تحول در موسیقی ایرانی از قاجار تا کنون (II)

نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی 
<br>
تالار وحدت 1394
نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی
تالار وحدت 1394
کمانچه: این ساز که یکی از قدیمی ترین سازهای ایرانی محسوب می شود و اولین نشانه های وجود آن مربوط به سال ۹۵۰ میلادی است، دارای سه سیم ابریشمی بوده که از پایان دوره قاجار به تقلید از ویولون، چهار سیمه شده است. جنس سیم های کمانچه نیز مانند ویولون شده است ولی اکثرا نیم پرده پایین تر از کوک کنسرتی (لا ۴۰۰۹) کوک می شود.

قیچک: این ساز یکی از سازهای محلی ایران بوده است که مخصوصا در جنوب شرقی ایران رواج داشته است. این ساز در دهه ۴۰ شمسی، ابراهیم قنبری مهر، به سفارش وزارت فرهنگ و هنر، خانواده ای مانند خانواده ویولون را برای ساز قیچک طراحی و اجرا می کند و با الهام از الگوی محلی این ساز، قیچکی با چهار سیم را طراحی می کند که امروزه نوع آلتوی آن رواج زیادی دارد.

تنبک: این ساز از دوره قاجار تا دوره معاصر به جز تغییرات اندکی در ظاهر الگوی ساز، تغییر زیادی را به خود ندیده بود تا اینکه حسین عمومی حدود ۲۰ سال پیش، نوع قابل کوک آنرا معرفی و عرضه کرد.

دف: این ساز تا سال ۱۳۵۴ برای اولین بار در ترکیب سازهای ملی مورد استفاده قرار گرفت. طراحی این ساز تا پایان دهه ۹۰ میلادی و معرفی دف هایی با پوست مصنوعی توسط مسعود حبیبی، به شکل سابق خود رواج داشت. امروزه نیز طراحی سابق این ساز کم و بیش مورد استفاده قرار می گیرد ولی دف هایی با پوست سای درام رواج بیشتری دارد.

تحول در آهنگسازی
در کنار تحول سازها در موسیقی ایرانی، تحول در زمینه آهنگسازی نیز روی داد و در واقع این دو تاثیراتی دو طرفه روی هم داشته اند، به معنای ساده تر، تغییر سازها موجب تحول در آهنگسازی و تحول در آهنگسازی موجب تحول در سازها گردید.

نوعی از موسیقی ایرانی که با دسته بندی اتنوموزیکولوگهای معاصر در دسته موسیقی کلاسیک قرار می گیرد (۱)، تا دوره قاجار به صورت اونیسون اجرا می شد و تنها گاهی در همنوازی یک ساز مضرابی با سازی کششی، نوعی از هتروفونیک به گوش می رسید ولی با ظهور نت نویسی در ایران و بلافاصله بعد از آن ظهور شخصیت آهنگساز، روش دیگری باب شد که همان چند صدایی بود.

نگاه آهنگسازان ایران به چند صدایی سه حالت داشت:
۱- استفاده مو به مو از تکنیک های چندصدایی غربی
۲- استفاده بخشهایی از تکنیکهای چندصدایی غربی که مطابق با موسیقی ایرانی بود
۳- استفاده از روشی جدید برای چند صدایی با توجه به خصوصیات موسیقی ایرانی

۱- استفاده مو به مو از تکنیک های چندصدایی غربی: هنرمندانی که از این روش برای چندصدایی موسیقی ایرانی استفاده می کردند اکثرا تحصیل کردگان موسیقی کلاسیک بودند که روشی غیر از تکنیکهای چندصدایی موسیقی کلاسیک را نمی شناختند و از طرفی با موسیقی ایرانی نیز آشنایی عمیقی نداشتند که برای فواصل آن پیشنهاد جدید چندصدایی داشته باشند، از این رو این افراد به تعدیل فواصل ربع پرده دار موسیقی ایرانی پرداخته و بر روی آن تکنیکهای چندصدایی غربی را پیاده می کردند.

۲- استفاده بخشهایی از تکنیکهای چندصدایی غربی که مطابق با موسیقی ایرانی بود:
این دسته از هنرمندان، کسانی بودند که معتقد به دوری مطلق موسیقی ایرانی و موسیقی غربی نبودند و با تغییر و تعدیل و گزینش تکنیکهای چند صدایی موسیقی کلاسیک بر روی موسیقی ایرانی، روشی را پیش گرفتند که بیشتر از روش شماره ۱ وفادار به موسیقی ایرانی بود.
۳- استفاده از روشی جدید برای چند صدایی با توجه به خصوصیات موسیقی ایرانی: این دسته از هنرمندان، استفاده از روش های چندصدایی موسیقی کلاسیک غربی را کلا نادرست می دانستند و با روشهای گوناگون به طراحی بافتی مخصوص به موسیقی ایرانی پرداختند.ر

لازم به ذکر است امروزه روش دسته دوم رواج بیشتری میان آهنگسازان ایرانی دارد.

پی نوشت
برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، به کتاب «پیدایش موسیقی مردم‌پسند در ایران» تالیف ساسان فاطمی، انتشارات ماهور، مراجعه کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شیدایی تار (II)

وی در جریان انقلاب اسلامی از سمتهای خود استعفا کرد و به مردم انقلابی پیوســت و ســاخته ها و نواخته های او با صدای محمدرضا شــجریان و شــهرام ناظری در نوک پیکان انقلاب قرار گرفت و امروزه به عنوان یک خاطره ملی در اذهان مردم باقی است. لطفی در مورد ساخته معروف خود، سپیده (ایران ای ســرای امید)، می گوید: «وقتی در دستگاه ماهور شروع به کار کردم طبق روال آواز از منطقه بم شــروع شد ولی هر کاری که می‌کردیم، می دیدیم جور درنمی آید. پس از مدتی قرار شد آقای شجریان از اوج بخواند و خیلی خوب درآمد. در آن روزگار جامعه ایرانی یکپارچه شور و هیجان بود، ما هم که از جامعه دور نبودیم و با مردم همصدا بودیم.

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:

از روزهای گذشته…

دانیل بارنبویم – نوازنده پیانو و رهبر ارکستر

دانیل بارنبویم – نوازنده پیانو و رهبر ارکستر

رهبر ارکستر و نوازنده پیانو آرژانتینی – اسرائیلی دانیل بارنبویم Daniel Barenboim در ۱۵ نوامبر سال ۱۹۴۲ در شهر بوینس آیرس کشور آرژانتین متولد شد. والدینش از یهودیان روس بودند. بارنبویم در ابتدا به عنوان نوازنده چیره دست پیانو به شهرت رسید و هم اکنون نیز در مقام رهبر ارکستر، به همان اندازه محبوبیت جهانی دارد. ناگفته نماند که همکاری این هنرمند با ارکسترهای عربی – یهودی و متفکر صاحب نام معاصر فلسطینی- آمریکایی، ادوارد سعید Edward Said، در محبوبیت او بی تاثیر نبوده است. او تبعیت کشورهای آرژانتین، اسرائیل و اسپانیا را داراست.
عقاید کلنل وزیری در مورد موسیقی ایرانی

عقاید کلنل وزیری در مورد موسیقی ایرانی

نوشته ای که پیش رو دارید در زمان حیات کلنل علینقی وزیری درباره زندگی، آثار و عقاید ایشان در مجله «هنر و مردم» در اردیبهشت ماه ۱۳۵۳ نوشته شده است که بخشی از آن مطلب که مربوط به عقاید کلنل وزیری در مورد موسیقی ایرانی، شاگردانش هست به اضافه سروده ای از حسینعلی ملاح درباره او را می خوانید.
پیام تقدسی، ویلنسلیست ایرانی – اتریشی

پیام تقدسی، ویلنسلیست ایرانی – اتریشی

پیام تقدسی (متولد سال ۱۹۸۹) از چهارسالگی نزد مونیکا شرباوم (Monika Scherbaum) در شهر برگنز در اتریش به فراگیری موسیقی پرداخت. او در کنسرواتوار فلدکرش (Conservatory Feldkirch) در کلاس های ایمکه فرانک (Imke Frank) و مارتین مرکر (Martin Merker) شرکت کرد. او سپس در زوریخ در سوئیس به تحصیل موسیقی نزد توماس گروسنباخر (Thomas Grossenbacher) و کریستین پروسک (Christian Proske) پرداخت و در سال ۲۰۱۱ با مدرک لیسانس اجرای موسیقی فارغ التحصیل شد. دو سال بعد پیام تقدسی زیر نظر رافائل رزنفلد (Rafael Rosenfeld) مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته نوازندگی موسیقی دریافت کرد و سپس در سال ۲۰۱۶ با مدرک نوازندگی تخصصی موسیقی از مدرسه موسیقی بازل (Hochschule für Musik Basel FHNW) فارغ التحصیل شد.
آسیب شناسی آواز ایرانی

آسیب شناسی آواز ایرانی

موسیقی ایران در گذر از سالیانی پر تلاطم و پر فراز و نشیب همواره به عنوان یکی از اصلی ترین پایه ها و ارکان فرهنگ ، بیانگر احساسات و اندیشه های ایرانیان بوده وآواز نیز به عنوان شاخص ترین و اصلی ترین بخش آن به شمار میرفته است. چرا که این موسیقی همواره پیوندی نزدیک با شعر داشته است و این درآمیختگی با ادبیاتِ پُر بار و کهن ایران باعث غنای هر چه بیشتر این موسیقی گردیده است.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

از سوی دیگر پدیدآورندگان این روش نقد تاکید بسیار زیادی بر «علم» بودن آن داشتند و ادامه دهندگان راه آنان نیز همین روش و منش را دنبال کردند. بنابراین در نقد تکوینی به‌ویژه هنرهایی که برساخته‌هایشان (اعم از پیش‌نویس یا نهایی) ماهیت مادی دارد (نقاشی، مجسمه‌سازی، ادبیات) از یک سو ردپای روش‌های باستان‌شناسانه مانند تعیین قدمت، ارتباط دادن اشیاء و… از سوی دیگر ردپای یافته‌های علوم شناختی و روان‌شناسی خلاقیت به چشم می‌خورد، به شکلی که آن را بدل به ترکیبی از زندگی‌نامه، تاریخ، نسخه‌شناسی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی می‌کند.
نقشه‌برداری موسیقایی (III)

نقشه‌برداری موسیقایی (III)

از این‌رو در زمان اجرا می‌توان با بغل‌دستی گپی هم زد، چون صدا‌های مزاحم در فضای آکنده از صداهای بلند موسیقی محسوس نیستند. به‌عبارت دیگر، شنوندۀ چنین کنسرت‌هایی، حساسیّت لازم برای شنیدن و درک و دریافت موسیقی را به‌دست نمی‌آورند و برای ایشان ناشناخته است و این تأثیری ا‌ست که معماریْ می‌تواند بر درک موسیقایی جامعه بگذارد. به‌عبارت دیگر «کنسرت موسیقی ایرانی» تا حدودی به «دیسکوتیک» که محلّی ا‌ست برای شادی و رقص همراه با موسیقی، شبیه می‌شود؛ به‌ویژه این که سازهای کوبه‌ای همیشه عضو لاینفکِ هر گروهی یا تکنوازی هستند. این نبود حساسیّت در خصوص کیفیت صدا سبب می‌شود که دوستداران موسیقی ایرانی اغلب در خانه‌هایشان همْ از دستگاه‌های ارزان‌قیمت صدا‌دهی استفاده کنند و دغدغۀ کیفیّت صدا نداشته باشند؛ در‌ حالی‌ که کیفیّت صدا در تأثیرگذاری موسیقی سهم مهمّی دارد.
جسی نورمن، سوپرانوی با عظمت

جسی نورمن، سوپرانوی با عظمت

جسی نورمن (متولد ۱۵ سپتامبر ۱۹۴۵) یک خواننده اپرای آمریکایست. نورمن یکی از شگفت انگیزترین خواننده های اپرا و تکخوان است و یکی از بهترین اجرا کنندگان آواز در موسیقی کلاسیک است.
بررسی الگوی عشقی (I)

بررسی الگوی عشقی (I)

یک سازساز برای خلق ساخته خود، پیش از هر چیز و در اولین قدم نیازمند طرحی مناسب است؛ الگویی که اصول طراحی و سازسازی در آن رعایت شده باشد. این اصول به سازند کمک خواهند کرد تا در هنگام اجرا و ساخت ساز با موانع کمتری مواجه شود و در نهایت اثری را خلق کند که علاوه بر ویژگی های هنری، دارای ساختاری علمی نیز باشد تا قدرت ماندگاری بیشتری به ساخته ببخشد.
از استقبال بی نظیر تا بدرقه با شکوه ملودی اصلی

از استقبال بی نظیر تا بدرقه با شکوه ملودی اصلی

این مقاله تعمیمی بر فرم های موسیقی است. اگر یک قطعه موسیقی را به سه قسمت تقسیم کنیم؛ استقبال، ملودی اصلی و بدرقه سه بخش یک اثر موسیقیایی خواهد بود که می توان آن را به فرم ABA’ نسبت داد. رقص فلوت ها از سوئیت فندوق شکن اثر چایکوفسکی نمونه ی بارزی از معرفی این فرم است.
رامین صدیقی: منتی سر جشنواره نیست!

رامین صدیقی: منتی سر جشنواره نیست!

سه دوره موفق برگزاری بخش بین الملل جشنواره موسیقی فجر از سال ۹۰ تا ۹۲ بر عهده رامین صدیقی، مدیر موسسه انتشارات موسیقی هرمس بود که علی الرغم کمبود بودجه به خوبی برگزار شد و هنرمندان بین المللی سرشناسی چون انور براهم و اشتفان میکوس در این جشنواره برای اولین بار کنسرت دادند که با استقبال همگانی این بخش مواجه شد. اما زمانی که گمان می رفت او بازهم در این سمت برگزیده باشد کناره گرفت و دیگر حاضر به همکاری نشد. حتی امسال نیز او تمایلی به همکاری با مدیر جشنواره نداشته و اکنون خوشحال است که همکاری نکرده. با او درباره دلایل استعفای آن روز و عدم تمایل به همکاری امروزش گپی زده ایم که امیدواریم متولیان فرهنگی کمی درباره این دلایل بیاندیشند و افراد شایسته را از خود دور نسازند.