سجاد پورقناد

چرا جریانات سیاسی دهه ۴۰ و ۵۰ به قدری پرقدرت بود که امکان همکاری هنرمندان موسیقی کلاسیک ایران را فراهم نکرد و این امکان فراهم نشد که از تجربه مشترک  حسین تهرانی و حسین دهلوی باعث بوجود آمدن قطعاتی پخته‌تر و تکنیکی‌تر باشد (هنوز قطعه تنبک و ارکستر ساخته مشترک تهرانی و دهلوی، تنها اثر ارکسترال مهمی است که اساس آن بر مبنای اجرایی از یک نوازنده تنبک ساخته شده، یعنی اول تهرانی قطعاتی برای تنبک ساخته و دهلوی بر روی آن ملودی و چندصدایی نوشته است.)

رجبی نسبت به گرایشاتی که پیش از انقلاب و پس از انقلاب داشته، نمی‌توانست همکاری زیادی با گروه شاگردان و ادامه دهندگان مسیر وزیری داشته باشند هرچند می‌دانیم که نزدیکترین فرد به حسین دهلوی که تاثیر زیادی روی او داشت، رئیس هنرستان شبانه موسیقی ملی و شاعر نامدار ملی، محمد علی امیرجاهد بود که حتی تصویر او به همراه اعضای ارکستر دهلوی دیده می شود! (فراموش نکنیم که دهلوی روی دیسیپلین ارکستر بسیار مقراراتی و سختگیر بوده است) ولی دهلوی در فعالیت های سیاسی هیچ نقشی نداشته و گرایش او و خالقی و همکاران دیگر آنها به جبهه ملی و شخص دکتر محمد مصدق در حد یک اعتقاد شخصی بوده و همه آنها با دولت وقت و مخصوصا وزیرِ فرهنگ موسیقیدان آن دولت (مهرداد پهلبد که ویولونیست و فرزند نصرالله مین باشیان بود) همکاری می‌کردند.

موسیقی کلاسیک همانطور که همه می‌دانیم محتوای آکادمیک (علمی) دارد و این علم محصول سالها تجربه، آزمون و خطا و چالش فکری روی اصول مختلف است. وقتی ما با نوازنده‌ سازِ محلی از یک منطقه دور افتاده برخورد می‌کنیم که با استیل خاصی می‌نوازد، شاید هیچ دلیلی برای انتخاب استیل نوازندگی‌اش نداشته باشد ولی یک نوازندۀ موسیقی کلاسیک بین‌المللی (که مثلا ویولنسل) می‌نوازد می‌تواند ساعت‌ها در مورد دلایل پزشکی انتخاب استیل نوازندگی خود در راستایِ شکل ساز از منظر فیزیک آکوستیک و زیبایی‌شناسی دیداری گرفته تا صدادهی و ایجاد تکنیک‌های مختلف نوازندگی بر روی سازش صحبت کند.

بهمن رجبی، نویسنده، سخنور و نوازنده تنبک را بیشتر اهالی موسیقی ایران با حاشیه‌هایش می‌شناسند و سخنرانی‌های جنجالی‌اش در موردِ «نظام منحرف موسیقی ایران در عصر حاضر». تقریبا تمام نوشته‌هایی که در مورد بهمن رجبی نوشته شده است، حول و حوش دو محور می‌گردد که یکی خدمات او در زمینه تنبک‌نوازی خصوصاً ارتقا تکنیک و استیل نوازندگی تنبک است و دیگری حاشیه‌هایی که در سخنرانی‌های او وجود دارد که عموماً این سخنرانی‌ها برای فعالین موسیقی خوراک خوبی برای شکستنِ فضای محافظه‌کارانه امروز اهالی موسیقی ایران است. در این نوشته قصد داریم بیشتر به بنیادهای فکری بهمن رجبی بپردازیم.