فواصل زمانی (II)

فواصل زمانی تبدیلی
از فواصل تبدیلی می توان به عنوان ابزاری درتغییرات متریک موسیقی ٬ مثلا تبدیل اوزان ساده و ترکیبی به یکدیگر استفاده نمود:







در میزان دوم مثال بالا ۳ فاصله سیاه تبدیل به ۴ فاصله سیاه تبدیلی شده است. در میزان سوم٬ شش فاصله چنگ به ۹ فاصله چنگ تبدیلی تغییر یافته اند.

audio fileمثال بالا را بشنوید

نکته مهم درکاربرد فواصل تبدیلی ، حفظ ساختار زماننبندی است بگونه ای که وزن اولیه تغییر نکند. این بدان معنی است که از فواصل تبدیلی باید به تعدادی استفاده شود تا معادل یک فاصله ساده یا ترکیبی شوند:
تقسیم یک سیاه به ۵ دولاچنگ پنتوله
تقسیم یک سفید به ۷ دولاچنگ سپتوله

تغییرات سرعت و زمان در فواصل تبدیلی
به طور کلی فواصل تبدیلی را میتوان به شکل نسبت M:N که به آن نسبت تبدیل می گوییم ٬ نوشت. دراین نسبت N تعداد فاصله ای است که به M تعداد تبدیل شده است. در واقع باید M فاصله را در زمان معادل N فاصله نواخت:
نسبت تبدیل ۳:۲ یعنی اجرای ۳ فاصله به جای ۲ فاصله زمانی
نسبت تبدیل ۲:۳ یعنی اجرای ۲ فاصله به جای ۳ فاصله زمانی

در این تبدیلات سرعت و زمان فواصل زمانی تغییر می کند. به این ترتیب که اگر T1 و T2 به ترتیب زمان فواصل قدیم و جدید باشند داریم:
مسلم است که : اگر M = N , آنگاه T2 = T1 , به این حالت تبدیل هم فاصله می گوییم چرا که هیچ گونه تغییری رخ نمی دهد. اگر M > N , آنگاه T2 < t1 , به این حالت تبدیل افزاینده می گوییم چرا که تعداد فواصل تبدیلی بیشتر از تعداد فواصل اولیه است. اگر M T1 , به این حالت تبدیل کاهنده می گوییم چرا که تعداد فواصل تبدیلی کمتر از تعداد فواصل اولیه است. به مثال زیر در مورد یک فاصله تبدیلی افزاینده توجه کنید:
با فرض تمپوی معادل ۶۰ ٬ زمان یک چنگ معادل ۰٫۵ ثانیه است. درصورت کاربرد نسبت ۳:۲ یا همان تریوله٬ زمان هر چنگ تریوله معادل ۰٫۳۳۳۳۳۳ ثانیه است.
از طرفی اگر V1 و V2 به ترتیب سرعت اجرای فواصل قدیم و جدید باشند داریم:
با فرض تمپوی مساوی با ۶۰
سرعت یک نت چنگ معادل ۱۲۰ ضربه در دقیقه خواهد بود. به این ترتیب سرعت اجرای هر چنگ تریوله معادل ۱٫۵ برابر چنگ معمولی است و سرعت آن ۱۸۰ ضربه در دقیقه است.
)منظور از سرعت ٬ تعداد ضربات در واحد زمانی معادل ۱ دقیقه است) مشاهده می شود که با تریوله کردن ٬عدد تمپو نیز ۱٫۵ برابر می شود یعنی با فرض:
برای یک ساختار وزنی دو تایی مانند ۴/۲ و با فرض تریوله کردن فاصله زمانی سیاه و رسیدن به سرعت ۱۸۰ برای چنگ تریوله ٬ می توان ساختار وزنی سه تایی ۴/۳ را شکل داد که عدد تمپو ۹۰ باشد:
در انتها می توان رابطه کلی بین تعداد، زمان و سرعت فواصل تبدیلی و فواصل اولیه را به صورت جدول زیر ارائه داد:
ترکیبات چند- تبدیلی Nested-Tuplets ترکیبات چند تبدیلی حاصل تبدیلات در هم تنیده و لایه لایه فواصل زمانی است به این معنی که در مراحل مختلف تبدیل صورت می گیرد. به مثال زیر توجه نمایید:
audio fileمثال بالا را بشنوید

در مورد مثال بالا می توان گفت ۳ مرحله تبدیل صورت گرفته است:
در مرحله اول تبدیل ۶ فاصله به ۵ فاصله تبدیل شده است. سپس با تفکیک تبدیل مرحله اول به ۳ و ۲ فاصله تبدیل مرحله دوم صورت می گیرد. در این مرحله ۲ فاصله تبدیلی مرحله اول به ۳ فاصله تبدیلی مرحله دوم و ۳ فاصله تبدیلی مرحله اول به ۴ فاصله تبدیلی مرحله دوم تبدیل می شوند. این بار نیز ۴ فاصله تبدیلی مرحله دوم به دو دسته دوتایی فواصل تبدیل شده و یک دسته از این تفکیک به ۳ فاصله تبدیلی تبدیل می شود. در مثال زیر و در میزان اول تعداد ۲ فاصله زمانی سیاه به ۳ فاصله سیاه تبدیل شده است. در میزان دوم تعداد ۴ فاصله سیاه به ۶ فاصله سیاه تبدیل شده و در مرحله دوم تعداد ۳ سیاه یا ۶ چنگ به ۴ چنگ یا ۶ سیاه تبدیل شده اند.
audio fileمثال بالا را بشنوید

در این تبدیلات سرعت و زمان فواصل زمانی طی چند مرحله تغییر می کند:
به این ترتیب تغییر سرعت و زمان در ترکیبات چند –تبدیلی، برایند تغییرات در تبدیلات متوالی است.

12 دیدگاه

  • علی زمانی
    ارسال شده در دی ۱۶, ۱۳۸۷ در ۲:۵۳ ق.ظ

    باز هم مقالات پر از اشکال شما که متاسفانه کسی هم نمی فهمد که شما چقدر با عرض معذرت پر اشتباه می نویسید.بالاخره زحمت هم میکشید واز قدیم گفته اند یک چشم در شهر کور ها پادشاه است.

  • شاهين مهاجري
    ارسال شده در دی ۱۶, ۱۳۸۷ در ۹:۴۳ ق.ظ

    سلام آقای علی زمانی عزیز
    آیا ممکن است دقیقا و با ذکرموارد مد نظر اشتباهات را اعلام بفرمایید؟
    با سپاس

  • بهزاد
    ارسال شده در دی ۱۸, ۱۳۸۷ در ۱۱:۳۲ ب.ظ

    کاش یاد میگرفتیم قدر همدیگه رو بدونیم و دنیا را از دریچه تنگ چشمی حصار شرارت نگاه نمیکردیم.
    ممنون از نوشتتون آقای مهاجری

  • زهرا
    ارسال شده در فروردین ۳۱, ۱۳۸۹ در ۳:۰۹ ب.ظ

    سایت خوب و کاملیه ممنون.

  • سبز
    ارسال شده در خرداد ۲۴, ۱۳۸۹ در ۳:۳۴ ق.ظ

    سلام آقای مهاجری
    من متخصص ریتم و ریتم پژوه هستم من نام خود را نمیگویم تا جمله اول دلیل بر خود ستایی نباشد
    اما در این نوشته ایرادی ندیدم
    از آقای زمانی خواهش میکنم ایرادات را بگویند تا ما متوجه اشتباه خود شویم ..

