چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هشتم

در این شماره، جلسه هشتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

نگاه از درون و نگاه از بیرون (۱)

در اتنوموزیکولوژی و رشته‌های مرتبط مانند مردم‌شناسی و رفتارشناسی، پژوهش‌ در محل (۲) به یکی از دو شیوۀ نگاه از درون (emic) و نگاه از بیرون (etic) انجام می‌شود.

نگاه از درون
نگاه از درون عبارت است از تلقی اعضاء یک گروه یا جامعۀ انسانی از مظاهر فرهنگی، باورها و سایر جنبه‌های انسان‌شناختی خود. در این شیوه فرد محقق، مظاهر فرهنگی و ویژگی‌ِهای انسانی جامعۀ خود را از زاویۀ نگاه جهان‌بینی خود توصیف می‌کند. واژۀ “emic” از زبان شناسی وارد حوزۀ مطالعات مردم‌شناسی شده و از ترکیب “phonemic” اخذ شده است. ریشۀ این واژه “phoneme” است و اشاره به شیوۀ تئوریزه‌سازی آوای کلام دارد.

نگاه از بیرون
دیدگاه از بیرون که در منابع غربی از آن تحت عنوان «عالمانه‌نگر» یاد می‌شود، توصیفات محققین خارج از حوزۀ اجتماعی یک محل را مبنا قرار می‌دهد. در این شیوه، زاویۀ دید از جهان‌بینیِ مرتبط به افراد محلی و شیوۀ ادراک آن‌ها از پدیده‌ها به آن‌چه دیدگاه مبتنی بر تئوری‌های علمی مردم‌شناسی قلمداد می‌شود تغییر می‌یابد. محققانی که به این شیوه کار می‌کنند معتقدند که افراد یک جامعه چنان به فعالیت‌های روزمره مشغول هستند که همۀ جنبه‌های مربوط به آن برایشان بدیهی است. زمانی که یک محقق با نگاه برون‌نگر به هریک از این پدیده‌ها می‌نگرد می‌تواند اهمیت و ویژگی‌های منحصربه‌فردی در آن‌ها بیابد.

نمونۀ نگاه از بیرون به موسیقی ایرانی
فیلیس اَکِرمَن (۳) که به همراه آرتور پوپ (۴) خدمات زیادی در زمینۀ نگارش فرهنگنامۀ هنر ایرانی نمود، خصوصیات موسیقی را نزد ایرانیان به شکل زیر توصیف می‌کند. این توصیف از آن جهت قابل توجه است که با نگاه از بیرون ترسیم شده است.

موسیقی جزئی از تصور ایرانیان از زندگی خوب بود. توصیف و تصویر سرزمین پریان، بهشت، و دیار نیک‌بختان همواره شامل موسیقی و سایر چیزهای مطبوع مانند درخت، گل، آب روان، خوراک لذیذ، شراب گوارا، حوریان سیمین تن و شادمانی است… علاوه بر این‌ها، موسیقی در ایران فقط یک پیشه نیست. بلکه ظاهراً وسیلۀ طبیعی احساس و انفعالات مردم نیز هست. پسرک خردسال تنها، درحالی‌که آهنگی را زمزمه می‌کند از کوچه می‌گذرد. کاسبی که از بام تا شام درِ دکان به دادوستد مشغول بوده، به تحریض نغمۀ وسوسه‌انگیزی که خود پرداخته، عازم خانه می‌شود.

شب‌های ماه رمضان هوای شهرهای ایران با لحن زیبای مناجات که از هر باغی برمی‌خیزد، مرتعش است. ایرانی بی‌اختیار آواز سرمی‌دهد. مخصوصاً شایان توجه است که بسیاری از ایرانیان که در رشته‌های دیگر غیر از موسیقی برجسته بوده‌اند، به سائقۀ ذوق، نواختن آلتی را نیز آموخته‌اند. غالب شاعران، مغنیان چیره‌دستی بوده‌اند، و به حسب ضرورت این پیشه را به خوبی می‌آموختند (Ackerman 1938:2805).

نمونۀ نگاه از درون به موسیقی ایرانی
ابوحیان توحیدی (وفات ۴۱۴ هجری) دانشمند زیبایی‌شناس قرن چهارم در زمینۀ رهایی انسان از قید خستگی گذر زمان میگوید: موسیقی انتظار را به یک لذّت بدل می‌سازد و از انتظار لذّت پدید می‌آید و اگر انسان مطمئن باشد که دقایق گذرا پیاپی تجدید می‌شود آنگاه می‌تواند بی‌هیچ اندوهی از شادی دقیقۀ گذرا بگذرد و خود را در سعادتی یابد که پی‌درپی تجدید می‌شود زمان حاضر برای او ابدی می‌گردد و این سعادت ناشی از پیروزی و غلبۀ انسان بر زمان و خلع سلاح کردن آن است و در این حالت زمان می‌گذرد بدون آن‌که چیزی از ما برباید و جریان می‌یابد بی‌آن‌که پنهان گردد و هیچ تهدیدی از جانب آن متوجه ما نمی‌شود (الصدیق ۱۳۸۳: ۱۸۱).

