فواصل خنثی یا میانه (I)

دنیای اطراف ما مملو از صداهایی با فرکانسهای مختلف هستند که به شرط قرار گرفتن در محدوده شنیداری ۲۰-۲۰۰۰۰ HZ قابل درک می باشند. انسان در این دنیای پر از صدا و در طول تاریخ فرکانس هایی را از محدوده شنیداری انتخاب کرد تا فاصله موسیقایی ایجاد و به بیانی ملودیک دست یابد. فلوتهای استخوانی باقی مانده از هزاران سال پیش مؤید این مطلب اند. با گذشت قرنها بشر متوجه مفهومی به نام سیستم کوک شد. سیستم کوک روشی است که تئوریسین یا نوازنده به وسیله آن مشخص می کند چه فواصلی را برای اشل صوتی خود انتخاب کند. (Alves 2013:10)

در طی قرون مختلف انواع و اقسام سیستمهای کوک در اروپا به کاربرده شده و بنا به دلایل مختلف مانند ایجاد اشکال در مدولاسیون در نهایت به صورت سیستم استاندارد ۱۲ نیم پرده مساوی تثبیت گردید.

در این سیستم به دلیل مساوی بودن نیم پرده ها امکان مدولاسیون بین تمام تونالیته های ماژور و مینور وجود دارد.

با این حال در فرهنگ های موسیقی غیر اروپایی، تنوع سیستمهای کوک فراوان بوده و در موسیقی میکروتونال و تعدای از فرهنگهای موسیقایی مانند موسیقی خاورمیانه فواصلی متفاوت از پرده و نیم پرده کاربرد دارد. مثلا در موسیقی ایران فواصل میکروتونال “خنثی” (Neutral) یا “میانه” باعث شکل گیری لحن خاص موسیقی دستگاهی شده اند.

فاصله خنثی (Neutral Interval)
اصطلاح فاصله خنثی اولین بار توسط لندجان پیتر نیکولاس (land Jan Pieter Nicolaas) حین مطالعه موسیقی عرب و در مقاله “Recherche sur l’histoire de la gamme arabe” وضع گردید. (Ghrab 2005:69) هرمان فون هلمهولتز (۱۸۲۱-۱۸۹۴) فیزیکدان آلمانی نیز در کتاب “On the Sensations of Tone” این لفظ را به کار برده است. او می نویسد فاصله خنثی فاصله ای است بین دو فاصله اروپایی که خاصیت هیچ کدام از آن دو را نداشته باشد (البته منظور خود از فاصله اروپایی را قید نمی کند). (Helmholtz 1885:525)




آنچنانکه از توضیحات هلمهولتز بر می آید، ظاهرا تاثیر شنیداری فاصله خنثی مشخص کننده آن است که به سمت چه فاصله ای گرایش پیدا می کند. مثلا وی عنوان می کند که فاصله سوم خنثی زلزل (۳۵۵ سنت) یک فاصله خنثی واقعی است چرا که رفتاری کاملا مستقل داشته و گرایش لحنی به سوی سوم کوچک طبیعی ۳۱۶ سنت و سوم بزرگ طبیعی ۳۸۶سنت ندارد. نگاه هلمهولتز از این نظر جالب است که فاصله خنثی را دقیقا میانگین حسابی دو فاصله اطراف آن فرض می کند:

از طرف دیگر می توان فرض کرد که اندازه فاصله سوم خنثی نصف لگاریتمی فاصله پنجم طبیعی است.

هلمهولتز در جایی دیگر لفظ خنثی (Neutral) را در مورد چهارم افزوده یا پنجم کاسته (ترایتون) نیز به کار می برد. او فاصله ۵۵۰ سنت را ترایتون خنثی می نامد (Helmholtz 1885:525). بر عکس او ایوان ویشنگردسی (Ivan Wyschnegradsky) آهنگساز و محقق میکروتونال روس، در مورد فاصله ترایتون خنثی ۵۵۰ سنتی (مورد اشاره هلمهولتز) عنوان فاصله چهارم بزرگ (Major fourth) را استفاده می کند (Skinner 2007:25):

4 دیدگاه

  • بابک
    ارسال شده در فروردین ۲۰, ۱۳۹۷ در ۳:۵۵ ب.ظ

    مدولاسیون زیرکانه!

