یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (I)

محمدرضا لطفی و مجید کیانی
محمدرضا لطفی و مجید کیانی
بررسی سه شیوه، در حقیقت ادامه دهنده و تکمیل کننده کتاب هفت دستگاه موسیقی ایرانی است که آقای مجید کیانی آن را در سال ۱۳۶۸ نوشته و انتشار داده اند. ایشان در آن کتاب موسیقی ایرانی را به سه نوع تقسیم بندی کرده و دو نوع آن را – یکی به عنوان «غرب زده و تحریف شده» و دیگری را به عنوان «شیرین نوازی» – مردود دانسته و نوع سوم را – «ردیف نوازی یا خوش نوازی» تنها نوع قابل قبول در موسیقی ایرانی معرفی کرده بودند.

در کتاب ماهور جلد اول، چاپ ۱۳۷۰ نقد و بررسی نسبتاً مفصلی از کتاب هفت دستگاه به قلم نگارنده به چاپ رسید. در آن نقد و بررسی یکی از انتقادات اصلی این بود که ایشان از نوع و شیوه و مکتب های رایج در موسیقی ایرانی، سخن گفته اند اما هیچ ارجاعی به نمونه ای از آثار نوازندگان موجود نداده اند و معلوم نکرده اند که مقصود ایشان از شیرین نوازی چیست شیرین نواز کیست. (۱)

بنابراین وقتی جزوه بررسی سه شیوه همراه با نوار کاست به دستم رسید، خیال کردم ایشان درصدد برآمده اند که در مورد شناسایی شیرین نوازی و غیره نمونه هایی از آثار موجود را ارائه دهند و به بررسی آن بپردازند.

هدف پژوهش در «سرآغاز» چنین تعیین شده که «از مقامگاهی کاملاً متفاوت به هنر موسیقی نظر شود» تا آن نوع از موسیقی که: «نه فقط برای لذت شنوایی، بلکه وسیله ای جهت تحصیل و درک اخلاق عالی انسانی و تقویت عادات تفکری» است از انواع دیگر آن که در «دهه اخیر» رواج یافته تفکیک و معرفی شود. در همین سرآغاز هم تکلیف «مدعیانی» که از دیدگاهی دیگر به هنر موسیقی می نگرند و خواهان «پیشرفت» و «تحول» در موسیقی هستند، روشن شده است. ایشان باید از راه پژوهشگر محترم وارد عمل شوند. در این صورت باید بدانند که دچار «توهم » هستند و «پرده پندار» در پیش چشم دارند و جز خود نمی بینند و با بیتی از شیخ اجل سعدی به ایشان هشدار داده شده که:
نبیند مدعی جز خویشتن را
که دارد پرده پندار در پیش (ص۱۴)

منابع و توضیحات ۱- استاد عزیز و ارجمند آقای محمدرضا لطفی در کتاب شیدا / در طی سرمقاله مفصلی که از هر دری سختن رفته است. اشاره ای هم داشته اند به «کتاب پراهمیت و پربار مجید کیانی» و ایراد گرفته اند به بنده (خسرو جعفرزاده) که به عنوان یک «آماتور موسیقی» و «منقد تازه از راه رسیده» و «علاقمند به روش وزیری» و «دارای حداقل سواد». نمی دانم که « کتاب آقای کیانی اگرچه تألیف ایشان است اما توضیح دهنده بزرگ ترین تئوریسین های قدیم ایران مانند فارابی، صفی الدین ارموی، عبدالقادر مراغه ای است.» و بعد برای اینکه بنده را به کلی نا امید و از میدان به در کنند توضیح داده اند که یاد گرفتن این تئوری ها با «بیش از بیست سال (تحصیل) آنهم متأسفانه تنها در دانشگاه الاظهر قاهره و تل اویو اسرائیل مقدور است.»
باید به آقای لطفی که بنده هم خدمتشان بسیار ارادت دارم بگویم که استاد عزیز آیا خودتان و آقای کیانی، حتی یک سال هم در قاهره و اسرائیل، بوده اید، تا چه رسد به بیست سال، تا تئوری ها را یاد بگیرید، الازهر را هم، الاظهر مرقوم فرموده اید چگونه شد که یکی توضیح دهنده این تئوری ها و دیگری توضیح دهنده توضیح دهنده شدید؟ البته لازم به تذکر است که در کتاب هفت دستگاه اشاره های نویسنده به تئوریسین های قدیم ایران از حد تحقیقات دکتر برکشلی «شرح ردیف موسیقی ایرانی» تجاوز نمی کند و در رابطه با «فواصل» در موسیقی ایرانی، کم و بیش همان ها تکرار شده است و تئوریسین های قدیم ایرانی درباره «شیرین نوازی»، تئوری خاصی پی ریزی نکرده اند. دیگر اینکه بنده بسیار متاسف شدم که آقای لطفی نیز با روش مألوف «چماق تکفیر: تازه وارد و بی سواد» به انتقاد یک «علاقه مند به مسائل شناخت در موسیقی ایرانی» پاسخ می دهند. بد نبود اگر اشاره ای می رفت که کدام نکته ای که من در رد نظریه های آقای کیانی گفته ام، اشتباه بوده است تا بتوان در آن مورد با تبادل نظر نکته ای را روشن تر کرد.

