تحول در موسیقی ایرانی از قاجار تا کنون (II)

نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی 
<br>
تالار وحدت 1394
نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی
تالار وحدت 1394
کمانچه: این ساز که یکی از قدیمی ترین سازهای ایرانی محسوب می شود و اولین نشانه های وجود آن مربوط به سال ۹۵۰ میلادی است، دارای سه سیم ابریشمی بوده که از پایان دوره قاجار به تقلید از ویولون، چهار سیمه شده است. جنس سیم های کمانچه نیز مانند ویولون شده است ولی اکثرا نیم پرده پایین تر از کوک کنسرتی (لا ۴۰۰۹) کوک می شود.

قیچک: این ساز یکی از سازهای محلی ایران بوده است که مخصوصا در جنوب شرقی ایران رواج داشته است. این ساز در دهه ۴۰ شمسی، ابراهیم قنبری مهر، به سفارش وزارت فرهنگ و هنر، خانواده ای مانند خانواده ویولون را برای ساز قیچک طراحی و اجرا می کند و با الهام از الگوی محلی این ساز، قیچکی با چهار سیم را طراحی می کند که امروزه نوع آلتوی آن رواج زیادی دارد.

تنبک: این ساز از دوره قاجار تا دوره معاصر به جز تغییرات اندکی در ظاهر الگوی ساز، تغییر زیادی را به خود ندیده بود تا اینکه حسین عمومی حدود ۲۰ سال پیش، نوع قابل کوک آنرا معرفی و عرضه کرد.

دف: این ساز تا سال ۱۳۵۴ برای اولین بار در ترکیب سازهای ملی مورد استفاده قرار گرفت. طراحی این ساز تا پایان دهه ۹۰ میلادی و معرفی دف هایی با پوست مصنوعی توسط مسعود حبیبی، به شکل سابق خود رواج داشت. امروزه نیز طراحی سابق این ساز کم و بیش مورد استفاده قرار می گیرد ولی دف هایی با پوست سای درام رواج بیشتری دارد.

تحول در آهنگسازی
در کنار تحول سازها در موسیقی ایرانی، تحول در زمینه آهنگسازی نیز روی داد و در واقع این دو تاثیراتی دو طرفه روی هم داشته اند، به معنای ساده تر، تغییر سازها موجب تحول در آهنگسازی و تحول در آهنگسازی موجب تحول در سازها گردید.

نوعی از موسیقی ایرانی که با دسته بندی اتنوموزیکولوگهای معاصر در دسته موسیقی کلاسیک قرار می گیرد (۱)، تا دوره قاجار به صورت اونیسون اجرا می شد و تنها گاهی در همنوازی یک ساز مضرابی با سازی کششی، نوعی از هتروفونیک به گوش می رسید ولی با ظهور نت نویسی در ایران و بلافاصله بعد از آن ظهور شخصیت آهنگساز، روش دیگری باب شد که همان چند صدایی بود.

نگاه آهنگسازان ایران به چند صدایی سه حالت داشت:
۱- استفاده مو به مو از تکنیک های چندصدایی غربی
۲- استفاده بخشهایی از تکنیکهای چندصدایی غربی که مطابق با موسیقی ایرانی بود
۳- استفاده از روشی جدید برای چند صدایی با توجه به خصوصیات موسیقی ایرانی

۱- استفاده مو به مو از تکنیک های چندصدایی غربی: هنرمندانی که از این روش برای چندصدایی موسیقی ایرانی استفاده می کردند اکثرا تحصیل کردگان موسیقی کلاسیک بودند که روشی غیر از تکنیکهای چندصدایی موسیقی کلاسیک را نمی شناختند و از طرفی با موسیقی ایرانی نیز آشنایی عمیقی نداشتند که برای فواصل آن پیشنهاد جدید چندصدایی داشته باشند، از این رو این افراد به تعدیل فواصل ربع پرده دار موسیقی ایرانی پرداخته و بر روی آن تکنیکهای چندصدایی غربی را پیاده می کردند.

۲- استفاده بخشهایی از تکنیکهای چندصدایی غربی که مطابق با موسیقی ایرانی بود:
این دسته از هنرمندان، کسانی بودند که معتقد به دوری مطلق موسیقی ایرانی و موسیقی غربی نبودند و با تغییر و تعدیل و گزینش تکنیکهای چند صدایی موسیقی کلاسیک بر روی موسیقی ایرانی، روشی را پیش گرفتند که بیشتر از روش شماره ۱ وفادار به موسیقی ایرانی بود.
۳- استفاده از روشی جدید برای چند صدایی با توجه به خصوصیات موسیقی ایرانی: این دسته از هنرمندان، استفاده از روش های چندصدایی موسیقی کلاسیک غربی را کلا نادرست می دانستند و با روشهای گوناگون به طراحی بافتی مخصوص به موسیقی ایرانی پرداختند.

لازم به ذکر است امروزه روش دسته دوم رواج بیشتری میان آهنگسازان ایرانی دارد.

پی نوشت
برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، به کتاب «پیدایش موسیقی مردم‌پسند در ایران» تالیف ساسان فاطمی، انتشارات ماهور، مراجعه کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

بازگشت کت استیونس به دنیای موسیقی(II)

بازگشت کت استیونس به دنیای موسیقی(II)

این نامی است که برای بیشتر افراد آشناست، و من مخالفتی با به کار بردن آن در جهت شناخته شدن ندارم. برای افراد بسیاری، این نام یادآور چیزی است که میل دارند همچنان حفظش کنند. این نام بخشی از پیشینه من است و بسیاری از چیزهایی که من به عنوان کت استیونس درباره اش رویا پردازی کرده بودم، در زمان یوسف اسلام به حقیقت پیوسته اند.
نگاهی به اپرای مولوی (XI)

نگاهی به اپرای مولوی (XI)

ارکستر با پیتزیکاتو های ظریف زهی ها و همراهی هورن،‌ در تقابل با تامبورین یک قطعه کوتاه دوضربی را به اجرا می گذارند، شمس می خواند: « مخزن انا فتحنا برگشا، سر جان مصطفی را بازگو، مستجاب آمد دعای عاشقان، ای دعاگو آن دعا را بازگو» در پاسخ مولانا با همراهی دف، رقص کنان از عاشقی می گوید: «چون دهانم خورد از حلوای او، چشم روشن گشتم و بینای او. پا نهم گستاخ چون خانه روم، پا نلرزانم نه کورانه روم» پس از این گفته مولوی از هوش می رود…
کنسرت مجدد زند آوه در خانه هنرمندان

کنسرت مجدد زند آوه در خانه هنرمندان

نوید زند آوه در تاریخ ۱۶ و ۱۷ تیر ماه سال جاری (۱۳۹۰) رسیتال دیگری را در خانۀ هنرمندان ایران برگزار خواهد کرد. زند آوه در این رسیتال آثاری از آهنگسازانی چون: ناروائز، سور، گرانادوس، باریوس، دوفایا و آلبنیز و چند قطعۀ ایرانی نوشته شده برای گیتار کلاسیک از ایشان و فرزان زحمتکش اجرا خواهد نمود که رپرتواری به نسبت متفاوت در مقایسه با اجرای ماه پیش وی میباشد.
استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد (Steve Gadd) یکی از مشهورترین درامرهای عصر حاضر، در نهم آوریل سال ۱۹۴۵ در شهر روچستر نیویورک متولد شده است. در طول فعالیت هنری اش با افراد صاحب سبک و سرشناسی چون پل سیمون Paul Simon، استیلی دان Steely Dan، جو کوکر Joe Cocker، باب جیمز Bob James، Chick Corea، اریک کلپتون Eric Clapton و ادی گومز Eddie Gomez همکاری داشته است و شاید بتوان گفت عمده شهرت خود را مدیون این قبیل فعالیتهاست. استیو گاد را می توان به جرات یکی از پرکارترین درامرهای تاریخ موسیقی به شمار آورد.
سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (III)

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (III)

بدین ترتیب موسیقی‌شناس مکتب وزیری کار بر روی آثار باقی‌مانده از عهد قاجار را برمی‌گزیند و در تحلیل‌هایش اگر چه گاه و بیگاه نقدی هم نثار ناکوکی و … آنها می‌کند اما نتیجه‌ی کار نه تنها نفی نیست بلکه اغلب همراه با دلبستگی زیباشناختی به آثار آنان است. او به ویژه به خوانندگان مشهور آن عصر علاقه داشت و ضبط‌های بعضی‌شان را واجد ارزش‌های هنری می‌دانست.
تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (I)

تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (I)

میدانیم که آسیا از دیرباز سرزمین جشن ها و سرورها و آیین های گوناگون از جمله کهنترین شیوه های نمایشی جهان بوده است. سنت موسیقیایی ایران را نباید با موسیقی ملی ایران یکی گرفت. سنت موسیقی ایران، یا موسیقی سنتی -که اصطلاح اشتباهی است- آیینی است. همین آیینی بودن آن باعث می شود که جوان ایرانی راه خود را در این سنت پیدا کند. این راه چه در نوازندگی و چه در خوانندگی از این نقطه نظر فرقی ندارد.
بالشتک نوین (I)

بالشتک نوین (I)

اگر تصور بر این باشد که حد فاصل فضای بین استخوان فک و شانه باید به بهترین شکل ممکن بوسیله قطعه ای کمکی تامین و کنترل شود، زیر چانه ایی (chinrest) و بالشتک (shoulder rest) از بهترین مواردی است که می توان درباره آنها و همچنین ویژگی های آن ها سخن به میان آورد.
سان را و فلسفه کیهانی (VI)

سان را و فلسفه کیهانی (VI)

زندگی در شیکاگو علاوه بر اینکه باعث پیشرفت حرفه ای بلاونت شد، دیدگاه او را نیز تغیر داد. شیکاگو مرکز فعالیت های سیاسی و جریان های حاشیه ای آفریقایی آمریکایی ها بود که در آن مسلمانان و یهودی های سیاهپوست و دیگران به تبلیغات مذهبی، بحث و گفتگو، پخش جزوه ها و کتاب مشغول بودند.
عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (I)

عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (I)

برنامه چهارم از مجموعه برنامه های در مکتب هنرمندان که به همت فرهنگستان هنر برگزار می گردد، به بزرگداشت داریوش طلایی نوازنده چیره دست تار و سه تار، ردیف دان، محقق و مولف موسیقی اختصاص داشت.
مردی با فلوت طلایی

مردی با فلوت طلایی

گال وی برای ایرانیان چهره ای آشناست و شاید تنها نوارهای فلوت که در خانه های ایرانیان اهل موسیقی باشد، اجراهای گال وی است که به صورت ساده شده یا ارژینال به اجرای قطعات موسیقی کلاسیک پرداخته است. این شهرت گال وی مربوط به ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان نام او یاد آور فلوت است و تنها نوازنده فلوتی که عامه مردم آن را می شناسند، اوست.