وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (I)

ایرانیان به طور علمی موسیقی را بررسی کردند و الحان موسیقی را بر اساس روزهای هفته به هفت لحن تقسیم کردند که آنها را هفت خسروانی نامیدند. بعدها خسروانی به دستان و دستان به دستگاه تغییر نام داد و در نهایت هفت خسروانی به هفت دستگاه تبدیل شد.

هفت لحن خسروانی را چنین ذکر کرده اند:
اسکاف – بهار – امرس – ماداروستان – سایکاد – سم و جواهران.
البته حسینعلی ملاح خسروانی را با این عنوانها معرفی می کند:
بهار – بندستان – آپرین – مادوزسپان – ششم – گوه – اسپراس.
پس از ظهور اسلام خسروانی را بر اساس دوازده ماه سال به مقام تغییر دادند.

دوازده مقام موسیقی عبارت بود از:
عشاق – نوا – بوسلیک – راست – حسینی – حجازی – رهاوی – زنگوله – عراق – اصفهان – زیرافکند – بزرگ.

از حدود صد سال پیش دوازده مقام منسوخ و هفت دستگاه زیر رایج شد:
شور – سه گاه – چهارگاه – همایون – نوا – راست پنجگاه – ماهور.

در اینجا لازم به یاد آوری است که به طور کلی، موسیقی قدیم ایران بیشتر عملی بوده تا علمی و حتی شاید بزرگان موسیقی این سرزمین اطلاع دقیقی از موسیقی علمی نداشته اند.

موسیقی در ایران بعد از اسلام
هنگامی که اعراب ایران را فتح کردند وارد دروازه ی سرزمینی شدند که در هنر و موسیقی سرآمد بود؛ مرزهای فرهنگی سرزمینی کهن به روی آنان گشوده شد.

این نوع موسیقی که امروز از آن به عنوان موسیقی اسلامی یاد می شود تلفیقی است بین موسیقی ایران و اعراب.

چنانچه از شواهد بر می آید اعراب دارای دو نوع موسیقی بودند، یکی حدی و دیگری نصب.

حدی نغمه ای بود که شتربانان و کاروانیان برای شترهای خود می خواندند تا شتران تیزتر برانند و بر اساس ضرباهنگ پای شتران تنظیم می شد و می توان گفت اولین نمونه از موسیقی ضربی اعراب بدوی بوده است.

آواز نصب نوعی رجز خوانی بود که در جنگها و مرثیه خوانی ها به کار برده می شد و از حدی کاملتر و دارای ضرباهنگی تندتر بود.

آواز حدی (حدا) و نصب فاقد نظم و قاعده ی مشخصی بود به همین دلیل آن را غناءالمترجل می نامیدند.

ابن مسجع
در قرن اول هجری ابن مسجح به قصد فراگیری موسیقی وارد ایران شد. پس از آن به تقلید از موسیقی ایرانی به سامان بخشیدن به موسیقی عرب همت گماشت. اولین تمرکز ابن مسجح روی عود عربی بود. او به تقلید از عود ایرانی سیم اول عود عربی را یک و نیم پرده یعنی به فاصله ی سوم کوچک به پایین و سیم چهارم را یک و نیم پرده یا همان سوم کوچک به بالا انتقال داد و آنها را بم و زیر نامگذاری کرد ولی سیمهای میانی به همان نامهای مثنی و مثلث باقی ماندند.

عود عربی نیز دارای فاصله ی چهارم شد و محدوده ی آن از یک هنگام به دو هنگام افزایش یافت. بعدها فارابی افزودن فاصله ی چهارم را به عود تایید کرد. در همان قرن اول هجری ریتم و ایقاع که ابتکاری نوین در موسیقی اسلامی (موسیقی ایران و موسیقی عرب) بود شکل گرفت. وزن پایه ای برای اشعار عرب بود. اشعاری که بر پایه های اسباب، اوتاد و فواصل شکل می گرفت.

یک دیدگاه

  • فرهاد
    ارسال شده در تیر ۲۶, ۱۳۹۴ در ۶:۱۷ ب.ظ

    عالی دستتون درد نکنه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

متبسم: در هلند نوازنده سازهای ایرانی بسیار کم است

متبسم: در هلند نوازنده سازهای ایرانی بسیار کم است

استاد متبسم عزیز مطلع هستم شما به غیر از همکاری با گروه دستان سرپرست گروه دیگری در خارج از کشور هستید به نام مضراب که فقط از ساز های مضرابی تشکیل شده و اکثر نوازندگان آن جوان هستند. متاسفانه از نظر رسانه ای خیلی کم به این ارکستر پرداخته شده با توجه به این که این کار در خارج از کشور بسیار دشوارست.
ارنستو لکواونا

