عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

شاید بی آنکه خود شجریان و پاواروتی هم بدانند، سه دیدگاه همه جانبه این دو درباره انسان و موقعیت انسان است که آنها را در دل مردم جای داده است. اما درک بنیادی ماهیت و مناسبات انسان معاصر درگیری عجیبی را با زمان، مکان، اب‍ژه و سوژه پدید می آورد. ما فقط میتوانیم به آنچه که خارج و ورای خویشتن مان جای دارد ایمان بیاوریم.

آیا هنرمند پیش از آنکه نگران وظیفه ای باشد که به عهده دارد، باید نگران موقعیت خود در جهان باشد؟ آنچه هنرمند را به سوی خود جلب میکند روشنایی است؛ بنابراین خود را نه بر تنگناهای بلاواسطه که باید در زمینه اجتماعی روانشناسانه ی وسیعتری ارزیابی کرد.

موسیقی برای هنرمند امروز باید متورم شود. زمانی که این تورم بوجود بیاید موسیقی به سوی پست مدرنیسم حرکت میکند. تورم در اینجا به معنای پرکردن سطوح مختلف به یاری تمهیداتی است که در خود پست مدرنیسم مطرح است. سئوالی که پیش می آید این است که پست مدرنیسم چیست تا موسیقی امروز به سوی آن حرکت کند.

پست مدرنیسم فاقد آن چیزی است که مرجوع است؛ فاقد referent است. برای پست مدرنیسم رئالیته ای وجود ندارد تا به یک اصل ارجاع پیدا کند. ایحاب حسن معتقد است که پست مدرنیسم، مرحله ای است در راه وحدت روحی بشریت. تمهیداتی که در پست مدرتیست مطرح است نخست فاصله گرفتن از مدرنیسم است و دیگر اصل حاکمیت است که به معنی هستی شناسی مکانیزم های مختلف اثر است. پست مدرنیسم از الهامات به طرف وحی در حرکت است.

در موسیقی ایران اصل حاکمیت وجود ندارد. در ایران هیچ نهضت موسیقایی نداریم (اگر قبول کنیم در ایران نهضت موسیقایی وجود داشته است که جانشین نهضت قبل از خود شده باشد) زیرا یک اصل حاکم فارق بوجود نیامده است تا سیستم های موسیقایی را به طرف نهضتی دیگر حمل کند.

موسیقی ایران باید در زمان های مختلف به صورت نامکرر، مکرر شود؛ بنابراین آن عنصر تکرار و رخوت آور موسیقی ایران باید به عدم تکرار بدل شود و ساختار موسیقی به صورت متباعد، متداخل و متوازی به سمت بالا حرکت کند و در نتیجه تکرار عینی قبلی شست وشو شود و صدائیت صدا، به جای صدائیت عنصر سازنده صدا و واقعیت ابزار صدا به رخ کشیده شود.

برای اینکه ما در موسیقی به عدم استمرار برسیم، باید با صدا چه کنیم؛ ابتدا باید صدا را وارد حوادث دیگری کنیم (منظور همان حوادثی است که خودشان را شرح نمیدهند) بنابراین وقتی صدا وارد حادثه ای دیگر شود و موسیقی از یک مکانیزم به سمت مکانیزمی دیگر در زمان و مکان حرکت کند، منافی مکانیزم اول خواهد بود و این مارا از استمرار میرهاند.

برای اینکه ما در این میان حالت خودجوشی، شهودی و اشراقی را از دست ندهیم، باید عامل پیشبینی ناپذیر خود جوشی را معرفی کنیم. هیجان تیکه تیکه کرد، بخشی از خودجوشی است. زمانی که مکانیزم اجرا (خواندن و نواختن قوی باشد، هر بخش از اثر، به اندازه کل اثر به مخاطب لذت میدهد؛ بنابراین بازگرداندن و اجرا کردن هر بخش از اثر، خارج از قراردادهای نامربوط به آن اثر، به بی قرار دادی نت خود اثر، یک اثر را خودکفا میکند)

هر نهضت موسیقایی باید نهضت پیش از خود را بیگانه بداند و بکوشد آن را از خود براند. زمانی که ما با نهضت حاکم سروکار داریم، خود نیز تحت تاثیر حاکمیت آن نهضت ایم. اصل حاکم در نهضت مدرن عبارت است از شناخت شناسی اصل برداشتن. قرن بیستم قرن انباشتگی دانش است.

شاید سئوال برانگیز باشد که چرا شجریان و حتی پاواروتی باید از مدرنیزم بگذرند و به سمت پست مدرنیزم حرکت کنند. کاملا روشن است که اثر پست مدرن، به دنبال تغییرات تکنولوژیک شهری است. شجریان و پاواروتی هیچ یک از زندگی شهری و تکنولوژیک جدا نیستند. بنابراین ابزار هایی که به کار میبرند فنی اند و چنین است که کثرت مضمون پیش میآید. نکته بعد یافتن چند جغرافیا با چند عنصر پست مدرنیزم در اثر است.

اثری که از جدالهای ابدی بشری حاصل آمده باشد ولی یک موضع و موقع خاص را بیان کند، اثری پست مدرن است. بنابراین در پست مدرنیسم کوششی وجود دارد برای شمولیت و جامع و مانع بودن اثر. در عین حال پست مدرنیسم مخالف ارگانیک بودن است. پست مدرنیسم گاه ضد زمان عمل میکند. این مکتب با تکنیک های جدید بیان سروکار دارد و بخشی از تکنولوژیهای معاصر را درونی میکند و هستی شناسی (ontology)را به خود اختصاص میدهد.

اثر پست مدرن اثری است که در آن شناخت شناسی، به قیمت پیش خواندن هستی شناسی اثر به پس صحنه رانده میشود. از خصایص پست مدرنیسم تاکید بر دیگر جهانی بودن موسیقی است؛ منظور از دیگر جهانی بودن توجه به آخرت نیست بلکه منظور خلق شرایطی دیگر غیر از شراط فعلی است.

مجله بایا اردیبهشت ۱۳۷۸

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پرتی ینده، الماس جدید اپرا (I)

چندی پیش، فصل اپرای ملی پاریس در کاخ گرنیه (Palais Garnier) با نسخه جدید لا تراویاتا (la Traviata) اثر جوزپه وردی (Giuseppe Verdi) به کارگردانی سیمون استون (Simon Stone)، کارگردان استرالیایی، آغاز شد. این اپرا تا ۱۶ اکتبر ۲۰۱۹ در کاخ گارنیه بر روی صحنه است.

موسیقی شناسی فمنیستی (XI)

بسیار روشن است که با چنین فرضی که نبوغ لازمه عقلانیت و عقلانیت ریشه دار در مذکر بودن باشد، زنان پیشاپیش از دایره پدیدآورندگان آثار هنری بیرونند؛ بدین معنا که کارهای زنان می تواند از سنخ کارهای ماهرانه باشد، اما فاقد نبوغ است.

از روزهای گذشته…

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VIII)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VIII)

روایت است که مختاری قطعات بسیاری در طول مدت زندانی بودنش ساخت! پس از آزادی او اداره هنرهای زیبا تصمیم گرفت مدرسه شبانه‌ای برای تدریس موسیقی به وچود آورد و رکن الدین مختاری را به ریاست آن مدرسه برگزید. وی هرچند که دیگر به مقام‌ ریاست شهربانی بازنگشت، اما همچنان در دربار راه داشت و کار موسیقی را نیز تا آخر عمر رها نکرد.
پیانو در موسیقی ایرانی (I)

پیانو در موسیقی ایرانی (I)

نخستین پیانو در حدود سال ۱۱۸۵ خورشیدی (۱۸۰۶ میلادی) به ایران آورده شد. این پیانو که مدتها در منزل عضدالدوله، پدر عین الدوله (صدر اعظم وقت) نگهداری می شد، با توجه به امکانات حمل و نقل در آن زمان از کوک خارج شده و تنها پنج اکتاو داشت هدیه ای بود از سوی ناپلئون بناپارت به فتحعلی شاه قاجار.بعدها ناصرالدین شاه در بازگشت از سفرهایش به اروپا، چند پیانوی استاندارد به تهران آورد. در دربار، نوازنده نامدار سنتور، محمد صادق خان (سرور الملک) با توجه به اندک شباهت هایی که میان مکانیسم کار سنتور و پیانو وجود دارد و همچنین با تغییر کوک ساز، به اجرای نغمه های ایرانی با پیانو روی آورد. شماری از افراد علاقه مند هم نزد وی به نواختن این ساز پرداختند که از آن میان باید به مشیر همایون شهردار (۱۳۴۸-۱۲۶۴) اشاره کرد.
منشور اخلاقی مربیان موسیقی

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

مرام نامه های یا منشور های اخلاقی اسنادی هستند که در آن اصولا اخلاقی یک نهاد یا گروه در آنها قید شده است. در این منشور اخلاقی محور هایی مانند اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه ای مورد توجه قرار گرفته و انتظاراتی که آن نهاد یا گروه از نظر رفتارهای اخلاقی از افراد دارد در آن ثبت می شود.
اراده آهنین پرلمن

اراده آهنین پرلمن

عده ای بر این باور هستند که ویولن زدن کاریست بس دشوار. بسیاری از هنرجویانی که به این ساز روی می آورند پس از مدتی از ادامه باز مانده و دلسرد میشوند و یا به سازی دیگر روی آورده و یا به طور کلی با دنیای موسیقی وداع میکنند. بالاخره سلطان سازها باید هم سخت باشد. درمورد ویولنیست شدن از بتهوون نقل میکنند: “برای ویولنیست شدن روزانه هشت ساعت تمرین تا سی سال لازم است.” در اروپا به ویولن ساز شیطانی نیز گفته اند.
از نمایشگاه فلزیاب و آلات موسیقی دیدن کنید (II)

از نمایشگاه فلزیاب و آلات موسیقی دیدن کنید (II)

واضح‌ترین نمونه این عدم توجه عمومی به موسیقی الکترونیکی در برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی این حوزه به‌چشم می‌خورد. لطفا به جدولی که به همراه این مطلب آمده توجه کنید. البته به‌دلیل ناقص بودن اطلاعات موجود در اینترنت و فقدان محتوای همیشگی وب‌سایت‌های فارسی، این جدول هم ناقص است. با وجود نقصان، این جدول عمق فاجعه را به‌خوبی و وضوح تمام بازگو می‌کند.
شب شعر و موسیقی مولانا در مادرید با سنتور جاوید افسری راد

شب شعر و موسیقی مولانا در مادرید با سنتور جاوید افسری راد

مطلبی که پیش رو دارید گزارشی است از شب شعر و موسیقی مولانا جلال الدین محمد بلخی که با اجرای موسیقی سنتی ایرانی توسط آهنگساز و نوازنده برجسته سنتور جاوید افسری راد و رضا سامانی ، در کانون فرهنگی پرسپولیس در مادرید پایخت اسپانیا برگزار شد. این مطلب توسط خانم افسانه نوروزی تهیه شده که با هم می خوانیم.
بزرگداشت احمد پژمان

بزرگداشت احمد پژمان

در آستانه ۷۸ سالگی استاد احمد پژمان در روز دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۲ از ساعت ۱۸ الی ۲۰ در تالار وحدت به همت جمعی از شاگران و دوستداران وی و با همکاری بنیاد فرهنگی هنری رودکی بزرگداشتی برگزار میگردد. این بزرگداشت جزو اولین بزرگداشتهای رسمی کشور است که برای یک هنرمند بزرگ با همت شاگردان و دوستدارانش و بدون حمایت مالی یک ارگان دولتی برگزار میگردد.
صحنه هاى به یادماندنى

صحنه هاى به یادماندنى

چچیلیا بارتولى، پس از موفقیت چشمگیر آلبوم ویوالدى، به اجراى آثار گلوک پرداخت. کریستوف ویلیباد گلوک آهنگساز آلمانى- بوهمى نقش تاثیرگذارى در تاریخ موسیقى داشت. او در سن ۱۴ سالگى خانه اش را براى تحصیل موسیقى به مقصد پراگ ترک کرد و در آنجا به نواختن ارگ پرداخت. مدتى هم در لندن زندگى کرد، در آن زمان شنیدن آثار هندل دید تازه اى به او داد. در سال ۱۷۵۲ مجدداً به وین رفت و در آنجا کنسرت مایستر، ارکستر دربار شد.
فخرالدینی: پشتوانه موسیقی ما دانشمندان بزرگ هستند

فخرالدینی: پشتوانه موسیقی ما دانشمندان بزرگ هستند

به طور کلی گلسرخی مرد بسیار خوبی بود. یادم هست که وقتی یک روز حقوق ما دیر شده بود به اتاقشان رفتیم و با دوستانمان نشسته بودیم و اعتراض می‌کردیم. ایشان در صندوق خودشان را باز کردند و به ما پول دادند و گفتند که هر وقت حقوقتان را گرفتید بیارید و به من بدهید و به این راحتی مشکل ما را حل کرد!
کتابی در اقتصاد موسیقی (V)

کتابی در اقتصاد موسیقی (V)

کالا/خدمت در صنعت موسیقی: در حوزه‌ی اقتصاد موسیقی منظور از کالا (Good/Bad) می تواند (۶) آلبوم و ویدئو‌کلیپ وکتاب و آلت موسیقی و غیره باشد و منظور از خدمت (Service) می‌تواند آموزش موسیقی و برگزاری یک کنسرت و هرگونه تبلیغات کالاهای موسیقی و موارد مشابه باشد، اما رویکرد کتاب در تشخیص کالا و خدمات عموماً نظر به تولیدات صوتی و تصویری موسیقی و در مواردی نیز برگزاری کنسرت‌های موسیقی دارد. در حالی که هرچند تولیدات صوتی، مهم‌ترین «کالای نهایی» صنعت موسیقی به‌شمار می‌روند و موسیقی دست آخر در صدا و صوت خلاصه می‌شود، بخش آموزش موسیقی و تولید و تجارت سازهای موسیقی و انتشار کتاب‌های موسیقی و بسیاری موارد دیگر نیز در صنعت موسیقی محل بحث‌اند که کتاب به این مقوله‌ها نپرداخته است. شاید اگر در آغاز کتاب، به جای ورود مستقیم به بحث تولید، «اقتصاد موسیقی» در فصلی جداگانه بطور دقیق تعریف و تشریح می‌شد، ذهن خواننده می‌توانست منظم‌تر و شفاف‌تر با کتاب همراه شود.