تبیین فرایند تغییر «فرهنگ موسیقی کلاسیک» در نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران در دهه بیست (۷)

عوامل موثر در شکل گیری شخصیت
شخصیت هر فرد، از تاثیر متقابل ۱- عوامل زیستی، ۲- محیطی، اجتماعی ۳- تصورات فردی او شکل می‌گیرد… {که} عواملی مانند، خانواده، مدرسه، گروه همتایان (۲۱)، اقوام و دوستان و اجتماعات دینی و فرهنگی، نقش تعیین کننده‌تری دارند (پارسا، محمد، اصغری، محمدرضا، ۱۳۹۲، ص. ۸۷). همچنین کرت لوین در نظریه «میدان»ِ خود می‌گوید، رفتار فرد را همه عوامل موقعیت او تعیین می‌کنند و باید «فضای زندگی» (۲۲) او را مورد توجه قرار داد (کلاینمن، ۲۰۱۲، ص. ۱۱۳).

از همین رو، امروز هم با گذشت بیش از سه نسل از نوازندگان نسل اول ارکستر سمفونیک تهران که بسیاری از آنها در کاباره می‌نواختند، اجرای هنرمندان موسیقی کلاسیک از موسیقی در حوزه موسیقی مردم پسند، در عین حالی که نابهنجار (۲۳) محسوب می‌شود، عادی شده است.

امروز هم نوازندگان نسل جدید هنرستان نه تنها از خودنمایی در کلیپ‌ها و کنسرت‌های پاپ اجتناب نمی‌کنند بلکه «زبان مطربی» (۲۴) را هم به عنوان یک زبان هویت بخش به جمع شان، فرا می‌گیرند و آموزش می‌دهند و در کنار آن گاه استعمال دخانیات و حتی مواد مخدر را دیگر جزئی طبیعی از اخلاقِ حرفه‌ایِ موسیقی کلاسیک می‌دانند؛ چراکه با گذشت زمان این رفتارِ متناقض، عادی‌تر شده است. (۲۵)

از زمان اختلاط دو هنرستان عالی و ملی در سال‌های پس از انقلاب ۵۷، «اخلاق مطربی» (۲۶) که از کاباره به ارکستر سمفونیک تهران و بعد به هنرستان عالی موسیقی رسیده بود، همه گیر شد و امروز گسترش زبان و فرهنگ مطربی را در نوازندگان سازهای ایرانی نیز می‌توان مشاهده کرد.

پی‌نوشت
21- گروه همتا (Peer) افرادی هستند که از لحاظ فکر و فرهنگ یکسان اند. (پارسا، محمد، اصغری، محمدرضا، ۱۳۹۲، ص. ۸۷)
22- Life Space
23- بسیاری از دانشمندان علوم اجتماعی از به کار بردن این اصطلاح در مواردی که برای جمع یا فردی زیانبار نباشد اجتناب می‌کنند و به جای این اصطلاح از «غیر انطباقی» (maladaptive) استفاده می‌کنند (هیلگارد، ۱۹۸۳، ص. ۱۸۷).
24- یکی از انواع زبان‌های میانجی (francas lingua) و رمزی است که در میان نوازندگان دوره‌گرد و در دوره پهلوی، کافه‌ای ایران مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به گفته کورش صفوی، زبان‌شناس: «مطرب‌ها وقتی دیدند که این ها در جامعه پذیرفته نیستند، از این «عدم پذیریش» در بین خودشان به عنوان ارزش استفاده می کردند، یعنی این که طرف بلد بوده مطربی صحبت کند، این یعنی عضویت در آن گروه و چون عضویت طوری دیگری که نداشتند» (صفوی، ۱۳۹۴).
25- هرچند حضور در دو فضای مختلفِ فرهنگیِ موسیقی مردم پسند و کلاسیک، خالی از اشکال است ولی اختلاط اخلاقِ آنها می‌تواند نتایج نامطلوبی داشته باشد چراکه که رویکرد این دو فضای فرهنگی، ارتباط چندانی با دیگری ندارد.
26- در این مقاله به اخلاقی می‌گوییم که از گروه های مطربی قدیمی تهران به کاباره‌ها و بعد با اختلاط با هنرستانی‌هایی که نوازنده کاباره شدند به ارکستر سمفونیک تهران و سپس به هنرستان عالی موسیقی تهران راه یافت.