چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هشتم

در این شماره، جلسه هشتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

نگاه از درون و نگاه از بیرون (۱)

در اتنوموزیکولوژی و رشته‌های مرتبط مانند مردم‌شناسی و رفتارشناسی، پژوهش‌ در محل (۲) به یکی از دو شیوۀ نگاه از درون (emic) و نگاه از بیرون (etic) انجام می‌شود.

نگاه از درون
نگاه از درون عبارت است از تلقی اعضاء یک گروه یا جامعۀ انسانی از مظاهر فرهنگی، باورها و سایر جنبه‌های انسان‌شناختی خود. در این شیوه فرد محقق، مظاهر فرهنگی و ویژگی‌ِهای انسانی جامعۀ خود را از زاویۀ نگاه جهان‌بینی خود توصیف می‌کند. واژۀ “emic” از زبان شناسی وارد حوزۀ مطالعات مردم‌شناسی شده و از ترکیب “phonemic” اخذ شده است. ریشۀ این واژه “phoneme” است و اشاره به شیوۀ تئوریزه‌سازی آوای کلام دارد.

نگاه از بیرون
دیدگاه از بیرون که در منابع غربی از آن تحت عنوان «عالمانه‌نگر» یاد می‌شود، توصیفات محققین خارج از حوزۀ اجتماعی یک محل را مبنا قرار می‌دهد. در این شیوه، زاویۀ دید از جهان‌بینیِ مرتبط به افراد محلی و شیوۀ ادراک آن‌ها از پدیده‌ها به آن‌چه دیدگاه مبتنی بر تئوری‌های علمی مردم‌شناسی قلمداد می‌شود تغییر می‌یابد. محققانی که به این شیوه کار می‌کنند معتقدند که افراد یک جامعه چنان به فعالیت‌های روزمره مشغول هستند که همۀ جنبه‌های مربوط به آن برایشان بدیهی است. زمانی که یک محقق با نگاه برون‌نگر به هریک از این پدیده‌ها می‌نگرد می‌تواند اهمیت و ویژگی‌های منحصربه‌فردی در آن‌ها بیابد.

نمونۀ نگاه از بیرون به موسیقی ایرانی
فیلیس اَکِرمَن (۳) که به همراه آرتور پوپ (۴) خدمات زیادی در زمینۀ نگارش فرهنگنامۀ هنر ایرانی نمود، خصوصیات موسیقی را نزد ایرانیان به شکل زیر توصیف می‌کند. این توصیف از آن جهت قابل توجه است که با نگاه از بیرون ترسیم شده است.

موسیقی جزئی از تصور ایرانیان از زندگی خوب بود. توصیف و تصویر سرزمین پریان، بهشت، و دیار نیک‌بختان همواره شامل موسیقی و سایر چیزهای مطبوع مانند درخت، گل، آب روان، خوراک لذیذ، شراب گوارا، حوریان سیمین تن و شادمانی است… علاوه بر این‌ها، موسیقی در ایران فقط یک پیشه نیست. بلکه ظاهراً وسیلۀ طبیعی احساس و انفعالات مردم نیز هست. پسرک خردسال تنها، درحالی‌که آهنگی را زمزمه می‌کند از کوچه می‌گذرد. کاسبی که از بام تا شام درِ دکان به دادوستد مشغول بوده، به تحریض نغمۀ وسوسه‌انگیزی که خود پرداخته، عازم خانه می‌شود.

شب‌های ماه رمضان هوای شهرهای ایران با لحن زیبای مناجات که از هر باغی برمی‌خیزد، مرتعش است. ایرانی بی‌اختیار آواز سرمی‌دهد. مخصوصاً شایان توجه است که بسیاری از ایرانیان که در رشته‌های دیگر غیر از موسیقی برجسته بوده‌اند، به سائقۀ ذوق، نواختن آلتی را نیز آموخته‌اند. غالب شاعران، مغنیان چیره‌دستی بوده‌اند، و به حسب ضرورت این پیشه را به خوبی می‌آموختند (Ackerman 1938:2805).

نمونۀ نگاه از درون به موسیقی ایرانی
ابوحیان توحیدی (وفات ۴۱۴ هجری) دانشمند زیبایی‌شناس قرن چهارم در زمینۀ رهایی انسان از قید خستگی گذر زمان میگوید: موسیقی انتظار را به یک لذّت بدل می‌سازد و از انتظار لذّت پدید می‌آید و اگر انسان مطمئن باشد که دقایق گذرا پیاپی تجدید می‌شود آنگاه می‌تواند بی‌هیچ اندوهی از شادی دقیقۀ گذرا بگذرد و خود را در سعادتی یابد که پی‌درپی تجدید می‌شود زمان حاضر برای او ابدی می‌گردد و این سعادت ناشی از پیروزی و غلبۀ انسان بر زمان و خلع سلاح کردن آن است و در این حالت زمان می‌گذرد بدون آن‌که چیزی از ما برباید و جریان می‌یابد بی‌آن‌که پنهان گردد و هیچ تهدیدی از جانب آن متوجه ما نمی‌شود (الصدیق ۱۳۸۳: ۱۸۱).