  • شاهين مهاجري
    ارسال شده در خرداد ۳۱, ۱۳۸۹ در ۱۰:۵۱ ق.ظ

    سبز عزیز
    با تشکر از مطالعه مطلب
    چگونه می توانیم با هم آشنا شویم؟

  • sina sarlak
    ارسال شده در آبان ۷, ۱۳۸۹ در ۱:۲۸ ب.ظ

    من هم مشکلی‌ نمی‌بینم. کار جالبیست. ولی‌ دوست دارم بدونم نیاز به این همه فرمول و شلوغ کردن مفاهیم تثبیت شده موسیقی چیست؟

  • شاهين مهاجري
    ارسال شده در آبان ۸, ۱۳۸۹ در ۱۱:۴۰ ق.ظ

    سینا جان
    سلام — مرسی از لطفت
    اصولا به موسیقی می توان به صورت همان جنبه اجرایی و ارتباطات غریزی – حسی تثبیت شده نگاه کرد یا با کمک زبان فرموله شده ریاضی و فیزیکی می توان ارتباط داخلی و ساختاری آن مفاهیم را بیرون کشید.
    همه ما می دانیم که موسیقی سوای جنبه احساسی یک علم بوده و برای شکافتن روابط آن زبانی به غیر از زبان علم توانایی ندارد.
    در خارج از ایران و در طول تاریخ انبوهی از مقالات علمی و فرمول دار در این مورد وجود دارد که حاصل تحقیق علمای موسیقی دان یا غیر اهل موسیقی است.
    مبحث ریتم و تئوری فواصل یکی از آن مقولاتی هستند که چه بخواهیم و چه نخواهیم – چه پیچیده و شلوغ بشود یا نه – با ریاضی آمیختگی دارند.
    به هر حال از پیچیده شدن مباحث عذرخواهی می کنم و سپاسگذارم که نوشته را خواندی و از انتقادت باز هم تشکر.
    همین تعاملات باعث ادامه تلاش برای حرکت رو به جلو خواهد شد.

  • فروغی
    ارسال شده در بهمن ۲۸, ۱۳۹۰ در ۱:۰۶ ب.ظ

    جناب مهاجری سلام وقت بخیر .بنده پژوهشی بین رشته ای «قرآن و موسیقی» رو دنبال می کنم. ممنون میشم اگه بتونم با شما در این زمینه مشاوره و ارتباطی داشته باشم.

  • ارسال شده در اسفند ۳, ۱۳۹۰ در ۵:۵۶ ب.ظ

    جناب فروغی .. سلام .. لطفا با ای میلم تماس حاصل بفرمایید .. در خدمتم

  • شهریار
    ارسال شده در مرداد ۱۶, ۱۳۹۱ در ۴:۵۳ ق.ظ

    مرسی خیلی خوب بود از زحماتتون تشکر میکنم

  • مهسا عمرانی
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۹۱ در ۹:۲۴ ق.ظ

    مطالعه موسیقی رو تازه شروع کردم . چقدر خوشحالم که برای هر سوالی که دارم میتونم به سایت عزیزانی چون شما رجوع کنم. ممنونم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VI)

نمونه اولین چکامه در منظومه درخت آسوریک آمده که تا زمان ما حفظ شده است. باربد را بزرگترین شخصیت ناقل فهلویات به شمار آورده اند. یکی از شکلهای معمول شعری و موسیقی زمان باربد پتواژه بوده است. پتواژه از دو واژه پت و واژه یعنی سخن بزرگ تشکیل شده متن آن از اشعار ستایشی و وصفی ترکیب یافته، بیشتر به قصیده های منبعده ی اسلامی شباهت داشت.

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.

از روزهای گذشته…

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (III)

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (III)

والتر در یکم نوامبر ۱۹۳۹ از راه دریا به ایالات متحده رفت. او در بورلی هیلز ساکن شد و با بسیاری از تبعیدی های آلمان مانند توماس مان همسایه بود. والتر تأثیر زیادی بر موسیقی گذاشت اما در کتاب خود به نام Of Music and Making که در سال ۱۹۵۷ می نویسد عنوان میکند که تأثیر زیادی از رودلف اشتاینرِ فیلسوف (Rudolf Steiner) گرفته است.
چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (I)

چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (I)


مطلبی که در ادامه میخوانید، یادداشتی است در واکنش به برخی صحبت های مطرح شده در مصاحبه ی سایت «سازباز» با احمدرضا احمدی. طبق رسم مالوف، از مسئولان سایت درخواست انتشار یادداشت خود در رابطه با این مصاحبه در خود ِ سایت سازباز شدم و پس از موافقت آنها با ارسال این نوشته، یادداشت نگاشته شد. با این حال، پس از ارسال مطلب به مسئولان سایت و دریافت نکردن پاسخی مبنی بر انتشار یا عدم انتشار این یادداشت در آن وب سایت پس از هشت روز (برخلاف رویه ی پیشین پاسخگویی مسئولان سایت)، آن را به هارمونی تاک سپردم.
مطالعه تطبیقی عود و گیتار (V)

مطالعه تطبیقی عود و گیتار (V)

تاریخ نخستین ساز زهی شناخته شده در اروپا که می تواند ریشه در این منطقه داشته باشد به قرن سوم پس از میلاد بر می گردد. بررسی ها نشان می دهد که این ساز دارای جعبه صوتی مدوری بوده که به تدریج باریک شده و به یک دسته پهن منتهی می شده است. این نوع ساز سال ها همچنان مورد استفاده بوده است. شرحی از سازهایی که تاریخ شان به زمان سلسله شارل کبیر می رسد و احتمالا در فرانسه یا آلمان ساخته شده بودند نیز وجود دارد. این سازی مستطیل شکل بوده و طول جعبه آن با طول دسته اش تقریبا برابر بود و درانتهای دسته آن سطح مدور و پهن تری قرار داشته که برای وصل کردن سیم ها میخ های کوچک چوبی روی آن نصب شده است.
ریچارد اشتراوس (III)

ریچارد اشتراوس (III)

استرائوس برای آنکه بدرو از سیاست باقی بماند تصمیم داشت موقعیت خود را در این پست (رئیس مرکز فرهنگ و موسیقی آلمان)حفظ کند، تصمیمی بخاطر آن بسیار سرزنش شد. زمانی که در این پست بود “المپیک هامن” (Olympische Hymne) را برای المپیک تابستانی ۱۹۳۶ نوشت و توانست با چندین سرباز آلمانی ارتباط دوستانه ای برقرار کند. در حقیقت قصد اصلی او حفاظت از جان عروسش آلیس، بود (شخصی که یهودی و تحت تعقیب گشتاپو بود) در سال ۱۹۳۵ استرائوس به دلیل آنکه از حذف برنامه اجرای اپرای دوست یهودیش استفان زویک امتناع نمود، مجبور به استعفا از “مرکز فرهنگ و موسیقی آلمان” شد. وی به زویگ نامه ای حمایت آمیز نوشت و به نازیها توهین فراوان کرد که این نامه توسط گشتاپو از بین رفت.
اپرای مولوی برجسته ترین اثر سمفونیک ایران است

اپرای مولوی برجسته ترین اثر سمفونیک ایران است

بیشتر از ۵۰ سال است که بحث تلفیق موسیقی ایرانی و غربی در ایران وجود داشته است؛ از تلاشهایی که پرویز محمود، روبیک گریگوریان، ثمین باغچه بان، حشمت سنجری، مرتضی حنانه و … کردند تا امروز که نسل ما هنوز به دنبال نوعی تلفیق آرمانی میگردیم. من به جرات میتوانم بگویم این آرمانی که شخص مرتضی حنانه داشت و دیگرانی که امروز در قید حیات هستند و شاید درست نباشد نامشان را بگویم و آنها هم به دنبال این آرمان بودند، امروز بهزاد عبدی جوان توانسته به آن برسد!
باغسنگانی: جشنواره های دهه ۷۰ نقطه آغاز کار پژوهشی ام بود