اگرچه پیروان هریک از دو شیوۀ نگاه از درون و نگاه از بیرون می‌توانند بیشمار مزایایی برای دیدگاه خود ارائه دهند، امروزه مباحث زیادی از فواید ترکیب این دو شیوه در تحقیقات میدانی انجام شده و توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. با وجود این، باقی‌ماندن در اعتدال و دخیل نکردن قضاوت‌های هر یک از طرفین در نتیجۀ نهاییِ یک تحقیق، امری است که حصول آن بسیار مشکل به نظر می‌رسد.

پی نوشت
۱- Insider and Outsider Views (Emic and Etic)
۲- fieldwork
۳- Phyllis Ackerman
۴- Arthur Upham Pope

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (IX)

در کرمان مشابه همین مراسم در ماه رمضان و با نام «الله رمضونی» و «کلید زنی» برگزار می شود. «الله رمضونی» بیشتر توسط کودکان و «کلید زنی» توسط زنان و دختران انجام می شود که در آیین دوم فردی که این مراسم را انجام می دهد نباید شناخته شود. کلید زنی در شب های ماه رمضان برگزار می شود. زنی در حالی که صورت خود را با چادر پوشانده و یک سینی (در سیرجان به جای سینی از الک استفاده می شود که به آن کمو می گویند) در دست دارد که درون آن آیینه، سرمه دان و یک جلد قرآن قرار دارد، به خانه اهل محل می رود و با کلید به سینی (یا در خانه) می زند. صاحب خانه پس از گشودن در آینه داخل سینی را بر می دارد و چهره خود را می نگرد، سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می دهد. در کرمان همچنین از شب سوم تا پایان ماه رمضان مراسمی با عنوان «الله رمضونی» برگزار می شود که در آن گروهی از کودکان و نوجوانان به در خانه اهل محل رفته و این سرود را می خوانند و پس از اتمام سرودخوانی صاحب خانه پولی به سرپرست گروه می دهد:

رهبری: از سرنوشت آثار ضبط شده آهنگسازان ایرانی در بنیاد رودکی خبری نیست!

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با علی رهبری، رهبر ارکستر و آهنگسازی نام آشنای موسیقی ایران، این گفتگو در برنامه رادیویی نیستان (شبکه فرهنگ) انجام شده است. به تازگی اثری از علی رهبری به نام «نوحه خوان» با همکاری انتشارات ناکسوس به انتشار رسیده است. علی رهبری با اینکه تا به حال رهبری بیش از ۲۵۰ اثر را با انتشارات ناکسوس به عهده داشته است، این اولین بار است که یک اثر آهنگسازی شده از او به انتشار می رسد. درباره این آلبوم با او گفتگویی داشته ایم:

از روزهای گذشته…

«ناکسوس» و انتشار یک اثر ایرانی: گفت و گویی با رضا والی

«ناکسوس» و انتشار یک اثر ایرانی: گفت و گویی با رضا والی

سرآغاز آشنایی ایرانیان با موسیقی هنری غرب به حدود یکصد و پنجاه سال پیش باز می گردد. زمانی که دولت ایران به منظور ایجاد دسته های موسیقی نظامی در ارتش، چند کارشناس موسیقی از ایتالیا و فرانسه استخدام نمود. کمی بعد، فعالیتهای این موسیقی دانان، دیگر تنها به ایجاد و رهبری دسته های موزیک ارتش محدود نشد و تدریس و ارائه دیگر رشته های موسیقی غرب نیز در حوزه فعالیت هایشان قرار گرفت.
موسیقی هند و مقایسه آن با موسیقی ایران (III)

موسیقی هند و مقایسه آن با موسیقی ایران (III)

اما موضوعی که از همه جالب تر میباشد اینست که اکثر سازهای هنری نام خالص فارسی دارد و این خود یکی از علل روابط دیرین هنری این دو کشور می باشد. اکنون به شرح سازهای هند می پردازیم هرچند انواع متعدد و مختلف دارد ولی مهمترین آنها که در ارکستر رادیو بکار می رود بشرح زیر است:
جونی آلیده، سلطان راک فرانسه (II)

جونی آلیده، سلطان راک فرانسه (II)

در ابتدای کارش، جونی قدرت آوازی که به آن شناخته می شود را نداشت. آن چیزی که در اولین آلبوم هایش می شنویم صدایی بی ثبات است که به روشنی تحت تاثیر ستاره راک آمریکایی اِلویس پریسلی (Elvis Presley) قرار دارد. همانند سلطان راک، جونیِ جوان انتهای حرف های صدادار را به سمت زیر می سُراند و از نام آوا ها (onomatopée) خیلی استفاده می کرد (مثل yeah yeah معروف). او کلمات را بالا و پایین می برد همان طور که پایش را برای دعوت به رقص به زمین می کوبید.
رویکردی فلسفی به موسیقی (II)

رویکردی فلسفی به موسیقی (II)

در بیشتر بخش های این نوشتار، توجه خود را بر موسیقی «ناب» یا موسیقی «مطلق» معطوف می نماییم؛ آن موسیقی سازی که هیچ یک از عناصر غیر موسیقایی (شعر، کلام، حرکت، تصویر) را به همراه خود ندارد. بسیاری از فلسفه پژوهان که ذکر فعالیت هایشان در ادامه بحث ما خواهد رفت، تمرکز اصلی خود را بر این شاخه موسیقی قرار داده و برای این منظور نیز غالباً سه دلیل محوری را ارائه می نمایند:
در جست و جوی زنانِ خنیاگر

در جست و جوی زنانِ خنیاگر

نخستین زنانی که به تصنیف یا روایتی آهنگین پرداختند، نغمه ها را از زبانِ جاریِ طبیعت فراگرفتند و رفته رفته به تذهیب و آراستنِ آن نغمات، پرداختند و اینگونه مادران به درونی کردن گوهره ای از پیوندِ بشری که همانا نسبتِ آیینی میان روایت گر و مخاطب -که در اولین دیدار، مادر و فرزند اند- دست یازیدند و هنوز پس از گذشت قرن ها، با تمام دگرگونی های جوامع، این آوای رمز آلود، همچنان دوست داشتنی و گیراست و بوی بهار می دهد.
ربنا با صدای شجریان

ربنا با صدای شجریان

برای بسیاری از ایرانیان، افطار بدون ربنا رنگ و بویی ندارد. سالهاست صدای چابک و زیبای شجریان در این ساعات مردم را مجذوب خود می کند.
گفتگو با جیمز دپریست (IV)

گفتگو با جیمز دپریست (IV)

از تجارت دوری کنند! مقدار کار زیاد نیست حتی برای ما که سالهاست در آن قرار داریم. واقعا نمی توان به جوانها توصیه ای کرد. اگر بتوانید، آنها دیگر نباید رهبر شوند! من موسیقی دانان فوق العاده با استعدادی را دیده ام که رهبری می کنند اما کار دشوار، پیدا کردن ارکستری است که بتوانند به همراه آن کارهای خوبی ارائه دهند و پایه های حرفه ای خود را بسازند.
مقدمه ای بر نحوۀ ترسیم و برش خطوط کانال سه زه صفحات ویولن

مقدمه ای بر نحوۀ ترسیم و برش خطوط کانال سه زه صفحات ویولن

کانال سه زه جایگاه استقرار سه زه بر روی باند محیطی صفحه می باشد و دور تا دور محیط صفحه را در بر می گیرد. این کانال نه تنها نقش اساسی در زیبایی سه زه ها دارد بلکه عملکرد مکانیکی بسیار مهمی را نیز ایفا می نماید. اجرای دقیق کانال سه زه مستلزم داشتن مهارت بوده و همچنین صفحه ای که دارای لبه های کاملا صاف و باند محیطی مسطح باشد، تا بتوان با ترسیم خطوط راهنما مراحل اجرا و برش کانال سه زه را کاملاً تحت کنترل قرار داد.
جایزه گولدن گلاب موسیقی متن

جایزه گولدن گلاب موسیقی متن

شب گذشته در مراسم اعطای جوایز گولدن گلاب، جایزه بهترین موسیقی متن برای فیلم The Painted Veil به الکساندر دسپلات Alexandre Desplat تعلق گرفت.پیانو سولوی این موسیقی توسط لنگ لنگ Lang Lang پیانیست نابغه و جوان چینی (متولد ۱۹۸۶) و ویولون سل آن نیز توسط وینسنت سیگال Vincent Ségal اجرا شده است.
کارهای پیانوی آهنگسازان ایرانی در لندن

کارهای پیانوی آهنگسازان ایرانی در لندن

روز چهارشنبه پنجم اکتبر ۲۰۰۵، تعدادی از ساخته های آهنگسازان معاصر ایران برای پیانو، توسط تارا کمانگر در دانشکده سنت پاول لندن به اجرا درخواهد آمد. در این برنامه که به کوشش بنیاد جادوی ایران (Magic of Persia) برگزار خواهد شد این قطعات نواخته می شود: