خود آموختگی و خلاقیت (I)

مقاله ای که پیش رو دارید، نوشته محسن قانع بصیری است در مورد “خودآموختگی و خلاقیت” که این مقاله به بهانه گردهمائی هنرمندان خودآموخته که جمعه آتی ۲۵ اردیبهشت ماه، در روستای دریکنده بابل زادگاه مکرمه قنبری برگزار میشود، به انتشار میرسد: خود آموختگی اصولا مقوله ای معرفتی است که طی آن، موضوعی که باید آموخته شود چون نقطه ای روشن از انتهای خیال برجسته و برجسته تر میشود. یکی از ضعف های نظام مدرسی آن است که فاقد تحریک هدف و خواسته یا آندو به مثابه نقطه روشن برای وصال و تجلی آن میباشند و موضوع علم یا هنری را که میخواهند پرورش دهند از قلمرو خیال خارج میسازند.

اگر انسان موجودی است که قادر است یک هدف را، پیش از آنکه به قلمرو تجلی خود در ساحتی عقلایی ظاهر شود در خیال خود تجسم کند، پس موضوع مهم وی آن خواهد شد که راههای این تجلی را ظاهر سازد.

بنابراین، این خودآموختگی، روندی است که بدون ظهور خیال فعال امکان پذیر نمیشود، پس مهمترین ویژگی آنان که در گروه خودآموختگان میگیرند، ظهور وجود خیال فعال در آنان است.

دومین ویژگی آنان، این است با جوهره ارغنونی اثر زودتر از توان عقلایی ظهور آن در آنان شکل میگیرد، در این حالت پیوندشان با سازه های میانی، تنها از این منظر برقرار میشود که بتوانند اثر خود را آشکار سازند. این رویداد شوقی در آنها می آفریند که منجر به ظهور سریع عقول لازم برای تجلی آنها میشود.

این رویداد گاه حیرت انگیز است و منجر به ظهور این برداشت در دیگران میشود که فرد مذکور نابغه است (شاید هم نبوغ همین روند باشد!) به هر تقدیر فرد خود آموخته دارای دو نیروی خیال فعال و شوق به ظهور و تجلی آن است؛ وجود این دو منجر به ظهور رابطه ای فعال میان او و سازه های میانی میگردد، رابطه ای که صرفا برای تجلی همان محصولات خیال فعال برقرار میشود.

به تدریج که این رویداد ها ادامه پیدا میکند و او دارای سبکی ویژه از تجلی میگردد. در حقیقت رابطه ویژه ای که او صرفا برای تجلی محصولات خیال فعال خود با سازه های میانی برقرار میسازد، منجر به ظهور سبکی ویژه نیز از طریق او میشود.

پس دومین ویژگی فرد خودآموخته، سبک ویژه ای است که او در القاء پیام و تکنیکهای آن ارائه میدهد. سومین ویژگی فرد خود آموخته مربوط به شخصیت اوست. او اصولا فردی صاحب اخلاق ویژه خود است؛ اگر اخلاق ارزشهایی باشد که در نسبت میان جبر عالم خارج و آرزوه های رهایی بخش شکل بگیرد، وجود خیال فعال از یکسو و شوق به ظهور آن از طرف دیگر منجر به ظهور نوعی ویژه از پایداری رفتاری اخلاقی در فرد خودآموخته میشود.

این اخلاق اصولا نسبت به صورتهای استاندارد قدرت اجتماعی بیتفاوت است، در عوض خود را نسبت به قدرت تولیدی فرد خودآموخته تبدیل به الگو میکند. سرانجام باید پذیرفت که خودآموختگی تقلید نیست! اینکه مثلا کسی بیاید و یک تکنیک نوازندگی را بدون در اختیار گرفتن استاد از طریق تمرین فردی بیاموزد و با یک اثر را (هرچند مشکل) بدون هدایت استاد بیاموزد، خودآموختگی تعریف نمیشود.

خودآموختگی چیزی بیشتر از اینهاست، خودآموختگی تقلید نیست؛ ظهور یک میدان نو و جدید است، به همین دلیل میتوان هر فرآیند خلاقانه را که طی آن تکنیک با سبکی جدید برای بیان در هر هنر بوجود می آید را روندی از خودآموختگی تلقی کرد، حافظ میگوید:
نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
به غمزه مساله آموز صد مدرس شد

از نظر حافظ، خودآموختگی حاصل غمزه است، غمزه یعنی جرقه ای که در خیال زده میشود تا یک میدان جدید پدید آید. میدانی که از وجه ارغنونی یک اثر، بطوری که این اثر، بتواند از طریق سازه ویژه خود ظهور کند، هرچه این جرقه در اعماق بیشتر خیال ظاهر شود، اثر پایدار تر و خلاقانه تر است.

3 دیدگاه

  • مرضیه
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۸ در ۸:۱۶ ق.ظ

    سلام مقاله تون عالیه, واقعا از خوندش لذت بردم. نگاهتون به این موضوع فوق العاده عمیق و موشکافانست.
    فقط می خواستم بدونم منظورتون از سازه های میانی دقیقا چیه؟ آیا منظور همون اصول و قوانین بنیادی تشکیل دهنده یک هنره؟ مثلا به لحاظ تئوریک فواصل مشخصی در موسیقی هست ولی کسی که بطور حسی شروع به نواختن ساز میکنه از همان فواصل استفاده میکنه بدون اینکه به لحاظ نظری و تئوریک از قوانین فواصل در موسیقی اطلاعی داشته باشه.
    حالا اگر سازه های میانی همون فواصل باشند
    اگر به لحاظ تئوریک با آنها آشنا بشویم و بعد از آنها استفاده کنیم بوسیله جنبه های عقلایی با سازه های میانی (فواصل موسیقی) ارتباط برقرار کرده ایم, ولی اگر بطور حسی فواصل را درک کردیم, بوسیله جنبه ارغنونی با سازه های میانی ارتباط برقرار کردیم .
    آیا این برداشت و مقایسه من صحیحه؟
    بسیار سپاسگذارم

  • ارسال شده در اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۸ در ۴:۰۴ ب.ظ

    دوست گرامی خانم مرضیه، در مقالات قبلی اشاره ای به نظریه سازه های میانی شده بود. امروز روی نوشته سازه های میانی لینک تصویری مربوط به این مقاله را قرار دادیم تا بتوانید مطالعه بفرمایید.

  • بابک
    ارسال شده در اردیبهشت ۳۱, ۱۳۸۸ در ۳:۳۸ ق.ظ

    مقاله بسیار زیبایی بود. به نظر من نظام اموزشی مدرسی نه تنها ایجاد انگیزه نمی کنه بلکه حتی انگیزه ها رو سرکوب می کنه ،دانش اموزان سالهای سال با اکراه سر کلاس درس می رند،اما به اندازه وقتی که گذاشتند چیزی عایدشون نمی شه به خاطر اینکه درشون ایجاد انگیزه نمی شه ،این رو می شه به تمام رشته ها و زمینه ها تعمیم داد،در موسیقی هم همین طور ،البته اموزش باید باشه ولی این اموزش باید در راستای تحقق اون انگیزه قرار بگیره .با این اوصاف انسان های خود اموخته در نظام اموزشی مدرسی مشکلات زیادی خواهند داشت .

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

از روزهای گذشته…

زود یاد بگیرید (II)

زود یاد بگیرید (II)

وقت زیادی را صرف نواختن هر صفحه نکنید. زمان تمرین روی تریوی سیویلش، درست در همان ابتدا گرفتار شدیم. بنابراین تصمیم گرفتیم از بخش پایانی شروع کنیم، به این شکل کارمان بسیار ساده تر شد و اعتماد به نفس پیدا کردیم. بعد که قسمت اول را نواختیم؛ خیلی بهتر از قبل بود چون توانستیم آن را با کل موومان متناسب کنیم.
فواصل در موسیقی

فواصل در موسیقی

مقایسه می شنود، فاصله بین آنها گفته می شود. ممکن است این دو نت یا باهم نواخته شوند (بصورت آکورد) و یا بطور متوالی (بصورت ملودی) به دنبال هم.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (III)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (III)

نام ساز عود مأخوذ از نام درخت Agalloch است که در عربی به آن «العود» (El-oud) گفته می‌شود. ترک‌ها واژه‌ی «oud» را بر اساس ساختار زبانی و رسم‌الخط خود تغییر دادند و آن را به صورت Ud می‌نویسند. غربیان با این ساز در زمان جنگ‌های صلیبی، میان قرن‌های پنجم تا هفتم قمری (سده‌های ۱۱ تا ۱۳ میلادی) آشنا شدند و آن را «لوت» نامیدند (در زبان انگلیسیlute، در زبان فرانسوی luth، در زبان آلمانی laute و در زبان ایتالیایی liuto).
پیانو – کوک ، قسمت اول

پیانو – کوک ، قسمت اول

کوک استاندارد برای پیانو هنگامی است که نت لا در اکتاو میانی صوت موسیقی با فرکانسی معادل ۴۴۰ هرتز را تولید کند. اینکه این فرکانس از کجا آمده است، داستان مفصلی دارد اما همین بس که در این فرکانس قدرت و رنگ صدای نت ها بهتر خود را نشان می دهد و پس از جنگ جهانی اول بعنوان استاندارد کوک شناخته شده است.
لری ادلر، هنرپیشه هارمونیکا (II)

لری ادلر، هنرپیشه هارمونیکا (II)

لری ادلر در سال های ۱۹۳۸ و ۱۹۳۹ تورهای کنسرتی را، پیش از بازگشتن به آمریکا، در آفریقای جنوبی و استرالیا برگزار کرد (در واقع، در استرالیا بود که برای اولین بار به اجرای سولو در کنسرت کلاسیک با ارکستر سمفونیک سیدنی پرداخت). ادلر در دهه ۴۰ همراه با پاول دریپر (Paul Draper)، رقصنده، تورهایی را در ایالت های مختلف آمریکا برگزار کرد و آنها همچنین با برنامه های خود، اسباب سرگرمی سربازان آمریکایی را در آفریقا و خاور میانه فراهم آوردند.
موسیقی برنامه ای

موسیقی برنامه ای

به دو قسمت ابتدایی از موومانهای اول و دوم یکی از کار های بتهوون بنام Pastoral گوش کنید، این کار کاملا” با کارهای صرفا” موسیقی مانند Fur Elise از همین آهنگساز تفات عمده دارد. هنگام گوش دادن خوب دقت کنید، کاملا” شبیه به آن است که موسیقی در حال توصیف واقعیتی میباشد.
سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر، ستاره ای در کلارینت

سابین مایر یکی از برجسته ترین تکنوازان عصر حاضر است، او یکی از مروجین اصلی ساز کلارینت بر روی صحنه های جهانی موسیقی کلاسیک است. وی متولد Crailsheim است که در Stuttgart زیر نظر Otto Hermann و در Hanover زیر نظر Hans Deinzer تحصیل کرده است.
درویش خان در گذار تمدن (I)

درویش خان در گذار تمدن (I)

غلامحسین درویش معروف به درویش خان، بخشی از زندگی خود را در روند دگردیسی یک تمدن گذراند و شاهد دو دوره ی تاریخی ایران- قاجار و پهلوی – بوده است. مشروطه از او انسان دیگری ساخت و زخمه هایش بر تار آهنگی دیگر گرفت. او در میانه های دوره ی قاجار در اولین سال سلطنت ناصرالدین میرزا در سال ۱۲۵۱ به دنیا آمد، با جنبش مشروطه به اوج رسید و به هنگام صدور فرمان تاریخی مشروطه و هم زمان با پیروزی و جشن و پایکوبی مردم، استادی بی مانند شده بود.
روش سوزوکی (قسمت بیست و چهارم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و چهارم)

یکبار این پوزیسیون درست انجام شد اما در نوبت های بعدی درست انجام نشد و بالاخره هنگامی که آنرا درست انجام دادم، از صمیم قلب با کودک روشن دل احساس همدردی کردم. بعد از دو هفته تمرین چقدر باید این تمرین روزانه را تکرار می‌کرده است. اما تائیچی و مادر و پدرش با صبر و حوصله‌ی هر روزه و تکرارهایشان بالاخره به این شکوفایی زیبا و شامخ نائل آمدند. بعد از این تمرین‌های آرشه که در این هفته به ثمر نشسته بود، تمرین‌های اولیه ی، دست گرفتن که با این سختی توانسته بود آنها را انجام دهد. کار کم‌کم رو به سادگی می‌رفت. پس از آن می بایست تمرین ‌های اصلی بر روی ساز انجام بگیرد، تلاش‌های تائیچی در حال نتیجه دادن بود بطوریکه بعد از یکسال توانست در کنار کودکان دیگر قطعات را اجرا کند. وقتی که تمام شاگردان من یوکو آریماتسو (Yoko Arimatsu)، کوجی تویودا (Koji Toyada)، کنجی کوبایاشی (Kenji Kobayashi) و… در سالن “Hibiya” جمع بودند، تائیچی شش ساله آثاری از (Seitz) زیتس اجرا کرد.
جواهری: از دوره باستان گروه نوازی داشتیم

جواهری: از دوره باستان گروه نوازی داشتیم

بدنبال تهیه مطلب علیرضا جواهری با علیرضا جواهری موسیقیدان معاصر مصاحبه ای انجام دادیم که در این مطلب قسمت اول آنرا میخوانید.