ارکستر – قسمت چهارم

ارکسترهای پرجمعیت به همراه دسته های بزرگ و هماهنگ نوازندگان و رهبر ارکستر اغلب تداعی کننده موسیقی کلاسیک است که طرفداران خاص خودش را داشته که برای دوستداران موسیقی همواره مورد احترام و تحسین بوده است ؛اما این ارکسترهای بزرگ چه مشخصه هایی دارند؟ چه سازهایی در آنها استفاده میشود؟واقعا هر ساز مکانی مخصوص به خودش دارد؟ چند نوازنده دارند؟ چه کسی اولین بار برای این دسته ها آهنگ نوشت و تاریخچه این کارها در کجاست؟وازاین دسته سوالاتی که در ذهن دوستداران موسیقی وجود دارد ولی متاسفانه منابع فارسی در این حیطه کمتر وارد شده اند،در این مجال سعی داریم شما را بیشتر با این مبحث آشنا کنیم.

ارکستر های کوچک و متوسط را بررسی کردیم و با ساختار آنها هم تا حدی آشنا شدیم ،حال برای ارکسترهایی که نوازندگان آنها حدودآ بالای نود نفر میشود باید دسته ای جداگانه در نظر گرفته و چارچوبی خاص برای آن تدوین و معرفی کنیم، به این دسته های موسیقی در اصطلاح ارکستر سمفونیک (symphony orchestra) یا ارکستر فیلارمونیک (philharmonic orchestra) گفته میشود و باید اذعان داشت که این دو اسم در عمل به یک معنی و مفهوم بوده و به زبان سلیس تر اسم دوم برای دیگری است و در واقع هیچگونه تفاوتی با هم چه از لحاظ سازبندی یا قوانین ارکستراسیون ندارند.

در واقع ارکسترهای فیلارمونیک ارکستر هایی هستند که از طرف سازمانهای “دوستدار هنر” حمایت میشوند ولی ارکستر های سمفونیک ارکسترهایی هستند که توسط دولت حمایت میشوند.

لازم به ذکر است که کلمه “سمفونی” (symphony) که کلمه لاتین آن (symphonia) میباشد، از دو کلمه یونانی مشتق شده : یکی (syn ) که بمعنای “به اتفاق و با هم ” است و دیگری (phone) به معنی صدادهی؛ که با این تفاسیر به سادگی میتوان معنی این کلمه را چیزی شبیه” اجرای هماهنگ یا دسته جمعی” برداشت کرد.

اصولآ در ارکسترهای سمفونیک برای هر ساز یک دسته نوازنده – و نه مانند ارکسترهای مجلسی که برای هر ساز یک یا دو نوازنده به چشم میخورد – منظور میشود که باید توجه داشت این تقسیم بندی سازها در پارتیتور هم اعمال میشود.

اما مشخصه بارز برای ارکستر سمفونیک بعد از تعداد نوازندگان در آن، وجود رهبر ارکستر است که اگر بخاطر داشته باشید ارکستر مجلسی میشد فاقد رهبر باشد.

در مورد اولین ارکستر سمفونیک نیز اینطور که در کتابهای تاریخ موسیقی ذکر کرده اند، در نیمه قرن هجدهم (سال ۱۷۴۳) و در زمان دوک کارل تئودور اولین گروه ارکستر سمفونیک در شهر مان هایم آلمان تشکیل شد.

سازبندی در ارکستر
اولین ارکستر سمفونیک که ترکیبی از سه گروه اصلی سازهای زهی، بادی و کوبه ای را شامل میشد، ارکستر هجده نفری هایدن بود که در آن از بیشتر سازها در استفاده شده بود؛ بعدها موتزارت کلارینت و ترومبون را به این دسته افزود و نقش پیکولوی ارکستر را پربارتر کرد؛ در اینجا باید به خدمات ارزشمند بتهون، واگنر، برامس و چایکوفسکی هم اشاره داشت که در غنی تر نمودن بخش سازهای بادی و ضربی ارکستر جایگاه خاصی را در تاریخ موسیقی دارند.

