ناصری و موسیقی متن فیلم ناخدا خورشید

فریدون ناصری
فریدون ناصری
ناخدا خورشید که اقتباسی است ایرانی و متبحرانه از رمان داشتن و نداشتن- ارنست همینگوی، به حق یکی از بهترین آثارناصر تقوایی و به خصوص سینمای ایران است که به دوران رشد و شکوفایی سینمای ایران در دهه شصت تعلق دارد. از آنجا که صحبت درباره این سینمای بزرگ اما گمنام خود نیازمند بحثی مفصل و از طرف دیگر از حوصله این متن خارج است، علاقه مندم در فرصتی مناسب به طور کامل به شرح و تفصیل درباره آن بپردازم.

ناخدا خورشید در کنار موسیقی قدرتمند روانشاد فریدون ناصری جلوه ای دیگر یافته است. داستان فیلم در مورد رویارویی ناخدایی مال باخته و تبعیدیان شروریست که قصد فرار از محل تبعید خود واقع در یکی از بنادر دورافتاده جنوب کشور را دارند.

audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

ازینروست که انتخاب فریدون ناصری برای ساخت موسیقی متن انتخابی به جا و هوشمندانه از سوی تقوایی بوده است.

ناصری هم آهنگسازی متبحر بود و هم فضاهای موسیقی ایرانی را به خوبی می شناخت، با اینحال چند ماه در کنار اکیپ فیلمسازی در بندر لنگه زندگی کرد تا با فضای فیلم ارتباط بیشتری برقرار کند. استفاده خلاقانه از سازهای بومی این منطقه در تیتراژ اصلی و قطعه های میانی فیلم هم خود به خوبی معرف این موضوع است.

audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

ناصری گام فریژین (یا به تعبیری شور تامپره) را که حامل نوایی پر سوز و گداز و از طرفی یکی از گام های پر استفاده در نواحی جنوبی ایران است، برای این فیلم انتخاب کرد و فضای تعلیقی فیلم را با بهره گرفتن از آکوردهای دیسونانس (نامطبوع) قوت بخشید.

استفاده از آکوردهای نامطبوع متنوع که تشدید کننده احساسات مختلفی چون جدیت قدرت و از طرف دیگر دلهره و رعب و وحشت در مخاطب هستند در حقیقت کیفیتی تصویری به موسیقی می دهند و هنگام ترکیب شدن با تم های ایرانی که خود بالفطره حاوی کیفیتی جدی و عمدتا درون گرا (خلاصه ای که از فرهنگ و تاریخ ایران زمین حاصل می شود) و رمز آلود هستند تاثیری مضاعف ایجاد می کنند.

audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

تمام آنچه را که در مورد این فضای جدید و تعلیقی ایرانی که به حق موجود نوپا و پنهان موسیقی عصر ماست عرض کردم به یکباره به دست نیامده بلکه حاصل زحمات استاد گرانقدرو مسلم موسیقی مرحوم مرتضی حنانه است که فریدون ناصری هم از یاران و دوستان نزدیک ایشان بود؛ از همینجاست که می توان گفت موسیقی فیلم ناخدا خورشید چه از لحاظ سازبندی و هارمونی و چه از لحاظ ساختمانی متاثر از موسیقی و سبک مرحوم حنانه است.

audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را

اگر به بیانی ساده سازبندی ناخدا خورشید را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم در اصل بستری ست از زهی ها که فضا را برای مانور ها و به بیانی عامیانه تر پاس کاریهای مختلف بادی برنجی ها و بادی چوبی ها آماده کرده اند.

ناصری با استفاده از سوردین برای سازهای بادی به خصوص ترومپت خروجی ارکستر را دارای کیفیت جدیدی می کرد، طوری که شنونده را مجذوب صدای خود می کنند.

audio file بشنوید قسمتی از موسیقی “ناخدا خورشید” را


با تاکید بیان می کنم که این نحوه استفاده از ارکستر سازبندی ناصری را از بسیاری آهنگسازان دیگر متمایز می نماید. برای نمونه می توانید موسیقی متن فیلم audio file این گروه محکومین، اثر همین آهنگساز را بشنوید.

در پایان یکی از آکوردهای دیسونانس اصلی استفاده شده در فیلم توجه کنید، این آکورد در حقیقت یک آکورد نهم است که روی درجه اول گام شور می نشیند. درجه سوم هم به دلیل اینکه از کیفیت ایرانی این هارمونی می کاهد حذف می شود.

5 دیدگاه

  • حسین
    ارسال شده در اردیبهشت ۳, ۱۳۸۷ در ۱۰:۴۰ ب.ظ

    مرسی که ما را یاد ناخدا خورشید انداختین. “سوردین” برای سازهای بادی یعنی چه؟ اگه میشه توضیح بدین. ممنون.

  • محمد علي
    ارسال شده در اردیبهشت ۵, ۱۳۸۷ در ۷:۲۱ ب.ظ

    سلام از مقاله ژرف و زیباتون ممنون
    در مورد سوردین هم که دوستمون پرسیدن : سوردین وسیله ای است که شدت یا بلندی صدا را در ساز کم میکند در سازهای بادی جلوی آن جایی که صدا از آن خارج میشود وجود دارد . و در سازهای زهی روی خرک یا پل قرار میگیرد . که در هر سازی شکلخاص به خود را دارد .

  • ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۸۷ در ۱:۱۰ ق.ظ

    مثل همیشه آموزنده و پر بار و جذاب نوشتی.
    یاد دوره پر بار موسیقی و فیلم و هنر به خیر. دهه ای که تنهای خاطره ای از هنرمندان آن دوره و تعدادی اثر از آنها به جا مانده.

  • ناشناس
    ارسال شده در آبان ۵, ۱۳۸۷ در ۴:۰۳ ب.ظ

    روحش شاد ویادش گرامی تا هستن که قدرشونو نمی دونیم

  • ali
    ارسال شده در تیر ۲۱, ۱۳۸۹ در ۲:۳۵ ق.ظ

    be hagh amsali mesl naseriha va hannaneha dar in mamlekat az in ha be bozorgi yad nemishavad dar in mosighi ostad naseri be vozoh naghsh mosighi ebdai ostad hannaneh ke harmony zoj mi bashad be gosh miresad ke kheyli az mosighidanan iran vaghti mishnavand torsh mikonan va narahat mishvand vali man in mosighi ra ghabol daram chon dar honar bayad avangard bod va be ofogh negarist. ba tashakor

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نیاز به کمالگرایی داریم» (I)

اگر اهل مطالعه نوشته های مربوط به موسیقی باشید حتما نام سجاد پورقناد برای شما آشناست؛ او سردبیر قدیمی ترین مجله اینترنتی روزانه موسیقی به نام گفتگوی هارمونیک است. البته فعالیت در عرصه مطبوعاتی (اینترنتی و کاغذی) تنها بخشی از فعالیت های پورقناد را تشکیل می دهد. او غیر از فعالیت گسترده در زمینه نقد، گزارش و مقاله نویسی، تلاش های قابل توجهی در زمینه تولید و اجرای موسیقی داشته است که شامل آثار مختلفی از نوازندگی، خوانندگی و در این اواخر آهنگسازی می شود.

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

تاجایی که اطلاع دارم در سال‌های اخیر اجراهای مختلف مرتبط با گروه موسیقی، از اجراهای پایان‌نامه‌ها گرفته تا جشنواره‌های مختلف موسیقایی گروه موسیقی در فضاهایی چون تالار شهید آوینی یا کلاس‌های دانشکده‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی برگزار شده‌اند. حائلی که مابین فضای این سالن و کلاس‌ها با فضای بیرون –فضایی که متعلق به همه است- وجود دارد، گویی این دو فضای سرپوشیده را تبدیل به فضایی منفک و «تخصصی» کرده است که انگار اگر کسی بخواهد به آن فضا برود و آنچه می‌گذرد را درک کند، لاجرم باید اهلیتی تخصصی با موسیقی داشته باشد. (۳)

از روزهای گذشته…

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (III)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (III)

در واقع هنرمندان این سبک، تلاش کردند تمام اجزای آن را برای اعتراض به وضع حاکم و شکستن هاله قدسی و سنگین پیرامون آن بکار گیرند و بجای آن، همه را به جدی ‌گرفتن مشکلات واقعی مردم، فارغ از تبلیغات پوشالی رسانه ‌ها و ژست ‌های رسمی دعوت کنند. ضرب‌آهنگ تند، نشان ‌دهنده درد دل های فراوان و عصبانیت از معضلات اجتماعی است؛ بی ‌اعتنایی به ساختارهای آهنگ سازی و قافیه ‌پردازی نیز ناشی از نارضایتی فرد از وضعیت موجود و مخالفت با مشکلاتی است که ساختارهای رسمی مدرنیسم بر جامعه تحمیل کرده است. به بیان دیگر خواننده با همه توان و بکارگیری همه ابزارهایی که در اختیار دارد، هواداران خود را به شکستن تصورات نادرست از پیشرفت جامعه و توجه به واقعیت ‌های تلخ و ناشنیده از زندگی محرومان مجبور می کند.
شکل گیری دوباره رولینگ استونز

شکل گیری دوباره رولینگ استونز

اواسط دهه هفتاد گروه استونز به برنامه های جانبی پرداختند، وایمن و وود آلبومهای سولو منتشر کردند. ریچاردز به دلیل همراه داشتن هروئین دستگیر شد و پس از گذراندن دوره بازپروری در سال ۷۸ به گروه بازگشت.
روش سوزوکی (قسمت سی هفتم)

روش سوزوکی (قسمت سی هفتم)

طبق معمول درهای کارخانه ویولون سازی ساعت هفت صبح باز می شد، اما از نظر کارکنان توقعی نبود که پدر من و ما بچه‌ها که به مدیریت کارخانه تعلق داشتیم زودتر از ۹ صبح در آنجا دیده بشویم. از همان روز اول کار با خودم فکر کردم که در حقیقت من هم مانند بقیه یکی از کارکنان این کارگاه هستم؛ چرا باید برتری طلبی رئیس مآبانه داشته باشم؟ از نگاه انسانی به نظرم غیرعادلانه بود که اگر دیگران ساعت هفت صبح شروع به کار می‌کنند و من دو ساعت بعد از آن ساعت شروع به کار ‌کنم و تصمیم بر این کار گرفتم. گمان می‌کنم این دید و برخورد را هم از تولستوی آموخته بودم!
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (V)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (V)

«شوشتری برای ویولون و ارکستر» اثر حسین دهلوی، غیر از نوع ارکستراسیون دهلوی، به انواع دیگری تنظیم شده است که البته تنظیم حسین دهلوی نیست:
SRV (بخش اول)

SRV (بخش اول)

استفان ( استیو ) ری واگان (Stephen -“Stevie”- Ray Vaughan)، نوازنده گیتار آمریکایی الاصل سبک بلوز که نقش برجسته ای در موسیقی بلوز دهه هشتاد ایفا نموده ، در سوم اکتبرسال ۱۹۵۴ در شهر دالاس تگزاس متولد شد. او را با نام مخفف SRV می شناسند.
سرک کشیدن به کمی دوردست تر (I)

سرک کشیدن به کمی دوردست تر (I)

یک گام بلندتر برای سرک کشیدن به کمی دوردست‌تر. کیهان کلهر را با گام‌های دوستانه‌اش به سوی همسایگان جغرافیایی می‌شناسیم. او می‌گوید: «فاصله‌ی ما با شبه قاره‌ی هند و فلات آناتولی تنها یک گام به راست و یک گام به چپ است.» (نقل به مضمون) و در نتیجه به دنبال همنشینی و تجربه‌ی موسیقایی با آن‌ها می‌رود. او با این جملات در حقیقت بخشی از ایده‌ی موسیقی تلفیقی امروز دنیا را بازگو می‌کند و نیز برخی بی‌توجهی‌های پیشین به فرهنگ‌هایی که شاید همسایگی‌شان با ما بیش از آن باشد که می‌پنداریم.
محرابی: برای ابداع نیاز به فلسفه وجودی داریم

محرابی: برای ابداع نیاز به فلسفه وجودی داریم

آن سالی که من در کنکور شرکت کردم هم موسیقی قبول شدم هم طراحی صنعتی، بعد با مشاوره استادها و دوستانم به این نتیجه رسیدم که رشته طراحی صنعتی بخوانم. علاقه‌ام هم این بود که روی سازهای ایرانی کار بکنم و بتوانم خدمتی در این زمینه به جامعه موسیقی بکنم.
مصاحبه ای با رنه فلمینگ (IV)

مصاحبه ای با رنه فلمینگ (IV)

علاوه بر اجرای قطعات فرانسوی، من به آرا بلا (Arabella) می روم، آثار استرائوس (Strauss) را اجرا خواهم کرد، زیرا موسیقی فوق العاده زیبایی است. هسته اجراهای من آثار وی و موزار خواهد بود به همراه موسیقی فرانسوی و بخشهایی از اشعار بل (bel)، زیرا می خواهم صدایم را جوان نگاه دارم، خود را درگیر اجراهای سنگین نمی کنم. در کنار آنها چند قطعه غیر معمول… نقشهای وردی (Verdi)، سچ (Czech) و جانک (Janacek) و احتمالا راسالکا (Russalka) که نقش محبوب من است، آثار بسیار وسیعی هستند اما از لحاظ نوع صدا آنچنان متفاوت نیستند.
نی و قابلیت های آن (VI)

نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (I)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (I)

ایرانیان به طور علمی موسیقی را بررسی کردند و الحان موسیقی را بر اساس روزهای هفته به هفت لحن تقسیم کردند که آنها را هفت خسروانی نامیدند. بعدها خسروانی به دستان و دستان به دستگاه تغییر نام داد و در نهایت هفت خسروانی به هفت دستگاه تبدیل شد.