  • نیما نوری
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۹, ۱۳۹۷ در ۱:۵۱ ب.ظ

    با سلام. سپاس از بابت این مقاله پر بار! چنانچه مقاله را درست درک کرده باشم٬ حدس می زنم در پاراگراف آخر بخش اول مقاله عبارات پنجم افزوده و ششم کاسته باید به چهارم افزوده و پنجم کاسته تعییر کنند.

  • ارسال شده در خرداد ۲۰, ۱۳۹۷ در ۵:۴۱ ق.ظ

    با سپاس از آقای نوری، اشتباه تایپی اصلاح شد.

  • شاهین مهاجری
    ارسال شده در اردیبهشت ۳۰, ۱۳۹۷ در ۶:۵۲ ق.ظ

    جناب نیما نوری عزیز … سلام .. با سپاس از توجهتان … اصلاح خواهد شد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نظر من، نظر شما، نظر او

خیلی پیش می‌آید که در واکنش به یک نقد بشنویم؛ «این نظر نویسنده است». آیا تا به‌حال دقیقاً فکر کرده‌ایم که چنین جمله‌ای یعنی چه؟ کسی که این جمله را می‌گوید درواقع دارد اعتبار حکم‌های درون نقد را زیر سؤال می‌برد. می‌گوید آنها از جنس «نظر شخصی» هستند. اولین مفهومی که از نظر شخصی به ذهنمان می‌آید چیزی است مثل این جمله «قورمه‌سبزی خیلی خوب است». این «نظر» گوینده است درباره‌ی یک غذا. آنجا «شخصی» بودنش معلوم می‌شود که یک نفر دیگر پیدا می‌شود و درست برعکسش را می‌گوید و ما هم راهی پیدا نمی‌کنیم که بگوییم کدام درست گفته. فقط می‌توانیم بگوییم با اولی موافقیم یا با دومی. یعنی وابسته به «شخص» گوینده یا شنونده است.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (III)

محمدالله مستوفی گوید: در زمان بهرام کار مطربان بالا گرفت چنانکه مطربی روزی بصد درم قانع نمیشد بهرام گوراز هندوستان دوازده هزار لولی آورد که نوادگان ایشان هنوز در ایران مطربی می کنند.

از روزهای گذشته…

راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (IV)

راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (IV)

مجموع این رویداد بر روح بس حساس راخمانینوف جوان تاثیر بسیار ناگواری بر جای گذاشت و او را چنان دستخوش ناامیدی و سرخوردگی وحشتناکی کرد که تا دو سال نتوانست از آسیب آن بر کنار بماند. سرانجام دوستانش او را وادار ساختند به نزد دکتر “نیکولای دال” که یکی از پیشروان و متخصصان به نام در رشته روانشناسی و تلقین به نفس بود برود، به امید آنکه درمان شود.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

پس از این، مدرس به مساله‌ی مرجعیت نقد/ منتقد اشاره کرد و گفت دو نمونه از گفته‌های متفکران درباره‌ی این مرجعیت را می‌خوانیم تا روشن شود که نگاه به این موضوع همیشه و نزد همه کس یکسان نبوده است:
ملازم: تلاش می کنیم جشنواره باربد پربارتر شود

ملازم: تلاش می کنیم جشنواره باربد پربارتر شود

ممکن است که مجموع این پیانو ها مثلا در نمایشگاه فرانکفورت یا در نمایشگاه های شانگهای به سیصد دستگاه برسد ولی برمی گردد به ۳۰ کمپانی یا ۴۰ کمپانی اما آن که یک بخش خصوصی بتواند این تعداد پیانو را جمع آوری کند حداقل من تا به حال در جهان نه شنیده ام نه اینکه عکسی را از این اتفاق دیده ام ولی خدا را شکر، اینجا اتفاق افتاده است و آن که ما هم اعلام کرده ایم بزرگترین نمایشگاه پیانو ایران به این خاطر بود که فکر کرده ام اگه بخواهم بیشتر از این موضوع را بزرگ کنم، شاید دوستان باور نکنند و یا داستان ها و بحث هایی بوجود بیاید که مجبور باشیم جوابگو باشیم.
گفتگوی هارمونیک دوازده ساله شد

گفتگوی هارمونیک دوازده ساله شد

گفتگوی هارمونیک امسال دوازدهمین سال فعالیت خود را جشن می گیرد. دوازده سال فعالیت گفتگوی هارمونیک نه تنها در فضای مجازی تأثیراتی بر جای گذاشته است بلکه به دنبال این بوده که در تمامی این سال ها با ایجاد معیارهایی برای شناسایی و شناساندن هنر موسیقی، مطالب مفیدی را با خوانندگان خود به اشتراک بگذارد.
کارایان و سمفونی های موتسارت (I)

کارایان و سمفونی های موتسارت (I)

اولین کار ضبط شده هربرت فون کارایان متعلق به موتسارت بود: اورتور فلوت سحرآمیز که با شرکت اشتاتسکاپل برلین (Staatskapelle Berlin) در سال ۱۹۳۸ ضبط شد (و اخیرا نیز دویچه گرامافون دوباره آن را منتشر نموده است). کارایان سپس سمفونی های سل مینور هافنر و ژوپیتر را در سال ۱۹۴۲ با ارکستر رادیویی تورین ضبط کرد. یکی از اولین اثر های ضبط شده او پس از جنگ جهانی اول یکی دیگر از سمفونی های موتسارت یعنی سمفونی شماره ۳۳ k 319 در سی بمل بود که با ارکستر فیلارمونیک وین و در سال ۱۹۴۶ ضبط شد.
سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (I)

سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (I)

درباره رابطه موسیقی، فیزیک و ریاضی بسیار مطلب می توان نوشت؛ بهترین نمود این ارتباط را می توان در ارتعاش و تولید صدا و شکل گیری فواصل موسیقایی و تنوع آنها پیدا کرد. تعریف فاصله موسیقی را همه ما می دانیم: رابطه ای ادراکی بین دو صوت که بر اساس تفاوت ارتفاع صدا شکل می گیرد. درک ما از ارتفاع صدا پدیده روانشناختی پیچیده ای است و ناشی از تاثیر فرکانس ارتعاش بر سیستم شنوایی و عصبی ما می باشد. اختلاف فرکانس اصوات منجر به اطلاق عناوینی مانند «زیر» و «بم» به صدا می گردد. در واقع فاصله موسیقایی ادراکی است که از تفاوت زیر و بمی دو صدای متوالی ایجاد می شود. طبیعی است دو صدای هم فرکانس نیز دارای فاصله موسیقایی باشند.
مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

اگر پیانویی بخواهد امروز صدای تاری را همراهی کند، نه که به دامن نوستالژی روزی روزگاری پیانو و تار و برنامه‌ی گل‌ها بیافتد و نقشِ نقش بر آبِ دیروزی بودن را بازی کند، چه صدایی خواهد داشت؟ چگونه همراه و همنشین می‌شود؟ پاسخ این پرسش مهم‌ترین چیزی است که در «موسیقی برای تار و پیانو»ی «میلاد محمدی» و «هوشیار خیام» به گوش می‌رسد. صدایی تازه برای همراهی دو ساز، یا از آن کلی‌تر، دو خط موسیقی که هر دو کم‌وبیش همان‌اند که پیش‌تر جدا بوده‌اند، مقصد و مقصود آگهی‌شده‌ی آفرینندگان آلبوم بوده است.
جورج موستکی (II)

جورج موستکی (II)

موستکی که در جریان حوادث ماه می ۶۸ فرانسه خود را هنرمندی متعهد می دانست، ترانه ای رومانتیک که از بیگانه ای اثیری، خیالبافی آرام و بی تعلق، به نام «بیگانه» (Le Métèque) صحبت می کرد، ساخت و سال ۱۹۶۹ اجرا کرد. این ترانه اولین موفقیت بزرگ بین المللی جورج بود که شروع حرفه هنری او را رقم زد و درِ بیش از شصت کشور دنیا را به روی او گشود. موستکی موفق به دریافت جایزه ی بزرگ آکادمی شارل کرو (l’Académie Charles Cros) برای این ترانه شد.
تنظیم همراهی برای ملودی

تنظیم همراهی برای ملودی

در ادامه مطلب قبل راجع به همراهی جلوتر از هارمونی در این نوشته سعی می کنیم با ذکر یک مثال موضوع را بیشتر روشن کنیم. هر چند در آینده روشهای بهتر و حرفه ای تری را برای همراهی و اجرای یک ملودی معرفی خواهیم کنیم.
شکوری: ساعت های طولانی تمرین می کردم

شکوری: ساعت های طولانی تمرین می کردم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با شهره شکوری آهنگساز و مدرس و نوازنده‌ پیانو، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. شهره شکوری هم اکنون در انگلیس زندگی می کند و به آهنگسازی، نوازندگی و تدریس پیانو می پردازد.