فواصل خنثی یا میانه (I)

دنیای اطراف ما مملو از صداهایی با فرکانسهای مختلف هستند که به شرط قرار گرفتن در محدوده شنیداری ۲۰-۲۰۰۰۰ HZ قابل درک می باشند. انسان در این دنیای پر از صدا و در طول تاریخ فرکانس هایی را از محدوده شنیداری انتخاب کرد تا فاصله موسیقایی ایجاد و به بیانی ملودیک دست یابد. فلوتهای استخوانی باقی مانده از هزاران سال پیش مؤید این مطلب اند. با گذشت قرنها بشر متوجه مفهومی به نام سیستم کوک شد. سیستم کوک روشی است که تئوریسین یا نوازنده به وسیله آن مشخص می کند چه فواصلی را برای اشل صوتی خود انتخاب کند. (Alves 2013:10)

در طی قرون مختلف انواع و اقسام سیستمهای کوک در اروپا به کاربرده شده و بنا به دلایل مختلف مانند ایجاد اشکال در مدولاسیون در نهایت به صورت سیستم استاندارد ۱۲ نیم پرده مساوی تثبیت گردید.

در این سیستم به دلیل مساوی بودن نیم پرده ها امکان مدولاسیون بین تمام تونالیته های ماژور و مینور وجود دارد.

با این حال در فرهنگ های موسیقی غیر اروپایی، تنوع سیستمهای کوک فراوان بوده و در موسیقی میکروتونال و تعدای از فرهنگهای موسیقایی مانند موسیقی خاورمیانه فواصلی متفاوت از پرده و نیم پرده کاربرد دارد. مثلا در موسیقی ایران فواصل میکروتونال “خنثی” (Neutral) یا “میانه” باعث شکل گیری لحن خاص موسیقی دستگاهی شده اند.

فاصله خنثی (Neutral Interval)
اصطلاح فاصله خنثی اولین بار توسط لندجان پیتر نیکولاس (land Jan Pieter Nicolaas) حین مطالعه موسیقی عرب و در مقاله “Recherche sur l’histoire de la gamme arabe” وضع گردید. (Ghrab 2005:69) هرمان فون هلمهولتز (۱۸۲۱-۱۸۹۴) فیزیکدان آلمانی نیز در کتاب “On the Sensations of Tone” این لفظ را به کار برده است. او می نویسد فاصله خنثی فاصله ای است بین دو فاصله اروپایی که خاصیت هیچ کدام از آن دو را نداشته باشد (البته منظور خود از فاصله اروپایی را قید نمی کند). (Helmholtz 1885:525)




آنچنانکه از توضیحات هلمهولتز بر می آید، ظاهرا تاثیر شنیداری فاصله خنثی مشخص کننده آن است که به سمت چه فاصله ای گرایش پیدا می کند. مثلا وی عنوان می کند که فاصله سوم خنثی زلزل (۳۵۵ سنت) یک فاصله خنثی واقعی است چرا که رفتاری کاملا مستقل داشته و گرایش لحنی به سوی سوم کوچک طبیعی ۳۱۶ سنت و سوم بزرگ طبیعی ۳۸۶سنت ندارد. نگاه هلمهولتز از این نظر جالب است که فاصله خنثی را دقیقا میانگین حسابی دو فاصله اطراف آن فرض می کند:

از طرف دیگر می توان فرض کرد که اندازه فاصله سوم خنثی نصف لگاریتمی فاصله پنجم طبیعی است.

هلمهولتز در جایی دیگر لفظ خنثی (Neutral) را در مورد چهارم افزوده یا پنجم کاسته (ترایتون) نیز به کار می برد. او فاصله ۵۵۰ سنت را ترایتون خنثی می نامد (Helmholtz 1885:525). بر عکس او ایوان ویشنگردسی (Ivan Wyschnegradsky) آهنگساز و محقق میکروتونال روس، در مورد فاصله ترایتون خنثی ۵۵۰ سنتی (مورد اشاره هلمهولتز) عنوان فاصله چهارم بزرگ (Major fourth) را استفاده می کند (Skinner 2007:25):

4 دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در فروردین ۲۰, ۱۳۹۷ در ۳:۵۵ ب.ظ

    مدولاسیون زیرکانه!

