ارکستر – قسمت چهارم

ارکسترهای پرجمعیت به همراه دسته های بزرگ و هماهنگ نوازندگان و رهبر ارکستر اغلب تداعی کننده موسیقی کلاسیک است که طرفداران خاص خودش را داشته که برای دوستداران موسیقی همواره مورد احترام و تحسین بوده است ؛اما این ارکسترهای بزرگ چه مشخصه هایی دارند؟ چه سازهایی در آنها استفاده میشود؟واقعا هر ساز مکانی مخصوص به خودش دارد؟ چند نوازنده دارند؟ چه کسی اولین بار برای این دسته ها آهنگ نوشت و تاریخچه این کارها در کجاست؟وازاین دسته سوالاتی که در ذهن دوستداران موسیقی وجود دارد ولی متاسفانه منابع فارسی در این حیطه کمتر وارد شده اند،در این مجال سعی داریم شما را بیشتر با این مبحث آشنا کنیم.

ارکستر های کوچک و متوسط را بررسی کردیم و با ساختار آنها هم تا حدی آشنا شدیم ،حال برای ارکسترهایی که نوازندگان آنها حدودآ بالای نود نفر میشود باید دسته ای جداگانه در نظر گرفته و چارچوبی خاص برای آن تدوین و معرفی کنیم، به این دسته های موسیقی در اصطلاح ارکستر سمفونیک (symphony orchestra) یا ارکستر فیلارمونیک (philharmonic orchestra) گفته میشود و باید اذعان داشت که این دو اسم در عمل به یک معنی و مفهوم بوده و به زبان سلیس تر اسم دوم برای دیگری است و در واقع هیچگونه تفاوتی با هم چه از لحاظ سازبندی یا قوانین ارکستراسیون ندارند.

در واقع ارکسترهای فیلارمونیک ارکستر هایی هستند که از طرف سازمانهای “دوستدار هنر” حمایت میشوند ولی ارکستر های سمفونیک ارکسترهایی هستند که توسط دولت حمایت میشوند.

لازم به ذکر است که کلمه “سمفونی” (symphony) که کلمه لاتین آن (symphonia) میباشد، از دو کلمه یونانی مشتق شده : یکی (syn ) که بمعنای “به اتفاق و با هم ” است و دیگری (phone) به معنی صدادهی؛ که با این تفاسیر به سادگی میتوان معنی این کلمه را چیزی شبیه” اجرای هماهنگ یا دسته جمعی” برداشت کرد.

اصولآ در ارکسترهای سمفونیک برای هر ساز یک دسته نوازنده – و نه مانند ارکسترهای مجلسی که برای هر ساز یک یا دو نوازنده به چشم میخورد – منظور میشود که باید توجه داشت این تقسیم بندی سازها در پارتیتور هم اعمال میشود.

اما مشخصه بارز برای ارکستر سمفونیک بعد از تعداد نوازندگان در آن، وجود رهبر ارکستر است که اگر بخاطر داشته باشید ارکستر مجلسی میشد فاقد رهبر باشد.

در مورد اولین ارکستر سمفونیک نیز اینطور که در کتابهای تاریخ موسیقی ذکر کرده اند، در نیمه قرن هجدهم (سال ۱۷۴۳) و در زمان دوک کارل تئودور اولین گروه ارکستر سمفونیک در شهر مان هایم آلمان تشکیل شد.

سازبندی در ارکستر
اولین ارکستر سمفونیک که ترکیبی از سه گروه اصلی سازهای زهی، بادی و کوبه ای را شامل میشد، ارکستر هجده نفری هایدن بود که در آن از بیشتر سازها در استفاده شده بود؛ بعدها موتزارت کلارینت و ترومبون را به این دسته افزود و نقش پیکولوی ارکستر را پربارتر کرد؛ در اینجا باید به خدمات ارزشمند بتهون، واگنر، برامس و چایکوفسکی هم اشاره داشت که در غنی تر نمودن بخش سازهای بادی و ضربی ارکستر جایگاه خاصی را در تاریخ موسیقی دارند.

در حال حاضر یک ارکستر سمفونیک استاندارد از چهار گروه اصلی ساز ها به این ترتیب تشکیل شده:
۱-سازهای زهی : ویلن – ویلا – ویلن سل – کنترباس
۲-سازهای بادی چوبی : فلوت – پیکولو- ابوا – ترومبون – کرآنگله( ابوا آلتو) – کلارینت –کلارینت باس – باسون(فاگوت) – کنتر باسون(کنتر فاگوت).
۳-سازهای بادی برنجی : هورن – ترومپت – ترومبون – باس ترومبون – توبا
۴-سازهای کوبه ای :تیمپانی – باس درام – پیانو و…(معمولآ هارپ هم در این دسته قرار میدهند)
ترکیب یک ارکستر استاندارد عمدتآ اینگونه است که در فوق ملاحظه کردید اگرچه از بعضی ساز ها دیگرهم به عنوان مکمل در استفاده میشود که از مهمترین سازهای مکمل،میتوان به این سازها اشاره داشت : ساکسوفون،گلس هارمونیکا* ، گیتار ، ماندولین، ترمین ، آکاردئون ، توبا ی واگنری ، کرنت و…

نحوه چیدن سازها در ارکستر
تصویر زیر نمایشی از نحوه چیدن سازها به صورت استاندارد در ارکسترسمفونیک های مدرن است؛ این طرز چیدن سازها از حدود اوایل قرن بیستم باب شد که اندکی تغییرات هم از آن زمان کرده اما در کل به همین صورت بوده و تفاوت چندانی نسبت به آن زمان نکرده:
تیمپانی و دیگر سازهای کوبه ای و هارپ
۱۳٫تیمپانی و دیگر سازهای کوبه ای
۱۴٫هارپ

نوع دیگری از مرتب کردن جایگاه سازها و نوازندگان که در قرن نوزدهم پا گرفت و متداول شد به این صورت بود که ویلن اول(۱) سمت چپ ارکستر و ویلن دوم(۲) در راست ارکستر ، ویلا (۳)و ویلن سل (۴) در وسط و سازهای بادی و برنجی و ضربی در اطراف آنها و وسط ارکسترمی نشستند.

اندازه ارکستر سمفونیک
تعداد نوازندگان ارکستر سمفونیک در طی قرون گذشته تغییرات زیادی پیدا کرده ؛ به این صورت که در اوایل قرن هجدهم حدودآ بیست نوازنده را شامل میشده که در اواخر همان قرن این تعداد به چهل نفر افزایش پیدا میکند و در اواسط قرن نوزدهم به شصت نفر میرسد. در ارکسترهای سمفونیک که در اوایل قرن بیستم درتاریخ شاهد هستیم، اجرا کنندگان این ارکسترها بیش از صد نفر را در بر میگیرند و ارکسترهای امروزی تقریبآ نود نوازنده را دارند.برای توجیه این مطلب، بعلاوه آشنایی بیشتر با تعداد نوازندگان هر گروه و سازها، جدول زیر را جایگزین بهتری نسبت به متن میدانم:




ذکر این نکته ضروری بنظر میرسد که برای داشتن یک ارکستر هیچ لزومی ندارد که دقیقآ از تمام این اعداد و ارقام پیروی کنیم چراکه این قوائد فقط برای داشتن یک نظم نسبی و نوعی قرارداد بیان میشوند و در حقیقت قدرت آهنگساز در ارکستراسیون و توانایی وی در ایجاد صداهای مناسب برای برقراری ارتباط با شنونده و انتقال پیام اولین و مهمترین عامل است؛ بعنوان مثال میتوان به قطعه حلقه نبلونگ (The Ring of The Nibelung<1876-1860>) از واگنر اشاره داشت که در آن از شش عدد هارپ استفاده شده در صورتی که در هیچ کتاب ارکستراسیون این روش ساز بندی ارئه نشده و این مسئله بطور کامل از ذوق و تبحر خالق اثر نشات میگیرد.

————————————————————————————————————
۱-the strings: violins, violas, cellos, double bass;
۲-the woodwinds: flutes, piccolos, oboes, English horn (cor anglais (French)), clarinets, bass clarinets, bassoons, contrabassoons;
۳-the brass: horns, trumpets, trombones, bass trombones, tuba;
۴-the percussion: timpani, bass drum, piano, harp;
۵-saxophone,glass harmonica, guitar, mandolin, theremin, accordion, Wagner tuba, cornet.

* گلس هارمونیکا سازی کاملآ متفاوت باساز دهنی است

منابع و مراجع:
site:

library.thinkquest.org
philharmonia.co.uk
en.wikipedia.org
composerplanet.com
mathcs.duq.edu
naxos.com
artofthestates.org

article:
Artistic Orchestration -Alan Belkin

کتاب :
چگونه از موسیقی لذت ببریم- زیگموند اسپارت / پرویز منصوری
دایره المعارف موسیقی کلاسیک -پیتر گامون / مه یار افشار
اطلاعات جامع موسیقی -بهرام نفری
خود اموز موسیقی-کینگ پالمر/بهروز وجدانی

5 دیدگاه

  • ارسال شده در بهمن ۲۲, ۱۳۸۶ در ۸:۲۲ ب.ظ

    man hamisheh donbal in maghaleh bodam . merci

  • FATEMEH-S
    ارسال شده در مهر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۹:۰۵ ق.ظ

    به خاطر مطالب مفیدتان ممنون.

  • FATEMEH-S
    ارسال شده در مهر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۹:۰۷ ق.ظ

    به خاطر مطالب مفید تان ممنون.

  • moloud noorani
    ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۹۱ در ۵:۳۲ ب.ظ

    سلام در فیس بوکم شما پیجی دارید؟

  • گفتگوی هارمونیک
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۱ در ۷:۴۹ ب.ظ

    برای عضویت در فیس بوک سایت به این آدرس مراجعه کنید
    http://www.facebook.com/groups/164313076918908/

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

ادیت در ویولن (I)

ادیت در ویولن (I)

ادیت در ویولن، مهمترین و پیچیده ترین شاخه از دانش های هنر نوازندگی این ساز است که هنرمندان درسطوح مختلف نوازندگی این ساز بطور مستقیم با آن سر و کار دارند. اهمیت این دانش از آنجاست که برای نواختن هر اثر تصنیف شده برای این ساز، نیازمند استفاده ازآن هستیم.
دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (II)

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (II)

فرض اولیه برای تحقیق در میکروریتم این است که ما ریتم ها را آنگونه که در فرم نت نویسی استاندارد نوشته می شوند نمی توانیم اجرا کنیم. به علاوه، انحراف از مقادیر ریاضی ساده و دقیق نت نویسی به دو دسته تقسیم می شود، اولا اختلافات تصادفی که به دلیل نقص نوازنده یا نقص ساز است و اختلافات سیستماتیک که از لحاظ نوع یا حس ریتمیک حائز اهمیت هستند. در چنین تحقیقی، ممکن است به سطوح ریتمیک مختلفی اشاره شود.
گفتگوی هارمونیک چهارده ساله شد

گفتگوی هارمونیک چهارده ساله شد

گفتگوی هارمونیک جشن چهاردهمین سال فعالیت خود را برگزار کرد. سال گذشته تلخ ترین سال فعالیت این مجله بود؛ چراکه یکی از مهمترین نویسندگان و نظریه پردازان حوزه فلسفه و هنر ایران، محسن قانع بصیری که این مجله افتخار همکاری با او را داشت، روی در نقاب خاک کشید. سال گذشته همچون دوازدهمین سالگرد تولد ژورنال گفتگوی هارمونیک، نشست سالیانه در منزل این اندیشمند فقید برگزار شده بود و در این برنامه نیز یاد ایشان گرامی داشته شد.
تولد کنترپوآن

تولد کنترپوآن

در قرن ششم فیلسوفی بنام Cassiodorus برای اولین بار نظریه ای را در موسیقی مطرح و ثبت کرد که در نوع خودش بی نظیر بود. او گفت که امکان این وجود دارد که شما بطور همزمان صداهای متفاوتی را بشنوید و از نتیجه آن راضی باشید.
تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (IV)

تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (IV)

بعضی از محققان اعتقاد دارند که خلاقیت توسط موسیقی تقویت می‌شود، ولی سبک‌های مختلف موسیقی بر روی افراد اثرات متفاوت می‌گذارند. دلیلش این است که موسیقی وابستگی زیادی به وضعیت روحی و روانی افراد دارد و خلاقیت در طول زمان پیشرفت می‌کند. به هر حال در مطالعاتی که انجام شده، مشخص گردیده که آموزش موسیقی به مدت یک سال خلاقیت را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. یکی از این مطالعات به این صورت انجام گرفته که دانش آموزان یک کلاس به مدت یک سال روزی سی دقیقه آموزش موسیقی گرفتند در حالی که دانش آموزان کلاس دیگر در همان زمینه، آموزش موسیقی نگرفتند.
قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

یکسری آمدند و یکسری همانجا دارند کار میکنند، یکسری هم از شاگردان دانشگاه هستند که خودم آوردم. در واقع گروهی که الان هست میتوانیم بگوییم، دو سوم از دوستان قدیم قدیم هستند که از سال ۱۳۸۷ با ما بودند و یک سوم هم بچه دانشگاه هستند.
مقایسه ادوات موسیقی (II)

مقایسه ادوات موسیقی (II)

همان طور که مطرح شد مراحل رنگ برداری بر اساس واقعیتهای موجود در حال اجرا بوده و مشکلات در ادامه کار به شکل واضح تری بروز خواهد کرد. آنچه را که یک ویلن خوب به آن احتیاج دارد تا مراحل تکمیلی به ترتیب اجرا شده و به شکلی قابل قبول مورد استفاده قرار بگیرد، کاربرد رنگ و جلای مناسب است تا یک ویلن مورد قبول را به لحاظ کیفی و کمی تکمیل و تمام نماید.
زود یاد بگیرید (II)

زود یاد بگیرید (II)

وقت زیادی را صرف نواختن هر صفحه نکنید. زمان تمرین روی تریوی سیویلش، درست در همان ابتدا گرفتار شدیم. بنابراین تصمیم گرفتیم از بخش پایانی شروع کنیم، به این شکل کارمان بسیار ساده تر شد و اعتماد به نفس پیدا کردیم. بعد که قسمت اول را نواختیم؛ خیلی بهتر از قبل بود چون توانستیم آن را با کل موومان متناسب کنیم.
عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

شاید بی آنکه خود شجریان و پاواروتی هم بدانند، سه دیدگاه همه جانبه این دو درباره انسان و موقعیت انسان است که آنها را در دل مردم جای داده است. اما درک بنیادی ماهیت و مناسبات انسان معاصر درگیری عجیبی را با زمان، مکان، اب‍ژه و سوژه پدید می آورد. ما فقط میتوانیم به آنچه که خارج و ورای خویشتن مان جای دارد ایمان بیاوریم.
هارمونیک (III)

هارمونیک (III)

هارمونیک ، هارمونی! هم ریشه بنظر میرسند؛ شاید برای شما هم این سوال پیش آمده که معنی این لغت و ریشه آن چیست؟ در حقیقت برای اینکه درک و شناخت جامع تری از امواج هارمونیک و اصل مطالب مربوط به آن داشته باشید؛ لازم دیدم گوشه ای از تاریخ و فلسفه وجودی هارمونی به صورت اختصار بیان شود. در کتابهای موسیقی و هم ریاضی و هم فلسفه این کلمه “هارمونیک” به چشم میخورد!