موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت ششم)

فرهاد فخرالدینی
فرهاد فخرالدینی
در هر حال وزیری قطعات بسیاری از جمله سمفونی نفت، بندباز، تصنیف هایی برای آواز و پیانو و … را به شیوه ی دوصدایی (diaphonic) و چندصدایی ساخته بود که در بسیاری از آن ها تأکید بسیاری بر تعدیل و تامپره کردن موسیقی ایرانی رفته بود. وزیری در موسیقی خود گامی با بیست و چهار ربع پرده به وجود آورد و با خارج کردن فواصل از حالت طبیعی خود، آن ربع پرده ها را مساوی فرض می نمود. با وجود این که بر اساس اصول و متدولوژی علمی موسیقی شناسی، انطباق فواصل تیِرس در هارمونی غربی با موسیقی ایرانی به همان صورتی که با اصول آکوستیکی حاکم بر موسیقی غربی سازگار بود، به دلیل نسبت ها، فواصل خاص و فونکسیون های اصوات تشکیل دهنده ی موسیقی ایرانی، منتفی می گردد.

اما روش وزیری در موسیقی، با تغییراتی در صورت و محتوای آن تا سال ها پس از آن و حتی دوره ی کنونی، مورد استفاده ی بسیاری از آهنگسازان ایرانی قرار گرفته است و سوای ناسازگاری ها و تناقضات درونی مبانی موسیقی وزیری، بسیاری از منتقدان، آثار وزیری را نقطه ی آغاز جریان موسوم به موسیقی ملی می دانند. روح الله خالقی، عبدالکریم دست افشان، جواد معروفی و حتی آهنگسازان نسل بعد هم چون فریدون شهبازیان،حسین یوسف زمانی، کامبیز روشن روان و … آثار فراوانی را به این شیوه خلق کردند.

اما پس از فروکش کردن تب تلاطم های جهانی رقابت های قدرت های غالب در جنگ جهانی دوم و بحران های داخلی، پرویز محمود در سال ۱۳۲۵ به جای علینقی وزیری سمت ریاست هنرستان را عهده دار شد و ارکستر سمفونیک تهران را جایگزین ارکستر هنرستان موسیقی که اغلب نوازندگان آن ها یکسان بودند، نمود.

روبیک گریگوریان نیز به جای خالقی بر مسند معاونت اداره ی موسیقی و هنرستان تکیه زد و از این رهگذر پیشنهاد حذف موسیقی ایرانی از برنامه ی هنرستان به شورای وزارت فرهنگ و معارف ارائه شد. تا آن زمان تقریباً کتاب خاص و مهمی به جز کتاب های معدود علینقی وزیری در ایران منتشر بود و کتاب های منتشره نیز خود متأثر از موسیقی غربی بود.

هرچند که وزیری اصرار داشت که برنامه ی اصلی موسیقی هنرستان، تدریس تئوری، مبانی و سازهای موسیقی ایرانی باشد و در کنار آن به موسیقی غرب نیز پرداخته شود(وزیری در زمان ریاست خود، یادگیری سازتار را به جای پیانو که در کلیه ی هنرستان ها و کنسرواتوارها معمول بود، اجباری نمود )، محمود نظریه ها و تئوری موسیقی وزیری را واجد صلاحیت نمی دانست و چنان که پیشتر اشاره شد با وجود این که از حضور موسیقی ایرانی و محلّی در حاشیه ی موسیقی غرب استقبال می نمود، این نوع موسیقی را به هیچ روی شایسته ی بحث و تدریس علمی نمی دانست.

audio file بشنوید قسمتی از “رنگ دختر من” ساخته کلنل وزیری را

بنا بر نظریه میشل فوکو در باب جابجایی متن و حاشیه در گردش قدرت، ارکستر سمفونیک نیز دستخوش این گونه تغییر و تحولات مدیریتی و دیدگاه های مسئولان متبوع می گردید. در اواخر سال ۱۳۲۷، ارکستر سمفونیک تهران کنسرتی را به رهبری روبیک گریگوریان به روی صحنه برد که در آن قطعات «اوبرون» اثر کارل ماریا فون وبر، «سمفونی دوم» اثر بتهوون، «نوروز» اثر پرویز محمود و هم چنین کنسرتو ویولن برامس با همکاری کولت فرانتس سولیست توانای فرانسوی اجرا شد. پس از آن، در دی ماه همان سال گریگوریان اثری از خود را با عنوان «سوییت ایرانی» اجرا نمود.