  • نیما نوری
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۹, ۱۳۹۷ در ۱:۵۱ ب.ظ

    با سلام. سپاس از بابت این مقاله پر بار! چنانچه مقاله را درست درک کرده باشم٬ حدس می زنم در پاراگراف آخر بخش اول مقاله عبارات پنجم افزوده و ششم کاسته باید به چهارم افزوده و پنجم کاسته تعییر کنند.

  • ارسال شده در خرداد ۲۰, ۱۳۹۷ در ۵:۴۱ ق.ظ

    با سپاس از آقای نوری، اشتباه تایپی اصلاح شد.

  • شاهین مهاجری
    ارسال شده در اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۷ در ۶:۵۲ ق.ظ

    جناب نیما نوری عزیز … سلام .. با سپاس از توجهتان … اصلاح خواهد شد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

از روزهای گذشته…

موسیقی و نلسون ماندلا (III)

موسیقی و نلسون ماندلا (III)

بیست سال پس از کنسرت استادیوم ومبلی، در ۲۷ ژوئن سال ۲۰۰۸ کنسرت دیگری برای بزرگداشت و ادای احترام به ماندلا در هاید پارک (Hyde Park) شهر لندن برگزار شد. این کنسرت تنها سه ساعت و نیم به طول انجامید ولی به اندازه کنسرت سال ۱۹۸۸ رسانه ای نشد. وفاداران به نلسون ماندلا از جمله گروه «Simple Minds»، پیتر گابریل، جونی کلِگ و جوآن بائز (Joan Baez) در این رخداد نیز حضور داشتند. همچنین امی واینهاوس (Amy Winehouse) ترانه «Free Nelson Mandela» گروه «The Specials» را اجرا کرد.
کریستوفر هاگوود: رهبر، موسیقی شناس و نوازنده کیبورد (I)

کریستوفر هاگوود: رهبر، موسیقی شناس و نوازنده کیبورد (I)

کریستوفر هاگوود که «فون کارایانِ موسیقی کهن (early music)» نامیده می شود در عرصه بین المللی به عنوان یکی از تأثیر گذارترین حامیان جریان تاریخی موسیقی کهن شناخته شده است. او هم چنین به همین اندازه نیز به موسیقی قرن ۱۹ و ۲۰ علاقه مند است و به خصوص توجه ویژه ای به مکتب نئوکلاسیک (مارتینو، استراوینسکی، بریتن، کپلند، تیپت و هونگر) داشته است.
علی رهبری و کنسرتی برای پیامبر اسلام

علی رهبری و کنسرتی برای پیامبر اسلام

علی رهبری، که دو سال گذشته با نامه ای به وزیر فرهنگ و ارشاد که به تازگی به این مقام برگزیده شده بود، رهبری ارکستر سمفونیک تهران را کنار گذاشت؛ مدتی است در کشور ترکیه مشغول فعالیت است.
دو مضراب چپ (قسمت اول)

دو مضراب چپ (قسمت اول)

چند سالی است که بحث بر سر شیوه نگارش / نت نگاری آثار سنتور نوازان معاصر به ویژه آثار پرویز مشکاتیان، بالا گرفته و کارشناسان بسیاری در این سو آن سو در محافل عمومی و خصوصی خود، داد سخن سر داده و به بررسی کارشناسانه این گونه آثار می پردازند.
گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (VI)

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (VI)

