گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

ناصری و موسیقی متن فیلم ناخدا خورشید

ناخدا خورشید که اقتباسی است ایرانی و متبحرانه از رمان داشتن و نداشتن- ارنست همینگوی، به حق یکی از بهترین آثارناصر تقوایی و به خصوص سینمای ایران است که به دوران رشد و شکوفایی سینمای ایران در دهه شصت تعلق دارد. از آنجا که صحبت درباره این سینمای بزرگ اما گمنام خود نیازمند بحثی مفصل و از طرف دیگر از حوصله این متن خارج است، علاقه مندم در فرصتی مناسب به طور کامل به شرح و تفصیل درباره آن بپردازم.


ناخدا خورشید که اقتباسی است ایرانی و متبحرانه از رمان داشتن و نداشتن- ارنست همینگوی، به حق یکی از بهترین آثارناصر تقوایی و به خصوص سینمای ایران است که به دوران رشد و شکوفایی سینمای ایران در دهه شصت تعلق دارد. از آنجا که صحبت درباره این سینمای بزرگ اما گمنام خود نیازمند بحثی مفصل و از طرف دیگر از حوصله این متن خارج است، علاقه مندم در فرصتی مناسب به طور کامل به شرح و تفصیل درباره آن بپردازم.

ناخدا خورشید در کنار موسیقی قدرتمند روانشاد فریدون ناصری جلوه ای دیگر یافته است. داستان فیلم در مورد رویارویی ناخدایی مال باخته و تبعیدیان شروریست که قصد فرار از محل تبعید خود واقع در یکی از بنادر دورافتاده جنوب کشور را دارند.


audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

ازینروست که انتخاب فریدون ناصری برای ساخت موسیقی متن انتخابی به جا و هوشمندانه از سوی تقوایی بوده است.

ناصری هم آهنگسازی متبحر بود و هم فضاهای موسیقی ایرانی را به خوبی می شناخت، با اینحال چند ماه در کنار اکیپ فیلمسازی در بندر لنگه زندگی کرد تا با فضای فیلم ارتباط بیشتری برقرار کند. استفاده خلاقانه از سازهای بومی این منطقه در تیتراژ اصلی و قطعه های میانی فیلم هم خود به خوبی معرف این موضوع است.


audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

ناصری گام فریژین (یا به تعبیری شور تامپره) را که حامل نوایی پر سوز و گداز و از طرفی یکی از گام های پر استفاده در نواحی جنوبی ایران است، برای این فیلم انتخاب کرد و فضای تعلیقی فیلم را با بهره گرفتن از آکوردهای دیسونانس (نامطبوع) قوت بخشید.

استفاده از آکوردهای نامطبوع متنوع که تشدید کننده احساسات مختلفی چون جدیت قدرت و از طرف دیگر دلهره و رعب و وحشت در مخاطب هستند در حقیقت کیفیتی تصویری به موسیقی می دهند و هنگام ترکیب شدن با تم های ایرانی که خود بالفطره حاوی کیفیتی جدی و عمدتا درون گرا (خلاصه ای که از فرهنگ و تاریخ ایران زمین حاصل می شود) و رمز آلود هستند تاثیری مضاعف ایجاد می کنند.


audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

تمام آنچه را که در مورد این فضای جدید و تعلیقی ایرانی که به حق موجود نوپا و پنهان موسیقی عصر ماست عرض کردم به یکباره به دست نیامده بلکه حاصل زحمات استاد گرانقدرو مسلم موسیقی مرحوم مرتضی حنانه است که فریدون ناصری هم از یاران و دوستان نزدیک ایشان بود؛ از همینجاست که می توان گفت موسیقی فیلم ناخدا خورشید چه از لحاظ سازبندی و هارمونی و چه از لحاظ ساختمانی متاثر از موسیقی و سبک مرحوم حنانه است.


audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

اگر به بیانی ساده سازبندی ناخدا خورشید را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم در اصل بستری ست از زهی ها که فضا را برای مانور ها و به بیانی عامیانه تر پاس کاریهای مختلف بادی برنجی ها و بادی چوبی ها آماده کرده اند.

ناصری با استفاده از سوردین برای سازهای بادی به خصوص ترومپت خروجی ارکستر را دارای کیفیت جدیدی می کرد، طوری که شنونده را مجذوب صدای خود می کنند.


audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

با تاکید بیان می کنم که این نحوه استفاده از ارکستر سازبندی ناصری را از بسیاری آهنگسازان دیگر متمایز می نماید. برای نمونه می توانید موسیقی متن فیلم


audio file این گروه محکومین،

اثر همین آهنگساز را بشنوید.

در پایان یکی از آکوردهای دیسونانس اصلی استفاده شده در فیلم توجه کنید، این آکورد در حقیقت یک آکورد نهم است که روی درجه اول گام شور می نشیند. درجه سوم هم به دلیل اینکه از کیفیت ایرانی این هارمونی می کاهد حذف می شود.

علیرضا سیفی

دیدگاه ها ۶

  • سلام از مقاله ژرف و زیباتون ممنون
    در مورد سوردین هم که دوستمون پرسیدن : سوردین وسیله ای است که شدت یا بلندی صدا را در ساز کم میکند در سازهای بادی جلوی آن جایی که صدا از آن خارج میشود وجود دارد . و در سازهای زهی روی خرک یا پل قرار میگیرد . که در هر سازی شکلخاص به خود را دارد .

  • مثل همیشه آموزنده و پر بار و جذاب نوشتی.
    یاد دوره پر بار موسیقی و فیلم و هنر به خیر. دهه ای که تنهای خاطره ای از هنرمندان آن دوره و تعدادی اثر از آنها به جا مانده.

  • be hagh amsali mesl naseriha va hannaneha dar in mamlekat az in ha be bozorgi yad nemishavad dar in mosighi ostad naseri be vozoh naghsh mosighi ebdai ostad hannaneh ke harmony zoj mi bashad be gosh miresad ke kheyli az mosighidanan iran vaghti mishnavand torsh mikonan va narahat mishvand vali man in mosighi ra ghabol daram chon dar honar bayad avangard bod va be ofogh negarist. ba tashakor

  • ممنون از اینکه بیاد فریدون ناصری بزرگ بودید.من در فیلمبرداری ناخدا خورشید قبل از اینکه زنده یاد ناصری این موسیقی رو بنویسند حضور داشتم.در بهمن ۱۳۶۴.با پدرم به بندر لنگه برای نوشتن موسیقی این فیلم رفته بودیم.داستان جالبی داشت ننوشتن این موزیک فیلم توسط پدرم و دادن آن به فریدون ناصری.

بیشتر بحث شده است