نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (IV)

دسته موزیک
دسته موزیک
در جایی که ما فاصله رآلیزم، سمبولیزم و مدرنیزم، متعلق به عصر روشنگری باشیم، نمیتوانیم زبانهای ملل را در یکدیگر ترکیب کنیم و صدا و زبان را به عنوان ریشه اصلی هستی صدا و زبان برگزینیم.

فرهنگ موسیقی ایرانی مرکب از چهار ساختار عمده است. بنابراین برای پدید آوردن اثری ماندگار و “نو” به ژرفترین مفهوم از جنبه ما بعدالطبیعی آن ابتدا باید آن چهار ساختار را درک کرد و سپس از آن گذشت.

۱) ساختار “عرفانی” که بنیاد آن بر معرفت حق و تصوف است ۲) ساختار “روایتگری” که اساس آن بر روایت هایی است که سالیان پیش سینه به سینه برای تداوم بخشی از فرهنگ موسیقایی و پاسداری از رسومی که ریشه های مذهبی، خرافی، دودمانی و فرهنگی و … دارند، انتقال داده شده اند. ۳) ساختار پیوند فرهنگی (دوگانگی فرهنگی و سنتز فرهنگی) که بخشی از آن متعلق به موسیقی علمی تئوریزه نشده ایران و بخشی متعلق به فرهنگ مدال (Modal) موسیقی غرب است (که خود تحت تاثیر دو ساختار “آپولونی” بنیاد یافته بر تصویر، تجسم، رویا و فردیت) و “دیونیزوسی” (حیات یافته از سماع، رقص و جمعیت) است.

پیداست این دو فرهنگ به دلیل فقدان تقارن ایدئولوژیکی نمیتوانند با تلفیق عناصر فرم و محتوا به صورت مجردشان در لایه های درونی یکدیگر رسوخ کنند. چنین است که حضور اندیشه موسیقی مدال – حتی با حفظ ساختارهای “آپولونی” و “دیونیزوسی”- در فرهنگ موسیقی صد ساله اخیر ایران، نه تنها به این موسیقی کمک نکرده، بلکه سبب شده است تا این موسیقی با شتاب به سوی مواضعی حرکت کند که نتواند خود را از نابینایی مطلق جدا و به سمت تولید مرئیت حرکت کند؛ و این فقط به دلیل ناآگاهی به روابط زیباشناختی موسیقی کلاسیک غرب است.

در عصری که گذشت، به سبب حضور علینقی وزیری و موسیو لومر فرانسوی از سوی دیگر، فرهنگ موسیقی ایران دچار دوگانگی شد که نه فقط زاده جریان یافتن تئوری موسیقی، علم ارکستراسیون و هارمونی دستمالی شده غرب است- که البته در فرهنگ موسیقی ایرانی غریب بوده است- بلکه به این دلیل هم هست که این فرهنگ با تئوری ای درگیر میشود که نه تنها خالص و ناب نیست، بلکه ناآشناست؛ زیرا پس از گذشت قرن ها از پیدایش آن و پیوندش با فرهنگ بصری، فکری، فلسفی، ادبی و … اساس این پیوند برای ما مشخص نیست.

۴) ساختار وابستگی موسیقی به علم عروض و شعر کلاسیک ایران، که هم به لحاظ فرم و هم به دلیل درگیری اش با دورها و بحرهای عروضی، نتوانسته به یک فردیت ناب و بی دغدغه دست یابد.

بنابراین فرهنگ موسیقی ما نیازمند یک صافی است که “لوکاچ” آن را “علم خاص هنرها” نامیده است. یعنی به یک موسیقی خالص و دست ناخورده. هر گونه نوآوری و گرایش به سمت نوشدن موسیقی، نیازمند درک این روابط است و تا حل نشدن مسایل فرهنگ، سنت، تجدد، رآلیسم اجتماعی، سیر نوگرایی، مدرنیته، و … در موسیقی ایران موفق به خلق هیچ نوع اثر “نو” نخواهیم شد.

بنابراین درک این نظریه که ایران در موسیقی نیر نیمایی به خود دیده است، بسیار ثقیل خواهد بود. تا زمانی که ما به اثری معرفی نشویم، یا اثری به ما معرفی نشویم، یا اثر به ما معرفی نشود، گذرمان از مراحل گذشته به حال نا ممکن است.

2 دیدگاه

  • زينب
    ارسال شده در شهریور ۱۵, ۱۳۸۶ در ۱۲:۰۸ ب.ظ

    مقاله های فوق العاده ای بودند.مساله جدی ای که انگار فقط می خواهیم از آن فرار کنیم .و سوالی که بی جواب مانده است.چرا یک موسیقیدان بزرگ که در تمام دنیا نماد یک ایرانی باشد نداریم؟

  • پدرام
    ارسال شده در آذر ۲۱, ۱۳۸۶ در ۱۰:۵۳ ب.ظ

    با سپاس فراوان.مقاله ی روشنگرانه ای بود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

«دستور تار» اولین کتاب تئوری موسیقی نوین و علمی ایران است. با بررسی آن می توان به علت عدم موفقیت مکتب وزیری که با امیدواری زیادی شروع شده بود، پی برد. یک اشکال اساسی در همان مقدمه ای که او بر دستور تار نوشته آشکار می شود:

از روزهای گذشته…

ارکستر سمفونیک لندن (II)

ارکستر سمفونیک لندن (II)

در اجراهای LSO، فضایی آکنده از روح جوانی در صدای موسیقی وجود دارد که این نیرو در اجراهای ارکستر در آهنگهای ساخته برلیوز (Berlioz) و پروکوفیف (Prokofiev) به خوبی مشاهده می شود. LSO معمولا نوازندگان معروف جهانی داشته، از جمله تک نوازان سازهای بادی، مثل جیمز گالوی (James Galway) فلوت، ژروس- د- پییر (Gervase de Peyer) کلارینت، روژر لرد (Roger Lord) نوازنده ابوا نیز اسیان الیس (Osian Ellis) نوازنده چنگ، جان جئورجیادیس (John Georgiadis) نوازنده ویولن و باری تاکول (Barry Tuckwell) نوازنده هورن.
ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

کتاب «ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت»، که به‌تازگی توسط نشر سوره‌ی مهر در ۲۵۰۰ نسخه با قیمت ۱۰۰ هزار تومان منتشر شده است، ثمره‌ی سال‌ها پژوهش فریبا (فرنگیس) یاوری در زمینه‌ی صدای انسانی- چه گفتار و چه آواز- است. فریبا یاوری تحصیلکرده‌ دو رشته‌ی به‌ظاهر نامرتبط بیهوشی و موسیقی است.
هنرستان موسیقی یا مدرسه تربیت بدنی!؟

هنرستان موسیقی یا مدرسه تربیت بدنی!؟

چندین سال است که از آن زمانها سپری شده و به نوعی علاقه ای به تجدید خاطرات آن دوران ندارم، چه رسد به اینکه راجع به این موضوع بنویسم. اما به اصرار برخی دوستان تصمیم گرفتم این مطالب تهیه کنم و برای شما دوستان ارسال کنم تا با وضعیت آموزش موسیقی در کشور – حداقل در ۱۴ سال پیش – آشنا شوید. بین خودمان بماند اما دوران بسیار مسخره ای بود، آدمهای عجیب و غریب، البته نه همه اما متاسفانه اغلب آنها…
نامجو از نگاه منتقدان (I)

نامجو از نگاه منتقدان (I)

نقد آلبوم ترنج برنامه سیزدهمین نقد نغمه بود که به همت سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران در خانه هنرمندان به اجرا گذاشته شد. این برنامه در حالی برگزار میشد که ساعتی پیش از شروع جلسه، سالن، جایی برای نشستن نداشت و البته این اتفاق را با توجه به شهرت و جنجالی که صاحب این اثر آفریده، میشد پیش بینی کرد. این برنامه نقد نغمه بدون شک، شلوغ ترین و بی نظم ترین این سلسله جلسات بود. روز یکشنبه ۱۹ اسفند در تالار فریدون ناصری خانه هنرمندان بسیاری از منتقدان بیرون سالن ماندند و فقط صندلی های تالار مملو از طرفداران محسن نامجو بود.
میشل پتروسیانی (II)

میشل پتروسیانی (II)

پتروسیانی با گذشت زمان به این نتیجه رسید که قادر است در زمینه های دیگر نیز زندگی عادی داشته باشد. او به شرکت در جشنها و میهمانی های مختلف علاقه بسیار داشت، ازدواج کرد و دارای دو فرزند شد و نیز حزانت یک کودک دیگر را به عهده گرفت. هرچند یکی از فرزندان او نیز همانند پدر به پوکی استخوان مبتلا است که سرپرستی دو فرزند دیگررا به عهده گرفته است.
مستر کلاس های محسن حجاریان برگزار می شود

مستر کلاس های محسن حجاریان برگزار می شود

محسن حجاریان پس از مدتها دوری از تدریس، قرار است در مستر کلاسی برای دانشجویان رشته موسیقی، به تدریس اتنوموزیکولوژی بپردازد. این دوره در موسسه فرهنگی و هنری دهلیز هفت هنر برگزار می شود. تاریخ برگزاری این جلسات از ۱۴ آذر الی ۱۷ بهمن ۱۳۹۲ پنجشنبه ها از ساعت ۱۴ الی ۱۶، در ده جلسه است.
دیمیتری شوستاگویچ (V)

دیمیتری شوستاگویچ (V)

درباره آثار او دو عقیده وجود دارد، اینکه آیا موسیقی او “به حقیقت اصیل و ناب بوده (آنطور که بسیاری عقیده داشته اند) یا آنکه خالی، به درد نخورد و دست دوم بوده!” ویلیام والتون (William Walton) آهنگساز انگلیسی معاصر او، شوستاگویچ را بزرگترین آهنگساز قرن بیستم معرفی کرده.” دیوید فانینگ (David Fanning) موسیقی شناس نیز گفته است: “با وجود درگیری هایی که اقتضای شرایط اجتماعی او بود، رنج فراوان هموطنانش و عقاید شخصی و بشردوستانه اش، توانست زبان موسیقی قوی و استواری بیابد.”
نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (II)

نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (II)

از زاویه دیگر این سئوال مطرح میشود که چه تفاوتی از لحاظ زحمت و ممارست بین یک خواننده و بطور مثال یک نوازندۀ تنبک وجود دارد که به واسطۀ آن حقوق و جایگاه هنری و اجتماعی این هنرمندان باید اینگونه متفاوت باشد؟ پس می توان دید این مساله تبدیل به نوعی سوء استفاده از تصور غلط اجتماع در قبال موسیقی آوازی شده و جماعت خواننده بطور عمد در تلاشند تا این وضعیت را حفظ نموده و تا می توانند بر نوازنده و آهنگساز و تنظیم کننده و تهیه کننده اجحاف کنند.
شارل ازنوور (I)

شارل ازنوور (I)

شارل ازنوور (Charles Aznavour) با نام اصلی شاه نور واریناژ ازنووریان (Chahnourh Varinag Aznavourian) بیست و دوم می سال ۱۹۲۴ در پاریس متولد شد. شارل نویسنده ترانه، آهنگ ساز، خواننده، بازیگر، مولف و دیپلمات فرانسوی – ارمنی است. وی در حال حاضر در شهر ژنو در کشور سوئیس زندگی می کند و سفیر ارمنستان و نماینده دائم این کشور در سازمان ملل متحد است. او همچنین از سال ۱۹۹۵ نماینده دائم ارمنستان نزد سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (UNESCO) وابسته به سازمان ملل متحد، است.
مرور آلبوم «باغ بی برگی»

مرور آلبوم «باغ بی برگی»

زبان اصالت برای مدرنیست‌ها یا آهنگسازان «موسیقی معاصر» ما معادل منطق زبانی است. عمدتاً گنجینه‌ی از پیش موجود دستگاهی را می‌کاوند تا بخشی از منطقش را در بستری آشنازدایی‌شده به‌کارگیرند و موسیقی به‌راستی پیشرو بیافرینند. برای بعضی (که بیشتر در خارج از ایران کار و زندگی می‌کنند) همین برداشت ماده‌ی اولیه کافی است. ماده‌ای که برداشته‌اند یا منطقی که ترکیب کرده‌اند به‌قدر کافی ناآشنا هست که «مدرن» بنماید. اما برخی دیگر از این پله فراتر می‌روند. درک و جذب منطق زبانی و توان تکلم با آن ولو با کلماتی که از آنِ همان زبان نیست، هدفشان می‌شود (گرچه گاه ناخودآگاه). آنها در پی چیرگی نوآورانه بر منطق کهن و تصعید آن به جهانی نو هستند.