او افزود: این نکته بسیار بااهمیتی است که در قسمت دوم عرایضم به آن خواهیم رسید و حالا می‌خواهم با پیش زمینه‌ای که آقای فیاض گفتند بازگردم به «واکاوی». اگر ما بخواهیم این کار را بکنیم؛ انگشت بگیریم به سمتی و بگوییم «این» را ببین! یکی از مهمترین کارهایی را کرده‌ایم که منتقدان می‌توانند بکنند اگر نگوییم تنها کاری است که می‌توانند بکنند. انگشت بگیرم و بگویم «این!» صداقت‌کیش ادامه داد: اگر بخواهیم این کار را بکنیم با موسیقی باید چه کنیم؟!
پرتو: کسی که یک سال پیانو زده به خود اجازه تدریس میدهد

پرتو: کسی که یک سال پیانو زده به خود اجازه تدریس میدهد

افلیا پرتو اول دی ماه ۱۳۱۷ در خانواده ای در تهران به دنیا آمد که همه اهل موسیقی بوند. پدر و مادر او کنسرتهای انجمن موسیقی ملی به رهبری استاد روح الله خالقی را دنبال میکردند و گویا حتی در انجمن عضویت هم داشته اند. استادان بزرگی چون، حسین خان هنگ آفرین و موسی معروفی به خانه آنها رفت و آمد داشتند و با پدر خانواده که نوازنده ای پی گیر و علاقمند بود، دوست بودند.
موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: <br>امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (II)

موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند:
امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (II)

وی ادعا کرد که اتحاد اقوام ژرمن تنها می تواند از طریق فرم های بیانی ای، به خصوص فرم های شعری، احیا شود که هنوز هم نزد کسانی که “روح ملی” در آنها تجسم یافته، جان سالم به در برده است: این “مردمی” یا محلی است. او رعایا را در این نقش قرار داده است زیرا رفتار و فرم های بیانی آنها را برای نمایش یک بعد عاطفی (یا غیر عقلانی؟) در طبقه ای مخالف با طبقه ممتاز، اشرافی، درک کرده است؛ این به این دلیل رخ داده است که زندگی، آنگونه که آنها می کنند، به دور از توسعه “تمدن”، رعایا را بر خلاف نخبگان، متأثر از ارزش های “عقلانی” روشن فکران نکرده است. از این رو، نزد رعایا میراث منحصر به فرد تاریخی و زیست محیطی آلمان حفظ شده بود.
به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (IV)

به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (IV)

تونر در سالهای اخیر به کاوش و پژوهش در مذاهب اقصی نقاط جهان پرداخته و المان های موسیقایی غیر غربی را در آثارش به کار گرفته است. در سال ۲۰۰۳، “The Veil of the Temple” را بر پایه متونی از چند مذهب مختلف، در مقیاسی فوق العاده بزرگ نوشت. این اثر برای ۴ گروه کر، چندین ارکستر و سولیست نوشته شده و حداقل ۷ ساعت به طول می انجامد.
به قلم یک بانوی رهبر (VIII)

به قلم یک بانوی رهبر (VIII)

او در دهه پنجاه، نخست به رهبری ارکستر روی آورد اما دید که زنان نمی توانند در این زمینه راه به جایی ببرند. از آن جایی که هیلیس انسان واقع گرایی بود به رهبری کر روی آورد. من هم در ابتدا به رهبری کر مشغول شدم زیرا فکر می کردم که در این زمینه فرصت هایی وجود دارد که در رهبری ارکستر وجود ندارد. البته پس از هفت سال تجربه نوازندگی، به عنوان یک پیانست و نوازنده چلو خود را به جلو راندم و فهمیدم که در قلمرو ارکستر بود که می توانستم به بیشترین رضایت هنری دست پیدا کنم.
موسیقی کریسمس (II)

موسیقی کریسمس (II)

همچنین از قرن هفدهم این رسم انگلیسی که بیشتر زنان را شامل میشد اجرا می شد که طی آن زنان ‘wassail bowl’ را بین همسایه ها می چرخاندند و درخواست هدیه می کردند که البته این کار با کارل (carol) هم همراه بود. علیرغم این تاریخچه طولانی کارل های کریسمسی که به جا مانده اند همگی متعلقه به قرن نوزدهم به بعد هستند البته به جز چند آهنگ فولک سنتی مانند: