساس می کردم کنسرتوی شومان حقیقاتا در اجرای امشب زنده شد، چیزی که همیشه اتفاق نمی افتد.
طبقه بندی تکنیک های تنبک (I)

طبقه بندی تکنیک های تنبک (I)

به جرات می توان گفت تنبک از جنبه تنوع تکنیک نوازندگی (در این جا منظور از تکنیک نوازندگی همان شیوه های انگشت گذاری ساز است) از کاملترین سازهای کوبه ای ممبرانوفون (پوست آوا) می باشد. بررسی این تنوع بدون نگاهی سیستماتیک (اصولی و قاعده مند) که در برگیرنده صفات مشترک و غیر مشترک تکنیکهای نوازندگی باشد غیر ممکن به نظر می رسد. از جمله نتایج این دیدگاه اصولی که در واقع هنر مرتب نمودن تکنیکها است قرار گرفتن هر تکنیک در جایگاه خود و مشخص شدن رابطه ساختاری – تکاملی تکنیکها با هم دیگر و یافتن تکنیکهای جدید می باشد. در این نوشتار سعی بر این است تا بانگاهی مختصر به مفاهیم اولیه تفکر سیستماتیک و اصول طبقه بندی از این آگاهی در جهت رده بندی تکنیکهای تنبک بهره گیریم.
عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

مقاله ای که پیش رو دارید در رابطه با نخستین آهنگساز بزرگ آمریکایی، “چارلز آیوز” (۱۹۵۴-۱۸۷۴) است، اما پیش از آنکه بحث اصلی آغاز گردد لازم است تا به نکات حائز اهمیتی اشاره شود:
در نکوهش خواننده سالاری

در نکوهش خواننده سالاری

دیرگاهیست دوستان اهل قلم، هر از گاهی از آنچه به بحث علمی شدن موسیقی ایرانی در همه عرصه ها بوده، یاد می کنند و هر از چند گاهی از گوشه و کنار چنین میرسد که بعضا عزیزانی با این مقوله ها سر سازگاری ندارند و آن را آب در هاون کوفتن می انگارند.
پنجمین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی دو ماه دیگر برگزار می شود

پنجمین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی دو ماه دیگر برگزار می شود

جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی ایران که هر ساله در اسفند ماه برگزار می شد، این بار به دلیل همزمانی با ایام فاطمیه دو ماه دیگر برگزار خواهد شد.
تمدید زمان ثبت نام  جایزه آهنگسازی «سیمف ۱۳۹۶»

تمدید زمان ثبت نام جایزه آهنگسازی «سیمف ۱۳۹۶»

مهلت ثبت نام در فراخوان آهنگسازى «سیمف ۱۳۹۶» تا پایان ساعت ۲۴ یکشنبه ١ مرداد تمدید شد. روابط عمومی اولین دوره مسابقه آهنگسازی سیمف امروز اعلام کرد که کمیته برگزاری این جایزه، مهلت ثبت نام در آن را تا پایان ساعت ۲۴ یکشنبه ۱ مرداد تمدید کرده است.
تا که فردا همچو شیران بشکنند…

تا که فردا همچو شیران بشکنند…

دکتر علی شریعتی پیش از انقلاب یکی از مهمترین رهبران ایدوئولوژیک طبقه روشنفکران مذهبی محسوب میشد که با مرگ مشکوکش در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ به اسطوره جمعیت نام برده تبدیل شد. شخصیت خستگی ناپذیر و مبارز شریعت همراه با چاشنی ذوق ادبی او، سخنرانی ها و اشعارش را شور خاصی می بخشید که مخصوصا” در حال و هوای اوایل انقلاب مورد توجه انقلابیون بود.
یک آلبوم پیانوی سولو

یک آلبوم پیانوی سولو

آلبوم “آخرین لبخند تو” با آهنگسازی بهداد بهرامی و نوازندگی پیانوی رضا تاجبخش به صورت آلبوم mp3 در سایت آی تیونز منتشر شد. این آلبوم دربردارنده ۱۲ قطعه تکنوازی پیانو در سبکهای لایت کلاسیک و جز است. نیما قهرمانی، منقد موسیقی، در مقاله ای به بررسی این اثر پرداخته که در ادامه می خوانید:
رفتار موسیقایی، ساختار اجتماعی (I)

رفتار موسیقایی، ساختار اجتماعی (I)

“موسیقی یک فعالیت است که مردم آن را انجام می دهند. معنای آن بسیار انتزاعی است؛ این معنا وابسته به مردمی است که به آن موسیقی می پردازند. موسیقی معنای ذاتی و طبیعی ندارد بلکه وابسته به مردمی است که آن موسیقی را ایجاد کرده اند، انتقال داده اند و به آن واکنش نشان می دهند (Small1998:2).”