اگرچه پیروان هریک از دو شیوۀ نگاه از درون و نگاه از بیرون می‌توانند بیشمار مزایایی برای دیدگاه خود ارائه دهند، امروزه مباحث زیادی از فواید ترکیب این دو شیوه در تحقیقات میدانی انجام شده و توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. با وجود این، باقی‌ماندن در اعتدال و دخیل نکردن قضاوت‌های هر یک از طرفین در نتیجۀ نهاییِ یک تحقیق، امری است که حصول آن بسیار مشکل به نظر می‌رسد.

پی نوشت
۱- Insider and Outsider Views (Emic and Etic)
۲- fieldwork
۳- Phyllis Ackerman
۴- Arthur Upham Pope

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار فروشِ پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

شهرام ناظری و کامکارها پیشگام کمک به زلزله زدگان شدند

شهرام ناظری و گروه موسیقی کامکارها کنسرت خیریه بزرگی را در تالار وزارت کشور برگزار می کنند که تمامی عواید آن به زلزله زدگان کرمانشاه* اختصاص پیدا می کند. شهرام ناظری، خواننده موسیقی مقامی و دستگاهی ایران، ضمن ابراز همدردی با هموطنان و همزبانان کردش، درباره برگزاری این کنسرت خیریه گفت: درست است که ما نمی توانیم همه مشکلات را حل کنیم اما بخشی از آنها را قطعا می‌توانیم. امیدوارم که مسئولین و هنرمندان در این زمینه بیاندیشند و راهکارهای خوبی برای آن پیدا کنند. من شخصا بسیار علاقمندم که در این زمینه با مردم کرد همدردی کنم و از همین روی برنامه ای را به همراه گروه موسیقی کامکارها برای روز ۲۹ آبان ماه است در سالن وزارت کشور تدارک دیده ام.

از روزهای گذشته…

کنسرت لیلی افشار در نیاوران

کنسرت لیلی افشار در نیاوران

رسیتال گیتار کلاسیک لیلی افشار در تاریخ ۱۸ و ۱۹ مرداد ماه طی دو شب در فرهنگسرای نیاوران برگزار خواهد شد. افشار در این کنسرت به اجرای قطعاتی از آهنگسازانی چون تدسکو، باخ، لئو براور، آلبنیز و همچنین قطعات محلی تنظیم شده برای گیتار کلاسیک خواهد پرداخت. بلیط فروشی این کنسرت از طریق گیشه فرهنگسرای نیاوران آغاز شده است.
فاصله مضراب با سیم در سنتور

فاصله مضراب با سیم در سنتور

در ادامه مقاله قبلی و در خصوص مضراب زدن با ساز سنتور، همانطور که در مورد اجرای ریز صحبت شد، می توان همان خصوصیات را به اجرای پاساژها و همچنین آرپژ ها مرتبط نمود. اجرای صحیح و درست این تکنیک ها نیز با پایین نگه داشتن سر مضراب تا یک فاصله مشخص شده از سیم ها ، کاملا آسان می شود.
نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (I)

نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (I)

چندی پیش با مقاله ای برخورد کردم با عنوان: نقدی کوتاه بر کتاب «پیوند شعر و موسیقی آوازی» اثر استاد حسین دهلوی نوشته مصطفی عبادی که با نگاهی به تاریخ انتشار آن متوجه شدم انتشار آن مربوط به دو سال پیش بوده است. در این نوشته، نویسنده با یک بیت شعر که در ابتدای مقاله آورده است، کلید مباحث مطرح شده اش را به دست خواننده می دهد و آن پیش فرضی آشناست: «مقاله ای بر اساس گفتمان مشهور ملی گرایی-غرب زدگی».
لطفی را در خور لطفی نشناختیم

لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.
تکمیل الحان منسوب به باربد (IV)

تکمیل الحان منسوب به باربد (IV)

در مورد وجه تسمیهء برخی از این الحان روایاتی نقل شده است. برخی از آنها یاد آورد حوادث‌ تاریخی و داستانهای گذشته است که ساسانیان به ذکر آن علاقهء وافری داشتند. لحن ۲۸ مربوط به‌ حکایت سیاوش، پسر کیکاوس و کشته شدن او و لحن ۲۹ مربوط به داستان ایرج پسر فریدون و کشته‌ شدن او می‌باشد. هر دو لحن اشاره به انتقام‌جویی پس از مرگ آنها دارد. برخی الحان مانند: باغ شرین یا تخت طاقدیس اشاره به قدرت و ثروت خسرو دارد. تخت طاقدیس نام تخت طاقی شکل جواهر نشان‌ خسرو پرویز بوده است که صورتهای بروج و ستارگان را بر آن نقش نموده بودند. الحانی که با نام «گنج» آغاز می‌شود، اشاره به گنجهای خسرو دارد و لحن ۲۳ اشاره به شبدیز اسب محبوب خسرو پرویز دارد.
«چهارشنبه سوری» منتشر شد

«چهارشنبه سوری» منتشر شد

رنگین کمون اثر هنرمند بزرگ کشورمان زنده یاد ثمین باغچه بان بی شک یکی از مهمترین و ماندگارترین آثار در حوزه موسیقی کودک در ایران است. بسیاری، روزهای خردسالی خود را با ترانه های این مجموعه عجین می بینند. باغچه بان طی سالیانی که در ترکیه اقامت گزیده بود، مجموعه دوم رنگین کمون را به اتمام رساند، اما دلایل متعددی سبب گشت تا این اثر به مرحله اجرا نرسد و در نهایت با فوت او در سال ۱۳۸۶، موسیقی ایران نه تنها نگین گرانبهایی را از دست داد، بلکه چه بسا اثری ماندگار هم به فراموشی سپرده می شد اما با تلاش های مستمر کاوه باغچه بان (فرزند) و اِولین باغچه بان (همسر)، “رنگین کمون ۲” بازیابی، تنظیم و مراحل اجرای آن آغاز شد.
درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

طلیعه کامران نقاش و نوازنده برجسته سنتور و تنها بازمانده مکتب سنتور نوازی استاد حبیب سماعی، در بستر بیماری است و در بیمارستان خانواده نیروی زمینی ارتش بستری است. طلیعه کامران پس از انتشار آلبوم «یادگار حبیب» به سرعت در میان موسیقیدانان ایران به شهرت رسید.
ماکسیم ونگروف

ماکسیم ونگروف

در دورانی که نوازندگان با استعداد، درخشان و جوان ویولون مانند گلهای پیوندی فراوانند، ماکسیم ونگروف Maxim Vengerov یک نمونه درخشان و متفاوت است. او به سال ۱۹۷۴ در نووسیبیرسک Novosibirskروسیه و در خانواده ای اهل موسیقی متولد شد. مادرش رهبر گروه کر و پدرش نوازنده ابوا در ارکستر فیلارمونیک نووسیبیرسک بودند. ماکسیم کوچک هنگام حضور در تمرینهای پدرش در ارکستر، با جدیت اعلام کرده بود که از نظر او، جایگاه نوازنده ویولون اول ارکستر بسیار جالبتر از نوازنده ابواست.
ویژگی های یک سنتور خوب (II)

ویژگی های یک سنتور خوب (II)

بنابر آنچه تجربه نشان داده است مسائل حاشیه ای که برای هنرجویان جهت خرید ساز پیش می آید نه تنها بی اهمیت نیست بلکه این موضوع متاسفانه گاهی باعث کدورت ها و ایجاد کینه ها مابین معلمین و شاگردان شده و شاگردان به محض روبرو شدن با استاد جدید، معلم پیشین خود را بخاطر انتخاب نادرست ساز (چه از روی عمد و چه از روی نا آگاهی) مورد نکوهش و انتقاد قرار می دهند و چه بسا در بیشتر موارد هیچکدام آنقدر مقصر نبوده اند که بعد ها باعث بعضی از این کدورتها شود.
بیژن کامکار: چه اشکالی دارد یک ذره هم مغزتان را بچرخانید!؟

بیژن کامکار: چه اشکالی دارد یک ذره هم مغزتان را بچرخانید!؟

یکی از دستمایه‌های ما در مسیر افزودن جذابیت‌های صحنه‌ای موسیقی ایران، توجه به ریتم بوده‌است. شما می‌دانید که موسیقی‌های فولکلور ما‌ سرشار از ریتم هستند. من حتی به اهالی موسیقی پاپ هم همیشه توصیه می‌کنم که به جای اینهمه توجه و تمرکز بر روی الگوهای ریتمیک غربی، به ریتم های بومی خودمان هم توجه کنند و از آنها هم استفاده کنند. اصلاً بعضی از ریتم‌هایی که امروزه خیلی متداول شده‌اند شناسنامه‌ی یک منطقه‌ی خاص را دارند.