در حال حاضر یک ارکستر سمفونیک استاندارد از چهار گروه اصلی ساز ها به این ترتیب تشکیل شده:
۱-سازهای زهی : ویلن – ویلا – ویلن سل – کنترباس
۲-سازهای بادی چوبی : فلوت – پیکولو- ابوا – ترومبون – کرآنگله( ابوا آلتو) – کلارینت –کلارینت باس – باسون(فاگوت) – کنتر باسون(کنتر فاگوت).
۳-سازهای بادی برنجی : هورن – ترومپت – ترومبون – باس ترومبون – توبا
۴-سازهای کوبه ای :تیمپانی – باس درام – پیانو و…(معمولآ هارپ هم در این دسته قرار میدهند)
ترکیب یک ارکستر استاندارد عمدتآ اینگونه است که در فوق ملاحظه کردید اگرچه از بعضی ساز ها دیگرهم به عنوان مکمل در استفاده میشود که از مهمترین سازهای مکمل،میتوان به این سازها اشاره داشت : ساکسوفون،گلس هارمونیکا* ، گیتار ، ماندولین، ترمین ، آکاردئون ، توبا ی واگنری ، کرنت و…

نحوه چیدن سازها در ارکستر
تصویر زیر نمایشی از نحوه چیدن سازها به صورت استاندارد در ارکسترسمفونیک های مدرن است؛ این طرز چیدن سازها از حدود اوایل قرن بیستم باب شد که اندکی تغییرات هم از آن زمان کرده اما در کل به همین صورت بوده و تفاوت چندانی نسبت به آن زمان نکرده:
تیمپانی و دیگر سازهای کوبه ای و هارپ
۱۳٫تیمپانی و دیگر سازهای کوبه ای
۱۴٫هارپ

نوع دیگری از مرتب کردن جایگاه سازها و نوازندگان که در قرن نوزدهم پا گرفت و متداول شد به این صورت بود که ویلن اول(۱) سمت چپ ارکستر و ویلن دوم(۲) در راست ارکستر ، ویلا (۳)و ویلن سل (۴) در وسط و سازهای بادی و برنجی و ضربی در اطراف آنها و وسط ارکسترمی نشستند.

اندازه ارکستر سمفونیک
تعداد نوازندگان ارکستر سمفونیک در طی قرون گذشته تغییرات زیادی پیدا کرده ؛ به این صورت که در اوایل قرن هجدهم حدودآ بیست نوازنده را شامل میشده که در اواخر همان قرن این تعداد به چهل نفر افزایش پیدا میکند و در اواسط قرن نوزدهم به شصت نفر میرسد. در ارکسترهای سمفونیک که در اوایل قرن بیستم درتاریخ شاهد هستیم، اجرا کنندگان این ارکسترها بیش از صد نفر را در بر میگیرند و ارکسترهای امروزی تقریبآ نود نوازنده را دارند.برای توجیه این مطلب، بعلاوه آشنایی بیشتر با تعداد نوازندگان هر گروه و سازها، جدول زیر را جایگزین بهتری نسبت به متن میدانم:




ذکر این نکته ضروری بنظر میرسد که برای داشتن یک ارکستر هیچ لزومی ندارد که دقیقآ از تمام این اعداد و ارقام پیروی کنیم چراکه این قوائد فقط برای داشتن یک نظم نسبی و نوعی قرارداد بیان میشوند و در حقیقت قدرت آهنگساز در ارکستراسیون و توانایی وی در ایجاد صداهای مناسب برای برقراری ارتباط با شنونده و انتقال پیام اولین و مهمترین عامل است؛ بعنوان مثال میتوان به قطعه حلقه نبلونگ (The Ring of The Nibelung<1876-1860>) از واگنر اشاره داشت که در آن از شش عدد هارپ استفاده شده در صورتی که در هیچ کتاب ارکستراسیون این روش ساز بندی ارئه نشده و این مسئله بطور کامل از ذوق و تبحر خالق اثر نشات میگیرد.

————————————————————————————————————
۱-the strings: violins, violas, cellos, double bass;
۲-the woodwinds: flutes, piccolos, oboes, English horn (cor anglais (French)), clarinets, bass clarinets, bassoons, contrabassoons;
۳-the brass: horns, trumpets, trombones, bass trombones, tuba;
۴-the percussion: timpani, bass drum, piano, harp;
۵-saxophone,glass harmonica, guitar, mandolin, theremin, accordion, Wagner tuba, cornet.

