سلطانی: لاخنمان تلاش میکند، مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند

هلموت لاخنمان
هلموت لاخنمان
منظورتان این است که مواد در شرایط مکانی و زمانی دچار شرایط زیستی جدید می شوند؟
هلموت لاخنمان، مواد را وسایل می نامد. معتقد است که مواد موسیقایی، همان مجموعه ای است که از قبل شکل گرفته و از کیفیت ها و ساختار های صوتی، زمانی و تمامی منابع صوتی ساخته شده و از سوی جامعه مورد پذیرش قرار گرفته است. لاخنمان در بعضی مواقع این مواد و وسایل را «دم و دستگاهِ زیبایی شناسی» می نامد.

پس جامعه باید نوع گوش کردن را تعیین کند؟
نه، به هیچ وجه. لاخنمان در این باره نظر فوق العاده ای دارد، او معتقد است: «بدون آمیختگی با اندیشه، گوش کردن بلاتکلیف است» و این را در مورد احساسات هم می گوید. بنابراین گوش کردن توأم با اندیشه و احساسات به اکتشاف شبیه می شود، پس رویکردهای ناشی از نهاد های فرهنگی فراموش می شود.

لاخنمان، خودش پیرو چه نوع موسیقی است؟
لاخنمان از آهنگ سازان برآمده از دارمشتات است که زیر نظر نونو، اشتوکهاوزن و نمپوک راویه تعلیم دیده. تحت تأثیر سریال، موسیقی تجربی و اله آتوار کیجی هم قرار گرفته و گرایشی جدی به موسیقی کنکرت دارد. در واقع شیوه ای که در آن از تونالیته پرهیز می شود. توجه زیادی هم به سر و صداهای روسولویی می کند و تلاش اصلی اش هم این است که مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند.

با این تصور، مینی مالیست ها باید در برابر اسپکترال ها واکنش سرسختانه تری نشان داده باشند؟
عکس العمل خاصی انجام ندادند. خاستگاه اسپکترال، در مراحل اولیه، منحصراً مربوط می شد به لامونت یانگ و مینی مالیست های آمریکایی. هر دو گروه و حتا آهنگ سازان برآمده از مکتب مسیان دارمشتات، لیگتی و … همه و همه به آن انرژی ثابتی که در اصوات مستتر است، معتقد نبوده اند. مینی مالیسم در حقیقت یک گزاره است و بسیار با خلاصه کردن تفاوت دارد.

در یک اثر مینی مال، ما امکان فشرده تر کردن، کوتاه کردن و بلند تر کردن را نخواهیم داشت. در واقع همه چیز به حداقل رسیده. تحقق این امر در موسیقی با استفاده از موجز ترین عناصر (موتیف و تم)، امکان پذیر است. در مینی مالیسم، تکرار عناصر موجز، نوعی تأکید بر عدم قطعیت هم اصرار می ورزند.

به عقیده ی من، مینی مالیسم، در اثر تکرار های مضاعفِ عصاره ی عناصر، بخش خلاقه ی فکر مخاطب را از کار می اندازد و ذهن را منصرف می کند و در پی آن، یک نوع تنفس و آزادی را در اختیار می گذارد و این امکان را اصوات و آنچه درون آن ها واقع شده است، فراهم می کنند.

این موارد در سایر حوزه های دیگر هنری و علوم انسانی مثلاً ادبیات مینی مالیستی هم صدق می کند؟
آنچه که بین یک اثر ادبی مینی مالیستی و یک موسیقی مینی مالیستی تفاوت ایجاد می کند، تکرارِ عناصرِ به حداقل رسیده در موسیقی است. موسیقی به سبب غیر مفهومی بودنش، با تکرار بیش از حد می خواهد آنچه ناگفتنی است را انتقال دهد. با تکرار مرعوب می کند و از طریق صدا و تأثیر ژنریک اش، آناکرونیزم صوتی را می پروراند.

پس در موسیقی مینی مال و اصولاً دیدگاه مینی مالیستی، موضوع بر کوتاه کردن و تکرار، بنا نمی شود. مینی مالیسم در پی ایجاز، سادگی و عمومی شدن است و در این راستا می کوشد تا تازگی خود را با رسوخ به فرهنگ های ناآشنا و بیگانه به دست آورد. برخورد در مورد ادبیات مینی مالیستی به این صورت نیست. در این نوع ادبیات، کوتاه کردن و گزیده گویی ملاک است، یعنی سوژه کوتاه بیان می شود.

این نگرش در مورد آهنگ سازان مینی مالی که گرایش هایی به موسیقی آوانگارد، سریال و … هم داشتند صدق می کند؟ یعنی کسانی که روزی سخت نویس بوده اند و حال گرایش به موسیقی مینی مال پیدا کرده اند، تمام و کمال بیانیه ی موسیقی مینی مال را پذیرفته اند؟
لامونت یانگ در سال ۱۹۵۹ در دارمشتات دانشجو بود. خیلی از آهنگ سازان غیر مینی مال هم از مضامین مینی مال و محدوده ی زمانی بلند تری برای القای حس تکرار مراقبه ای استفاده می کردند. اشتوکهاوزن در آثارش از همین مضامین استفاده کرده. Inori, Mantra, Stimmuny، نمونه هایی از آثار اشتوکهاوزن هستند که در آن ها از مضامین مینی مال و حس تکرار مراقبه ای استفاده شده است.

در حالی که اشتوکهاوزن در بخش های عمده ای از اجراهای الکترونیکی اش، به شهود آنی متأثر از موسیقی آسیایی متکی شده که در آن ها اعتقادی به تکرار، ضرب های موزون و هارمونی، به هیچ وجه وجود ندارد.

نتیجتاً باید واقف باشیم که همه ی آهنگ سازان به آزادی، آن گونه که کیج می اندیشیده، نمی نگرند و این طبیعی است که هر ایسم و هر ساختار موسیقایی یک سری چهارچوب و مرز دارد که طبعاً آهنگ ساز باید برای نزدیکی به آن نگرش، آن ها را بپذیرد.

3 دیدگاه

  • الميرا
    ارسال شده در آبان ۲, ۱۳۸۶ در ۱۲:۵۷ ق.ظ

    با سلام از اهالی سایت اگر امکان دارد لطف کنید از این موسیقیدان اندیشمند (آقای سلطانی)آدرس یا تلفنی بدهید تا بتوانید بیشتر از این بزرگوار استفاده کنیم یا اگر جایی مشغول تدریس هستند آدرس کلاس شان را مرقوم بفرمایید.ما یازه داریم می فهمیم موسیقی قرن ۲۰ چیست.با تشکر

  • ارسال شده در آبان ۳, ۱۳۸۶ در ۶:۴۱ ب.ظ

    شما می توانید برای دریافت نشانی از فهرست http://www.Sol.ir استفاده کنید.

  • bahar
    ارسال شده در آبان ۳, ۱۳۸۶ در ۷:۱۲ ب.ظ

    جناب آقای سلطانی بسیار سپاسگذار وممنون از این همه اطلاعات وسیع ودیدگاه معقولتان وممنون از اینکه این اطلاعات را در اختیار ما میگذارید.سر بلند باشید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است. زه وار به عنوان بخشی…
ادامهٔ مطلب »

مروری بر آلبوم «کنسرتوها»

آغاز راه، در رجز، هنگامی‌که نرم‌ نرمک اتمسفر چهارگاه از ابهام چند نغمه‌ی اولیه به در می‌آید و بر همه‌جا تسلط می‌یابد هراس نیز همراه آن گسترده می‌شود که مبادا آهنگساز برای بازآفرینی رویارویی جمع و فرد یا نبرد گلادیاتوری‌اش (۱) راه دَمِ دست را برگزیده باشد. از یک‌سو برای ساختن تضادهای پیش‌برنده‌ی یک کنسرتو به سراغ گنجینه‌ی همیشه حاضر و آماده‌ی هویت‌نمای دستگاه‌ها رفته و ماده‌ی خامشان را بی پردازشی در برابر فضای ناآشنا بگذارد و از سوی دیگر بار عاطفی نام «رجز» و کارکردش در جنگ (یا جنگ نمادین؛ تعزیه) را دستاویز تأکید بر شباهت کنسرتو به نبرد کند و تمام.

از روزهای گذشته…

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (II)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (II)

کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی»، نگارش مرجان راغب نیز ازجمله کتاب‌های پژوهشی نشر خنیاگر است که به تحلیل آثار و سبک‌شناسی عارف قزوینی پرداخته و در تابستان ۱۳۹۶ توسط نشر خنیاگر منتشر شده است. این کتاب در اصل پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد خانم راغب در رشتۀ نوازندگی ساز ایرانی است که در سال ۱۳۹۲ با استادراهنمایی دکتر هومان اسعدی ارائه شده بود.
پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VII)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VII)

سیستم موسیقی اروپا دقیقاً روی سیستم دوازده تن معتدل بنیان‌گزاری شده است. و تمام آن موج‌هایی که در موسیقی اروپا آمده است مثل باروک، کلاسیک، رمانتیک، حتی موسیقی مدرن و اکسپرسیونیست همگی روی گام‌دوازده تن تعدیل‌شده است. حتی موسیقی بازار مثلاً موسیقی راک‌اند رول و یا پاپ همه روی گام دوازده تن تعدیل‌شده است. حالا این سیستم را با سیستم موسیقی ایران مقایسه کنیم.
به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

