سلطانی: موسیقی مینی مال یک نوع بازگشت به خاستگاهِ مفاهیم آغازین موسیقی را در خود دارد

جان کیج
جان کیج
فکر نمی کنید که دیدگاه و نگاه کیج به صوت مبتنی بر شرایط اجتماعی پس از جنگ باشد؟
نه صرفاً، البته کیج عنوان می کند که با فرق گذاشتن بین پارتسیون های causal و effect ، انهدام چهره و هستی پیانوی مقدس، موسیقی مغرب زمین را با فقر تکنولوژیک رو به رو کرده و بر پایه ی همین ذهنیت، با آهنگ سازانی چون فلدمن و براون، طرح موسیقی برای نوار مغناطیسی را به عنوان اولین گروه در آمریکا راه اندازی می کنند.

کیج با همین تفکر قطعه ی بحث برانگیز خود، “۳۳ ‘۴ ، را می نویسد و البته تا منتهای پیامدهایش هم پیش می رود. گرچه در این قطعه، سکوت بیش از هر چیز دیگر مداخله می کند، اما تلاش کیج این است که بگوید: « مطمئن باشید هیچ چیز جای خود را نمی یابد، اگر صوتی وجود نداشته باشد».

در واقع، همان صوتی که توسط کیج بر پارتیتور نوشته شده و بر پایه ی جوّ حاکی از آن، اجرا می شود؛ سر و صدای تهویه ها، ورق خوردن بروشور ها، همهمه ی تماشاچیان و سپس خنده ی حضار. می بینیم که هر صوتی از دیدگاه او موسیقی است، چگونگی سازماندهی آن ها، نقش آهنگ ساز را نشان می دهد.

با این همه درگیری و توجه به صوت، کیج با مینی مالیسم تفاهم می کند؟
جست و جو در پی کیفیت های صوتی، در بعضی از مقاطع کیج را با تکرار مواجه کرد. البته این ایده موازی شد با جریان مینی مالی که در دهه ی شصت میلادی توسط فرانک استلا در حال رشد بود. من تنها ارتباط کیج با موسیقی مینی مال را در همین نقطه می بینم.

موسیقی کیج در آثاری چون «پیانوی مهیا شده»، بیشتر از آن که به تکرار موتیف ها و تم ها در پس زمینه ای هارمونیک بپردازد، نماینده ی یک احساس ناب فیزیولوژیکی است که در هم جواری سکوت واقع می گردد.

کیج اساساً از روش های آهنگ سازی، که در آن هارمونی موضع مشخصی را به عنوان خط عمودی به خود اختصاص می دهد، گریزان است؛ زیرا اعتقاد دارد آهنگ سازی که در پی به دست آوردن گونه ای قلمرو صوتی است، در این حیطه ناپایدار و ضعیف جلوه خواهد کرد.

شما فکر نمی کنید عکس العمل آهنگ سازان مینی مال در برابر چنین نگرشی، رهایی کامل از قید و بند ها باشد؟
واکنش مینی مالیست ها مستقیماً موضع گیری در مقابل کیج نبوده، آن ها در پی ایجاد یک جو موسیقایی ضد روشنفکری بودند؛ اما در سایر مقاطع هنری، مینی مالیست ها در مقابل پیچیدگی اکسپرسیونیزم انتزاعی، به عنوان دوره ی هنری درون گرا، موضع گرفتند.

از اثر معروف ۱۴۴ قطعه آلومینیوم کارل آندره تا آثار لامونت یانگ، این موضوع قابل رؤیت است. استفاده از اصوات بم در آثار یانگ و بداهه سازی کردن بر اساس بُردُن، نمونه ای است از یک موسیقی سهل الوصول، که در برابر جدیت یک تفکر نخبه واقع می گردد، تفکری که نهایتاً در دارمشتات به اوج می رسد.
موسیقی مینی مال یک نوع بازگشت به خاستگاهِ مفاهیم آغازین موسیقی را در خود دارد. این موسیقی با همه ی آن تکرار های مازوخیستی و لجوجانه ای که از تیپ های ملودیک و انگاره های ریتمیک و همچنین اشباع بیش از حد عناصر دست مالی شده، همین طور واریاسیون های مشابهی که مدام به رخ کشیده می شوند، می کوشد تا پروسه ی دریافت ما را از زمان، به کلی خدشه دار کند.

فلدمن در رابطه با موسیقی مینی مال اعلام می کند:« آن قدر همه ی عناصر سهل شده اند که آهنگ ساز را برای انجام کار به تکاپو و تلاش بیشتری وادار می کند» (منظور فلدمن آهنگ سازانی هستند که توانستند مستقل و دور از نئورمانتیست ها عمل کنند).

اقبال عمومی در برابر چنین واکنشی چگونه بود؟
آهنگ سازان مینی مال تلاش زیادی انجام دادند تا ابتدا آثارشان را از اصلی ترین اجزا پاک کنند، و بر همین اساس بود که توانستند توجه مخاطبین شان را به جزییات انگشت شمار جلب کنند.

به نظر می آید که مینی مال ها تنها در ابتدای فعالیت شان در پی یک تفکر عمومی در سطحی گسترده بوده اند، و گرنه زمان در این موسیقی تنها یادآور آغاز موسیقی است که یک بدویت بر آن حاکم است و همین طور یک ساده لوحی که نتیجه ی عدم رشد و تفکر است؟
البته نتیجه گیری شما هم کمی ساده لوحانه است. مینی مال ضرورتی بود که ابتدا در نقاشی و مجسمه سازی احساس شد و در دهه ی ۱۹۷۰ به محرکه ی مهمی در موسیقی معاصر بدل شد.

یکی از مشخصه های بارز موسیقی مینی مال، تکرار الگوهای ملودیک، ریتمیک و هارمونیک است- البته با تنوع بسیار اندک- و دقیقاً همین جاست که هر گونه تصویری از کیج و هر ردپایی از او مخدوش می شود و روی همین اصل، به هیچ وجه نمی تواند با تفکر پیشرو و گرایش به عدم قطعیت کیج همخوانی پیدا کند.

گرایش کیج به فلسفه ی آسیای شرقی، ذِن بودایی و اگزوتیسم آن قدر عمیق است که او را در جستجوی توضیحی به احساسات دائمی موسیقی سنتی هندوستان سوق می دهد؛ حس ها و حالات حماسی، اروتیسم، رمز و راز، شادی، اندوه، وحشت، عصبانیت و حتا گرایش عمومی به آرامش.
بنابراین، من این حرکت در مینی مالیست ها را آرامش می نامم و انتقال آن به سطح عمومی را یک جُستار، نه ساده لوحی. بشر هر قدر هم که رشد کرده باشد، باز هم در پی آرامش است. جست و جوی آرامش، حتا کیج را هم در سراسر زندگی و کار، به خود مشغول کرده بود.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۸۷ در ۵:۲۱ ب.ظ

    نویسنده می گوید : این موسیقی با همه ی آن تکرار های مازوخیستی و لجوجانه ای که از تیپ های ملودیک و انگاره های ریتمیک و همچنین اشباع بیش از حد عناصر دست مالی شده، همین طور واریاسیون های مشابهی که مدام به رخ کشیده می شوند، می کوشد تا پروسه ی دریافت ما را از زمان، به کلی خدشه دار کند!

    ضدیت آشکار با مینی مالیسم !مینی مالیسم یعنی تکرارهای مازوخیستی برای خدشه دار کردن دریافت ادمی از زمان!!

    متاسفانه توهم توطئه در منتقدان موسیقی ما هم به خوبی آشکار است.

  • مجید ترکاشوند
    ارسال شده در دی ۲۶, ۱۳۸۸ در ۹:۲۱ ب.ظ

    می خواستم درباره الگوهای ملویک بیشتر بدانم لطفاٌدر صورت امکان منابعی معرفی کنید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

امیرآهنگ: برای تردد با ساز در خیابان، نیاز به کارتِ مجوزِ حملِ ساز بود!

در آن زمان با خواندن این مطلب در مورد مرتضی حنانه در کتاب تاریخ موسیقی نوشته: سعدی حسنی، برایم این سوال پیش آمد: این آهنگ‌ساز که اعتقاد به هارمونی موسیقی کلاسیک غرب ندارد، چگونه اثرش را هارمونیزه می کند؟ کُنترپوان و ارکستراسیون او چگونه است؟ فرم موسیقی او چگونه است؟ و مهم تر اینکه صدا دهندگی موسیقی و خصوصا هارمونی و پولیفونی او چگونه است؟! توضیح آنکه من در آن زمان با وجود سنِ کم آثار فراوانی از موسیقی دانان دوره های مختلف موسیقی کلاسیک غرب (از دوره رُنسانس و باروک تا قرن بیستم) شنیده بودم؛ چون پدرم و مادرم هر دو از شنوندگان خوب موسیقی کلاسیک و موسیقی اصیل ایرانی بودند و آرشیو بزرگی (شامل بیش از هزار صفحه گرامافون و نوار ریل و کاست) در منزلمان داشتیم.

درباره مجموعۀ دوجلدیِ «رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز»

مجموعۀ دوجلدیِ «رضا محجوبی: افسونگر نغمه‌پرداز»، پژوهش و نگارش محمدرضا شرایلی و شهاب مِنا، در دو مجلد و به‌همراه دو حلقه لوح فشرده توسط نشر خنیاگر منتشر شد.

از روزهای گذشته…

گفتگو با آن سوفی موتر (III)

گفتگو با آن سوفی موتر (III)

گاهی حتی نت ها نیز متفاوتند. مشکل فقط تریل، تزیینات و دینامیک کار نیست بلکه جمله بندی را نیز باید در نظر گرفت. پس ما همه ابزار ها را در دست داریم اما نباید فکر کنیم که راه آسان را پیدا کرده ایم. منظورم از ابزار ها همچنین سی دی هایی است که عرضه شده اند. با کمک این سی دی ها می توانیم نتیجه کار موزیسین ها را که از کار گذشتگان نیز تأثیر گرفته اند دریابیم. یافتن دیدگاه خود در بررسی یک قطعه خیلی هیجان انگیز است، مخصوصا وقتی که ویژگی های سبک دوره ای که آثارش را بررسی می کنیم نیز در نظر داشته باشیم.
توماس آلبینونی آهنگساز ونیزی

توماس آلبینونی آهنگساز ونیزی

توماس آلبینونی (Tomaso Albinoni) در سال ۱۶۷۱ در ونیز متولد شد. او فرزند کوچک خانواده ثروتمندی بود، پدرش تاجر و ملاک بود و برخلاف نظر خانواده ترجیح داد تا در زندگی به موسیقی بپردازه تا تجارت و بازرگانی. او موسیقی را از سن ۹ سالگی با ساز ویلن و آواز آغاز کرد و به دلیل وضعیت خوب مالی که داشت برخلاف اغلب موسیقیدانان نیازی به کار کردن برای امرار معاش نداشت و این نقطه قوتی برای او بود چون می توانست روی موسیقی تمرکز بیش از حد داشته باشد.
افتتاح آکادمی موسیقی فوژان

افتتاح آکادمی موسیقی فوژان

آکادمی موسیقی فوژان با مدیریت هنری حمیدرضا دیبازر (بنیانگذار ارکستر فوژان، عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده موسیقی دانشگاه هنر) به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده است. جمعی از استادان دانشگاه و مدرسان برجسته موسیقی کشور، هنرآموزان این آکادمی هستند.
سه مرحله آموزش موسیقی ایرانی (II)

سه مرحله آموزش موسیقی ایرانی (II)

حال پرسش اینجاست که چرا ردیف که باید جایگاهی مانند رپرتوار در «موسیقی کلاسیک» را در موسیقی کشور ما داشته باشد، کاربردش به شکل کتاب تئوری و متد تحریر، مضراب و… تغییر یافته است؟
ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

نوشته ای که پیش رو دارید، گفتگویی است با مجید ناظم پور نوازنده و محقق ساز عود (بربت) که توسط الوند زندی تهیه شده است. مجید ناظم پور در اسفند ماه سال جاری خانه عود (بربت) ایران را بنیانگذاری کرده است و قرار است در این مرکز، همانند خانه عود هایی که در دیگر نقاط جهان است به گسترش و ارتقای فرهنگ عود نوازی بپردازد.
رموز ویولن (IV)

رموز ویولن (IV)

صفحه رو: صفحه رو بر خلاف سایر اجزای اصلی (صفحه زیر، کلافها و دسته) از چوب کاج انتخاب میشود. باید توجه داشت که این چوب با دقت و نکته سنجی خاص تری انتخاب و بکار برده شود زیرا صفحه روی ساز به دلیل موقعیت و وضعیت مهمی که دارد ویژگیهای بیشتری را باید در درون خود داشته باشد.
ضبط آلبوم کیوان میرهادی به پایان رسید

ضبط آلبوم کیوان میرهادی به پایان رسید

کیوان میرهادی که امروز یکی از پرکارترین هنرمندان موسیقی ایران در زمینه موسیقی معاصر جهان محسوب می شود، برای اولین بار دست به انتشار آلبومی می زند که آثاری ار آهنگسازی و نوازندگی او را در بر دارد.
نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی <br>متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت سوم

نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی
متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت سوم

کتاب‌های نام‌برده به غیر از یکی همگی ترجمه است، بنابراین کیفیت ترجمه‌ نیز می‌تواند یکی از عوامل مقایسه باشد. هر چند این موضوع دقیقا جزیی از کیفیت مطلب را تشکیل نمی‌دهد، اما چون خوانندگان فارسی زبان (احتمالا) تنها از طریق همین ترجمه‌ها به کتاب دسترسی دارند، باید آن را نیز بررسی کرد.
نگاهی به موسیقی در سال ۱۳۹۴ (I)

نگاهی به موسیقی در سال ۱۳۹۴ (I)

سال ۹۴ را میتوان یکی از پر حاشیه ترین سالهای موسیقی دانست حاشیه هایی با چاشنی موسیقی، از آلبومهای نسبتا بی کیفیت و پر سروصدای هنرمندان تا کنسرتها، جریانات خانه موسیقی، ممنوع الکاری هنرمندان، حضور چهره های سرشناس هنری در شبکه های ماهواره ای و به تبع آن برخوردهای سلبی متولیان با موضوع؛ حاشیه های فراوان جشنواره موسیقی فجر و استعفای داوران از این جشنواره، موضع کاملا بی تفاوت دولت به مسئله موسیقی و خلف وعده های رئیس دولت در زمینه مساعد سازی فضای هنر در کشور را میتوان از جمله حواشی و اتفاقات سال جاری دانست که پرداختن به هریک، حدیثی مفصل است.
دو نمود از یک تفکر (III)

دو نمود از یک تفکر (III)

در معماری ایرانی نیز چنین وضعیتی کمابیش وجود دارد؛ تنها با یک تفاوت؛ معماری بنا به ذات کاربردی خود و وابستگی اش به علوم فنی، در صد و چند ده ساله ی اخیر چاره ای جز تغییر نداشته است. با تغییرات بنیادین فنی در معماری و ورود تکنولوژی های جدید، آن چارچوب های همیشگی –که رابطه ای انکارناپذیر با مسائل به اصطلاح نیارشی نیز داشته اند– ناچار به کنار گذاشته شدن بوده اند.