audio file بشنوید قسمتی از “کنسرتینو ویولون” ساخته پرویز محمود به رهبری پروفسور منوچهر صهبایی با تکنوازی آریا صهبایی را

حشمت سنجری، به عنوان سولیست کنسرتو ویولن بتهوون را با همکاری ارکستر به رهبری محمود اجرا کرد. اکنون تعداد نوازندگان ارکستر به پنجاه و سه نفر رسیده بود و در آخرین دوره رهبری محمود، آهنگسازان خلّاق و مبدّعی در صدد آفرینش آثاری ملهم از موسیقی ایرانی و متفاوت با شیوه ی مرسوم مکتب وزیری برآمدند. مرتضی حنانه، از جمله این آهنگسازان بود که برای نخستین بار دست به تجربیاتی در هارمونی زوج و تلفیق آن با موسیقی ایرانی زد.

3 دیدگاه

  • رضا پرچمي
    ارسال شده در اسفند ۳, ۱۳۸۶ در ۲:۲۹ ب.ظ

    باسلام، کلنل وزیری نه تنها به این هم بسنده نکرد بلکه اصرار داشت که حتی موسیقی کلاسیک بر خلاف همه جای دنیا در حاشیه موسیقی ایرانی قرار گیرد.بر خلاف مثلا آذرباییجان که با وجود این که تاکید آن ها بر احرای موسیقی ملی است، با این وجود کنسرواتوار های ایشان کاملا به سبک معمول اداره می شود.آثار موسیقی موسوم به موسیقی ملی دستخوش تناقضات زیادی شده است.آیا صرف استفاده از چند ساز کلاسیک و تبدیل ربع پرده ها به نیم پرده و سپردن نقش سازهای ایرانی به پیتزیکاتوهای ویولن درمان دردهای موسیقی ماست؟در همین برنامه های ارکستر ملی ، تعداد آثار ارزشمند از انگشتان دست تجاوز نمی کند که بسیاری از همان ها نیز ساخته ی استاد حنانه بود که همانطور که آقای یحیی نیز اشاره کردند ، روشی جداگانه برای کار خود داشت. استفاده از هارمونی تیرس و فواصل سوم حاکی از کم دانشی موزیسین های وطنی در ارکستره کردن آثار ایرانی است.

  • HASSAN-HAGHI
    ارسال شده در اسفند ۸, ۱۳۸۶ در ۵:۲۳ ب.ظ

    ba durud;
    be nazare man ta zamani ke baraye musighiy iran sarmaye ghzari nashavad ma nemitavanim in musighi ra ba tavajuh be ghustardeghiysh dar jahan be khubi muarefi kunim der iran be andazeye keshvare turky ma daneshghahe musighi nadarim ve dulete iran ham meyli be sarmaye ghuzari nadarad.

  • امیرحسین
    ارسال شده در آبان ۱۹, ۱۳۸۷ در ۱:۴۳ ق.ظ

    وزیری کجا به دنبال تامپره کردن موسیقی بود؟تئوری گام ۲۴ ربع پرده ای تنها به منظور سهولت در بررسی های تئوریک مطرح شد نه به منظور تغییر در اجرای عملی فواصل.
    خود استادوزیری هم در این مورد در سخنرانی خود درکنگر جهانی موسیقی در سال۱۳۴۰ به ارایه توضیحاتی در این مورد پرداختند که در این مورد میتوانید به کتاب ای ایران تالیف گلنوش خالقی مراجعه کنید…
    -نتیجه زحمات وزیری در گلهابه بار نشست.و آنی شد که بخشهایی از آن را شنیده ایم…
    کجاربع پرده ها تبدیل به نیم پرده شده؟کجا سعی در جایگزینی سازهای ایرانی باپیتزیکاتو های سازهای آرشه ای غربی شده؟اصلآ در ارکستر گلها نوازنده تار وجود داشت و در ارکستر های وزیری هم همینطور و اصلآ خود کلنل دست به ابداع ساز های بمتار و تارسوپرانو و… زد.چرا بی دلیل سعی در تخطئه شخصی دارید که عاشقانه به فرهنگ و هنر مملکتش خدمت کرده؟
    در موردآقای حنانه…استاد بزرگی بودند اما اولآ ایشان تا آنجاییکه من میدانم تخصصی در موسیقی ایرانی نداشتند بلکه تحصیلاتشان در ایتالیا در موسیقی کلاسیک بودضمن اینکه به فرض اینکه ایشان در موسیقی ایرانی تجربیات عملی داشته اند و به فرض محال اینکه ایشان در هیچیک از آثارشان میکرو تونهارا حذف نکرده باشند…مگر ایشان هم نسل آقای وزیری بودند که ایشان را با وزیری مقایسه میکنید؟زمانی که وزیری شروع به کار کرد تقریبآ سابقه ای در این مورد وجود نداشت و ایشان مجبور بودند که بالاخره کار را از یک جایی شروع کنند…حتی هارمونی غربی هم از روز اول پیدایش به بالندگی امروز نبود اما هیچ غربی ای را ندیده ایم که پیشینیانش را به ریشخند بگیرد بلکه برای آنها به عنوان بزرگانی اندیشه ای فراتر از زمان خود داشته اند و جریان ساز شده اند و توجه آیندگان را به مباحثی معطوف کرده اند که به رشد امروزشان ختم شده احترام بسیار قائلند و آنها را میستایند…حداقل کار وزیری شروع جریانی بود که خواستاررشد موسیقی ایرانیست و در حد توان خود از هیچ تلاشی فروگذارنکرده اصلآ مگر بدون آزمون و خطا میتوان راه درست را پیدا کرد و به نتیجه مطلوب رسید؟آزمون و خطا به معنی تناقض نیست بلکه بخشی از حرکت رو به کمال علمیست که در این نوع موسیقی (موسیقی ایرانی)سابقه ای بس کوتاه داشته و هنوز دارای قوانین کامل نیست و هرکس ناچار است بسته به توان خود دست به آزمون وخطا بزند تا قوانین مناسب و سازگار با روح این موسیقی را بیابد…حال ممکن است نتیجه موفقیت آمیز باشد یا اینکه نه!اصلآ افتضاح از آب درآید!!…مهم تلاش برای رسیدن به کمال است…نتیجه دیر یا زود بدست خواهد آمد ولی این درست نیست که از ترس اشتباه کردن قدم از قدم بر نداریم و درجا بزنیم و روز بروز بر عقب ماندگی مان افزوده شود البته در این میان باید جریان سنت گرا هم وجود داشته باشد تااصل موسیقی بکر بماند و در صورت لزوم امکان بازیابی باشد…و لازم است که سنت گرایان هم دائم سنگ اندازی نکنند وبه جای تخطئه دیگران به کارخود که در جای خودش بسیار باارزش است بپردازند…اما متاسفانه بسیاری از ماعادت کرده ایم تفکر صفر و یکی و دیکتاتور مابانه داشته باشیم.
    -ضمنآ فراموش نکنید که نت نویسی موسیقی ایرانی را هم از وزیری داریم و همین کلمات سری و کرن توسط او ابداع شده.
    -نکته دیکر آنکه هارمونی تیرس به معنای کم دانشی موسیقیدانان ایرانی نیست…موسیقی ایرانی بواسطه خواص منحصر به فردش چندان با هارمونی غربی سازگاری ندارد…و چاره تنها در آزمون و خطا و امتحان گزینه های متفاوت است وتلاش مستمر …اگر این بندگان خدا به ناچار از هارمونی تیرس (و بعضآ چهارم)استفاده میکنند به این دلیل است که دستشان بسته است نه اینکه هارمونی غربی نمیدانند…
    -چرا میگویید تیرس با موسیقی ما سازگاری ندارد؟برچه اساسی این حرف را میزنید؟مگر نوازندگان قدیمی(مثلآاستادشهنازی) از دوبل نت هایی بااین فاصله استفاده نکرده اند؟حتمآ از نظر آنها این فاصله مطبوع بوده که استفاده کرده اند.
    اصلآ وزیری بد و کم دانش…آن بنده خدا هفتادهشتاد سال پیش زحمتش را کشید و رفت و توانش همینقدر بود که موسیقی ما را متحول کرد و جریان ساز شد..شما و شمای نوعی برای این موسیقی چه کرده اید جز اینکه دائم به استخوانهای این بندگان خداکه همه چیزشان را وقف موسیقی کردند و جز ناسپاسی چیزی ندیدند لگد بزنید و بد و بیراه بگویید.
    دیگران نتوانستند…اما ظاهرآ شما میتوانید! پس دست بکار شوید!!شاید آیندگان در قبال شما منصف باشند و به استخوانهایتان لگد نزنند و بد و بیراه نگویند.!!!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آواز بنان (IV)

او غزلی را اجرا کرده است با ردیف «نشینم» (۲) که غزل‌سرا به جای «ببوسم»، «نشینم» را انتخاب کرده و بنان با چنان مهارتی این غزل را اجرا کرده که زهر و ابتذال کلمه را گرفته و این کاری است که از عهده همه کس برنمی‌آید.

نماد‌شناسی عود (VII)

ابن سینا در کتاب خود «شفا» (کتاب ریاضیات) (۲۲) بخش زیادی از فصل مربوط به آلات موسیقی را به بحث کوک و فواصل و فیزیک صدا اختصاص داده و در آن بیان کرده‌است که عود بهترینِ سازها و محبوب‌ترینِ آنها نزد مردم است. (۲۳) مضاف بر این در ادامه‌ راجع به تعداد سیم‌های عود می‌گوید که ما پیش‌تر آن را در یکی از افسانه‌هایی با نگاهی تن-نمایانه برای عود یافتیم: او می‌گوید که عود گاهی دارای ۵ جفت سیم است اما بیشتر ۴ جفت سیم دارد(۲۴) و در هر دو صورت سیم‌های این ساز معمولاً با یک فاصله‌ی چهارم نسبت به هم کوک می‌شوند.(۲۵)

از روزهای گذشته…

کارگاه ویژه آواز وحید تاج در اصفهان

کارگاه ویژه آواز وحید تاج در اصفهان

وحید تاج با توجه به نگرش متفاوتش نسبت به مقوله آموزش آواز، علاوه بر مستر کلاسهای خود در تهران که با استقبال بسیاری از هنرجویان همراه است، بخشی از وقت خود را نیز مصروف علاقه مندان و هنرجویان عرصه آواز در شهرستانها کرده است که شهر اصفهان مدتی است در زمره ی این شهرها است و پیشرفت هنرجویان در طول این مدت قابل توجه بوده است.
چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (III)

چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (III)

اگر یک نماینده ی اصلاح طلب مجلس بخواهد اصلاحیه ای بر سیاست های فرهنگیِ کشوری ارائه دهد، و یا یک جامعه شناس بخواهد پژوهشی در قلمرو موسیقی عامه پسند انجام دهد، نظرات آدرنو می تواند بهترین یاری رسان آنان باشد اما: یک اتنوموزیکولوگ چگونه می تواند آدرنویی و فرانکفورتی باشد!؟
روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

در سفر بعدی که همسرم به دیدار من آمد بسیار خشمگین و عصبانی شد و می‌خواست که هر چه زودتر از کارش استعفا کند که پیش من بماند. خواهرم به او قول داد که از مواظبت کند و از همسرم خواست که کارش را در صلیب سرخ رها نکند. والترود (Walltroud) تنها عضو خانواده ما بود که می‌توانست کار کند و درآمدی داشته باشد، اگر او کار نمی‌کرد همه ما دسته جمعی از گرسنگی می‌مردیم.
نماد‌شناسی عود (II)

نماد‌شناسی عود (II)

او موافق است که معنای اولیه‌ی عود، چوب است اما بیان می‌کند که دو واژه‌نامه‌ی قدیمی عرب، قاموس و جوهری، معنی لاک‌پشت را برای آن ارائه کرده‌اند. این موضوع بسیار جالب توجه است نه فقط به خاطر افسانه‌های شکوهمند یونانی (در افسانه، آپولو، اولین چنگ را از لاک یک لاک‌پشت و رگ و پی آن ساخت) بلکه به این خاطر که سازنده‌ی واقعی لوت از لاکِ لاک‌پشت برای ساخت آن استفاده کرده ‌است. با وجود معناهای افسانه‌ای و واژه‌نامه‌ای عود، خواهیم دید که بی‌تردید معنای اصلی عود، وقتی این کلمه به یک ساز موسیقی اشاره می‌کند، چوب است.
ناکسوس

ناکسوس

افسانه های اساطیری یونان اینگونه بیان می کنند که نکسوس (Naxos) نام جزیره ای است که زئوس (Zeus) خدای خدایان یونان باستان در آنجا بزرگ شده است. این منطقه در یونان باستان بین سالهای ۴۰۰۰ تا ۱۰۰۰ پیش از میلاد موقعیت خاصی داشته و مرکز تمدن بوده است. اما بدون شک علاقمندان به موسیقی معمولآ با شنیدن نکسوس، به یاد محصولات شرکتی با همین نام در زمینه موسیقی خواهند افتاد. نکسوس زائیده تفکرات یک آلمانی عاشق موسیقی، بنام کلاوس هیمن (Klaus Heymann) می باشد که پایگاه فعالیت خود را در هنگ کنگ قرار داد.
فراخوان «ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت»

فراخوان «ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت»

«ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت» روز سه شنبه سوم اسفند ماه سال جاری در فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود. علاقه مندان به شرکت در این جشنواره که با حمایت موسسه فرهنگی و هنری راداندیش نو و فرهنگسرای ارسباران برگزار می گردد، می توانند آثار خود را تا ۲۵ بهمن ماه به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.
سلطانی: لاخنمان تلاش میکند، مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند

سلطانی: لاخنمان تلاش میکند، مواد صوتی را از قید مفهوم رها کند

هلموت لاخنمان، مواد را وسایل می نامد. معتقد است که مواد موسیقایی، همان مجموعه ای است که از قبل شکل گرفته و از کیفیت ها و ساختار های صوتی، زمانی و تمامی منابع صوتی ساخته شده و از سوی جامعه مورد پذیرش قرار گرفته است. لاخنمان در بعضی مواقع این مواد و وسایل را «دم و دستگاهِ زیبایی شناسی» می نامد.
پیترو ماسکانی (III)

پیترو ماسکانی (III)

در سال ۱۹۰۰ ماسکاگنی به اجرا در مسکو و سن پترزبورگ پرداخت. در ۱۷ ژانویه ۱۹۰۱، Le maschere در شش سالن تئاتر در ایتالیا اجرا شد. یک ماه پس از مرگ جوزپه وردی، ماسکاگنی در ۲۷ ژانویه بزرگداشتی برای او برگزار کرد. در همان سال نیز او رهبری رکوئم وردی را در وین به عهده گرفت.
‌‌‌مـوسیقی‌ به چه درد ما می‌خورد؟

‌‌‌مـوسیقی‌ به چه درد ما می‌خورد؟

در یکی از جلسات بحث در یکی از دانشکده‌ها‌ ضمن‌ پرسشهای‌ گوناگون، دانشجوئی پرسـید: «مـوسیقی بـه چه درد ما می‌خورد؟» این سؤال می‌تواند در هر مورد دیگر‌ هم پیش‌آید مثل «میز به چه درد مـا می‌خورد؟» نکته این تست که معمولا این‌ سؤال بقصد آگاهی از‌ ماهیت‌ مسئله نیست بلکه پرسـش کننده اغلب خود را آمـاده رد هـمه جوابها کرده است، مثلا اگر بگویند میز هنگام غذا خوردن یا نوشتن به کار می‌آید خواهیم گفت: «روی زمین هم‌ می‌توان خورد و روی زانو هم می‌توان نوشت» و از این قبیل جوابها بسیار می‌توان جـست.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.