2 دیدگاه

  • نوری
    ارسال شده در دی ۲۳, ۱۳۹۳ در ۱۲:۴۰ ق.ظ

    شما حق ندارید وجهه یک هنرمند اصیل رو در ذهن عموم متدوش کنید
    مگر کیانی دربارا شنا حرف بدی زده که اینجور آثار این استاد رو مسخره میکنید
    شک نکنید افکار شما از بابت حسادت است وبس

  • ارسال شده در بهمن ۶, ۱۳۹۳ در ۱:۳۳ ق.ظ

    دوستان عزیز
    لطفا پیش از ارسال نظرات بخش قوانین سایت را مطالعه کرده و در صورت وجود سئوالی در مورد انتشار نظرات، ایمیل خود را در بخش نظر وارد کنید تا با شما تماس گرفته شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

امینی: انتقال نت ها کار وقت گیری است

قرار است یعنی این مجموعه آلبوم ۸ تایی در یک جزوه پارتیتور چاپ شود و گروه‌ها از این به بعد می‌توانند یک پارت ارکستر کامل هم داشته باشند و اگر خواستن استفاده کنند.

از روزهای گذشته…

فراخوان مقالات سیمف ۱۳۹۶

فراخوان مقالات سیمف ۱۳۹۶

انجمن اسیمس و موسسه فرهنگى هنرى شهر آفتاب در آذرماه سمیناری را در شیراز برگزار می‌کنند. علاقه‌مندان می‌توانند مقالات خود را حول محورهای پیشنهادی زیر یا موضوعاتی غیر از آن‌ها در رابطه با موسیقی معاصر ارسال نمایند:
«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

عدم اتکای یک اثر موسیقی پست‌مدرن به یک روایت کلان موسیقایی، سبب می‌شود تا این نوع از آثار، هم در تمامیت خود قائم به ذات باشند و هم اجزایشان استقلال بیشتری داشته باشند. می‌توان هر جزئی از چنین موسیقی‌هایی را حذف و به جای آن هر چیز دیگری جایگزین کرد. همین وی‍ژگی، خاستگاه انواع بی پایانی از فُرم‌هاست که می‌تواند وجود داشته‌ باشد و به همین دلیل است که فرم در پست‌مدرنیسم همواره خود، بخشی از محتوا و در مواردی تمام محتوا بوده است و «چیزی خارج از متن وجود ندارد»(۳). در یک اثر کلاسیک، فراروایت به عنوان اصل ساختاری حاکم، نقش اجزا را تعیین می‌کند و آنها را در قالب کلیّتی وحدت‌یافته با یکدیگر پیوند می‌دهد؛ اما در یک اثر اوانگارد، اجزا از استقلال چشمگیری در برابر کل، برخوردارند (بورگر، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
رموز ویولن (V)

رموز ویولن (V)

در نهایت چوبها بعد از انتخاب که در حوزه کارشناسی انجام می شود و تحت نظارت مجموعه های مربوطه کنترل و بهره برداری می گردد، برش خورده و قطع میگردند و بعد به قطعات کوچکتری به جهت مصرف در نوع خود، خشک شدن سریع تر و خروج آب و املاح در سطح وسیعتر صورت می گیرد.
درباره‌ی اختلاف روایت‌های گوشه‌ی «سلمک»

درباره‌ی اختلاف روایت‌های گوشه‌ی «سلمک»

استاد فقید علی تجویدی ضمن بازگویی ماجرای گردآوری و ثبت و ضبط ردیف موسیقی کلاسیک ایران و بیان اختلاف نظر برخی استادان در پاره‌ای موارد، اختلاف در خصوص روایت های مختلف گوشه سلمک دستگاه شور را با ذکر پنج نمونه نغمه نگاری از روایت‌های سازی و آوازی، نشان داده است (تجویدی، سلمک و ملمک، تهران: کتاب ماهور ۱۳۷۲: ۵۲ ـ ۵۷).
ریکاردو موتی، رهبر مشهور اپرا

ریکاردو موتی، رهبر مشهور اپرا

ریکاردو موتی (Riccardo Muti) یکی از رهبران ارکستر شناخته شده ایتالیا میباشد که میتوان نام او را در بسیاری از فستیوال های معتبر موسیقی در اروپا و به عنوان رهبر ارکستر مشاهده نمود. ریکاردو موتی در ۲۸ ژوئن سال ۱۹۴۱ در ناپل ایتالیا در خانواده ای که پدرش مشغول به طبابت بود متولد شد، هر چند در زمینه موسیقی به عنوان یک خواننده آماتور موسیقی نیز فعالیت مینمود اما در سوی دیگر مادرش خواننده ای حرفه ای بشمار می رفت. موتی نوازندگی پیانو را در کنسرواتوار San Pietro a Majella و زیر نظر Vincenzo Vitale فرا گرفت.
بهاریه سال ۹۴ و دو شب اجرا از ارکستری که هنوز تشکیل نشده است!

بهاریه سال ۹۴ و دو شب اجرا از ارکستری که هنوز تشکیل نشده است!

سایت گفتگوی هارمونیک به رسم ده ساله ی اخیر، سر آغاز هر نوروزی را با عرض شادباش به اهالی موسیقی، آرزوی بهروزی برای ایشان و ارائه ی مطلبی آغاز می کند و گاه در آن سعی می شود به اتفاقات مهمی که در یک سال گذشته ی موسیقی کشور رخ داده است، بپردازد. اما از آنجا که سخن از چگونگی روند موسیقی کشورمان طی چند سال اخیر منجر به بازگویی تلخکامی های این اهالی خواهد شد و به قول قدیمی تر ها شگون ندارد سال نو را با این دست گلایه ها شروع کنیم، بهتر دیدم فقط از مهمترین اتفاق سال گذشته حرف بزنم: اجرای ارکستر سمفونیک تهران. اما آیا واقعاً این یک اتفاق بزرگ بود؟ به طور قطع می توان گفت تعطیلی و سکوت این ارکستر که تا امروز سه – چهار سال طول کشیده است، اتفاق مهمتری تلقی می شود.
تصنیف یک قِرانی

تصنیف یک قِرانی

در حافظه شنوایی ام و از گذشته های دور و ایام کودکی تصویر مبهمی در ذهن دارم و شاید هم نسلانم که چهل سال پیش کمابیش چهار پنج ساله بوده اند هم به یاد بیاورند ظهر های تابستانی را که صدای معمولا دلنشینی سکوت داغ کوچه ها را به آواز خوش در می نوردید. مردان آوازه خوان ِ دوره گردی که که اغلب صدای خوشی هم داشتند جدیدترین ترانه های روز و یا ترانه های قدیمی تر که جنبه های نوستاژیک در خود داشتند را به صدای بلند می خواندند و جالب اینکه شعر این تصنیف ها را که روی کاغذ های کوچکی چاپ شده بود به قیمت یک ریال می فروختند البته شاید قدیمی تر ها، نسلهای قبل از تورم های اقتصادی آنچنانی و اختلاس های اینچنینی قیمت کمتر از یک ریال را هم به خاطر داشته باشند. اما جالب تر از این همه استقبال فراوان مردم برای خرید این تصنیف ها بود. خیلی ها این ترانه های کاغذی را می خریدند تا برای دوستان و خانواده و یا حتی در خلوت خود آنها را زمزمه کنند. در آن قحطی عرضه محصولات فرهنگی و البته نه قحطی آثار موسیقائی در خور تامل (چون امروز) این آهنگهای کاغذی از دست به دست و از دل به دل راه خود را در میان مردم کوچه و بازار و نهایتا در حافظه تاریخی فرهنگ مردم روزگار خود باز می کردند.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VII)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (VII)

تجربه شده که جدای از مسئله ی هوش بسیار بالا (شاید در حد یک نابغه) عاملی که باعث موفقیتِ اکثر هنرمندانِ برجسته شده “پشتکار و تمرینِ مدام و پیوسته” بوده است. همانطور که در شماره ى اول گفته شد شیوه اى که قصدِ شرحِ آنرا دارم، پیشرفتِ متعادل و مستمرى را براى شاگردان فراهم مى کند و قابلیت این نیز وجود دارد که رفته رفته به موسیقى جدى تر نگاه کنند و قصدِ حرفه اى شدن را در سر بپرورانند.
آرشیو موسیقی بلوز قبل از جنگ جهانی

آرشیو موسیقی بلوز قبل از جنگ جهانی

یک کمپانی صفحه پرکنی کوچک در اسکاتلند موفق شده است حق انتشار آرشیوی از صفحه هایی که قبل از جنگ جهانی دوم در کمپانی ادیسون ضبط شده بود را تحت تملک خود درآورد. اکثر این صفحه ها از ترانه ها و اجراهایی هستند که به ندرت شنیده شده یا اصلا شنیده نشده اند. این مجموعه، بزرگترین آرشیو موسیقی بلوز آکوستیک در جهان به شمار میرود.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (VI)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (VI)

چنان که در بخش «چه چیزهایی باید ثبت شود؟» نیز به آن پرداختیم یکی از مهم‌ترین نکاتی که یک نغمه‌نگاری را از دیگری متمایز می‌کند توانایی‌اش برای ثبت تغییرات شدت‌وری است. در مورد ردیف ناگفته پیدا است که رشد چنین توانایی‌هایی تابعی است از اهمیتی که مجری و نغمه‌نگار برای تغییرات شدت‌وری قائل‌اند. یعنی تا چه حد در موسیقی این ظرافت‌ها جاری است و تا چه حد لازم است که ثبت و از این طریق منتقل شود.