حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت سوم)

ارکستر سمفونیک تهران با خوانندگی محمد گلریز در مناطق جنگی
ارکستر سمفونیک تهران با خوانندگی محمد گلریز در مناطق جنگی
موسیقی بیش از هر چیزی با مفهوم و اندیشه سرو کار دارد و بیانگر مفهوم بوده و هست و اگر بخواهیم جنبه ی روایی موسیقی را در مفهوم مجرد آن دنبال کنیم باید بگوییم که جنبه ی روایی یا توصیفی آن نیز مفهومی است. موسیقی انقلاب بیش از هر چیز بر روی نه اندیشه نخبگان فرهنگی که در واقع بر اساس آثار آهنگسازان کم تعداد آن زمان به پیش می رفت. موسیقی آن دوره را نباید در خواب و خیال و هوا جستجو کرد، موسیقی انقلاب واقعیتی بود که در بستر خاص خود جاری گردید.

ارکستر سمفونیک کم تعداد تهران که دیگر نشانی از آن ابهت و جلال گذشته در آن دیده می شد، بیشتر رپرتوار خود را به ضبط موسیقی سرود اختصاص می داد. سرودهایی که در آن دوران تولید می شد، از ویژگی های مشابهی برخوردار بودند؛ غالب این آثار در فضایی حماسی و بر مبنای اشعار سروده شده، ساخته می شد. اشعاری که ضمن تکرار و یادآوری شعائر و ارزش های جاری، امید و پیروزی و جهان گستری انقلاب و آزادی قدس و مستضعفین و مسلمانان جهان از چنگال استکبار را نوید می داد؛ تبعا، مفاهیم نوینی که در ادبیات و گفتمان بنیادگرانه ی جامعه حضور یافته بود، می بایست در این دست آثار به گونه ای پدیدار می شدند.

audio fileبشنوید سرود «بسیج» را با ملودی مهیار فیروز بخت و تنظیم سید محمد میرزمانی و صدای محمد گلریز

از منظر تکنیکی، ساده سازی و عامه پسند نمودن آثار انقلابی، ایجاب می نمود که از ملودی های روشن و جمله های ساده به همراه فضای هارمونیکی ساده در ساخت این قطعات استفاده گردد. بیشتر سرودها، بافتی هموفونیک داشته و معمولا ملودی خواننده با گروه ویولن اول ها و یا سازی خاص، دوبله می گردید.

audio fileبشنوید سرود «طلیعه سحر» را با آهنگسازی پرویز منصوری

اما با گذشت مدت زمانی، آهنگسازان تدریجاً دریافتند که برای دنبال نمودن علایق و گرایش های هنری خود، ‌مجرایی بسیار گسترده و بکر یافتند و آن چیزی نبود جز موسیقی فیلم. در تب و تاب شورمندانه انقلاب و حساسیت های موجود بر سر جریانات موسیقی، موسیقی فیلم به محملی استوار برای حضور گرایشات هنری و نه لزوماً متعهدانه آهنگسازان ارکسترال، بدل شد.

audio fileبشنوید قسمتی از موسیقی فیلم “شاید وقتی دیگر” را با آهنگسازی بابک بیات

در این میان، آهنگسازان از این بخت طلایی برخوردار شدند که ضمن آفرینش آثار به مراتب هنری تر در سینما، فضاهای متفاوت موسیقی و تکنیک های آهنگسازی را تجربه نموده و سطح هنری آثار خود را بهبود بخشند. تدریجا، پیشرفت رنگ آمیزی های ارکسترال و استفاده از حجم بیشتر سازهای سمفونیک در آثار موسیقی فیلم های سینمایی فزونی گرفت و از این رهگذر آثاری پدیدار شدند که با تجربه های پیشین آهنگسازان خود گاه در تضاد قرار می گرفتند. سینما، کارگاه تجربه آهنگسازی و آموختن فنون آن شده بود.

فریدون ناصری، نوازنده پیشین تیمپانی و سازهای ضربی ارکستر که سابقه رهبری ارکستر فارابی را پیش از انقلاب در کارنامه ی خود داشت، پیش از انتصاب در مقام رهبری ارکستر سمفونیک تهران، آثار جالب توجهی برای ارکستر سمفونیک، همراه با خواننده و به صورت سازی آفرید. در مقام آهنگساز فیلم، موسیقی ناخدا خورشید به کارگردانی ناصر تقوایی را با نگاهی به فضای ملودیک سواحل جنوبی کشور نوشت و آثاری نیز به عنوان سرود های انقلابی با ارکستر سمفونیک تهران ضبط نمود. ناصری در این آثار، گرایشات متفاوتی را نسبت سازبندی و ارکستراسیون سرودهای انقلابی دنبال نمود. بهره گیری از ملودی های احساسی و فضاهای دراماتیک در متن سرودها به همراه ارکستراسیون های پیچیده و بدیع، آثار وی را بسیار چشمگیر می نمود.

audio fileبشنوید سرود «برخیزید ای خلق ستمدیده» را با آهنگسازی فریدون ناصری با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

محمد شمس، آهنگساز پرکاری که او نیز نوازندگی ویولن در ارکستر رادیو و ارکستر صبا به رهبری استاد خود حسین دهلوی را پیش از انقلاب تجربه نموده بود، همچنین از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ رهبری ارکستر رادیو را به عهده داشت، پس از انقلاب به آهنگسازی و هم چنین تنظیم آثار ملودی نویسان روی آورد. بسیاری از آثار شمس به دلیل فضای به شدت دراماتیک آن ها، تبدیل به قطعاتی کالت و همه گیر شد که به طبقات مختلف جامعه تسری یافت.

سرود معروف “یار دبستانی من”، از آثار شمس بر اساس سروده منصور تهرانی می باشد که شمس واریاسیون های مختلفی را برای گروه های مختلف سازی بر روی تم آن نوشت که در کاست یار دبستانی به نام منصور تهرانی به انتشار رسید. این سرود یکی از انواع سبکهایی است که محمد شمس در تصنیف قطعاتش به کار برده است.

audio fileبشنوید سرود «یار دبستانی من» را با آهنگسازی محمد شمس با صدای جمشید جم

نکته جالب آن که، شمس به رغم ارکستراسیون های بسیار حجیم و پر صدایی که به قاعده گوش های تربیت نشده ایرانی را می آزارد(بسیاری از خوانندگان محترم حتما تجربه شنیدن موسیقی کلاسیک در منازل خود را که والدین ایشان برای کم کردن صدای ارکستر در هنگام tutti پر قدرتی که در فورتیسیمو نواخته می شود را از سر گذرانده اند!)، توجه مخاطب را به اوج های ملودیک موسیقی معطوف می نماید. آکورد های ساده و تیرسی که امید و همواری راه آینده را نوید می دهند، در گروه های سازی پخش می شوند. audio file استفاده برجسته و ملودیک از سازهایی هم چون زیلوفون و چلستا، خط ملودی خواننده را به نوعی تکمیل نموده و مورد پوشش قرار می دهند.

یک دیدگاه

  • نيلوفر
    ارسال شده در فروردین ۲۰, ۱۳۸۷ در ۱۱:۰۱ ب.ظ

    ضمن خسته نباشید به سایت عالی هارمونیتاک.من به تازگی با شما آشنا شدم.کارتون عالیه.اگه ممکنه مطلبی رو در مورد سطح هنری آثار بابک بیات بنویسید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

تاریخ نگاری در مقوله ی هنر، در فرهنگ ایرانی و فارسی بیشتر به شعر و ادبیات اختصاص یافته و تنها در این بخش است که بررسی های تاریخی مفصل، معتبر و متنوع موجود است. بررسی های تاریخی در هنرهای دیگر، از جمله موسیقی، کم یاب اند و آنچه که هست (چنان که در این نوشته بررسی خواهد شد) چندان معتبر و مفصل نیستند.

لیر یا چنگ ارجان (IV)

موسیقی شناسان آلمانی و اتریشی “Curt Sachs” و “Erich von Hornbostel” سیستم رده بندی سازها را در ۱۹۱۴ ارائه دادند. خط کلی این رده بندی برمبنای بررسی اولین صفت مشترک سازها یعنی ویژگی فیزیکی ارتعاش ساز بنا شده است. بر این اساس سازها به پنج دسته تقسیم می شوند:

از روزهای گذشته…

اپرای ایالتی وین

اپرای ایالتی وین

اپرای ایالتی وین – اشتاتزوپر- واقع در شهر وین اتریش، یکی از مهم ترین اپراهای اروپا و دنیاست و تا سال ۱۹۲۰ کاخ اپرای وین نامیده می شده است. مالر (Gustav Mahler) یکی از برجسته ترین رهبرانی است که دراپرای وین فعالیت کرده است. وی در مدت زمان تصدی مقام رهبری٬ نسل جدیدی از خوانندگان همچون Selma Kurz ,Anna Bahr-Mildenburg و Leo Slezak را تعلیم داده و طراح صحنه جدیدی را استخدام کرد که او صحنه پردازی مدرن مشابه با سبک Jugendstil را جایگزین دکوراسیون قدیمی و پر زرق و برق صحنه نمود.
سگویا را همه می شناسند

سگویا را همه می شناسند

اگر شما آهنگساز یا نوازنده ای حرفه ای باشید، اگر از علاقمندان به موسیقی کلاسیک باشید، اگر گیتاریست، ویولونیست، پیانیست و یا حتی نوازنده ای فولکلور باشید، اگر هنرجوی گیتار هستید و یا حتی تصمیم به فراگرفتن این ساز دارید، به طور یقین شما سگویا را می شناسید.او در ۲۱ فوریه سال ۱۸۹۳ در دهکده ای بنام لینارس (Linares)، از توابع گرانادا، در اسپانیا بدنیا آمد. پدرش وکیل معروف دادگستری بود که دوست داشت پسرش به حرفه و پیشه او روی بیاورد. بنابراین تا جائیکه امکان داشت، سعی می کرد سابقه فرهنگی درخشانی برای او به جای بگذارد، از این رو برای او معلم سرخانه پیانو و ویولن گرفت.
نقد آرای محمدرضا درویشی (I)

نقد آرای محمدرضا درویشی (I)

از اواخر دهه‌ی شصت، ناظر و پیگیرِ اتفاقات و جریان‌های فکریِ هنر در ایران بوده‌ام. به‌نظر می‌رسد، اغلبِ کسانی که حرفی نو در حوزه‌ی نظر و اندیشه‌ی هنر در ایران داشته‌اند، آن را از اندیشمندان علوم انسانی اخذ کرده‌اند و ترجمه و برگردانش را در حیطه‌ی هنر، بسط و نشر داده‌اند. البته هنرمندان صاحب‌فکر و اندیشه هم در هنرِ ایران دیده می‌شوند، ولی انگشت‌شمارند.
خانلری و موسیقی (I)

خانلری و موسیقی (I)

خانلری، از همان زمان که در دارالفنون تحصیل می‏کرد، با شادروان روح الله خالقی‏ (موسیقیدان نامدار) مجالست و مؤانست و دوستی داشت. خالقی در کتاب سرگذشت‏ موسیقی ایران نوشته است: یکی از خاطرات خوش آن ایّام، پیدا کردن چند دوست بود که از دوران‏ تحصیل در دارالفنون باهم آشنا شدیم.
فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (II)

فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (II)

در اغلب قطعاتی که ساخته یا بداهه نواخته‌ام، طرحی از موسیقی را در ذهن پرورانده‌ام که بی‌شباهت به طراحی فضا در معماری نمی‌دانمش؛ به این ترتیب که گویی قرار است شنونده‌ام را از فضاهایی با اندازه‌ها و فرم‌ها و رنگ‌های مختلف عبور دهم. نگاه دیگری را هم در این کار تجربه کرده‌ام؛ این‌که موسیقی‌ای را که می‌سازم، مثل یک قطعه فیلم از اجراکنندگانش در یک فضای معماری خاصْ ببینم. مثلاً اخیراً برای یک مجموعۀ ادبی موسیقی ساخته و نواختم که برگزیده‌ای از نثر احمد غزالی و عمدتاً از کتاب «سوانح العشّاق» اوست و بنا بود بین متن‌هایی که با صدای مصحّح آثار غزالی ضبط شده بود، با قطعاتِ موسیقی کوتاهی فاصله‌گذاری شود.
پایِ لنگِ پنج ضربی  و  هفت‌ضربی (II)

پایِ لنگِ پنج ضربی و هفت‌ضربی (II)

اما امروز بعد از گذشت نزدیک به چهل سال، استفاده از این الگوی کلیشه‌ای، به ویژه در قطعات موسیقی بی‌کلام، دیگر توجیهی ندارد و تکرار ساده و هزاران‌باره‌ی آن، خود می‌تواند از نشانه‌های رخوت و رکود فکری موسیقی کلاسیک ما باشد.
در آمدی بر تدوین فهرست جامع<br> آثار روح الله خالقی(III)

در آمدی بر تدوین فهرست جامع
آثار روح الله خالقی(III)

آنچه که به نام اصلاح موسیقی، از دی ماه ۱۳۳۳ آغاز و در مرداد ۱۳۳۴ بدون ثمر خاتمه یافت، از دردهایی بودند که او میخواست بعدها در سومین جلد اثرش شرح دهد، گرچه مشتی بود نمونه خروار؛ ولی اجل مهلتش نداد.
سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

جایگاهی که نوری داشته، ثمره شصت سال زندگی هنری او بوده و حتی بهترین شاگردانش هم ادعا نمیکنند که میتوانند امروز پا جای او بگذارند. اگر فرض کنیم این افراد حتی اجرایی کاریکاتور مانند هم از اثر من اجرا کنند، باز نفس کار و ذات آن موسیقی بالاخره جای خود را باز میکند و تاثیرش را میگذارد.
مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (I)

مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (I)

آیا تجربۀ فضاهای معماری تنها وابسته به حس بینایی است و چگونه می‌توان بناها را هم دید و هم شنید؟ در این نوشتار سعی بر این است که علاوه بر پاسخ به سؤالات فوق، مفهوم معماری شنیداری در بستر زمان و فرهنگ‌های مختلف بررسی شود. غارهای فرانسه، معابد مایا و معماری یونان در ابعاد معماری، و شهرهای فرانسۀٔ قرن نوزدهم فرانسه در ابعاد شهرسازی، در این نوشته بررسی و جنبه‌های مختلف روابط انسان، صدا و فضا تحلیل می‌شوند. شیوه‌های مختلف تعامل انسان‌ها با صوت در بناها، تأاکیدی براین موضوع دارد که درک فضای معماری تنها از‌طریق دیدن میسر نمی‌شود، بلکه، تمامی حواس از جمله حسّ شنوایی، در ارتباط با معماری فعّال هستند و بیدار.
دیمیتری شوستاگویچ (II)

دیمیتری شوستاگویچ (II)

در سال ۱۹۲۷ “دومین سمفونی” خود را ساخت همچنین در همان دوران آغاز به نوشتن اپرای “بینی” (The Nose) کرد بر اساس داستانی از گُگُل (Gogol) بود. در سال ۱۹۲۹ این اپرا توسط سازمان موسیقی استالین (RAPM)، فورمالیست و ممنوع خوانده شد! در سال ۱۹۲۷ با آهنگساز ایوان سولرتینسکی (Ivan Sollertinsky) آشنا شد که به دوستی بلند مدت آنان تا مرگ ایوان منجر شد.