نوازندگان شاخص تاریخ کمانچه نوازی
ژورنال موسیقی
نوشته های اخیر
نوازندگان شاخص تاريخ كمانچه نوازي
نوشته ای که پیش رو دارید متن کامل سخنرانی سجاد پورقناد است در نشست پژوهشی"سازها و شیوه ها" ویژه ساز کمانچه که به همت خبرگزاری مهر برگزار شد؛ این سخنرانی به علت کمبود وقت نیمه تمام ماند.

اگر ما بخواهیم میزان پیشرفت یا پسرفت کمانچه نوازی را پس از انقلاب بررسی کنیم اول باید مشخص کنیم که تعریفمان از پیشرفت در این زمینه چیست. آیا نزدیک شدن به موسیقی قاجار ارزش محسوب میشود و هرچه نزدیک شدن به آن یا حرکت در راستای آن پیشرفت برای ما محسوب میشود یا ارزش های ما مطابق با ارزش های بین المللی موسیقی کلاسیک است که تسلط بر روی ساز در راستاي خواسته هاي آهنگساز مورد نظر است و نه حفاظت صرف از سنت های گذشتگان؛ اگر منظورمان از پیشرفت در زمینه دوم است، به روشنی می توان نواخته های نوازندگان قبل و بعد از انقلاب را با این معیار سنجید.

البته اینجا یک سئوال بسیار مهم مطرح می شود که اگر ما بدون در نظر گرفتن میراث ملی بخواهیم با سازی مانند کمانچه روبرو شویم آیا اصولا ساز کمانچه با شکل امروزی از منطق آکوستیکی و موسیقایی برخوردار است یا خیر؟ یا به بیانی دیگر آیا کمانچه میتواند سازی مستقل باشد یا یک نیم ویولون است؟!

بررسی ساختار کمانچه و اینکه آیا این ساز به تکامل لازم رسیده یا خیر مجالی دیگر میطلبد ولی مسئله ای که قابل کتمان نیست این است که کمانچه بالاخره سازی پوستی است و خودبخود صدایی مستقل از ویولون دارد.

بحث ما در این مطلب معطوف به نوازندگی است؛ با این دید اگر نگاهی به کمانچه نوازی پیش از انقلاب بی اندازیم، با شنیدن آثاری که از آنها در بازار موجود است می توان نتیجه گرفت که ما چند نوازنده بسیار شاخص در پیش از انقلاب داریم: باقر رامشگر، حسین اسماعیلزاده، علی اصغر بهاری، رحمت الله بدیعی و مجتبی میرزاده (البته این چند نفر عمده فععالیتشان پیش از انقلاب بوده و در این میان از کسانی که بعد از انقلاب فعالیت بیشتری داشتند نام برده نشده است)

اگر بخواهیم از میان این پنج نفر سه نوازنده را در سه زمینه ترویج کمانچه نوازی، تکنیک و ادیت انتخاب کنیم به ترتیب می شود، از علی اصغر بهاری که بزرگترین مروج این ساز تا امروز است، رحمت الله بدیعی که مهمترین مجری سبک تکنیکی نوازندگی استاد صبا روی کمانچه بوده و هست و مجتبی میرزاده که از نظر ادیت هنوز هم شاخص به نظر می رسد، را نام برد.

اینجا ذکر این مورد لازم است که عده زیادی از نوازندگان کمانچه، سبک نوازندگی رحمت الله بدیعی و مجتبی میرزاده را ویولونی میدانند، این ادعا از این جهت می تواند مورد اشکال باشد که نوازندگی ویولون ایرانی که مورد نظر این عده است، خود سبکی وام گرفته از کمانچه است و در نود درصد مواقع تکنیک هایی که روی ویولون ایرانی میشنویم، مربوط به ویولون نیست، مثلا ما در نوازندگی این افراد از دوبل نت ها (به جز در مواقع گرفته شدن نت واخوان) فلاژ‍وله ها و استکاتوها و ... تقریبا چیزی نمی شنویم. این ادعا دقیقا مثل این است که به کسی که با سنتور، دوبل نتی را اجرا می کند بگویند، "او پیانو نواز است چون شبیه به کسی که با پیانو دو انگشتی می نوازد ساز می زند!" پیانو با استفاده از 10 انگشت است که میتواند به معنای واقعی پیانو باشد و همینطور ویولون هم با تکنیک های خود، ویولون است و سازی است از نظر تکنیکی، متفاوت از ابوا و کلارینت...

audio file به قسمتی از نوازندگی مجتبی میرزاده به همراهی ارکستر گوش کنید (از کاست "گلبانگ شماره دوم" با صدای شجریان و موسیقی حسن یوسف زمانی)

متاسفانه در 30 سالی که رحمت الله بدیعی به خارج از کشور عزیمت کرده است، اجرای های درخشان او از دید بسیاری از نوازندگان کمانچه دور مانده و فراموش شده است.

