محمد رضا درویشی و کلیدر (I)

محمدرضا درویشی
محمدرضا درویشی
این مطلب در نگاه اول نقد یا توصیف ساختاری اثر کلیدر ساختۀ محمدرضا درویشی نیست و بیشتر تلاش شده به بهانۀ اجرای کلیدر و آثار مشابه نگاهی داشته باشیم به علل و عواملی که به واسطۀ آن اینگونه آثار مورد اقبال عمومی قرار نمی گیرند. چندی پیش، کنسرت مشترک هنرمندان حسین علیزاده و محمدرضا درویشی، در راس خبر های هنری مربوط به موسیقی قرار گرفته بود. کنسرتی که با واکنش های متفاوتی از زوایای گوناگون مواجه شد که یکی از آنها دعوت از بخش زهی ارکستر ملی (ناسیونال اکراین) بود.

ارکستری که بنا به گفتۀ برخی کارشناسان و صاحبنظران موسیقی، دارای ۹۵ سال سابقۀ فعالیت هنری است و آثار معتبر بسیاری را با شرکت هایی مانند ناکسوس و… اجرا کرده است.

طبق روال اکثر کنسرت هایی که در سالن وزارت کشور برگزار می شود، مقدمات این کنسرت هم با جلسۀ کنفرانس مطبوعاتی با حضور برخی عوامل برگزار کنندۀ این کنسرت برگزار شد.

البته این کنفرانس خبری در برخی موارد تبدیل شده بود به توصیف و تحلیل آثار هنری، آن هم قبل از اجرا (!) که به نظر نگارنده بهتر بود، توصیف و تحلیل آثار را شنوندگان، مخاطبین، منتقدین، تحلیل گران و نویسندگان انجام دهند آن هم پس از اجرا، نه خود آهنگسازان!

اولین پیش داوری غلط در مورد قطعۀ کلیدر به آنجا باز می گشت که آهنگساز اثر در کنفرانس مطبوعاتی گفتند: «کلیدر برای مخاطبین عام ساخته نشده…!» و ” کلیدر دارای ریتمی بسیار کند و آرام است و فاقد جنبه های لازم نمایشی…!”

مشکل فکری و ذهنی من در مواجهه با اثری به مانند کلیدر از همین جا آغاز می شود. تا قبل از شنیدن اثر تصورات بسیاری در ذهن من شکل گرفت و سوالات گوناگون و متعددی از این قبیل که:
· آیا اثری که دارای جنبه های نمایشی است، الزاماً می بایست ریتمی تند داشته باشد و متوسل به چاشنی سرعت باشد؟

· آیا موسیقی وسیله ای است صرفا برای نمایش و ایجاد حرکات محیرالعقول؟

· آیا این همه آثار بزرگ و درخور توجه در موسیقی کلاسیک که اتفاقا بسیاری از آنها دارای ریتم هایی کند هستند، فاقد جنبه های نمایشی می باشند؟

اگر چنین است پس چرا سالیان متمادی این آثار توسط هنرمندان و ارکسترهای متعدد در نقاط گوناگون جهان اجرا می شوند؟

برای مثال به نمونه آثار زیر و فایل های کوتاه صوتی مربوط به آنها توجه کنید…
نمونۀ اول آداجیو های سمفونی های گوستاو مالر که اغلب به صورت آثاری مستقل نیز اجراء می شوند:
audio file گوستاو مالر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۳

audio file گوستاو مالر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۵

audio file گوستاو مالر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۶

audio file گوستاو مالر – موومان آداجیو از سنفونی شماره ۹

audio file گوستاو مالر – تک موومان سنفونیک آداجیو سنفونی شماره ۱۰ در فا دیزمینور

audio file آداجیوی مشهور ساموئل باربر – اپوس ۱۱

audio file یان سیبلیوس سنفونی شماره ۴ – موومان اول

audio file یان سیبلیوس سنفونی شماره ۴ – موومان سوم

audio file قوی توئونلا اثر مشهور یان سیبلیوس

audio file شب دگرگون اثر آرنولد شوئنبرگ برای شش ساز زهی (اپوس ۴)

audio file بعدازظهر یک فون (رب النوع) اثر کلود دبوسی

audio file جزیرۀ مردگان (اپوس ۲۹) اثر سرگئی راخمانینف

آیا آثار ذکر شده که همگی سرتاسر دارای ریتم کند و آرام هستند، فاقد تحرک و پویایی و جنبه های نمایشی هستند؟

به عقیدۀ نگارنده این آثار سرشار از تحرک، پویایی به همراه جنبه های نمایشی هستند.

· آیا ساختار کلیدر فاقد این جنبه های ساختاری و اجرایی بود؟

با توجه به آنچه که از آقای درویشی در کنفرانس مطبوعاتی قبل از کنسرت شنیده شد، بر این تصور بودم که حتما با اثری بی حال و بی رمق و باری به هر جهت و فاقد ساختار هنری روبرو خواهیم شد ولی پس از شنیدن اثر متوجه شدم با اثری بسیارمتفاوت رو در رو هستیم. اثری که خود آهنگساز هم از توصیف و تحلیل ساختار و درونمایۀ واقعی اثر (به دلیل عدم آشنایی اکثر مخاطبان با پارامتر های هنری یک اثر جدی موسیقی) عاجز مانده و مجبور شده برای توصیف آن از واژه هایی ابتدایی استفاده کند. به هر حال توجیه و تحلیل و تفسیر چنین آثاری نیاز به مخاطبینی آگاه با تعاریف اولیۀ یک موسیقی هنری دارد و شاید به همین دلیل آقای درویشی در معرفی این اثر اعتماد به نفس لازم را از خود نشان نداده اند.

شاید به همین دلیل آقای درویشی از آینده و بازتاب نظرات مخاطبین نسبت به این اثر آگاهی داشته اند و شاید به همین دلیل نیز این برخورد و پیش داوری نسبت به بسیاری از مخاطبان فعلی موسیقی ایران، در مواجهه با این نوع آثار، می تواند تا حدی صحت داشته باشد.

از طرفی همانطور که می دانیم سلیقه ها متفاوت است و ممکن است هر مخاطبی نوعی خاص از موسیقی را بپسندد. ولی در اکثر کشور هایی که از لحاظ فرهنگ اجتماعی و هنری در سطح بالاتری هستند، تلاش می شود مردم و مخاطبین را از طریق رادیو و تلویزیون و سایر رسانه های جمعی با فرهنگ و معیار هایی که لازمه شناخت آثار هنری است، آشنا کنند.

یکی از این اهداف مهم، آشنایی مردم با فرهنگ شنیداری موسیقی است و اینکه چگونه یک شنوندۀ ناآشنا با موسیقی بتواند علاوه بر اینکه از زیبایی های ظاهری و شنیداری یک اثر موسیقی لذت ببرد، همزمان بتواند از زیبایی های ساختاری اثر نیز درکی هنرمندانه و زیبایی شناسانه داشته باشد.

شاید بخش اول نیاز به آموزش خاصی نداشته باشد و هر کس بنا به سلیقۀ خود بتواند از شنیدن یک اثر موسیقی لذت ببرد ولی بخش دوم چطور؟

آیا بدون معرفی وبژگی های ساختاری یک اثر هنری می توانیم تعریفی مناسب از یک موسیقی جدی و هنری برای مخاطبان داشته باشیم؟

در قسمت های بعدی به بحث پیرامون این مساله خواهیم پرداخت.

7 دیدگاه

  • محمدجوادكرم يافتي
    ارسال شده در فروردین ۳۰, ۱۳۸۸ در ۴:۳۸ ب.ظ

    بادرود.صحبت های زیادی درمورداین اثرانجام شده که اغلب آنهاغرض ورزی وکلی گویی بوده است.البته دراین میان برخی ازهنرمندان شاخص تحلیلهای زیبایی دراین موردداشته اندازجمله هنرمندارزنده جناب پژمان طاهری.
    قسمت اول نقدآقای جواهری گویای تحلیلی ژرف دراین خصوص است وپایان انتظاراست برای نقدی علمی وتحلیلی براین اثر.باتشکر-محمدجوادکرم یافتی

  • يك منتقد موسيقي
    ارسال شده در فروردین ۳۱, ۱۳۸۸ در ۶:۴۴ ق.ظ

    آخه دوستان عزیز!این اثر توصیفی وسفارشی است و ناشر بدبخت ۱۶ میلیون تومان پول بی زبان را پای کار ریخته است. در ضمن آقای جواهری چگونه وقتی همانند بسیاری از شنوندگان کار را ناقص شنیده اند.بدون دکلمه آقای دولت‌ابادی دارند درباره اش قضاوت می کنند.
    از قرار ما عادت کرده ایم دیگران را نفهم بدانیم و خودرا پروفسور.
    آش به قدری شور بوده است که خود فرهنگ و آهنگی ها هم از منتقدان و موزیسین های شاخص نقد گرفتند و برآیند آن نقدها ضعیف بودن کار‌آقای درویشی بود.
    به یاد داشته باشیم افکار عمومی در نهایت خطا نمی کند.

