چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هشتم

در این شماره، جلسه هشتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

نگاه از درون و نگاه از بیرون (۱)

در اتنوموزیکولوژی و رشته‌های مرتبط مانند مردم‌شناسی و رفتارشناسی، پژوهش‌ در محل (۲) به یکی از دو شیوۀ نگاه از درون (emic) و نگاه از بیرون (etic) انجام می‌شود.

نگاه از درون
نگاه از درون عبارت است از تلقی اعضاء یک گروه یا جامعۀ انسانی از مظاهر فرهنگی، باورها و سایر جنبه‌های انسان‌شناختی خود. در این شیوه فرد محقق، مظاهر فرهنگی و ویژگی‌ِهای انسانی جامعۀ خود را از زاویۀ نگاه جهان‌بینی خود توصیف می‌کند. واژۀ “emic” از زبان شناسی وارد حوزۀ مطالعات مردم‌شناسی شده و از ترکیب “phonemic” اخذ شده است. ریشۀ این واژه “phoneme” است و اشاره به شیوۀ تئوریزه‌سازی آوای کلام دارد.

نگاه از بیرون
دیدگاه از بیرون که در منابع غربی از آن تحت عنوان «عالمانه‌نگر» یاد می‌شود، توصیفات محققین خارج از حوزۀ اجتماعی یک محل را مبنا قرار می‌دهد. در این شیوه، زاویۀ دید از جهان‌بینیِ مرتبط به افراد محلی و شیوۀ ادراک آن‌ها از پدیده‌ها به آن‌چه دیدگاه مبتنی بر تئوری‌های علمی مردم‌شناسی قلمداد می‌شود تغییر می‌یابد. محققانی که به این شیوه کار می‌کنند معتقدند که افراد یک جامعه چنان به فعالیت‌های روزمره مشغول هستند که همۀ جنبه‌های مربوط به آن برایشان بدیهی است. زمانی که یک محقق با نگاه برون‌نگر به هریک از این پدیده‌ها می‌نگرد می‌تواند اهمیت و ویژگی‌های منحصربه‌فردی در آن‌ها بیابد.

نمونۀ نگاه از بیرون به موسیقی ایرانی
فیلیس اَکِرمَن (۳) که به همراه آرتور پوپ (۴) خدمات زیادی در زمینۀ نگارش فرهنگنامۀ هنر ایرانی نمود، خصوصیات موسیقی را نزد ایرانیان به شکل زیر توصیف می‌کند. این توصیف از آن جهت قابل توجه است که با نگاه از بیرون ترسیم شده است.

موسیقی جزئی از تصور ایرانیان از زندگی خوب بود. توصیف و تصویر سرزمین پریان، بهشت، و دیار نیک‌بختان همواره شامل موسیقی و سایر چیزهای مطبوع مانند درخت، گل، آب روان، خوراک لذیذ، شراب گوارا، حوریان سیمین تن و شادمانی است… علاوه بر این‌ها، موسیقی در ایران فقط یک پیشه نیست. بلکه ظاهراً وسیلۀ طبیعی احساس و انفعالات مردم نیز هست. پسرک خردسال تنها، درحالی‌که آهنگی را زمزمه می‌کند از کوچه می‌گذرد. کاسبی که از بام تا شام درِ دکان به دادوستد مشغول بوده، به تحریض نغمۀ وسوسه‌انگیزی که خود پرداخته، عازم خانه می‌شود.

شب‌های ماه رمضان هوای شهرهای ایران با لحن زیبای مناجات که از هر باغی برمی‌خیزد، مرتعش است. ایرانی بی‌اختیار آواز سرمی‌دهد. مخصوصاً شایان توجه است که بسیاری از ایرانیان که در رشته‌های دیگر غیر از موسیقی برجسته بوده‌اند، به سائقۀ ذوق، نواختن آلتی را نیز آموخته‌اند. غالب شاعران، مغنیان چیره‌دستی بوده‌اند، و به حسب ضرورت این پیشه را به خوبی می‌آموختند (Ackerman 1938:2805).

نمونۀ نگاه از درون به موسیقی ایرانی
ابوحیان توحیدی (وفات ۴۱۴ هجری) دانشمند زیبایی‌شناس قرن چهارم در زمینۀ رهایی انسان از قید خستگی گذر زمان میگوید: موسیقی انتظار را به یک لذّت بدل می‌سازد و از انتظار لذّت پدید می‌آید و اگر انسان مطمئن باشد که دقایق گذرا پیاپی تجدید می‌شود آنگاه می‌تواند بی‌هیچ اندوهی از شادی دقیقۀ گذرا بگذرد و خود را در سعادتی یابد که پی‌درپی تجدید می‌شود زمان حاضر برای او ابدی می‌گردد و این سعادت ناشی از پیروزی و غلبۀ انسان بر زمان و خلع سلاح کردن آن است و در این حالت زمان می‌گذرد بدون آن‌که چیزی از ما برباید و جریان می‌یابد بی‌آن‌که پنهان گردد و هیچ تهدیدی از جانب آن متوجه ما نمی‌شود (الصدیق ۱۳۸۳: ۱۸۱).

اگرچه پیروان هریک از دو شیوۀ نگاه از درون و نگاه از بیرون می‌توانند بیشمار مزایایی برای دیدگاه خود ارائه دهند، امروزه مباحث زیادی از فواید ترکیب این دو شیوه در تحقیقات میدانی انجام شده و توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. با وجود این، باقی‌ماندن در اعتدال و دخیل نکردن قضاوت‌های هر یک از طرفین در نتیجۀ نهاییِ یک تحقیق، امری است که حصول آن بسیار مشکل به نظر می‌رسد.

پی نوشت
۱- Insider and Outsider Views (Emic and Etic)
۲- fieldwork
۳- Phyllis Ackerman
۴- Arthur Upham Pope

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

معرفی یک اپلیکیشن میکروتونال تحت سیستم عامل اندروید (I)

زمانی که صحبت از موسیقی میکروتونال به میان می آید ممکن است علاقه مند شویم تا دراین فضای صوتی جدید و گامهای مختلف آن تجربه شنیداری داشته و خودمان ملودی بسازیم. در این نوشتار قصد داریم به سراغ اپلیکیشن ۱۶۳ کیلوبایتی “Microtonal eXplorer” رفته و با امکانات آن آشنا شویم. با این اپلیکیشن می توان وارد دنیای موسیقی میکروتونال شد و از آن لذت برد.

آگاهی بی پایان (I)

نوشته ای را که ملاحظه می کنید، بیان دیدگاه و اندیشه ای است که در قالب تجربه فردی با قید نسبی بودن به اهمیت کشف آگاهی– شناخت و درک ماهیت وجودی انسان در ارتباط با هستی بیکران به عنوان یک بنیاد و شالوده اساسی برای خلق اثر هنری فاخر پرداخته شده است.

از روزهای گذشته…

Thelonious Monk

Thelonious Monk

تلونیوس اسفیر مانک (Thelonious Sphere Monk 1982-1917) یکی از تاثیرگذارترین چهره های تاریخ موسیقی جز و یکی از بنیانگذاران بی باپ (bebop) به شمار میرود. حضور قدرتمند او به عنوان یک آهنگساز و نوازنده پیانو، تاثیر عمیقی بر انواع مختلف موسیقی برجا گذاشته است.
گروه کمل (II)

گروه کمل (II)

پس از انتشار آلبوم زنده ای به نام Pressure Points در سال ۱۹۸۴، کمل وارد یک دوره طولانی خواب زمستانی شد که تا اوایل دهه ۹۰ ادامه یافت، به بخصوص که در سال ۸۵، کمپانی دکا آنها را از فهرست خود حذف کرده بود. لاتیمر نیز به خاطر اختلاف اساسی قانونی با مدیر برنامه سابق گروه، موفق به یافتن کمپانی جدیدی برای ضبط نشده بود. این دعوی قانونی بالاخره در اواخر دهه ۸۰ به نفع گروه پایان یافت، اما گروه در طی این مدت هیچ اثر تازه ای تولید نکردند.
موسیقی و ریاضیات (II)

موسیقی و ریاضیات (II)

در یونان باستان موسیقی و ریاضیات (حساب و هندسه) در کنار نجوم تشکیل علوم چهارگانه را می دادند، درواقع یونانیان قدیم به این چهار شاخه از علوم به دیده ریاضیات نگاه می کردند. در آن دوران از تمدن بشری موسیقی بعنوان علمی مطرح بود که توسط آن روابط و نسبت های ریاضی به عمل تجربه می شد و به موسیقی در مدارس به اندازه حساب، هندسه و نجوم بها داده شده، دانش آموزان مجبور بودند در موسیقی نیز به انداز سه علم دیگر کسب معلومات کنند.
هارمونی زوج (II)

هارمونی زوج (II)

همان طور که در آکوردها، هرچقدر بتوانیم نتهای تونال را مضاعف می کنیم، در آکوردهای مدال (زوج) نیز نوتهای مدال که همان ۱ و ۴ هستند می بایست مضاعف گردند (دوبله شوند). این منطق طبیعت اصوات است. با شرایط فوق اگر برای شور کنترمدی بدست بیاوریم چنین اصولی را باید رعایت کنیم:
در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (IV)

در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (IV)

طرح کلی کتاب دو دسته از دسته‌های موسیقی پساتنال را پوشش می‌دهد؛ آتنال آزاد و دوازده تنی (دودکافونیک). سه فصل نخستین و به ویژه دومی و سومی ضمن آن که مفاهیم تکنیک‌های پایه را -که در فصل چهار هم مورد استفاده‌اند- به خوانندگان آموزش می‌دهد به موسیقی آتنال آزاد می‌پردازد. این گرایش در فصل‌های اولیه در انتخاب مثال‌ها مشهود است؛ آنجا که تمرکز توجه بر آثار پیش از جنگ جهانی اول شوئنبرگ، وبرن و برگ است. انتخاب مثال‌ها که جز در مورد اپوس ۱۱ شوئنبرگ تقریبا به طور کامل با کتاب استراوس تفاوت دارد، همچنان مناسب و درست انجام شده.
یک توالی آکورد هشت میزانی

یک توالی آکورد هشت میزانی

معمول این است که توالی آکوردهای زیبایی که آهنگسازان و نوازندگان موسیقی جز در کارهای خود بکار می برند، توسط سایرین بعنوان الگوی اولیه آهنگسازی یا بداهه نوازی استفاده می شود. در اینجا توجه شما را به یکی از توالی آکوردهای کارهای Bill Evans جلب می کنیم.
حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (I)

حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (I)

در سال ۱۳۰۶ مصادف با تحولات شدید فرهنگی و سیاسی در ایران متولد شد. پدرش معلم تار و ویولون (به سبک ایرانی) و از شاگردان خوب علی اکبرخان شهنازی بود. ابتدا با تار شروع کرد ولی به دلیل کوچک بودن جثه اش به ناچار ویولون در دست گرفت و دیری نپایید که به شاگردان ابوالحسن صبا پیوست. شکل گیری شخصیت حسین دهلوی در واقع در این دو محیط او را شخصیت اسطوره ای موسیقی ما کرده است.
بازار خرید موسیقی دیجیتال

بازار خرید موسیقی دیجیتال

شرکت Ipsos که پروژه های تحقیق و بررسی در بازار را انجام می دهد، پانزدهم دسامبر اعلام کرد که در حال حاضر در بازار موسیقی دیجیتال تنها دو رقیب سرسخت یعنی iTunes (از شرکت اپل) و Napster 2.0 بعنوان بازیگران اصلی در بازار فروش موسیقی دیجیتال مطرح هستند.
ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

در اولین روزهای روی کار آمدن دولت جدید بود که خبر بازگشایی «خانه سینما» منتشر شد؛ مرکزی که قبل روی کار آمدن دولت جدید، قول بازگشایش داده شده بود. در میان وعده های دولت جدید، تنها خبری که وجود نداشت، قول سامان گرفتن ارکستر سمفونیک تهران بود، چراکه هنوز نام موسیقی به سختی به لبان دولت مردان می آید، چه برسد به نامی غریب که «ارکستر سمفونیک تهران» باشد!
سلطانی: مینی مالیسم کورتاژ را می توان مینی مالیسم جسورانه نامید

سلطانی: مینی مالیسم کورتاژ را می توان مینی مالیسم جسورانه نامید

مراحل اولیه ی مینی مالیسم همراه بود با روح مکاشفه و کشف مدل هایی از موسیقی خارجِ اروپا. هم زمان با یانگ که مشغول آموختن دروس هنری بود، ریچ طبالی غرب آفریقا را مطالعه کرده و در پی آن بود که بداند ساختارهای موسیقی ایجاد شده از ایده های پایه تا چه حد می توانند بسیط و گسترده شوند.