* گلس هارمونیکا سازی کاملآ متفاوت باساز دهنی است

منابع و مراجع:
site:

library.thinkquest.org
philharmonia.co.uk
en.wikipedia.org
composerplanet.com
mathcs.duq.edu
naxos.com
artofthestates.org

article:
Artistic Orchestration -Alan Belkin

کتاب :
چگونه از موسیقی لذت ببریم- زیگموند اسپارت / پرویز منصوری
دایره المعارف موسیقی کلاسیک -پیتر گامون / مه یار افشار
اطلاعات جامع موسیقی -بهرام نفری
خود اموز موسیقی-کینگ پالمر/بهروز وجدانی

5 دیدگاه

  • ارسال شده در بهمن ۲۲, ۱۳۸۶ در ۸:۲۲ ب.ظ

    man hamisheh donbal in maghaleh bodam . merci

  • FATEMEH-S
    ارسال شده در مهر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۹:۰۵ ق.ظ

    به خاطر مطالب مفیدتان ممنون.

  • FATEMEH-S
    ارسال شده در مهر ۱۶, ۱۳۸۷ در ۹:۰۷ ق.ظ

    به خاطر مطالب مفید تان ممنون.

  • moloud noorani
    ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۹۱ در ۵:۳۲ ب.ظ

    سلام در فیس بوکم شما پیجی دارید؟

  • گفتگوی هارمونیک
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۱ در ۷:۴۹ ب.ظ

    برای عضویت در فیس بوک سایت به این آدرس مراجعه کنید
    http://www.facebook.com/groups/164313076918908/

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

نگاهی به آلبوم «تمام تو»

نگاهی به آلبوم «تمام تو»

«تمام تو» نزدیکی دو ذهن با دو بیان شخصی و با دو پیشینه‌ی متفاوت و ناهمگون است. بستری است برای آمیزش دو ساز و هم‌نشینی دو نگاه و تلاشی برای یافتن یک فصل مشترک بین دو عنصر نامتجانس و غریب. حاصل این آمیزش رسیدن به انتزاعی از موسیقی ایرانی است که در آن خصائص مُدال قوی‌ترین نقش را دارد.
دورژاک، آهنگسازی از چک (III)

دورژاک، آهنگسازی از چک (III)

سمفونی شماره ۸ در ماژور C در تضاد شدید با سمفونی هفتم است زیرا مملو از حسی خوشبینانه تر و گرمتر می باشد. کارل شومان این اثر را با اثر گوستاو مالر مقایسه کرده است. بسیاری از منتقدان این سمفونی را اثری برتر از سمفونی نهم دانستند، اما محبوبیت و شهرت سمفونی نهم بر تمام آثار قبلی دورژاک سایه گسترد. سمفونی شماره ۹ به عنوان بهترین سمفونی دورژاک با نام “دنیای نو” شناخته شده، دورژاک این اثر را در مدت اقامتش در نیویورک نوشته است.
جسور و ایرانی (III)

جسور و ایرانی (III)

بعد از چند بار تکرار این الگو، جمله ای ملودیک با سرعتی بالا در تضاد با آنچه تا آن لحظه نواخته می شد شنیده می شود، مانند اتفاقی بزرگ میان تکرار روزمرگی ها. بعد از آن دوباره همان پایه با همراهی تنبک نواخته می شود که این بار تپش و ضربان تداعی می شود. اما با پیش رفتن قطعه، احساسی که ممکن است هنگام شنیدن این قطعه به شنونده دست دهد نه احساس تکرار که بیشتر احساس بی قراری و حرکت رو به مقصدی سرنوشت ساز است، شاید حاصل از اتفاقی بزرگ که در میان آن ”ضربان خسته ی تکرار” رخ داده باشد، بماند که ناشر در جلد سی دی داستان دیگری برای این قطعه دارد.
خانه هنرمندان، میزبان زنان موسیقیدان می شود

خانه هنرمندان، میزبان زنان موسیقیدان می شود

اول اسفند ماه، سالن شهناز خانه هنرمندان میزبان اولین نشست زنان موسیقی خواهد بود. در این همایش، یادبود قمرالملوک وزیری به به یکی از بانوان پیش کسوت هنر موسیقی اهدا می شود. در این برنامه محسن قانع بصیری، مسعود میری، پیمان سلطانی، ضیاالدین ناظم پور، علیرضا مهیجی و نیکو یوسفی به سخنرانی در باره موضوعاتی چون: “زن و موسیقی”، “روایت های هزار و یک شبی از زنان موسیقی”، “زنان موسیقی یا موسیقی زنان” و “مظلومیت زنان در عرصه ی تاریخ موسیقی ایران”و… خواهند پرداخت.
برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت چهارم)

