Posts by سجاد پورقناد
بررسی نقش و معنای موسیقی در یک هیأت عرفانی معاصر تهران (۵)
Published on ۲۵ دی ۱۴۰۴
من به همراه دوستم در همان صف وارد اتاق شدیم و بدون دست بوسی یا ابراز ارادت شدیدی به صورت عادی با مرشد، سلام و احوال پرسی کردیم؛ او نیز بدون تکلف و با روی باز ما را پذیرفت و کنار خود نشاند. در این اتاق تنها مردان بودند و در اتاق دیگری نیز بانوان جمعی داشتند. دور اتاق همگی روی زمین بر یک تشک نشستیم و دروایش و افراد عادی سئوالاتی را از مرشد پرسیدند. سئوالات بیشتر فقهی و اسلامی بود.
بررسی نقش و معنای موسیقی در یک هیأت عرفانی معاصر تهران (۴)
Published on ۲۴ دی ۱۴۰۴
طریقه خاکساریه از جمله فرقههای صوفیانه است که از دورۀ صفوی به بعد در ایران گسترش یافته است. نام آن احتمالاً از نام برخی مشایخ اولیه مانند بابا داوود خاکی یا مفهوم خاکساری (به معنای فروتنی) گرفته شده است. با این حال، اطلاعات تاریخی روشنی درباره خاستگاه و شکلگیری اولیۀ آن وجود ندارد؛ چرا که بیشتر اعضای این طریقه از تودههای مردم بودند و مشایخ آن نیز معمولاً در تقیه و گمنامی به سر میبردند. همین امر سبب شده است تا پژوهشگران نظریات مختلفی درباره ریشههای آن ارائه دهند؛ برخی آن را ادامۀ گروههایی مانند حروفیان و نقطویان یا حتی دورهگردان مانوی بدانند و برخی دیگر نیز با توجه به نسبت «جلالی» منسوب به آن، خاکساریه را انشعابی از طریقه جلالیه (شاخهای از سهروردیه) قلمداد کنند.
بررسی نقش و معنای موسیقی در یک هیأت عرفانی معاصر تهران (۳)
Published on ۲۳ دی ۱۴۰۴
در این تحقیق، پژوهشگر وارد جمع عرفانی مورد نظر شده و ابتدا از طریق شنیدن اجرای موسیقی همراه سماع و سپس نوازندگی به همراه سماع کنندگان تا اندازهای به سلیقه موسیقایی آنها پیمیبرد، پس از چند جلسه حضور در این مجلس در سالهای مختلف، پژوهشگر در یک میهمانی خصوصی به گفتگویی مفصل با مرشد این گروه پرداخت.
بررسی نقش و معنای موسیقی در یک هیأت عرفانی معاصر تهران (۲)
Published on ۲۲ دی ۱۴۰۴
با این وجود، در بعضی از شهرها (مخصوصا در تهران) نمیتوان به راحتی یک سنت موسیقایی و یک کارگان مشخص را شناسایی کرد. شاید این ملموسترین تفاوت مجالس عرفانی تهران و دیگر شهرهای ایران باشد که دارای سابقه بیشتری در برپایی چنین مجالسی هستند. (اکبرزاده، ۱۳۸۶)
بررسی نقش و معنای موسیقی در یک هیأت عرفانی معاصر تهران (۱)
Published on ۱۹ دی ۱۴۰۴
این پژوهش با هدف تبیین معناشناختی و کارکردی موسیقی در بافت آیینهای عرفانی معاصر ایران و با تمرکز بر شناسایی نگرش، وابستگی و سطح خودآگاهی موسیقایی اعضای یک هیأت عرفانی در تهران در سال ۱۳۹۴ انجام شده است. مطالعه حاضر از نوع کیفی و با اتخاذ رویکرد قومنگارانه اجرا گردید. گردآوری دادهها از طریق دو تکنیک اصلی صورت پذیرفت: ۱- مشاهده مشارکتی طی یک سال حضور محقق در هیأت در نقش نوازنده که امکان ثبت دقیق کنشهای سماعی، تعاملات و ترجیحات موسیقایی شرکتکنندگان را فراهم کرد ۲- مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق با مرشد هیأت دراویش سلسلۀ خاکسار زندهیاد سیدمحمد مداحی (با لقبِ درویش میر افضل علیشاه) و ملاقات و تعامل موسیقایی با اعضای این هیات انجام گرفت. روش تحلیل دادهها، تحلیل مضمون (Thematic Analysis) بود. یافتههای پژوهش حول سه محور اصلی سامان یافت: نخست، کارکرد موسیقی به عنوان محرک و واسطه حالات عرفانی و دوم، اهمیت اجرای موسیقی به مثابه بخشی جداییناپذیر از سیر سلوک جمعی در این هیأت و سوم، سطح خودآگاهیِ موسیقایی که در میان اعضا. این مطالعه نشان میدهد که موسیقی در این هیأت، صرفاً یک همراهی نیست، بلکه زبان نمادین و بدنی آیینی است که فهم آن مستلزم قرارگیری در بافت اجرا و تجربه جمعی است.
تحلیل عوامل اجتماعی-فرهنگی مرتبط با گرایش نوازندگان دف به دفهای طرحدار (۷)
Published on ۱۳ دی ۱۴۰۴
در سالهای اخیر تئوریها، مکتوبات و ساختارهای متعددی منتشر و معرفی شدهاند که برای بررسی و تشکیل یک فضای مدال مشخص یا یک مد مشخص به کار میروند. در کنار همهی تفاوتها و رویکردهای مختلف این مکتوبات، همواره اشتراکات و قواعد کلی یکسانی از مجموع آنها به دست میآید و همچنین در جو نظری بوجود آمده توسط آنها، تقریبا یکدستی خاصی مشاهده میشود که تابحال به شرحشان به طور دقیق و همهجانبه پرداخته نشده است. مقالهی حاضر تلاش دارد تا ابزاری برای نشان دادن اشتراکات و بنمایههای این ساختارها ارائه کند که به صورت یک کدنگاری تحت عنوان «سلول نگاری مدال» از آن یاد خواهد شد. با استفاده از همین سلولنگاریها (سلولنگاشتها) سعی میشود تا به عنوان نمونه برخی از مدهای موسیقی ایرانی با استناد به منابع مختلف نگارش شود و با کدهایی ضابطهمند و رابطهمند، اساس و نظام موسیقی ایرانی نمایان شود.
تحلیل عوامل اجتماعی-فرهنگی مرتبط با گرایش نوازندگان دف به دفهای طرحدار (۶)
Published on ۹ دی ۱۴۰۴
در این پژوهش قابل مشاهده است که نه تنها انتخابهای موسیقایی، بلکه انتخابهایی که در حوزه پوشش و انتخاب طرحهای ساز وجود دارد هم میتواند تحتتاثیر نوعی «مدگرایی» (۱۹) باشد. گرایش به مد (۲۰) در علم جامعهشناسی اهمیت ویژهای دارد، چراکه «مد، هم میل به همرنگی با دیگران را ارضا میکند و هم میل به جدایی و ممتاز بودن از دیگران را» (استوتزل، ۱۳۷۱، ۳۵۰).
تحلیل عوامل اجتماعی-فرهنگی مرتبط با گرایش نوازندگان دف به دفهای طرحدار (۵)
Published on ۴ دی ۱۴۰۴
آلن ماریام با اشاره به تمایل جوامعِ مدرن به تمایزگذاری میانِ «هنرِ خالص» و «هنرِ کاربردی» که اولی را «هنرمند» و دومی «هنرمندِ تجاری» خلق میکند، اشارهای نیز به حقیقی یا قراردادی بودن تمایزگذاریها دارد؛ او میگوید:
تحلیل عوامل اجتماعی-فرهنگی مرتبط با گرایش نوازندگان دف به دفهای طرحدار (۴)
Published on ۲۸ آذر ۱۴۰۴
اما اولین حضورِ دف در کنسرت عمومی، مربوط به کنسرتِ گروه موسیقی شیدا در سال ۱۳۵۴ در باغ فردوس، شمیران است. (پورقناد، ۱۳۸۷). از این روست که شناخته شدهترین شکلِ حضور دف در موسیقی ایران تا بیست ساله اخیر (که دفنوازی در سفرهخانهها یا مراسم مختلف رواج پیدا کرد) همواره در فضایی هنری یا آیینی و غیر تجاری (۵) بوده است؛ در چنین فضایی است که حضور دف در فضاهای جدید که از نظر بعضی از اهالی موسیقی از جمله نوازندگانِ حرفهای دف، غیرِ هنری تلقی میشود، موجب «سوگیری» (۶)های مشخصی میشود.
فرهاد پوپل؛ صدای شاهنامه در ارکسترهای جهان
Published on ۱۱ آذر ۱۴۰۴
در روزگاری که تقریباً صدایی از موسیقی معاصر ایران در تالارهای بینالمللی شنیده نمیشود مگر (به اصطلاح!) موسیقیهای آوانگارد آن هم به مدد شعارهای باب روزِ جماعت «شبهروشنفکر» که تمام امکانات ناچیز اجرای موسیقی کلاسیک را از هنرمندان راستین این عرصه ربوده اند، اجرای پرشمار آثار فرهاد پوپل، روزنه امیدی است برای علاقمندان هنر واقعی موسیقی که بدون شعارهای مُد روز، فقط به مدد هنرش چراغ موسیقی کلاسیک ایران را روشن نگه داشتهاست.
