تجزیه و تحلیل مجموعه‌ی ایرانی‌ها (I)

آلبوم
آلبوم "تمرین تونال"
«تمرین تونال» نام اولین اثر موسیقایی منتشر شده از «حمیدرضا اردلان» است.

این سی‌دی، به گفته‌ی خود آهنگساز۱، بخشی از مجموعه‌ی بزرگ‌تری از آثار او است که در آینده به تدریج منتشر خواهد شد.

هشت تراک بر روی این سی‌دی موجود است؛ ایرانی ۱ تا ۵ که یک مجموعه‌ی به هم پیوسته‌اند، «تمرین تونال»، «بلغز» و «نمی‌دانم».

در این نوشتار سعی بر این است که به آنالیز مختصر مجموعه‌ی ایرانی‌ها پرداخته شود.

ایرانی ۱٫

اولین چیزی که در این قطعه جلب توجه می‌کند، آغاز‌ش با صدای تمبک آن هم با موتیف ریتمیک بسیار آشنا و حتا معمولی‌ِ موسیقی ایرانی است.

شنونده‌ی احتمالا آشنا که پیش‌تر از طریق نام سی‌دی پیش‌فرض ذهنی نوعی موسیقی متفاوت را همراه دارد، با شنیدن این موتیف غافلگیر می‌شود.

اما به نظر می‌رسد این موتیف در اعلام نقش ساز تنبک در مجموعه‌ی ایرانی‌ها جایگاه محوری دارد.

پس از سه میزان، کمانچه با موتیف دیگری که بسیار شبیه یکی از پیش‌درآمد‌های دشتی است، آغاز می‌کند (نمونه‌ی شماره ۱)۲ این موتیف ماده‌ی اصلی بسط در «ایرانی ۱» را پدید آورده است به گونه‌ای که تا پایان قطعه (و حتا در قسمت‌های بعدی) به تناوب آن را می‌شنویم.




نمونه ی ۱٫
بقیه‌ی سازها به گونه‌ای که پراکنده به نظر می‌رسد دو کارکرد متفاوت پیدا می‌کنند؛ اول تکرار موتیف شماره‌ی ۱ در فواصل متفاوت، که در به وجود آوردن ساختار متقارن جملات قطعه نقش موثری دارد و دوم آفریدن فضای هارمونیک آشفته‌ی مورد نظر آهنگساز. تکرار که در بسط و گسترش الگو‌های در موسیقی ایرانی نقش مهمی دارد در ایرانی ۱ نیز حضوری پر رنگ یافته است، موتیف شماره‌ی ۱ گاه به طور کامل و گاه با تغییر سرعت اجرا (حتا تا ۳ برابر) و ارتفاع و گاهی نیز با تغییرات جزیی در ساختار ملودیکش به گوش می‌رسد.

در نمونه‌ی ۲ اجرای بسیار سریع شده‌ی همین موتیف را بر محدوده‌ی نزدیک به خرک کمانچه می‌بینیم این تکرار که از ۲:۲۷ پس از شروع قطعه شنیده می‌شود بسیار جالب است، چرا که آهنگساز با استفاده از سرعت بسیار بالا همان الگوی موتیف ۱ را از لحاظ ریتمیک بازسازی می‌کند.

نمونه ی ۲٫
در نمونه‌ی ۳ و ۴ برخی تغییرات موتیف ۱ در ایرانی ۱، مشاهده می‌شود نکته‌ی جالب توجه در این تغییرات این است که بیشتر در قسمت انتها‌یی موتیف رخ داده‌اند. اما موتیف ۱ که خود از دیدگاه موسیقی ایرانی بخشی ناقص از یک جمله‌ی کامل است (به این دلیل که نیمه‌ی فرودی این جمله را نمی‌شنویم) به وسیله‌ی نوعی ساختار سوال و جواب نیمه‌ی گم شده‌ی خویش را در صدا و طرح‌های سازهای دیگر می‌یابد و از این طریق به حل کامل دست پیدا می‌کند.


درست در همین جا است که آهنگساز با دادن آزادی عمل به نوازندگان انتظار ظهور برخوردی خلاق با قطعه (برخوردی که تا حدودی شبیه بداهه نوازی در موسیقی ایرانی است) را داشته است. نمونه‌های ۵ و ۶ نشان ‌دهنده‌ی این تکنیک هستند.


ایرانی ۲٫
«ایرانی ۲» در ادامه‌ی قطعه‌ی پیش از خود می‌آید و به حدی متصل با قطعه‌ی قبلی است که به نظر می‌رسد جدا کردن و قرار دادنش در یک تراک جداگانه کار درستی نبوده است، اما این فضا با ظاهر شدن بخشی از جمله‌ی اول درآمد شور تغییر می‌کند (نمونه‌ی ۷) این موتیف را دو بار و سپس قسمت بعدی آن را (نمونه‌ی ۸) چند بار و با تغییرات مختصر پشت سرهم می‌شنویم اما فرود جمله باز هم مانند قطعه‌ی پیش مشخص نیست و به جای فرود دوباره به نمونه‌ی ۷ و تکرار آن در فواصل مختلف می‌پردازد تا سر انجام پس از ۶ بار تکرار نمونه‌‌ی ۷ با شبه فرود نی کامل می‌شود (نمونه‌ی ۹).

در ایرانی ۲ ساز نی تقریبا همه جا نقش اتمام جملات موسیقی را بر عهده دارد. هر چه قطعه پیشتر می‌رود پاسخ نمونه‌ی ۷ مبهم‌تر می‌شود تا جایی که تقریبا در انتهای قطعه کاملا به فضایی سردرگم منتهی می‌شود (نمونه‌ی ۱۰)۳٫

حضور صدای بم‌تار که بنا به گفته‌ی خود آهنگساز با آرشه نواخته شده در تمام این قسمت قابل شنیدن است و یکی از نکات جالب توجه این قسمت است که بستر هارمونیک این قطعه را به وجود آورده. اگر شنونده کمی به صدای کمی نامانوس این بم‌تار توجه کند در ‌می‌یابد که همان الگوی نمونه‌ی ۷ که بسیار بم و کند شده است اجرا می‌شود در واقع از خود ملودی‌ها برای ایجاد صداهای همراه یا گذر از هارمونی مرسوم استفاده شده است. ایرانی ۲ با همان جمله‌ی قسمت اول درآمد شور به پایان می‌رسد و انتظار شنونده‌ی معتاد به عادت‌های معمول موسیقی ایرانی را برای فرود در پایان قطعه ناکام می‌گذارد.

فرهنگ و آهنگ شماره‌ ۱۴

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (IX)

در اینجا هشترودی به موضوع تمایز میان هنر غرب و شرق پرداخته و به درستی این تمایز را در نوع پیام اثر هنری جست‌وجو می کند، این موضوع نیز از مباحث مهم جهان معاصر بوده و نقش هنر شرق را در آینده جهان نیز روشن می کند. بد نیست که عین جملاتش را بیاوریم. وی در بحثی که با یک دانشمند باستان شناس داشته می گوید؛ «او مدعی بود که هنر شرق در برابر هنر یونانیان قدیم بی ارزش بوده و فی المثل مانند آثار طفلی که تازه با کاغذ و قلم آشنا شده باشد مجسمه های هندی و چینی در برابر زیبایی مجسمه های یونانی مانند هیاکلی ناموزون و نفرت انگیز جلوه گر می شود.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه ای تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه ای در جریانی که اصلا معلوم نیست «مسابقه» باشد.

از روزهای گذشته…

دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

ارکستر مجلسی تهران سینفونیا در روز شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۰، ساعت ۲۰ در سالن رودکی به اجرای کنسرت می پردازد و با این کنسرت، مهدی قاسمی دومین کنسرت خود را در این ماه به روی صحنه میبرد. در این کنسرت، قطعاتی از ویوالدی، هندل، باربر و بریتن به اجرا در می آید. همچنین بهنام ابوالقاسم، سولیست پیانو، قطعه ای از دبوسی را به همراهی ارکستر اجرا می کند. مهدی قاسمی رهبری ارکستر مجلسی سینفونیا در این کنسرت را بر عهده دارد.
یک دختر کشاورز

یک دختر کشاورز

در سالهای اخیر پگی لی میگفت : “مردم در تعجبند که چطور میتوان در حرفه نمایش دوام آورد.” او اضافه میکرد : “قدرت من از تربیت کودکی من سرچشمه گرفته است، زمانی که در مزرعه یک نیروی کمکی به حساب می آمدم. من گندمها را باد میدادم، کاه ها را با چنگک جمع میکردم و ارابه آب را برای گروه خرمن کوبها میراندم.”
دنیای نوازنده و حقیقت درک صدا (III)

دنیای نوازنده و حقیقت درک صدا (III)

دوم، جنبه فیزیکی و جسمی شخص است که طبیعتا به اعضای درگیر با این موضوع منتهی می شود، به طور مشخص عضو تعیین کننده ای که بیشترین حساسیت در مورد آن اعمال می گردد، گوش و سیستم شنوایی است که به عنوان ورودی اطلاعات صوتی، انتقال وتبدیل ایفای نقش می کند و قسمت نهایی، سلسله اعصاب و مغزمی باشد و کیفیت، تحلیل و پاسخ را به عهده دارد.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

Bill Evans نوازنده پیانو و آهنگساز Jazz عصر حاضر که سبک و طریقه خاصی در آهنگسازی برای خود دارد معتقد است که موسیقی عامل اصلی غنای روح انسان بوده و باعث میشود که انسان توان شناخت قسمتی از وجود خود را که قبل از درگیری با موسیقی نشناخته بود پیاده کند.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VI)

هنوز هم در آخر قرن ۲۰ در ایران تصور دست اندر کاران هنر های معاصر از دنیای نوین هنر، با «هنر مدرن» تفاوت از زمین تا آسمان دارد چرا که در کتاب کمال الملک که در سال ۱۳۶۲ از طرف موزه هنر های معاصر در آمده است، در وصف هنر او و سفر پنج ساله اش به اروپا (بعد از مرگ ناصرالدین شاه)، چنین نوشته شده است: «این سفر که پنج سال بطول می انجامد کمال الملک را با دنیای نوینی از هنر آشنا نموده و در این مسافرت چشم انداز های وسیعی در برابرش گشوده می شود. موزه های اروپا با میراثهای بی بدیلی که در خود داشت دنیای توصیف ناپذیر را در برابر دیدگان مشتاق او بوجود آورد و دامنه امکانات هنرش را از هر سو وسعت بخشید.
دخترم، بوی فرار می آید (II)

دخترم، بوی فرار می آید (II)

و اما در ایران پس از گذشت سی سال، زنان آواز ایران، هنوز از رها ساختن آوایشان محروم اند و با آن که بسیاری از آنان در سرزمین خود حضور دارند، به جایی تبعید شده اند که می بایست در آن سکوت اختیار کنند و به همین سبب جامعه بخشی از حافظه خود را رفته رفته از دست داده است چرا که نتوانسته همه آرا و صداها را در متشکل شدن جامعه حضور بدهد. نتیجتاً عده ای اندک اندک در اثر این رانده شدگی و نَفَس بری، چون دیگر به صورت عاطفی و احساسی نتوانسته اند فضای هستی شناسانه ی زبان ناخوداگاهشان را بیان کنند، خود را فراموش شده می پندارد و در این قطع شدن، کل جامعه به تدریج متوجه سرریز شدن احساسات به بن بست رسیده می شود و به سوی بحران و خفقان گام می نهد.
گفتگو با علی صمدپور (VI)

گفتگو با علی صمدپور (VI)

ببینید؛ من می گویم برای نوازنده شدن آیا فقط باید روزی ۸ ساعت ساز زد؟ آنچه محقق می‌شود هنر است؟ آدمی که امروز نگاه گسترده‌ای به جهان ندارد یا به اندازه‌ی خودش رمان نخوانده، فیلم ندیده، روانشناسی نخوانده، چه می‌خواهد بگوید؟ مسأله زاویه دید است. چه چیز در شما منجر به تولید می‌شود؟ فروش و شهرت یا کشف در موسیقی؟ یا استنتاجی از روابط انسانی‌تان؟
دو مضراب چپ (قسمت ششم)

دو مضراب چپ (قسمت ششم)

در قسمت های گذشته به بحث درباره این تکنیک در آثار آهنگسازان سنتور از جمله ابوالحسن صبا، فرامرز پایور، پرویز مشکاتیان، اردوان کامکار و … پرداختیم؛ در این قسمت به قطعه دیگری از ساخته های حبیب سماعی توجه کنید که در آن باز هم از دومضراب چپ استفاده شده است. این قطعه چهارمضراب ابوعطا است که در کتاب دوم ردیف های سنتور ابوالحسن صبا منتشر شده است. (توجه کنید که نت این قطعه برای دوره مقدماتی سنتور نوشته شده است)
پیدایش سازهای زهی در یونان باستان

پیدایش سازهای زهی در یونان باستان

سازهای زهی قدمت بسیار زیادی دارند و به روایتی برای اولین بار ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در تمدن بین النهرین مشاهده شدند و به تدریج با شکل گیری تمدن یونان این سازها با سرعت بیشتری تکامل پیدا کردند.
چند ساز از دوران رنسانس

چند ساز از دوران رنسانس

تعداد محدودی از سازهای دوران رنسانس همچنان بدون تغییر مورد استفاده قرار میگیرند اما نکته مهم آن است که بیشتر سازهای امروز شکل تکامل یافته آلات موسیقی گذشته می باشند.