  • ماشااله
    ارسال شده در فروردین ۳۱, ۱۳۸۸ در ۱:۱۴ ب.ظ

    به نظر من نمی‌توان درباره اثری که بد اجرا شده نظر داد. آقای جواهری و دو دوستی که نظر داده اند آیا اجرای ضبط شده ی اثر را شنیده اند یا فقط به آن اجرای افتضاح سوله وزارت کشور بسنده کرده اند.
    مثل این است که بخواهید راجع به متن هملت با اجرای جوانان غیور اهل علی آباد ممسنی قضاوت کنید.
    اگر اجرای اصلی را شنیده باشید می توانم با شما بحث کنم اما اگر قضاوت های تان در حیطه آن اجراهای زنده است باید بگویم که نه وقت ما را بگیرید نه انرژی خودتان را.
    لطف کنید و اگر خواستید جواب ماشااله را بدهید اصولا هیچ اشاره ای به آن کنسرت بی سر وته نکنید آن شب ها همه چیز افتضاح بود از نی نوا گرفته تا کلیدر.

  • mehdi
    ارسال شده در اردیبهشت ۱, ۱۳۸۸ در ۷:۵۵ ق.ظ

    سلام جناب جواهری
    در همه حوزه های هنری تفکیک عام از خاص اتفاق می افتد و این برآیند جریان های به اصطلاح روشنفکری در ایران است جناب درویشی هم این موضوع رانادیدهگرفتند که کلیدر یک اثر هنری مربوط یه توده مردم است .
    از نونه های زیبای موسیقی بسیار ممنون

  • رهگذر
    ارسال شده در اردیبهشت ۱, ۱۳۸۸ در ۹:۱۷ ب.ظ

    البته من جوان اهل علی آباد ممسنی نیستم. ولی سوالم از شما اینه که آدمی با تفکر شما و این طرز فکر و احترام نسبت به مردم یک محل چرا باید در مورد اثری مثل هملت یا هر چیز دیگه قضاوت کنه؟!!

  • ماشااله
    ارسال شده در اردیبهشت ۲, ۱۳۸۸ در ۴:۳۱ ب.ظ

    اصلا همچین جایی وجود ندارد. من باب مزاح عرض شد.
    ثانیا یادداشت تان را یک بار دیگر بخوانید:
    راجع به جمله اولش تنها می توانم بگویم : هموطن ترا سن نم؟
    راجع به طرز فکر:
    شما فکر می کنید که مثلا اجرای نه جوانان غیور اهل دورقوز آباد، اجرای خودتان از هملت ( یعنی شما کسانی را جمع کنید و هملت را اجرا کنید) می تواند ملاک ارزیابی از آن متن باشد به فرض این که هملت بخواهد برای اول بار اجرا شود؟
    سوم برادر یا خواهر رهگذر کسی تا حالا با این رویه که مثلا بخواهد در جمله های متنی پی دگنک باشد یا احیانا با پذیدش وکالت جوانان غیور اهل ممسنی چماق بر سر حرف حسابی بزند…. به جایی نرسیده است
    باز هم می پرسم آقای جواهری و دو دوست بعدی و شما رهگذر عصبانی:
    آیا می توان اثری را پس از یک اجرای بد و ضعیف نقد کرد؟ این بدیهی ترین سوال است و پاسخش روشن.
    اگر دوباره به حواشی پرداختید از جواب معذورم.
    چهارم شما اگر اهل آن جا نیستید من با افتخار هستم ولی هم ولایتی هایم نمی توانند هملت را به درستی اجرا کنند و این اصلا جای نگرانی ندارد

  • يك موسيقي دوست
    ارسال شده در اردیبهشت ۴, ۱۳۸۸ در ۲:۴۱ ب.ظ

    آقای جواهری از پرسش فرار نکنید.اگر شما بایک بار دیدن این کنسرت به چنین جمع بندی رسیدید پس نابغه هستید. چون همه گفتند که اجرا افتضاح بود.
    اما اگر نه لطفا به سوال‌آن دوست ممسنی ای پاسخ دهید وطفره نروید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

شکل و هیئت معماری مدرن، بیادآوردنده هیچ فرمی از گذشته و تاریخ یا خاطره ای قومی یا ملی نیست، بلکه نشان دهنده دیدگاه و تفکر «مدرن» ی است که با واقعیت گرایی در پی شناخت حقیقتِ فرم و مصالح است. جمله معروف «کمتر، بیشتر است» معرف برنامه معماری مدرن شد.

پیرگلو: برای انتخاب اجباری سنتور خوشحالم

من ۲۶ آبان هزار و سیصد و سی نه در تهران بدنیا آمده ام و موسیقی را از کتاب خانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در واقع در پارک نیاوران (گمان می کنم سال ۱۳۴۸ یا ۴۹) شروع کرده ام. در آن مقطع مربیان زیادی می آمدند و می رفتند از جمله خانم ابراهیمی، آقای راسخ ولی تنها کسی که روی من تاثیر به سزابی گذاشتند و راهم را در زندگی عوض کردند، آقای محمد رضا درویشی بوده اند و اولین قطعه ای هم که راه من را مشخص کرده است، سونات اول بتهوون، سونات پاتیتیک بوده است که آن آکورد اول راه بنده را در زندگی عوض کرده و تا امروز هم ادامه دارد.

از روزهای گذشته…

آوه ماریا از شوبرت

آوه ماریا از شوبرت

شوبرت علاقه بسیاری به آواز داشت و بسیاری از کارهای زیبای آوازی خود را در نوجوانی تصنیف کرد. او عاشق اشعار گوته بود و اولین کار آوازی خود را در هفده سالگی بنام «Gretchen am sponnarade» ساخت.
آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.
برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

فرهنگسرای ارسباران در خرداد ماه امسال با مدیریت موسیقی شهرام صارمی، برنامه های متنوعی را در حوزه موسیقی برگزار می کند که اولین آن «بررسی آثار محمد سعید شریفیان» بود و دومین برنامه «ضرب اصول، نقد فعالیت خانه موسیقی» بود که البته برنامه دوم به دستور مدیریت سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران به اجرا نرسید. برنامه های سوم و چهارم فرهنگسرای ارسباران را در ادامه می خوانید:
سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

سه خبر از مارک کان ، نیل یانگ و جان لنون

مارک کان، خواننده مشهور و برنده جایزه گرمی “Grammy”، پس از خارج شدن از کنسرتش در دنور، مورد حمله یک سارق اتوموبیل قرار گرفت. در این حمله، سارق گلوله ای به سر او شلیک کرد و کان، به طور معجزه آسایی از این حمله جان سالم به دربرد.
بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

بررسی الگوی ثبت شده از سه تار هاشمی (I)

در این مقاله سعی شده است، بخشی از نکاتی را که برای ساخت ساز و داشتن الگویی مناسب در نظر گرفته می شود را با استفاده از طرح یکی از سازندگان مشهور سه تار به نام محمود هاشمی (۱۳۲۳-۱۳۷۵) مورد مطالعه قرار دهیم.
تدارک ارکستر (VIII)

تدارک ارکستر (VIII)

در مراحل ضبط از یک اثر ارکستری (که معمولا هم اجرای یک موسیقی کلاسیک را انجام میدهند) عمومآ از میکروفونهای خازنی با دیاگرام کوچک استفاده میشود؛ چرا که دریافت دقیق صدای آن برای این کار بسیار مناسب است. از شرکتهایی که اختصاصآ در زمینه تجهیزات ضبط موسیقی کلاسیک فعالیت دارند، میتوان به Sennheiser و Schoeps و DPA اشاره داشت. محل نصب میکروفونها از بالای سازها تا ارتفاع چهارمتری خواهد بود.
درباره استادان مستر کلاس فوریه ۲۰۱۷ موسسه پل هنر

درباره استادان مستر کلاس فوریه ۲۰۱۷ موسسه پل هنر

جلسه معارفه مستر کلاس های موسسه پل هنر (BOA) در آموزشگاه موسیقی کوشا در ۲۰ مهرماه برگزار شد. در این جلسه عده ای از علاقمندان به شرکت در مستر کلاس های کنسرتوار دولتی شهر فورالبرگ برای حضور در این دوره اعلام آمادگی کردند. این دوره از مستر کلاس ها، مختص سازهای پیانو با تدریس آنا آدامک، ویولن با تدریس رونس ترکو و ویولونسل با تدریس ماتیاس یوهانسن است.
همگون و ناهمگون (II)

همگون و ناهمگون (II)

امروزه بسیاری از قالیبافان خبره و نقش‌خوانان توانمند که بخش قابل توجهی از آنان زن هستند، از کار قالی کناره گرفته‌اند و بر این باورند که به لحاظ روانی دیگر طاقت زور و ستم «یاسایی»ها را ندارند. قالیبافی برخلاف گذشته که کار بسیار پستی بوده، امروزه به یک کار لوکس بدل شده است.
دو اجرا از Why Don’t You Do Right

دو اجرا از Why Don’t You Do Right

تنظیم و اجرای پیانو Alan Silvestri : آلان سیلوستری بیشتر بعنوان یک آهنگساز فیلم در دنیای موسیقی امروز مطرح است. متولد سال ۱۹۵۰ در نیویورک است و موسیقی را با نوازندگی پیانو آغاز کرد.
هندسه ای مطنطن!

هندسه ای مطنطن!

در موسیقی فواصل کسردار فواصلی اند که در آن ها نسبت فرکانسی دو نت با یک کسر حاوی اعداد صحیح بیان می شود. یکی از قدیمی ترین رساله ها که این نوع از فواصل را ارجح دانسته، رساله «هارمونی»‌ بطلمیوس، فیلسوف قرن دوم میلادی یونان است که در تایید و تکمیل نظریه فیثاغورث مبنی بر ساختار ریاضی فواصل موسیقی نوشته شده است.