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت چهارم)

هدف از تدوین “برنامه مدون آموزش ویولن”، ایجاد راهکاری برای آموزش منظم، هدفمند و برنامه ریزی شده ویولن در طی چهار ترم می باشد. فراگیری ویولن طی روند پیشنهادی این برنامه، موجب می گردد تا هنرجو با تکنیک های مختلف نوازندگی این ساز آشنا گشته و به سطح استانداردی در زمینه نوازندگی دست یابد.
گینگولد ویولونیست، هنرمند و استاد

گینگولد ویولونیست، هنرمند و استاد

متولد ۲۸ اکتبر ۱۹۰۹ (Brest-Litovsk) در روسیه سابق و بلا روس کنونیاست، پسر مییر (Meyer) (کارخانه دار کفش) و آنا میزرویتز (Leiserowitz) گینگولد. نواختن ویولون را از سن بسیار پائین آغاز کرد. در سال ۱۹۲۰ به همراه خانواده اش به آمریکا مهاجرت کرد، در جنگ جهانی اول وقتی که آلمانیها مرزهای روسیه را اشغال کردند، خانواده گینگولد مجبور به گذراندن ماهها در چادرهای پناهندگان شدند.
مرزهای زنانگی در هنر (I)

مرزهای زنانگی در هنر (I)

پرداختن به مسائل حوزه ی زنان که طی یکی دو دهه ی اخیر با تبی فراگیر توجه روشنفکران و گاهی روشنفکرنماها را در سطح جهان به خود مشغول کرده است، در قرن هجدهم و با انتشار بیانیه ای سیصد صفحه ای از سوی “مری ولستون کرافت” (۱) نویسنده و ادیب انگلیسی آغاز شد و سرآغازی شد بر جریانی اجتماعی که به موج اول فمینیسم (۲) مشهور است و هدف آن بیشتر روی رفع تبعیض های جنسیتی در قوانین اجتماعی تمرکز داشت. اما امروزه پرداختنِ ناآگاهانه به چنین موضوعاتی از سوی خیلی ها نه تنها به پیشبرد اهداف این جریان کمکی نمی کند بلکه با اهداف متناقضین عدالت جنسیتی بیشتر سازگار شده است. نوشته ی پیش رو به دور از بحث های دستمالی شده ی مذکور، تنها سعی دارد جایگاه مفهوم زنانگی را از منظر فلسفه ی هنر، در روند تکوین یک اثر هنری و متعاقباً در کیفیت فهم مخاطبان آثار هنری مورد پژوهش قرار دهد.
اصطلاحات مربوط به beat یا ضرب

اصطلاحات مربوط به beat یا ضرب

… back beat اصطلاحی است در موسیقی برای ضربهای شماره دو و چهار در میزانهای چهار ضربی، به همین دلیل از این اصطلاح برای میزانهای ۱۲/۸ – معادل ۴/۴ ضربدر ۳/۲ – نیز استفاده می شود. این اصطلاح در مقابل down beat که به ضرب اول میزان گفته می شود کاربرد دارد.
کنسرت گروه کر شهر تهران در هفتۀ موسیقی معاصر تهران

کنسرت گروه کر شهر تهران در هفتۀ موسیقی معاصر تهران

«گروه کر شهر تهران» به رهبری «مهدی قاسمی» در پانزدهمین سال فعالیت هنری اش، خود را برای کنسرت هفتۀ موسیقی معاصر تهران آماده می کند. به همین منظور، عاطفه دمیرچی روزنامه نگار و عضو «گروه کر شهر تهران» در نوشته ای، برنامه های پیش روی «گروه کر شهر تهران» را برای سایت ارسال کرده است که در ادامه می خوانید.
شیوه ای نوین در نوازندگی گیتار کلاسیک (II)

شیوه ای نوین در نوازندگی گیتار کلاسیک (II)

قطعاً تفکر وی امکان اجرای آن برای همه ی نوازندگان نبوده. اینکه چه نوازندگانی قادر به اجرای آن باشند گویی برای وی اهمیتی نداشته، چرا که تمام باورهای ما برای استاندارد فاصله ی بین انگشتان دست چپ را نادیده گرفته است. به هر حال شما در مسیر چنین تفکری و با داشتن دستانی منعطف و قدرتمند نیز، امکان گرفتن فاصله ای بیش از ۶ یا ۷ فرت (Fret) را در قسمت سر دسته ی ساز ندارید.