تاجایی که اطلاع دارم در سال‌های اخیر اجراهای مختلف مرتبط با گروه موسیقی، از اجراهای پایان‌نامه‌ها گرفته تا جشنواره‌های مختلف موسیقایی گروه موسیقی در فضاهایی چون تالار شهید آوینی یا کلاس‌های دانشکده‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی برگزار شده‌اند. حائلی که مابین فضای این سالن و کلاس‌ها با فضای بیرون –فضایی که متعلق به همه است- وجود دارد، گویی این دو فضای سرپوشیده را تبدیل به فضایی منفک و «تخصصی» کرده است که انگار اگر کسی بخواهد به آن فضا برود و آنچه می‌گذرد را درک کند، لاجرم باید اهلیتی تخصصی با موسیقی داشته باشد. (۳)
آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (I)

آوانگاری به روش «ابجد» در موسیقی قدیم ایرانی (I)

مقاله ای که در پیش رو دارید، به روش نت نگاری «ابجد» در موسیقی قدیم ایران می پردازد. این نوشته توسط ابوالفضل زنده بودی و علی علیشاهی، جمع آوری و تالیف شده است.
بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

در این مقاله سعی شده است، بخشی از نکاتی را که برای ساخت ساز و داشتن الگویی مناسب در نظر گرفته می شود را با استفاده از طرح یکی از سازندگان مشهور سه تار به نام محمود هاشمی (۱۳۲۳-۱۳۷۵) مورد مطالعه قرار دهیم.
جولیا فیشر، ویرتوز ویولون و پیانو (II)

جولیا فیشر، ویرتوز ویولون و پیانو (II)

شرکت پنتاتون (PentaTone) اولین سی دی فیشر را در پاییز ۲۰۰۴ روانه بازار کرد: این سی دی عبارت بود از ویولن کنسرتو های روسی به رهبری یاکوف کرایزبرگ و ارکستر ملی روسیه. این اثر فیشر نظر مساعد منتقدان را به خود جلب کرد و تنها در چند روز به یکی از پنج اثر کلاسیک پرفروش در آلمان تبدیل شد.
موسیقی کریسمس (III)

موسیقی کریسمس (III)

این سرودها از قرن ها پیش شنیده میشدند و قدیمی ترین آن ها نیز سرود وکسفورد (Wexford Carol) است که متعلق به قرن ۱۲ است. جدیدترین آن ها نیز از اواسط تا اواخر قرن نوزدهم به این صورت درآمده است. زادگاه بسیاری از این سرودها کشورهای غیر انگلیسی زبان است، سرودهایی که اغلب موضوعات غیر مسیحی هم دارند اما بعدها با شعرهایی که به آن ها افزوده شد به سرودهای انگلیسی تبدیل شدند. البته این سرودها جدید همیشه هم از متن اصلی ترجمه نمی شدند و برخی نیز از نو نوشته شده اند که تاریخ برخی از آنها به اوایل قرن بیستم باز می گردد.
بتهوون و Missa Solemnis- قسمت اول

بتهوون و Missa Solemnis- قسمت اول

لودویگ وان بتهوون به سال ۱۷۷۰، درشهر بن Bonn آلمان و در میان خانواده ای موسیقیدان متولد شد.پدرش موسیقیدان دربار بود و استعداد فراوان او در نواختن پیانو را از سنین بسیار پایین کشف کرد. لودویگ کوچک اولین کنسرت عمومی خود را در سن ۸ سالگی اجرا کرد. پدر وی نیز، مانند لئوپولد پدر موتزارت، درصدد بهره برداری از این استعداد فراوان بود.
اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (X)

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (X)

برای ژینو که تحسین و وفاداری خاص و بی حدی برای بانویِ بزرگش، ادیت داشت، ورود به دنیای دوستی با ادیت به مانند ورود به مذهب می ماند. ژینو به کسی ایمان پیدا کرده بود که به او عشق ورزیده بود. ژینو خود در این باره این چنین بیان می کند: «پیروزی های ادیت، موفقیتش، خوشبختی هایش، در دوستی یا در عشق، من را لبریز می کرد. همیشه دوست داشتم او را شاد، خوشبخت و شکوفا ببینم و شدیداَ زجر می کشیدم زمانی که حادثه ای او را تحت تأثیر قرار می داد. من به ادیت احتیاج داشتم همان گونه که او به وفاداری تمام و کمالِ من احتیاج داشت.» از نظر ژینو این دو کلمه به خوبی ادیت را توصیف می کنند: «عشق» و «رنگِ آبی».
نی و دندان (I)

نی و دندان (I)

چندی پیش مقاله سجاد محرابی (کارشناس دیزاین، نوازنده و سازنده آلات موسیقی) با عنوان «مقدمه ای بر بینارشتگی» را در این سایت خواندید. امروز مقاله ای از رسول صادقی، نوازنده، خواننده و سازنده نی و دندانساز را می خوانید که درباره موضوع تاثیر دندان نوازنده در نواختن نی نوشته شده است: