یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (I)

محمدرضا لطفی و مجید کیانی
محمدرضا لطفی و مجید کیانی
یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (۱)
بررسی سه شیوه، در حقیقت ادامه دهنده و تکمیل کننده کتاب هفت دستگاه موسیقی ایرانی است که آقای مجید کیانی آن را در سال ۱۳۶۸ نوشته و انتشار داده اند. ایشان در آن کتاب موسیقی ایرانی را به سه نوع تقسیم بندی کرده و دو نوع آن را – یکی به عنوان «غرب زده و تحریف شده» و دیگری را به عنوان «شیرین نوازی» – مردود دانسته و نوع سوم را – «ردیف نوازی یا خوش نوازی» تنها نوع قابل قبول در موسیقی ایرانی معرفی کرده بودند.

در کتاب ماهور جلد اول، چاپ ۱۳۷۰ نقد و بررسی نسبتاً مفصلی از کتاب هفت دستگاه به قلم نگارنده به چاپ رسید. در آن نقد و بررسی یکی از انتقادات اصلی این بود که ایشان از نوع و شیوه و مکتب های رایج در موسیقی ایرانی، سخن گفته اند اما هیچ ارجاعی به نمونه ای از آثار نوازندگان موجود نداده اند و معلوم نکرده اند که مقصود ایشان از شیرین نوازی چیست شیرین نواز کیست. (۲)

بنابراین وقتی جزوه بررسی سه شیوه همراه با نوار کاست به دستم رسید، خیال کردم ایشان درصدد برآمده اند که در مورد شناسایی شیرین نوازی و غیره نمونه هایی از آثار موجود را ارائه دهند و به بررسی آن بپردازند.

هدف پژوهش در «سرآغاز» چنین تعیین شده که «از مقامگاهی کاملاً متفاوت به هنر موسیقی نظر شود» تا آن نوع از موسیقی که: «نه فقط برای لذت شنوایی، بلکه وسیله ای جهت تحصیل و درک اخلاق عالی انسانی و تقویت عادات تفکری» است از انواع دیگر آن که در «دهه اخیر» رواج یافته تفکیک و معرفی شود. در همین سرآغاز هم تکلیف «مدعیانی» که از دیدگاهی دیگر به هنر موسیقی می نگرند و خواهان «پیشرفت» و «تحول» در موسیقی هستند، روشن شده است. ایشان باید از راه پژوهشگر محترم وارد عمل شوند. در این صورت باید بدانند که دچار «توهم » هستند و «پرده پندار» در پیش چشم دارند و جز خود نمی بینند و با بیتی از شیخ اجل سعدی به ایشان هشدار داده شده که:
نبیند مدعی جز خویشتن را
که دارد پرده پندار در پیش (ص۱۴)

منابع و توضیحات
۱- این مقاله ابتدا در کتاب ماهور (قبل از انتشار فصلنامه های ماهور) در جلد ۳ زمستان ۱۳۷۲ به انتشار رسیده است.
۲- استاد عزیز و ارجمند آقای محمدرضا لطفی در کتاب شیدا / در طی سرمقاله مفصلی که از هر دری سختن رفته است. اشاره ای هم داشته اند به «کتاب پراهمیت و پربار مجید کیانی» و ایراد گرفته اند به بنده (خسرو جعفرزاده) که به عنوان یک «آماتور موسیقی» و «منتقد تازه از راه رسیده» و «علاقمند به روش وزیری» و «دارای حداقل سواد». نمی دانم که « کتاب آقای کیانی اگرچه تألیف ایشان است اما توضیح دهنده بزرگ ترین تئوریسین های قدیم ایران مانند فارابی، صفی الدین ارموی، عبدالقادر مراغه ای است.» و بعد برای اینکه بنده را به کلی نا امید و از میدان به در کنند توضیح داده اند که یاد گرفتن این تئوری ها با «بیش از بیست سال (تحصیل) آنهم متأسفانه تنها در دانشگاه الاظهر قاهره و تل اویو اسرائیل مقدور است.»
باید به آقای لطفی که بنده هم خدمتشان بسیار ارادت دارم بگویم که استاد عزیز آیا خودتان و آقای کیانی، حتی یک سال هم در قاهره و اسرائیل، بوده اید، تا چه رسد به بیست سال، تا تئوری ها را یاد بگیرید، الازهر را هم، الاظهر مرقوم فرموده اید چگونه شد که یکی توضیح دهنده این تئوری ها و دیگری توضیح دهنده توضیح دهنده شدید؟ البته لازم به تذکر است که در کتاب هفت دستگاه اشاره های نویسنده به تئوریسین های قدیم ایران از حد تحقیقات دکتر برکشلی «شرح ردیف موسیقی ایرانی» تجاوز نمی کند و در رابطه با «فواصل» در موسیقی ایرانی، کم و بیش همان ها تکرار شده است و تئوریسین های قدیم ایرانی درباره «شیرین نوازی»، تئوری خاصی پی ریزی نکرده اند. دیگر اینکه بنده بسیار متاسف شدم که آقای لطفی نیز با روش مألوف «چماق تکفیر: تازه وارد و بی سواد» به انتقاد یک «علاقه مند به مسائل شناخت در موسیقی ایرانی» پاسخ می دهند. بد نبود اگر اشاره ای می رفت که کدام نکته ای که من در رد نظریه های آقای کیانی گفته ام، اشتباه بوده است تا بتوان در آن مورد با تبادل نظر نکته ای را روشن تر کرد.

2 دیدگاه

  • نوری
    ارسال شده در دی ۲۳, ۱۳۹۳ در ۱۲:۴۰ ق.ظ

    شما حق ندارید وجهه یک هنرمند اصیل رو در ذهن عموم متدوش کنید
    مگر کیانی دربارا شنا حرف بدی زده که اینجور آثار این استاد رو مسخره میکنید
    شک نکنید افکار شما از بابت حسادت است وبس

  • ارسال شده در بهمن ۶, ۱۳۹۳ در ۱:۳۳ ق.ظ

    دوستان عزیز
    لطفا پیش از ارسال نظرات بخش قوانین سایت را مطالعه کرده و در صورت وجود سئوالی در مورد انتشار نظرات، ایمیل خود را در بخش نظر وارد کنید تا با شما تماس گرفته شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

راش

راش

“راش” (Rush) آلبومی با اجرای استودیویی (eponymous debut studio album) توسط گروه راک کانادایایی “راش” است که شهرت فراوانی دارد. آلبوم راش در سال ۱۹۷۴ عرضه شد و در سال ۱۹۹۷ مجددا با کیفیت بهتری تکثیر شد. اولین برنامه های اجرا شده توسط “راش” بیشتر موسیقی هووی متال (heavy metal) به همراه گروههای راک محبوب بریتانیا، بود. راش طرفدار گروههای همچون لد زپلین (Led Zeppelin) و کریم (Cream) بود و این تاثیرات در آثار و اشعار این گروه شنیده می شود.
گفتگو با مائوریزو پُلینی (III)

گفتگو با مائوریزو پُلینی (III)

ارتباط برقرار کردن با موسیقی در هر دو یکی است. در کار ضبط در استودیو، تماشاگر غایب است و این باعث مصنوعی شدن کار می شود. اما شما باید در نظر بگیرید که تماشاگران به آن گوش خواهند داد، تنها در زمانی متفاوت از آن لحظه…
آتشی در سینه دارم جاودانی (II)

آتشی در سینه دارم جاودانی (II)

همایون شجریان این قسمت را (قسمت ابوعطا) مانند دیگر قسمتهای تصنیف پخته و استادانه اجرا می کند که شاید تا بحال چنین اجرایی از او نشنیده بودیم.
رنگین چون هزار دستان (I)

رنگین چون هزار دستان (I)

مرتضا حنانه از اولین آهنگسازان نسلی است که در هنرستان موسیقی و در ایران تربیت شدند و احتمالا از موفق‌ترین آنها. هر چند که وی بعدا برای مطالعه‌ی آهنگسازی سفری طولانی به ایتالیا کرد. اما پیش از آن نیز همزمان با استادش «پرویز محمود» و دستیار او «روبیک گریگوریانس» به رهبری ارکستر سمفونیک رسیده بود.
حرکت بخش ها در هارمونی چند بخشی

حرکت بخش ها در هارمونی چند بخشی

در ادامه بحث قبلی راجع به به فاصله میان بخش های چهار صدایی در این مطلب به تشریح گونه های مختلف حرکت بخش ها می پردازیم، دقت کنید که هدف از بررسی این حرکت ها ارائه باید ها و نباید ها برای تدوین بخش های چهارصدایی هنگام تعویض هارمونی یا وصل آکوردها می باشد، ابتدا حرکت های غیر مستقیم.
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

اگر بخواهیم تمایزات اصلی و مهم تحولات در آثار هنری و به ویژه موسیقی را در دو تمدن آب و خاک بررسی کنیم می توانیم اینگونه دو تمدن را بررسی کنیم.
“من خجالتی نیستم” (I)

“من خجالتی نیستم” (I)

پیر بولز (Pierre Boulez) آهنگساز و رهبر فرانسوی، متولد ۲۶ مارچ ۱۹۲۵ است. بولز آهنگساز و رهبری است که بهتانها و نقدهای زهردار فراوانی را نسبت به خود در روزنامه ها و اخبار موسیقی طاقت آورده، با این وجود وی معتقد است مخالفت مفید است. بولز نه تنها از پروژه خود صرف نظر نکرد بلکه به دنبال دریافت تائید عمومی نسبت به طرز تفکرخویش نیز نبود. نظریات آتش افروز وی مبنی بر آنکه موسیقی کلاسیک معاصر دهه های ۵۰ و ۶۰ که راهکارهای جدی و مفید شونبرگ را دنبال نکرده اند “به دردنخور” هستند و “بهترین راه حل برای رشد اپرا از بین بردن تالارهای اجرای اپرا است” باعث مشکل و دشمن تراشی برای وی می شوند.
لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

در لیر کاسه ای و جعبه ای مشاهده میکنیم که سطح فرضی که سیم مرتعش بر روی آن قرار دارد با سطح محفظه تشدید موازی است. در حالی که در چنگ چنین نیست و این دو سطح بر هم عمودند:
یکصدمین سال تولد روح الله خالقی

یکصدمین سال تولد روح الله خالقی

شاید تنها ساخت سرود «ای ایران» کافی بود تا نام روح الله خالقی را در موسیقی ایران جاودان سازد. ولی خالقی نه تنها سازنده این سرود، بلکه آفریننده دهها اثر به یادماندنی دیگر مانند «حالا چرا»، «می ناب» و «رنگارنگ» است؛ بنیانگذار هنرستان موسیقی ملی و نویسنده دهها مقاله و چندین کتاب پژوهشی در زمینه تاریخ و تئوری موسیقی ایرانی است.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (II)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (II)

با وجود آوردن عنوان و تقسیم‌بندی موضوعی، خواننده‌ی پژوهش‌گر گاه نیازمند است بیشتر بداند، چرا که بسیاری از اوقات عنوان، گویای تمامی بار اطلاعات یک مقاله یا کتاب نیست. همچنین تقسیم‌بندی موضوعی هر چقدر هم دقیق باشد نمی‌تواند خواننده را کاملا راهنمایی کند که در مقاله چه چیزی خواهد یافت. به همین دلیل توصیف و چکیده‌نویسی یا به عبارت دیگر کتاب‌شناسی توصیفی ضرورت می‌یابد. اولین مسئله‌ای که کتاب‌شناسی‌های توصیفی را از یکدیگر متمایز می‌کند روش چکیده‌نویسی است؛ زیرا یک چکیده‌ی خوب می‌تواند ضمن فشرده بودن، اطلاعات زیادی را منتقل کند. از این دیدگاه هر چه اطلاعات منتقل شده نسبت به طول چکیده‌ی نوشته شده (تعداد کلمات) بیشتر باشد کارآیی بیشتر است.