ارنستو لکواونا

هر چند ارنستو لکواونا از شهرت بسیار زیادی برخوردار نیست، اما نقش عمده اش در موسیقی مردمی قرن اخیر بر کسی پوشیده نیست. موریس راول آهنگساز مشهور فرانسوی در این باره می گوید : “او چیزی بیش از یک پیانیست و آهنگساز است ، من فکر می کنم که غنای ملودیک مالاگوئنای او به مراتب بیشتر از بولروی (Bolero) من است.”
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (III)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (III)

بسی روشن است که اگر وقایع‌نگار باشیم برای تشخیص این‌که کدام موسیقی یک رویداد تاریخی است و کدام تغییر در موسیقی‌ها شایسته‌ی ثبت است، باید توانایی جداسازی و درک موسیقایی کافی داشته باشیم و همچنین اگر در مورد دوره‌ی گذشته کار می‌کنیم این توانایی تحلیلی را برای یافتن علیت‌ها و شرح ارتباطات لازم خواهیم داشت.
سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

تحریر در موسیقی آوازی تبدیل به یک فرهنگ و یک شاکله شده، در واقع ساختار موسیقی آوازی را در کنار عناصر دیگری تعریف می کند، معانی بسیار زیادی در پی خود دارد و تعاریف و شیوه ها و علم خاص خود را دارد. با این وصف، تحریر را به دِلِی دِلِی یا با عرض معذرت عرعر عنوان کردن نشان از عدم آگاهی و عجولانه صحبت کردن ایشان دارد. از شاملو با آن دانش و خلاقیت و هوش سرشار در مورد قضاوت شان انتظار دیگری می رفت.
آسیب شناسی آواز ایرانی

آسیب شناسی آواز ایرانی

موسیقی ایران در گذر از سالیانی پر تلاطم و پر فراز و نشیب همواره به عنوان یکی از اصلی ترین پایه ها و ارکان فرهنگ ، بیانگر احساسات و اندیشه های ایرانیان بوده وآواز نیز به عنوان شاخص ترین و اصلی ترین بخش آن به شمار میرفته است. چرا که این موسیقی همواره پیوندی نزدیک با شعر داشته است و این درآمیختگی با ادبیاتِ پُر بار و کهن ایران باعث غنای هر چه بیشتر این موسیقی گردیده است.
علی رهبری و کنسرتی برای پیامبر اسلام

علی رهبری و کنسرتی برای پیامبر اسلام

علی رهبری، که دو سال گذشته با نامه ای به وزیر فرهنگ و ارشاد که به تازگی به این مقام برگزیده شده بود، رهبری ارکستر سمفونیک تهران را کنار گذاشت؛ مدتی است در کشور ترکیه مشغول فعالیت است.
بتهوون و Missa Solemnis- قسمت اول

بتهوون و Missa Solemnis- قسمت اول

لودویگ وان بتهوون به سال ۱۷۷۰، درشهر بن Bonn آلمان و در میان خانواده ای موسیقیدان متولد شد.پدرش موسیقیدان دربار بود و استعداد فراوان او در نواختن پیانو را از سنین بسیار پایین کشف کرد. لودویگ کوچک اولین کنسرت عمومی خود را در سن ۸ سالگی اجرا کرد. پدر وی نیز، مانند لئوپولد پدر موتزارت، درصدد بهره برداری از این استعداد فراوان بود.
موسیقی و نابینایان (I)

موسیقی و نابینایان (I)

مقاله ی حاضر نوشتاری است در باب بیان تعاریف و ادراک موسیقی در نابینایان با تاکید بر آراء ” آرتور شوپنهاور” در زمینه ی موسیقی. شوپنهاور موسیقی را یک استثنا می داند؛ وی بر این عقیده بود که موسیقی از هنرهای دیگر نافذتر و قویتر است؛ زیرا هنرهای دیگر با سایه اشیاء سروکار دارند و موسیقی با خود آنها.
دومینانت های دوم

دومینانت های دوم

همانگونه که شاید از اسم این موضوع مشخص باشد بنا به تعریف در موسیقی آکورده های درجه پنجم از درجه پنجم یک گام را دومینانت دوم یا Secondary Dominant می گوییم. بنابراین اگر در گام دو ماژور باشیم دومینانت اول G7 می شود و دومین دومینانت، دومینانت همین آکورد (G7)، یعنی آکورد D7 خواهد بود.
قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

قرار دوباره برگزاری کنسرت ارکستر کامه راتا

در خبرها آمده بود که کنسرت ۳۱ خرداد و اول تیر ارکستر “کامه راتا” به رهبری کیوان میرهادی، به دلیل بالا رفتن تعرفه اجاره سالن ها، مخصوصا سالن رودکی که بارها صحنه اجرای کنسرتهای ارکستر کامه راتا بوده است، لغو میشود چراکه ارکستر قادر به تامین هزینه سالن نیست!