تجزیه و تحلیل مجموعه‌ی ایرانی‌ها (I)

آلبوم
آلبوم "تمرین تونال"
«تمرین تونال» نام اولین اثر موسیقایی منتشر شده از «حمیدرضا اردلان» است.

این سی‌دی، به گفته‌ی خود آهنگساز۱، بخشی از مجموعه‌ی بزرگ‌تری از آثار او است که در آینده به تدریج منتشر خواهد شد.

هشت تراک بر روی این سی‌دی موجود است؛ ایرانی ۱ تا ۵ که یک مجموعه‌ی به هم پیوسته‌اند، «تمرین تونال»، «بلغز» و «نمی‌دانم».

در این نوشتار سعی بر این است که به آنالیز مختصر مجموعه‌ی ایرانی‌ها پرداخته شود.

ایرانی ۱٫

اولین چیزی که در این قطعه جلب توجه می‌کند، آغاز‌ش با صدای تمبک آن هم با موتیف ریتمیک بسیار آشنا و حتا معمولی‌ِ موسیقی ایرانی است.

شنونده‌ی احتمالا آشنا که پیش‌تر از طریق نام سی‌دی پیش‌فرض ذهنی نوعی موسیقی متفاوت را همراه دارد، با شنیدن این موتیف غافلگیر می‌شود.

اما به نظر می‌رسد این موتیف در اعلام نقش ساز تنبک در مجموعه‌ی ایرانی‌ها جایگاه محوری دارد.

پس از سه میزان، کمانچه با موتیف دیگری که بسیار شبیه یکی از پیش‌درآمد‌های دشتی است، آغاز می‌کند (نمونه‌ی شماره ۱)۲ این موتیف ماده‌ی اصلی بسط در «ایرانی ۱» را پدید آورده است به گونه‌ای که تا پایان قطعه (و حتا در قسمت‌های بعدی) به تناوب آن را می‌شنویم.




نمونه ی ۱٫
بقیه‌ی سازها به گونه‌ای که پراکنده به نظر می‌رسد دو کارکرد متفاوت پیدا می‌کنند؛ اول تکرار موتیف شماره‌ی ۱ در فواصل متفاوت، که در به وجود آوردن ساختار متقارن جملات قطعه نقش موثری دارد و دوم آفریدن فضای هارمونیک آشفته‌ی مورد نظر آهنگساز. تکرار که در بسط و گسترش الگو‌های در موسیقی ایرانی نقش مهمی دارد در ایرانی ۱ نیز حضوری پر رنگ یافته است، موتیف شماره‌ی ۱ گاه به طور کامل و گاه با تغییر سرعت اجرا (حتا تا ۳ برابر) و ارتفاع و گاهی نیز با تغییرات جزیی در ساختار ملودیکش به گوش می‌رسد.

در نمونه‌ی ۲ اجرای بسیار سریع شده‌ی همین موتیف را بر محدوده‌ی نزدیک به خرک کمانچه می‌بینیم این تکرار که از ۲:۲۷ پس از شروع قطعه شنیده می‌شود بسیار جالب است، چرا که آهنگساز با استفاده از سرعت بسیار بالا همان الگوی موتیف ۱ را از لحاظ ریتمیک بازسازی می‌کند.

نمونه ی ۲٫
در نمونه‌ی ۳ و ۴ برخی تغییرات موتیف ۱ در ایرانی ۱، مشاهده می‌شود نکته‌ی جالب توجه در این تغییرات این است که بیشتر در قسمت انتها‌یی موتیف رخ داده‌اند. اما موتیف ۱ که خود از دیدگاه موسیقی ایرانی بخشی ناقص از یک جمله‌ی کامل است (به این دلیل که نیمه‌ی فرودی این جمله را نمی‌شنویم) به وسیله‌ی نوعی ساختار سوال و جواب نیمه‌ی گم شده‌ی خویش را در صدا و طرح‌های سازهای دیگر می‌یابد و از این طریق به حل کامل دست پیدا می‌کند.


درست در همین جا است که آهنگساز با دادن آزادی عمل به نوازندگان انتظار ظهور برخوردی خلاق با قطعه (برخوردی که تا حدودی شبیه بداهه نوازی در موسیقی ایرانی است) را داشته است. نمونه‌های ۵ و ۶ نشان ‌دهنده‌ی این تکنیک هستند.