قدرت نوازندگی رحمت الله بدیعی، به مدد توانایی او در نوازندگی قطعات بسیار مشکل ویولون کلاسیک (مخصوصا آهنگسازان دوره رمانتیک مانند برامس، بروخ و پاگانینی)، هنوز هم به عقیده نگارنده بی نظیر است، زیرا با توجه به فاصله سیم از دسته در سازهای قدیمی که مورد استفاده این نوازنده قرار می گرفت، او با قدرت بالا در دست چپ، چنان شفاف، واضح و با قدرت در پوزسیون های بالاتر از سوم، تحریر های بین دو سیم را اجرا می کند که هنوز هم نمونه آن توسط نگارنده شنیده نشده است؛ مخصوصا در اجرای تکنوازی audio file گوشه حجاز در آلبومی که به آثار درویش خان پرداخته شده، قسمتی از توانمندی های این نوازنده قابل شنیدن است.

در مورد این نوازنده باید به این نکته نیز اشاره کرد که او اولین نوازنده ای بوده که مانند نوازندگان امروزی این ساز، همپای دیگر سازها در گروه می نواخته است. البته اینجا لازم است که یادآوری شود که نوازندگان جوانی ممکن است امروزه باشند که توانایی رقابت با رحمت الله بدیعی را داشته باشند ولی هنوز به درجه ای از شهرت نرسیده اند که آثارشان را به صورتی که از این نوازندگان می شناسیم عرضه کرده باشند.

پس از انقلاب از سه نوازنده میتوان نام برد که خدمات بزرگی برای این ساز انجام داده اند، چه از نظر ترویج این ساز، چه تعدد اجرا، چه گسترده تر کردن رپرتوار و گستره نوازندگی کمانچه؛ اردشیر کامکار، سعید فرجپوری و کیهان کلهر.

audio file قسمتی از تکنوازی اردشیر کامکار

در میان این سه تن، کیهان کلهر با اینکه از نظر ادیت و لحن شخصی جایگاه بسیار قابل توجهی دارد ولی از نظر ‍ژوست نواختن و تمیز نواختن به هیچ وجه با نوازندگان همدوره خود قابل قیاس نیست و بیشتر همرده نوازندگان محلی کمانچه است.

اردشیر کامکار، با دو اثر کنسرتو برای کمانچه و به یاد صبا، جلوه های بدیعی از نوازندگی این ساز را به نمایش گذاشته است و همچنان نیز با افت و خیزهایی، یکی از مهمترین نمایندگان کمانچه ایران است. سعید فرجپوری هم با تکنوازی های بی شمار و مخصوصا آلبوم کمانچه نوازی، جایگاهی قابل قبول برای خود محیا کرده است.

اما هنوز به قول علی اکبر شکارچی نوازندگان کمانچه ما فاصله قابل توجهی با همسایگان آذری شان دارند؛ ما نه در ادیت کسی همپای audio file هابیل علی اف داشته ایم نه در تکنیک در حد audio file شریف اف و نه در هر دوی این زمینه ها کسی مثل audio file حسن اف .
در این رابطه بخوانید
۳۱ نظر برای “نوازندگان شاخص تاریخ کمانچه نوازی”
  1. سنتور نی :

    لام
    درویش رضا منظمی،مهدی آذرسینا،مرحوم کامران داروغه،هادی منتظری،داود گنجه ای،مرحوم سهیل ایوانی و …..راستی این افراد کی، کی و کارشان چی بوده؟یعنی هیچکدام شاخص نبوده اند که حداقل ذکر مصیبتی! از آنها شود؟

  2. hana_tala87 :

