چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هشتم

در این شماره، جلسه هشتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

نگاه از درون و نگاه از بیرون (۱)

در اتنوموزیکولوژی و رشته‌های مرتبط مانند مردم‌شناسی و رفتارشناسی، پژوهش‌ در محل (۲) به یکی از دو شیوۀ نگاه از درون (emic) و نگاه از بیرون (etic) انجام می‌شود.

نگاه از درون
نگاه از درون عبارت است از تلقی اعضاء یک گروه یا جامعۀ انسانی از مظاهر فرهنگی، باورها و سایر جنبه‌های انسان‌شناختی خود. در این شیوه فرد محقق، مظاهر فرهنگی و ویژگی‌ِهای انسانی جامعۀ خود را از زاویۀ نگاه جهان‌بینی خود توصیف می‌کند. واژۀ “emic” از زبان شناسی وارد حوزۀ مطالعات مردم‌شناسی شده و از ترکیب “phonemic” اخذ شده است. ریشۀ این واژه “phoneme” است و اشاره به شیوۀ تئوریزه‌سازی آوای کلام دارد.

نگاه از بیرون
دیدگاه از بیرون که در منابع غربی از آن تحت عنوان «عالمانه‌نگر» یاد می‌شود، توصیفات محققین خارج از حوزۀ اجتماعی یک محل را مبنا قرار می‌دهد. در این شیوه، زاویۀ دید از جهان‌بینیِ مرتبط به افراد محلی و شیوۀ ادراک آن‌ها از پدیده‌ها به آن‌چه دیدگاه مبتنی بر تئوری‌های علمی مردم‌شناسی قلمداد می‌شود تغییر می‌یابد. محققانی که به این شیوه کار می‌کنند معتقدند که افراد یک جامعه چنان به فعالیت‌های روزمره مشغول هستند که همۀ جنبه‌های مربوط به آن برایشان بدیهی است. زمانی که یک محقق با نگاه برون‌نگر به هریک از این پدیده‌ها می‌نگرد می‌تواند اهمیت و ویژگی‌های منحصربه‌فردی در آن‌ها بیابد.

نمونۀ نگاه از بیرون به موسیقی ایرانی
فیلیس اَکِرمَن (۳) که به همراه آرتور پوپ (۴) خدمات زیادی در زمینۀ نگارش فرهنگنامۀ هنر ایرانی نمود، خصوصیات موسیقی را نزد ایرانیان به شکل زیر توصیف می‌کند. این توصیف از آن جهت قابل توجه است که با نگاه از بیرون ترسیم شده است.

موسیقی جزئی از تصور ایرانیان از زندگی خوب بود. توصیف و تصویر سرزمین پریان، بهشت، و دیار نیک‌بختان همواره شامل موسیقی و سایر چیزهای مطبوع مانند درخت، گل، آب روان، خوراک لذیذ، شراب گوارا، حوریان سیمین تن و شادمانی است… علاوه بر این‌ها، موسیقی در ایران فقط یک پیشه نیست. بلکه ظاهراً وسیلۀ طبیعی احساس و انفعالات مردم نیز هست. پسرک خردسال تنها، درحالی‌که آهنگی را زمزمه می‌کند از کوچه می‌گذرد. کاسبی که از بام تا شام درِ دکان به دادوستد مشغول بوده، به تحریض نغمۀ وسوسه‌انگیزی که خود پرداخته، عازم خانه می‌شود.

شب‌های ماه رمضان هوای شهرهای ایران با لحن زیبای مناجات که از هر باغی برمی‌خیزد، مرتعش است. ایرانی بی‌اختیار آواز سرمی‌دهد. مخصوصاً شایان توجه است که بسیاری از ایرانیان که در رشته‌های دیگر غیر از موسیقی برجسته بوده‌اند، به سائقۀ ذوق، نواختن آلتی را نیز آموخته‌اند. غالب شاعران، مغنیان چیره‌دستی بوده‌اند، و به حسب ضرورت این پیشه را به خوبی می‌آموختند (Ackerman 1938:2805).

نمونۀ نگاه از درون به موسیقی ایرانی
ابوحیان توحیدی (وفات ۴۱۴ هجری) دانشمند زیبایی‌شناس قرن چهارم در زمینۀ رهایی انسان از قید خستگی گذر زمان میگوید: موسیقی انتظار را به یک لذّت بدل می‌سازد و از انتظار لذّت پدید می‌آید و اگر انسان مطمئن باشد که دقایق گذرا پیاپی تجدید می‌شود آنگاه می‌تواند بی‌هیچ اندوهی از شادی دقیقۀ گذرا بگذرد و خود را در سعادتی یابد که پی‌درپی تجدید می‌شود زمان حاضر برای او ابدی می‌گردد و این سعادت ناشی از پیروزی و غلبۀ انسان بر زمان و خلع سلاح کردن آن است و در این حالت زمان می‌گذرد بدون آن‌که چیزی از ما برباید و جریان می‌یابد بی‌آن‌که پنهان گردد و هیچ تهدیدی از جانب آن متوجه ما نمی‌شود (الصدیق ۱۳۸۳: ۱۸۱).

اگرچه پیروان هریک از دو شیوۀ نگاه از درون و نگاه از بیرون می‌توانند بیشمار مزایایی برای دیدگاه خود ارائه دهند، امروزه مباحث زیادی از فواید ترکیب این دو شیوه در تحقیقات میدانی انجام شده و توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. با وجود این، باقی‌ماندن در اعتدال و دخیل نکردن قضاوت‌های هر یک از طرفین در نتیجۀ نهاییِ یک تحقیق، امری است که حصول آن بسیار مشکل به نظر می‌رسد.

پی نوشت
۱- Insider and Outsider Views (Emic and Etic)
۲- fieldwork
۳- Phyllis Ackerman
۴- Arthur Upham Pope

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هشتم)

وقتی که ما به این مرحله می‌رسیم، کودک تازه شروع می‌کند به تدریس شدن. مادر سوالی می‌کند: مایل هستی که تو هم ویولن بنوازی؟ کودک جواب می‌دهد. بله! و تو خوب تمرین خواهی کرد؟ بله، حالا پس خوب ما از معلم خواهش می‌کنیم که دفعه بعد تو را هم شرکت بدهد این کار همیشه ما را به موفقیتی که می‌خواهیم به آن می‌رساند و این ساعت چه ساعت هیجان انگیزی است! کودک با یک فخری می‌گوید. من هم ویولن نواختم، از الان می‌توانم با بچه‌ های دیگر نوازندگی کنم.

نقش زنان در موسیقی ایرانی (I)

قدیمی ترین اسطوره ای که از یک زن موسیقیدان نام می برد ضلال دختر کمیک بوده که مخترع سازهای زهی است. سیوطی در کتاب اوایل المحاضرات از نخستین زنی که دف زد کلثوم خواهر موسی (ع) را نام می برد. حکیم فردوسی در شاهنامه از بانویی رامشگر به نام سوسن نام می برد که در توران زمین بود و با رامشگری و مکر و حیله پهلوانان ایرانی را به بند می کشید و در جایی دیگر از سپنوی خنیاگر نام می برد که آوازش پلنگ را رام می کرد.

از روزهای گذشته…

آرت تاتوم

آرت تاتوم

آرت تاتوم (Art Tatum) در ۱۳ اکتبر ۱۹۰۹ در تولدو (Toledo) اوها یو متولد شد و علی رغم آنکه از یک چشم نا بینا بود نواختن جاز پیانو را آغاز کرد و آنرا تا زمانی که زنده بود ادامه داد. از یک خانواده علاقه مند و اهل موسیقی برخاسته بود و هنگامی که جوانترهای فامیل در مدرسه موسیقی تولدو تمرینات فرمال موسیقی انجام میدادند، او به تنهایی تمرین می کرد. معلمش به سرعت متوجه استعداد و توانایی خارق العاده وی در موسیقی شد و تلاش کرد تا او را به جلو هدایت کند و موجبات پیشرفت او را فراهم آورد. تا شاید بتواند آرت را در جمع نوازندگان پیانوی کلاسیک جای دهد!
پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

اینکه بگوییم با صفتهای مختلف این موسیقی زیبا است، یک گفته کلی است ولی اینکه بگوییم چرا این اثر زیباست و چرا با مخاطب ارتباط برقرار میکند و چرا ماندگار میشود، به دلیل وجود هویت است. بررسی مسائلی که به این اثر هویت میبخشد میتواند به این سئوال پاسخ دهد که چرا آثار کاظم داوودیان زیباست.
مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

ما دنیایی پر ازدحام را چرخیده ایم. دنیایی سرشار از تراژدی های تودرتو و طبیعت همه ی ما را یک جا بلعیده است. گاه یادآوری می کند که به زیستن ادامه دهیم. از نو ببینیم، بشنویم و بخندیم! پس ناگزیر به ماندن ایم. با فراز و نشیب اش، درد و رنج وَ شادی های کوتاه و دل انگیز وَ رنگ های محصور کننده اش.
بلبل سرگشته (I)

بلبل سرگشته (I)

اهل تاکستان قزوین فرزند سید حسن پدرش چند ما قبل از تولد قمر درگذشت و هشت ماهه بود که مادرش را نیز از دست داد سرپرستی اش را مادر بزرگش خیر النساء (افتخار الذاکرین) که زنی خوشخوان و ذاکر اهل بیت در حرم ناصری بود به عهده گرفت از کودکی به مرثیه خوانی در پای منبر مادربزرگ پرداخت و همین امر راهگشای خوانندگی او در بزرگسالی شد.
نگاهی به کتابِ «عجملر»؛ آرشِ محافظ

نگاهی به کتابِ «عجملر»؛ آرشِ محافظ

«عجملر»، دنباله ی تفکر و جریانی ست که شکل گیری اش را مدیونِ سوال ِ بزرگِ دو دهه ی اخیرِ حوزه ی موسیقیِ کلاسیک ایرانی می داند: اگر پی گیری و اصرار بر موسیقی دستگاهی، به مثابه نمادِ سنّت، راه به جمود و پِرتِ محتوایِ هنری می برد، و از سوی دیگر، «نگاه به غرب»، ناچار به پذیرشِ فرضِ برتری و کاراییِ موسیقی کلاسیکِ غربی ست و نهایتاً به سانتی مالیسمِ گلهایی و فاصله گیریِ آن با مولفه-های موسیقیِ هنری منتهی شده ، چاره کجاست؟
لئونارد کوهن و باب دیلان ،  شعر و ترانه  – ۱

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۱

رابطه نزدیک میان شعر و موسیقی، ومقایسه تطبیقی میان آن دو، نیازمند بحثی دقیق و گسترده است. هر دو، هم شعر و هم موسیقی، آواها یا شنیدارهایی هستند که ریتم، قافیه و هم آهنگی، و وزن را به کار می گیرند . به ابزار شعر میتوان آرایه های کلامی و زبانی، مجاز و اشارات تلویحی، و دیگر آرایه های ادبی را اضافه کرد و از طرف دیگر هارمونی، هم آوایی و تکنیک های ساز بندی خصوصیات منحصر به موسیقی است.
دیدگاه افلاطون و فیثاغورث در باب موسیقی (I)

دیدگاه افلاطون و فیثاغورث در باب موسیقی (I)

موسیقی در تمام جنبه های زندگی مردمان یونان باستان نقش بسیار مهمی ایفا می کرد و سامانه ی سیاسی و اجتماعی کاملا” با آن عجین بود. موسیقی آن دوره آهنگ های آیینی، مذهبی، رزمی، بزمی، آمرانه و اندرزگویانه را شامل می شد. سازهای اصلی کیثارا(نوعی لیر)، آئولوس (نوعی ساز بادی) و سازهای کوبه ای بودند.
کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

گروه انگلیسی کلد پلی (Cold Play) از محبوب ترین گروههای سبک آلترناتیو راک (alternative rock) است که تا کنون بیش از ۵۰ میلیون نسخه از آلبومهایشان به فروش رفته است. کلد پلی جوایز زیادی دریافت کرده و به سرعت نور به مراتب بالا و شهرت جهانی رسیده است. طرفداران کلدپلی نه تنها دوستداران موسیقی راک بلکه بسیاری از دوستداران موسیقی پاپ و سبک های دیگر هستند که همه و همه جذب موسیقی عمیق با ملودی ساده و دلچسب این پسران نابغه شده اند.
آکوردهای sus – قسمت دوم

آکوردهای sus – قسمت دوم

در ادامه مطلب مربوطه به آکوردهای Sus ، به Improvise انجام شده روی این توالی آکورد شکل اول که تکرار میشود توجه کنید تا در ادامه بحث راجع به آکورد های sus را دنبال کنیم.
سعیدی: در ابتدا سبک نوازندگی ایرانی ها عربی بود

سعیدی: در ابتدا سبک نوازندگی ایرانی ها عربی بود

نوازندگان ایرانی قانون تحت تاثیر شیوه نوازندگی اعراب دوباره نواختن قانون را در ایران از سر گرفتند مانند رحیم قانونی و جلال قانونی و بعد از آن استاد خودم زنده یاد مهدی مفتاح و خانم سیمین آقارضی همه اینها به همان سبک و شیوه‌ی تکنیک موسیقی عربی با نوای موسیقی ایرانی می نواختند. یکی از این اساتید هم که هنوز هستند ولی به دلیل کهولت سن نوازندگی نمی کنند آقای اکبر صدیف هستند که الآن در تگزاس زندگی می کنند. از نواخته های آقای صدیف هم فایل شنیداری دارم.