ایرانی ۲٫
«ایرانی ۲» در ادامه‌ی قطعه‌ی پیش از خود می‌آید و به حدی متصل با قطعه‌ی قبلی است که به نظر می‌رسد جدا کردن و قرار دادنش در یک تراک جداگانه کار درستی نبوده است، اما این فضا با ظاهر شدن بخشی از جمله‌ی اول درآمد شور تغییر می‌کند (نمونه‌ی ۷) این موتیف را دو بار و سپس قسمت بعدی آن را (نمونه‌ی ۸) چند بار و با تغییرات مختصر پشت سرهم می‌شنویم اما فرود جمله باز هم مانند قطعه‌ی پیش مشخص نیست و به جای فرود دوباره به نمونه‌ی ۷ و تکرار آن در فواصل مختلف می‌پردازد تا سر انجام پس از ۶ بار تکرار نمونه‌‌ی ۷ با شبه فرود نی کامل می‌شود (نمونه‌ی ۹).

در ایرانی ۲ ساز نی تقریبا همه جا نقش اتمام جملات موسیقی را بر عهده دارد. هر چه قطعه پیشتر می‌رود پاسخ نمونه‌ی ۷ مبهم‌تر می‌شود تا جایی که تقریبا در انتهای قطعه کاملا به فضایی سردرگم منتهی می‌شود (نمونه‌ی ۱۰)۳٫

حضور صدای بم‌تار که بنا به گفته‌ی خود آهنگساز با آرشه نواخته شده در تمام این قسمت قابل شنیدن است و یکی از نکات جالب توجه این قسمت است که بستر هارمونیک این قطعه را به وجود آورده. اگر شنونده کمی به صدای کمی نامانوس این بم‌تار توجه کند در ‌می‌یابد که همان الگوی نمونه‌ی ۷ که بسیار بم و کند شده است اجرا می‌شود در واقع از خود ملودی‌ها برای ایجاد صداهای همراه یا گذر از هارمونی مرسوم استفاده شده است. ایرانی ۲ با همان جمله‌ی قسمت اول درآمد شور به پایان می‌رسد و انتظار شنونده‌ی معتاد به عادت‌های معمول موسیقی ایرانی را برای فرود در پایان قطعه ناکام می‌گذارد.

فرهنگ و آهنگ شماره‌ ۱۴

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (VIII)

به نظر می رسد همزمان با ظهور عصر فضا، در موسیقی نیز فناوری جدیدی متناسب با آن ظهور کرده است تا موسیقیدانان بتوانند احساسات خود را با آن بیان کنند. همین احساس بعدها (۱۹۸۳) هنوز در برایان انو زنده است و در پشت جلد آلبوم «آپولو» از شیفتگی خود برای خلق آثاری که در راستای دستاوردهای نوین علمی بشر باشد می نویسد.

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XIX)

بیشتر آثار پرویز مشکاتیان برای گروه ساز های ایرانی تنظیم شده اند و تعدادی معدودی از آنها توسط هنرمندانی چون محمدرضا درویشی و کامبیز روشن روان برای ترکیب ساز های ایرانی و جهانی تنظیم شده اند. این آثار به شرح زیر هستند:

از روزهای گذشته…

مروری بر آلبوم «در ستایش تونالیته»

مروری بر آلبوم «در ستایش تونالیته»

حکمت بردن یک قطعه که برای سازی نوشته شده به ساز دیگر (یا همان انتقال) چیست؟ چرا می‌خواهیم قطعه‌ای را که برای یک ساز مشخص ساخته شده با سازهای دیگر بنوازیم؟ ترانسکریپسیون سوییت‌های باخ برای دیگر سازها، کار بسیار مرسومی است پس بعید است که پاسخ این دو سوال را برای آنها بتوان به «بازیگوشی»، «ماجراجویی موسیقایی» یا صرفا «تصادف» حواله داد.
موسیقی تانگو (II)

موسیقی تانگو (II)

تانگو به زودی از سمت فرانسه، در تمام اروپا محبوبیت یافت. رودولف والنتینو Rudolph Valentino 1895-1926 متولد ایتالیا سوپراستار سینمای صامت آمریکا، با ایجاد تصویری جذاب از رقص تانگو در فیلمهایش، مخاطبین تازه ای برای تانگو به وجود آورد. در دهه ۱۹۲۰ تانگو از انحصار خانه های بدنام و طبقه نه چندان درستکار بیرون آمد و به فرمی آبرومند و قابل احترام از موسیقی و رقص درآمد.
جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی و افق های پیش رو

جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی و افق های پیش رو

امروز کمتر کسی پیدا می شود که نداند، اینترنت چه خدماتی را به جامعه بشری عرضه کرده است و در کنار این خدمات چه تاثیراتی مثبتی بر زمینه های ظاهرا بی ارتباطی مثل ترافیک تا محیط زیست دارد. هر ساله در نشست های متعددی در کشورمان، این موارد شمرده می شود ولی پس از پایان نشستها هیچ تغییر محسوسی روی نمی دهد.
موسیقی و نلسون ماندلا (I)

موسیقی و نلسون ماندلا (I)

زندگی نلسون ماندلا، سال هایی که او در زندان سپری کرد، انگیزه و مبارزه خستگی ناپذیرش با آپارتاید (جدا نژادی)، از او سمبولی ساخته بود که به منبع بزرگ الهام هنرمندان بسیار به ویژه موسیقیدان ها تبدیل شده بود.
یادداشتی بر آلبوم «نواخته‌های نورعلی برومند»

یادداشتی بر آلبوم «نواخته‌های نورعلی برومند»

سه خاطره نورعلی برومند را نه در مقام یک نوازنده بلکه آموزگار ردیف می‌شناسیم. کمتر نوازنده‌ی تار و سه‌تاریست که گذرش به اجرای برومند از ردیف میرزاعبدالله نیافتاده باشد. محتوای اجرای او از حیث روایت بااهمیت است اما در عملِ نوازندگی، نه تنها راهی برنگشوده بلکه تأثیر مخربی بر هنرجویان دارد؛ به ویژه اگر با…
ادامهٔ مطلب »
درک تصویر صوتی

درک تصویر صوتی

دریافت ایده از تصویر صوتی (Soundscape) یک قطعه موسیقی کاملا” به توانایی های شما در دیدن و تشخیص دادن بهتر شکلها و Object ها در یک قطعه موسیقی دارد. در اینجا لازم است قبل از ادامه بحث به ارائه چند تعریف بپردازیم.
گفتگو با گیل شاهام (III)

گفتگو با گیل شاهام (III)

صحبتهایی که با افراد Deutsche Grammophon پیش میومد اینگونه بود: “اینها ایده های ماست، ما یک فهرست داریم که باید اجرا بشه، این کاریه که می خواهیم انجام بدیم”. و این واقعاُ خلاف چیزی بود که من می خواستم. الان نزدیک ۱۰ سال من با اونها کار میکنم و واقعا فکر میکنم میتونم پیشنهاد بدم و راجب پروژه صحبت کنم.
وهم یا نبوغ‌؟! (II)

وهم یا نبوغ‌؟! (II)

بی‌تردید جمع شدن تمام این نارسایی‌هاست که باعث شده‌است، میانگین کیفی تولیدات موسیقی در ایران و سطح سلیقه‌ی عموم به شکل چشمگیری تنزل یابند. موضوعی قدیمی که در دهه‌های گذشته برخی از موسیقی‌دانان و موسیقی‌شناسانِ معاصر، بارها و بارها در مقالات و نوشته‌های مرثیه‌گونِ خود به آن پرداخته ‌اند(۵)، (۶).
رحمت الله بدیعی: تجویدی چیز دیگری بود

رحمت الله بدیعی: تجویدی چیز دیگری بود

آقای شهرام فسازاده که در امریکا هستند. ایشان ۵ سال پیش من ویولون کار کرده اند، البته بعدها پیش حبیب الله بدیعی رفتند اما در شرح حالی که خود فسازاده نوشته بود گفته اند که «من ۵ سال شاگرد رحمت اله بدیعی بوده ام»، اگر ایشان نمی گفتند، شاید من هم یادم نبود! در حقیقت گرفتن ویولون از آرشه، انگشت گذاری و کلاً تکنیک ویولون را پیش من بودند. آقای گرگین زاده شاگرد من بودند، پروین پیشه و…
آتوم اگویان فیلم واگنر را میسازد

آتوم اگویان فیلم واگنر را میسازد

آتوم اگویان Atom Egoyan، فیلمسازی که برای ساختن فیلمهایی جشنواره ای، درباره لایه های تاریک رفتارهای انسانی شهرت دارد، این بار به ساختن یک اپرای بزرگ پرداخته است.