    امیدوارم توهین نکرده باشم ولی حتما هیچ کدام شاخص نبوده که آقای پورقناد نگفته دیگه البته با توجه به اینکه چند تاشون واقعا شاخص بودن

  3. سجاد پورقناد :

    دوست عزیز! نوازندگانی که نام بردید مخصوصا آقایان منتظری و مرحوم داروغه و ایوانی و … همه از بهترین نوازندگان کمانچه در تاریخ موسیقی ایران بوده اند ولی در زمینه هایی که نام بردیم اگر قرار باشد امتیاز بدهیم گمان می کنم به عقیده همین افراد هم استادانی که نام بردم شاخص باشند.
    در موسیقی کلاسیک هم ما نوزاندگان بسیار خوبی داریم ولی مثلا در ویولونسل پیاتیگورسکی شاخص می شود و بسیاری دیگر نوازندگان ماهر و حتی صاحب لحن شخصی…
    پس معرفی چند نوازنده شاخص به هیچ وجه به معنی بد بودن دیگران نیست.

  4. Anonymous :

    با سلام
    حتما از دید شما شاخص هستند!که بالطبع وابسته به معیارهای سنجش شما واز طرفی به میزان دانش شما از این ساز و نوازندگانش دارد.در ضمن در هیچ کجا نامی از خوب یا بد برده نشد….
    به هر روی دانایی نعمت است و کم دانی آفت

  5. آوای تاره :

    با درود
    با دوست گرامی سنتور نی موافقم
    امثال اینها و بهاری ها را هم از یاد برده اید ؟؟
    یعنی یکی در این خاک نبوده که کمانچه نوازی کند؟
    شاید من اشتباه میکنم.
    دوست گرامی کمی واقع بینانه تر باشیم.

  6. محمد رضایی :

    من خودم نوازنده کمانچه هستم وکمانچه را خیلی دوست دارمبا تشکر فراوان از این سایت تان

  7. صدرالدین بهشتی :

    جناب پور قنادبه درستی به تمام افراد اخص اشاره کردند اگر دوستان دقت کرده باشند استادانی چون بهاری را نیز در گروه افرادی قرار دادند که پیش از انقلاب فعالیت داشتند
    نکته دیگر آنست که قرار نیست هرکه کمانچه مینوازد از بهترین ها باشد

  8. وحید :

    خیلی سایت جالبیه

  9. شازده :

    سجاد عزیز همیشه دوشت داشتم یک چنین چیزی در مورد کمانچه و کمانچه نوازان بخوانم.با تو موافقم.

  10. Anonymous :

    nazar gofte shode dar in maghale dorost ast vali agar az lahaze tadris be kamanche navazi negah beshe do shiveye omde vojud dare
    1tadris ba tamrinha va etud haye mokhtalef ke baraye teknik bayan mishan
    2tadris bar asase radif va yad giri teknik ba tekrar radif
    az ostadan in do shive dar gruhe aval mitavan az kamkar farajpoori nam bord
    va az groohe dovom mitavan az shekarchi montazeri monazami esm bord
    shiveye tadris digari tavasot azrsina matrah shode ke besyar shabihe shiveye tadrise violone khaleghi ist

  11. محمد جواد صحافی :

    متاسفانه نامی از کیهام کلهر و سعید فرجپوری بزرگانی دیگر در این بین نمی بینم
    امبدوارم که در قسمتهای قبلی یادی از این بزرگان نموده باشید . . .

    با مهر
    محمد جواد صحافی

  12. سعید :

    سلام
    ممنون از مطلب که گذاشتید …

    اینکه کمتر در مورد استاد کلهر سخن به میان میاد … شاید به خاط این هست که سبک ایشون کمی سخت تر از سبک استاد کامکار هست …

    اگر اطلاعاتتون به روز باشه باید اسم اشخاص دیگه ای رو هم میدیدید .
    مثل استاد عباس جعفری و استاد مهاجری
    ممنون

  13. سجاد :

    آقای سعید عزیز، در مورد سخت تر بودن سبک نوازندگی آقای کلهر به هیچ وجه با شما موافق نیستم، نمونه هایی که در سایت گذاشته شده و اثر بر تارک سپیده که سالها پیش اجرا شده گواه بر این مدعا است. در مورد نوازندگان خوب کمانچه که جدیدا نام آنها را در کنسرت ها میشنویم و آثارشان میشنویم هم باید بگویم با اینکه دیده ام افرادی تکنیک های استثنایی داشته اند ولی زود است تا به عنوان نوازنده تاثیر گذار در کمانچه نوازی از آنها نام ببریم، اینکه نوازندگان خوبی مثل نوید مصطفی پور یا شروین مهاجر یا … در کنسرت فلان قطعه را زده اند دلیل بر تاثیر گذاری زیاد روی این ساز نیست، همچنانکه یکی از نا کوک ترین نوازندگان کمانچه ما، همین آقای کلهر است ولی بسیار تاثیر گذار بوده در زمینه کمانچه نوازی.

  14. شاپور :

    شمای نویسنده احیانا ترک نیستید؟

  15. فرهاد :

    صدای کمانچه غمگین ترین صداهاست

  16. samin :

    من ۷ سال هست که دارم کمانچه میزنم و در حال حاظر ۱۴ سال دارم و این رو نمی تونم بپزیرم که کمانچه از غمگین ترین صدا هاست
    از سایتتون خوشم اوومد سایت جالبیه!!!

  17. سعید :

    سجاد جان سلام …

    همونطور که میدونید در کمانچه نوازی (سبک معمول) ۳ عمل :گرفتن دسته , چرخش کمانچه “کاسه” و مالش بوسیله یک دست (دست چپ برای افراد راست دست) و حرکت رفت و برگشتی آرشه توسط دست دیگه انجام میگیره. و در نهایت مایل کردن ساز تا ۱۰ درجه صورت میگیره …
    اگه دقت کنید سبک کمانچه نوازی استاد کلهر علاوه بر این عملکرد ها, شامل سماع حین نواختن میشه که اعضای بیشتری در گیر میشن …

    من کمتر کسی رو دیدم که به سبک استاد کلهر بزنند …
    و صد البته که استاد کامکار در حال حاظر
    جزء بزگان این ساز هسند که من خودم شخصا خیلی ایشون رو دوست دارم …

    بگذزیم …
    افرادی چون عباس جعفری و استاد مهاجر هم بسیار عالی میزنند …اگه به کارهای استاد جعفری گوش داده باشید .. متوجه میشید که بسیار روان میزنن و مالش های ایشون فوق العادست …فکر کنم ۸ سالی میشه که به صورت حرفه ای کمانچه میزنن …

    ممنون از شما

  18. هاشم :

    با سلام. واقعا برای کسی مثل سجاد بور قناد متاسفم. چون اسم استاد محمد طغانیان را نیاوردند. یا اینکه ایشان را که فراتر از استاد بودند نمی شناسند.
    استاد محمد طغانیان صاحب سبکی خاص در کمانچه نوازی بودند. او به جا سیمهای کمانچه از سیم سنتور استفاده می کرد که هیچ یک از استادهای این ساز نمی توانستند با این ساز بنوازند. این استاد به راحتی با کمانچه حرف می زد.اما متاسفانه کسی از ایشان حرفی به میان نمی اورد.

  19. سجاد :

    سلام! آقای هاشم عزیز! من حدود ۱۲ سال است با آقای طغانیان آشنا هستم و جریانات شخصی ایشان را هم دنبال کرده ام… کاش شما به جای اشاره به صدای حرف زدن در آوردن و احیانا در رکاب مبارک ساز زدن! به یک مورد موسیقایی اشاره میکردید در مورد ساز ایشان!
    اگر امروز کمانچه نوازان با سیم سنتور ساز میزدند یا صداهای عجیب و غریب از ساز تولید میکردند من حتما ایشان را جز نوازندگان تاثیر گذار کمانچه جای میدادم.

  20. آبتین بکتاش :

    با درود۰میخواستم یادی از بزگان کمانچه بکنم که به شیوه ی سینه به سینه ردیف نوازی میکردند. استادان باقر خان-حسین اسماعیل زاده-بهاری.در حال حاظرعده ی کمی به این شیوه می پردازند از جمله استاد مجید کیانی(سنتور) و همچنین استاد یاشار دولتی نیز به این شیوه در شهر زنجان تدریس مکنند.

