حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت سوم)

ارکستر سمفونیک تهران با خوانندگی محمد گلریز در مناطق جنگی
ارکستر سمفونیک تهران با خوانندگی محمد گلریز در مناطق جنگی
موسیقی بیش از هر چیزی با مفهوم و اندیشه سرو کار دارد و بیانگر مفهوم بوده و هست و اگر بخواهیم جنبه ی روایی موسیقی را در مفهوم مجرد آن دنبال کنیم باید بگوییم که جنبه ی روایی یا توصیفی آن نیز مفهومی است. موسیقی انقلاب بیش از هر چیز بر روی نه اندیشه نخبگان فرهنگی که در واقع بر اساس آثار آهنگسازان کم تعداد آن زمان به پیش می رفت. موسیقی آن دوره را نباید در خواب و خیال و هوا جستجو کرد، موسیقی انقلاب واقعیتی بود که در بستر خاص خود جاری گردید.

ارکستر سمفونیک کم تعداد تهران که دیگر نشانی از آن ابهت و جلال گذشته در آن دیده می شد، بیشتر رپرتوار خود را به ضبط موسیقی سرود اختصاص می داد. سرودهایی که در آن دوران تولید می شد، از ویژگی های مشابهی برخوردار بودند؛ غالب این آثار در فضایی حماسی و بر مبنای اشعار سروده شده، ساخته می شد. اشعاری که ضمن تکرار و یادآوری شعائر و ارزش های جاری، امید و پیروزی و جهان گستری انقلاب و آزادی قدس و مستضعفین و مسلمانان جهان از چنگال استکبار را نوید می داد؛ طبعا، مفاهیم نوینی که در ادبیات و گفتمان بنیادگرانه ی جامعه حضور یافته بود، می بایست در این دست آثار به گونه ای پدیدار می شدند.

audio fileبشنوید سرود «بسیج» را با ملودی مهیار فیروز بخت و تنظیم سید محمد میرزمانی و صدای محمد گلریز

از منظر تکنیکی، ساده سازی و عامه پسند نمودن آثار انقلابی، ایجاب می نمود که از ملودی های روشن و جمله های ساده به همراه فضای هارمونیکی ساده در ساخت این قطعات استفاده گردد. بیشتر سرودها، بافتی هموفونیک داشته و معمولا ملودی خواننده با گروه ویولن اول ها و یا سازی خاص، دوبله می گردید.

audio fileبشنوید سرود «طلیعه سحر» را با آهنگسازی پرویز منصوری

اما با گذشت مدت زمانی، آهنگسازان تدریجاً دریافتند که برای دنبال نمودن علایق و گرایش های هنری خود، ‌مجرایی بسیار گسترده و بکر یافتند و آن چیزی نبود جز موسیقی فیلم. در تب و تاب شورمندانه انقلاب و حساسیت های موجود بر سر جریانات موسیقی، موسیقی فیلم به محملی استوار برای حضور گرایشات هنری و نه لزوماً متعهدانه آهنگسازان ارکسترال، بدل شد.

audio fileبشنوید قسمتی از موسیقی فیلم “شاید وقتی دیگر” را با آهنگسازی بابک بیات

در این میان، آهنگسازان از این بخت طلایی برخوردار شدند که ضمن آفرینش آثار به مراتب هنری تر در سینما، فضاهای متفاوت موسیقی و تکنیک های آهنگسازی را تجربه نموده و سطح هنری آثار خود را بهبود بخشند. تدریجا، پیشرفت رنگ آمیزی های ارکسترال و استفاده از حجم بیشتر سازهای سمفونیک در آثار موسیقی فیلم های سینمایی فزونی گرفت و از این رهگذر آثاری پدیدار شدند که با تجربه های پیشین آهنگسازان خود گاه در تضاد قرار می گرفتند. سینما، کارگاه تجربه آهنگسازی و آموختن فنون آن شده بود.

فریدون ناصری، نوازنده پیشین تیمپانی و سازهای ضربی ارکستر که سابقه رهبری ارکستر فارابی را پیش از انقلاب در کارنامه ی خود داشت، پیش از انتصاب در مقام رهبری ارکستر سمفونیک تهران، آثار جالب توجهی برای ارکستر سمفونیک، همراه با خواننده و به صورت سازی آفرید. در مقام آهنگساز فیلم، موسیقی ناخدا خورشید به کارگردانی ناصر تقوایی را با نگاهی به فضای ملودیک سواحل جنوبی کشور نوشت و آثاری نیز به عنوان سرود های انقلابی با ارکستر سمفونیک تهران ضبط نمود. ناصری در این آثار، گرایشات متفاوتی را نسبت سازبندی و ارکستراسیون سرودهای انقلابی دنبال نمود. بهره گیری از ملودی های احساسی و فضاهای دراماتیک در متن سرودها به همراه ارکستراسیون های پیچیده و بدیع، آثار وی را بسیار چشمگیر می نمود.

audio fileبشنوید سرود «برخیزید ای خلق ستمدیده» را با آهنگسازی فریدون ناصری با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

محمد شمس، آهنگساز پرکاری که او نیز نوازندگی ویولن در ارکستر رادیو و ارکستر صبا به رهبری استاد خود حسین دهلوی را پیش از انقلاب تجربه نموده بود، همچنین از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ رهبری ارکستر رادیو را به عهده داشت، پس از انقلاب به آهنگسازی و هم چنین تنظیم آثار ملودی نویسان روی آورد. بسیاری از آثار شمس به دلیل فضای به شدت دراماتیک آن ها، تبدیل به قطعاتی کالت و همه گیر شد که به طبقات مختلف جامعه تسری یافت.

سرود معروف “یار دبستانی من”، از آثار شمس بر اساس سروده منصور تهرانی می باشد که شمس واریاسیون های مختلفی را برای گروه های مختلف سازی بر روی تم آن نوشت که در کاست یار دبستانی به نام منصور تهرانی به انتشار رسید. این سرود یکی از انواع سبکهایی است که محمد شمس در تصنیف قطعاتش به کار برده است.

audio fileبشنوید سرود «یار دبستانی من» را با آهنگسازی محمد شمس با صدای جمشید جم

نکته جالب آن که، شمس به رغم ارکستراسیون های بسیار حجیم و پر صدایی که به قاعده گوش های تربیت نشده ایرانی را می آزارد(بسیاری از خوانندگان محترم حتما تجربه شنیدن موسیقی کلاسیک در منازل خود را که والدین ایشان برای کم کردن صدای ارکستر در هنگام tutti پر قدرتی که در فورتیسیمو نواخته می شود را از سر گذرانده اند!)، توجه مخاطب را به اوج های ملودیک موسیقی معطوف می نماید. آکورد های ساده و تیرسی که امید و همواری راه آینده را نوید می دهند، در گروه های سازی پخش می شوند. audio file استفاده برجسته و ملودیک از سازهایی هم چون زیلوفون و چلستا، خط ملودی خواننده را به نوعی تکمیل نموده و مورد پوشش قرار می دهند.

یک دیدگاه

  • نيلوفر
    ارسال شده در فروردین ۲۰, ۱۳۸۷ در ۱۱:۰۱ ب.ظ

    ضمن خسته نباشید به سایت عالی هارمونیتاک.من به تازگی با شما آشنا شدم.کارتون عالیه.اگه ممکنه مطلبی رو در مورد سطح هنری آثار بابک بیات بنویسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

شکل و هیئت معماری مدرن، بیادآوردنده هیچ فرمی از گذشته و تاریخ یا خاطره ای قومی یا ملی نیست، بلکه نشان دهنده دیدگاه و تفکر «مدرن» ی است که با واقعیت گرایی در پی شناخت حقیقتِ فرم و مصالح است. جمله معروف «کمتر، بیشتر است» معرف برنامه معماری مدرن شد.

پیرگلو: برای انتخاب اجباری سنتور خوشحالم

من ۲۶ آبان هزار و سیصد و سی نه در تهران بدنیا آمده ام و موسیقی را از کتاب خانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در واقع در پارک نیاوران (گمان می کنم سال ۱۳۴۸ یا ۴۹) شروع کرده ام. در آن مقطع مربیان زیادی می آمدند و می رفتند از جمله خانم ابراهیمی، آقای راسخ ولی تنها کسی که روی من تاثیر به سزابی گذاشتند و راهم را در زندگی عوض کردند، آقای محمد رضا درویشی بوده اند و اولین قطعه ای هم که راه من را مشخص کرده است، سونات اول بتهوون، سونات پاتیتیک بوده است که آن آکورد اول راه بنده را در زندگی عوض کرده و تا امروز هم ادامه دارد.