باغسنگانی: جشنواره های دهه ۷۰ نقطه آغاز کار پژوهشی ام بود

به زودی مجموعه «چراغداران فکر و فرهنگ ایران» با گردآوری و تالیف محمد حسینی باغسنگانی، نویسنده، پژوهشگر حوزه موسیقی، ادبیات و فلسفه اسلامی منتشر می شود؛ پیش از انتشار این مجموعه نیز، رادیو گفتگو، دو مجموعه برنامه با نویسندگی و تهیه کنندگی باغسنگانی را با نامهای «بهار دلنشین» مخصوص عید نوروز و تبریک نوروزی هنرمندان موسیقی به مردم و «چراغداران فکر و فرهنگ ایران» که در ادامه پروژه برنامه تاریخی «صدسال فرهنگ» است، به روی آنتن می برد. محمد حسینی باغسنگانی در کارنامه خود ضبط هزاران ساعت برنامه رادیویی و چند مجموعه تلویزیونی از جمله: «مفاخر»، «رستاخیز کلمات» و «چکاوک» را دارد.
آشنایی با “Modal Jazz”

آشنایی با “Modal Jazz”

اگر به موسیقی سبک بی باپ (bebop) توجه کرده باشید حتماً متوجه شدید که چگونه همراهی کنندگان سولیست از آکوردهای مختلف برای تغییرات سریع ملودی استفاده می کنند و یا برعکس چگونه سولیست برای هماهنگ با هارمونی – که به سرعت تغییر می کند – ملودی های روان بالا و پایین رونده با استفاده از نتهای کروماتیک اجرا می کند.
ریچارد واگنر، خداوندگار اپرا (I)

ریچارد واگنر، خداوندگار اپرا (I)

ویلهلم ریچارد واگنر (Wilhelm Richard Wagner) آهنگساز بزرگ آلمانی، رهبر ارکستر، کارگردان تئاتر و مقاله نویسی است که بیشتر به خاطر اپراهایش معروف است. برخلاف دیگر آهنگسازان مشهور اپرا، واگنر هم سناریو و هم لیبرتو را برای کارش نگارش می کرد. آهنگهای واگنر به خصوص آثار دوره های آخر زندگی وی، برای بافتی کنتراپونتال (contrapuntal texture)، کروماتیزم غنی، هارمونیک و ارکستراسیون بدیع با استفاده از لیت موتیفها (leitmotifs)، تصنیف شده اند که ارائه دهنده کاراکترهای مختلفی هستند. واگنر پیشگام زبان برتری در موسیقی بود، مانند کروماتیسیزم شدید و جابجایی های سریع تن صداها که توانست آنرا به سرعت در موسیقی کلاسیک اروپا پیشرفت دهد.
رهبری: آثاری را اجرای میکنم که در سطح بین المللی باشد

رهبری: آثاری را اجرای میکنم که در سطح بین المللی باشد

ببینید اگر در اختیار من قطعاتی گذاشته میشد که این قطعات نه فقط به این دلیل که آهنگسازشان هم وطن من بود بلکه به خاطر ارزش هنری بین المللی شان میشد به راحتی آنها را مطرح کرد من با کمال میل این کار را میکردم. شما میدانید که من آثار چندین آهنگساز ایرانی را در قابل صفحه گرامافون و بعدا سی دی ضبط و منتشر کرده ام؛ این تنها صفحه ضبط شده توسط رهبر ارکستر و آهنگساز ایرانی ای است که در مارکتهای بین المللی قابل خریداری است.
شبی با هارپ (I)

شبی با هارپ (I)

در دو هفته‌ی گذشته در تهران و شیراز کنسرت شبی با هارپ اجرا شد. هارپ سازی است که دستکم بعد از انقلاب در ایران تنها در بعضی اجراهای معدود ارکستر سمفونیک حضوری کمرنگ داشته است. در برنامه‌ای با عنوان «شبی با هارپ» که به همت فتانه شاهین و با کمک انجمن موسیقی ایران و شعبه‌ی استان فارس این انجمن برپا شده بود این ساز رویایی به نوا درآمد.