  21. Sohrab :

    بعد از گوش کردن به ساز بهاری اگر می خواهید روایتی اصیل از کمانچه که ترکیبی از اصالت ساز بهاری و ردیف های ایرانی برومند است را بشنوید،ساز استاد مهدی آذرسینا را پیشنهاد می کنم…اقای شکارچی هم البته بسیار زیبا می نوازند.

    البته ساز هابیل علیف هم واقعا بی نظیر است…
    ساز کلهر و کامکار و فرج پوری را هم اصلا نمی پسندم…چون هیچ اصالتی در هیچ کدامشان نیست…

  22. میلاد :

    سلام
    تا به حال به نواخته های شروین مهاجر گوش کردید یکی از نوازندگان شاخص کمانچه که تکنیک نوازندگیه خارق العاده ای داره و همینطور حس فوق العاده اقای مهاجر

  23. حامد :

    من فکر میکنم باید کمانچه رو فقط مثل کمانچه زد .روح موسیقی ایرانی به ناله های کمانچه گره به عقیده من وفادار ترین نوازنده به کمانچه استاد شکارچی هستند.با تمام احترامی به سایر اساتید کمانچه دارم

  24. امیر :

    ostafe kamanche faghat ostad keyhane kalhor jadoo mikone zende bad kordo kordestan

  25. جواد :

    من خودم کمانچه نوازم به نظر من اسم استاد محمد امینی یکی از بهترین کمانچه نوازان را هم ببرید

  26. مسعود :

    من کمانچه می زنم
    در این مقاله اسم هایی برده شد(البته بجز کامکار-کلهر-بهاری و فرجپوری) که فکر کنم فقط خودشون اسمشو شنیدن
    چراعلی اکبر شکارچی رو فراموش کردین؟
    کسی که به نظر من بعد از انقلاب بیشترین تاثیر رو روی آموزش کمانچه گذاشت
    کسی که در سرزمین کمانچه بزرگ شد
    من بعضی از کارهای کلهر رو خیلی دوست دارم ولی کیهان کلهر باید تو هند به دنیا میومد
    پس بهتر برین کارهای استاد شکارچی رو گیر بیارین و بعد درباره نوازندگان کمانچه بحث کنید.

  27. Anonymous :

    استاد مهدی آذر سینا رو فراموش کردید. حرف نداره . چنان ردیف میرزا عبدالله رو اجرا کرده که اگه خود میرزا زنده بود کتابشو دو برابر مینوشت . البته شاخص ها رو خوب در آوردین . اما اسم کلهر رو به عنوان شاخص نباید مینوشتین . اگه دمب شجریان رو نگرفته بود الان باید تو عروسیای کرمانشاه ساز میزد . اسمشو که آوردین در حق امثال آذرسینا جفا کردین.

  28. تاهعا :

    با سلام به نظر من شما می بایست اسم اقایان استاد علی اکبر شکارچی و استاد فرج علی پور را در ابتدا ذکر میکردید

  29. مصطفی :

    هدف از تاثیر گذاری چیه؟ اینکه کمانچه را برداریم و باهاش ویولن بزنیم ؟ کمانچه باید صدای کمانچه بده. آقای آذرسینا یک دوره ردیف میرزا عبدالله را با کمانچه اجرا کرده که واقعا بیانگر اصالت این ساز ملی ماست. فکر کنم منظور شما از تاثیر گذاری، جذب مخاطب بوده. وگرنه فکر می کنید چند نفر تا حالا با استفاده از آلبوم ایشون با طرز اجرای درست ردیف آشنا شده اند؟ اهل عامی موسیقی این رو نمی فهمند، اما از شما انتظار نمیره.

  30. مصطفی :

    راستی از بچه ها کی ردیف اجرایی استاد آذر سینا رو داره؟ خواهش میکنم با من تماس بگیره. ۰۹۱۶۳۵۰۹۱۸۵
    m_rv_2008@yahoo.com

  31. ardavan :

    کی گفته هر کس کثیف تر و پر خش خش تر ساز بزنه اصیل تره؟!؟! هر نوازنده دوره گرد و بی دست و پایی سازش بد صداس و همش آرشش به سیمهای دیگه می خوره این یعنی اصیل زدن؟!! آذرسینا چیکار کرده برای کمونچه غیر از اینکه این ساز را چند سال عقب برده از نظر تمیز زدن؟؟

فرستادن نظر

RSS / XML