از روزهای گذشته…

موسیقی ایرانی و اینترنت

موسیقی ایرانی و اینترنت

از ۱۰ سال پیش، فعالیت سایتهای ایرانی موسیقی در اینترنت آغاز شده و بیش از ۵ سال است که این فعالیت جدی و فراگیر شده است. البته همواره، استقبال علاقمندان موسیقی از این محیط مجازی، با فراز و فرودهایی مواجه بوده است به صورتی که در هر دوره دو یا سه ساله گرایش خاصی پدید می آید، مثلا در دوره اول میتوان گرایش اصلی ایرانیان در اینترنت را به گروپهای یاهو مشاهده کرد، در دوره دوم گرایش به وبلاگها و وبلاگ سازی شکل گرفت (که عمدتاً بر روی محیط پرشین بلاگ و بلاگ اسکای رواج داشت.) بعد از این دوره فعالیت سایتها آغاز شد و همزمان وبلاگها کم کم غیرفعال شدند.
حسن کسایی، آقای نی

حسن کسایی، آقای نی

نام استاد کسایی با نی چنان عجین شده که تصور یکی بدون دیگری امریست محال. نی از جمله سازهایی است که در تاریخ موسیقی ایران جایگاه پرفراز و فرودی از دربار پادشاهان ساسانی تا همدم بودن با شبانان داشته؛ ولی هیچگاه نتوانست قابلیت اصلی خود را نشان دهد که بتواند مانند سازهایی از قبیل عود، تار،سنتور و انواع مختلف سازهای آرشه ای و مضرابی جایگاه نسبتا ثابتی در بین موسیقی دانان و مردم پیدا کند.
ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت برگزار شد

ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت برگزار شد

سوم اسفند ماه ساعت ۲۰ مراسم اختتامیه ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت با معرفی برگزیدگان در رشته های مختلف در فرهنگسرای ارسباران تهران برگزار شد. این جشنواره با حمایت موسسه فرهنگی و هنری رادنواندیش و فرهنگسرای ارسباران برگزار شد.
منبری: در آواز امروز طیف نداریم

منبری: در آواز امروز طیف نداریم

گلپا همینطور، ادیب خوانساری آوازش مخصوص به خودش بود. محمودی خوانساری کاملاً مخصوص به خود آواز می خواند، بنان و شهیدی و گلچین و دیگران همینطور. هر کدام رنگی داشتند. آواز طیفی بود از رنگ های مختلف. اما امروزه مثلاً فقط آبی داریم. حالا یکی کمرنگ یکی پررنگ، یکی لاجوردی یکی آسمانی یکی آبی دریا و غیره. همه آبی اند به هرحال. قرمز و سبز نداریم. همه دنبال طیف رنگ آبی می روند. در مورد خوانندگان زن هم همینطور. پری زنگنه را داشتیم آکادمیک کار بود. در مقابل مرضیه و دلکش بودند. روح انگیز بود.
مستر کلاسهای آواز فلورانس لیپت برگزار می شود

مستر کلاسهای آواز فلورانس لیپت برگزار می شود

فلورانس لیپت (Florence Lippett) خواننده اپراتیک از تاریخ چهارم بهمن ماه امسال، اقدام به برگزاری مستر کلاس های آواز کلاسیک می کند. علاقه مندان می توانند با تماس با شماره های ۷۷۶۲۰۷۷۴ – ۷۷۶۲۰۷۵۳ از امروز ثبت نام نمایند. فلورانس لیپت از یک خانواده موسیقیدان و در شهر دوور انگلستان بدنیا آمد. پدر و پدربزرگ او از خوانندگان پرکار و فعال کاتیدرالهای انگلیس بودند و لذا وی تعلیم آواز را از سن ۱۳ سالگی و با اساتید آوازی چون لزلی تراماتیک (Lesley Tremethick) آغاز کرد.
کتابی در اقتصاد موسیقی (III)

کتابی در اقتصاد موسیقی (III)

ادبیات اقتصادی کتاب پیروِ هدف‌گذاری آن، با زبانی ساده، جنبه‌های اقتصادی تولید و عرضه‌ی موسیقی را بیان می‌کند. برای نمونه در پس جمله‌ای از کتاب، که پیش‌تر نقل شد، این پیش‌فرضِ نانوشته است که هدفْ کسب سود اقتصادی از فعالیت موسیقی است و نه درآمد. در حقیقت، در جملاتی همچون جمله مذکور منظور از درآمد همان سود اقتصادی است؛ زیرا می‌دانیم اگر برای مثال ۱۰۰ ریال هزینه‌ی کل تولید یک اثر موسیقی باشد، صاحب اثر با کسب ۹۰ ریال درآمد هنوز متضرر است و محصول تولیدی با شکست مواجه است. بنابراین موفقیت نهایی زمانی خواهد بود که درآمد کسب‌شده از فروشِ اثر موسیقی، افزون بر اینکه کل هزینه‌های آشکار و پنهان تولید اثر را پوشش می دهد، از آن نیز فراتر رود و سود مدنظر را محقق کند. این نوع ساده‌گویی‌های زبانی و اجتناب از تخصصی‌ترشدن مباحث اقتصادی در دیگر بخش‌های کتاب نیز مشهود است.
هم‌صدایی لحظه‌ها (IV)

هم‌صدایی لحظه‌ها (IV)

دگرگونی بسیار با اهمیتی در موسیقی جان کیج به ناچار او را به این نقطه رسانده بود. همان طور که پیش‌تر هم اشاره شد، جان کیج صدای غیرموسیقایی را به متن موسیقی خود راه داد و آن را با صدای موسیقایی برابر کرد. بدین ترتیب دست‌کم از زمان ساخته شدن قطعات برای پیانوی دستکاری شده کیج باید دریافته باشد که تنها راه ارتباط عمودی صداهای غیرموسیقایی با موسیقایی عاملی است که در هر دو مشترک باشد.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (III)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (III)

پیرو مطالبى که در شماره ى دوم در رابطه با شیوه هاى آموزشى ذکر شد در این شماره سعى مى کنم نسبت به هر شیوه ى آموزشى مقدار تمرینى را پیشنهاد دهم که مناسب با کلاسِ موردِ نظر باشد.
در باب متافیزیک موسیقی (VI)

در باب متافیزیک موسیقی (VI)

عامل ریتمیک اصلی ترین عامل است، چون به تنهایی و بدون عامل دیگر می تواند یک نوع ملودی را به وجود آورد، یعنی همان چیزی که به عنوان نمونه، در طبل انجام می گیرد؛ اما ملودی کامل به هر دو عامل نیاز دارد. بنابراین، همان طور که در ادامه نشان خواهم داد، ملودی کامل عبارت است از نوع تنازع و توافق متناوب این دو عامل؛ اما چون عامل هارمونیک در آنچه تا اینجا گفته ایم مورد بحث قرار گرفته، عامل ریتمیک را به نحو دقیق تری مورد بررسی قرار خواهیم داد.
گفتگو با جاشوآ بل (II)

گفتگو با جاشوآ بل (II)

دوست قدیمی دیگر کریس بوتی نوازنده ترومپت است، ما با هم در دانشگاه ایندیانا تحصیل می کردیم. نزدیک به ۲۵ سال است که او را می شناسم و همیشه می خواستیم کاری را با هم انجام دهیم اما هیچ گاه شانس آن را نیافتیم. این آلبوم شانس ما بود و قطعه “پروگی عاشق تو هستم” (I Loves You Porgy) را در این آلبوم به همراه هم اجرا کردیم. خواننده فوق العاده توانا و با استعداد خانم کریستین چنوویث که سالها پیش دوست دختر خود من نیز بود بار دیگر آهنگ “ولنتاین مضحک من” (My Funny Valentine) را با هم در این آلبوم اجرا کردیم. زمانی که گروه تکمیل شده بود شنیدم که رجینا اسپکتور نیز تمایل دارد در این آلبوم حضور یابد. او خواننده فوق العاده موسیقی فولکلور است بنابراین به سرعت به چند اثر از او گوش دادم و قطعه ای را برای او آماده کردم. کار سختی بود اما در انتها از قطعه های محبوبم شد.