یادی از باقرخان رامشگر (III)

باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
از صفحات جالبی که باقر خان در این دوره به ضبط می رساند، صفحه تک نوازی پیانوی ایشان است که در گریلی می نوازد به شماره کاتولک ۱۵۵۰۰-۷٫ باقرخان ۱۱ روی صفحه گرامافون بصورت تک نوازی و ۴ صفحه با میرزا اسدالله خان به صورت همنوازی بدون آواز دارد و یک صفحه با ویلن حسین خان هنگ آفرین و آواز رضا قلی خان.

باقرخان در سفر لندن مجموعاً ۲۸ اثر را نواخته است. از نکات جالب اینکه اولین اثری که به طور قانونی تکثیر شده است، صفحه ای است که از کمانچه باقرخان و آواز طاهرزاده به ضبط رسیده و روی صفحه آرم شیر و خورشید است و نوشته کمانچه باقرخان آواز طاهرزاده. حاجی ابراهیم یوسف اف که وارد کننده کبریت در ایران بوده این صفحات را در اسلامبول (استامبول امروز) کپی کرده و به قیمت نازلی می فروخته که اولین کپی غیرقانونی آثار موسیقی است که متاسفانه تا به امروز هم چنان ادامه دارد.

سفر تفلیس ۱۲۹۳ شمسی
آخرین ضبط از پنج دوره ضبط قاجاریه مربوط به تیم ۵ نفره به سرپرستی درویش خان است. در این سال درویش خان ۴۱ ساله نوازنده تار، اقبال آذر خواننده ۵۱ ساله، سیدحسین طاهرزاده ۳۲ ساله خواننده، عبدالله دوامی ۲۳ ساله خواننده و نوازنده ضرب و باقرخان ۳۹ ساله نوازنده کمانچه عازم تفلیس شدند ولی متاسفانه به دلیل آغاز جنگ جهانی اول ۱۹۱۴ میلادی، تعداد ۲۱ صفحه گرامافون یا ۴۲ روی صفحه بیشتر به ایران نرسیده که باقرخان در این آثار ۱۲ اثر را نواخته بود.

اقبال آذر به همراه باقرخان در صفحه ای به شماره کاتولک ۰۹۸۱۲۱۲، شعر قاآنی را می خواند:
ای لعل دل فریب مگر خاتم جمی
گر یک حدیث مایه تسخیر عالمی
مریم نی ولی ز مسیحای روح بخش
آبستن هزار مسیحا چو مریمی

باقرخان با اقبال آذر ۶ اثر را به ضبط می رساند: ۱- دشتی ۲– بیات کرد ۳– چکاوک ۴- بیداد ۵– ماهور ۶– نوای حسینی. باقرخان با سید حسین طاهر زاده در صفحه ای با شماره کاتولک ۹۸۲۱۶، شعر سعدی را می خواند:
به سید روی وحشی از تو بگریزد
که در کمند تو راحت بود گرفتاری

و در ادامه، سه گاه، سه گاه زابل، همایون، حاجیانی، غم انگیز و چهارگاه را به ضبط می رساند. طاهرزاده با باقرخان ۷ اثر را به ضبط می رساند.

باقرخان و عبدالله دوامی در صفحه ای با شماره کاتولک ۹۸۳۳۶، در ماهور ساز و آواز و تصنیفی را ضبط کرده اند. دوامی شعری از سعدی می خواند:
بی‌دل گمان مبر که نصیحت کند قبول
من گوش استماع ندارم لمن یقول

بعد تصانیفی با صدای دوامی اجرا می شود: تصنیف لعبت، تصنیف ادیبی، ماهور و ساقی نامه، تصنیف ابوعطا. باقر خان با دوامی مجموعاً ۶ اثر را به ضبط می رساند و ۲ صفحه نیز به حالت گروهی نواخته و خوانده اند. پس از پایان ضبط های قاجاریه دیگر از باقر خان اثری به ضبط نمی رسد. نکته آنکه باقرخان و میرزا اسدالله خان تنها نوازندگانی هستند که از ۵ دوره ضبط قاجاریه در ۴ دوره آن حضوری فعال داشته اند و سه بار به خارج از کشور رفته اند که نشان از فعالیت چشمگیر آنها در عرصه نوازندگی دارند. در سال ۱۳۰۶ آغاز دوره دوم ضبط صفحات است که در آینده بدان می پردازیم.

منابع و مأخذ
کتاب تاریخ موسیقی حسن مشحون جلد ۲
گذر از آرشیوهای خصوصی
کتاب گلبانگ سربلندی – بهمن کاظمی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «اوقات»؛ بداهه‌نوازی سه‌تار

در آثار هنری رجوع به یک متن کهن و بازنماییِ آن با رویکردی بدیع و امروزین یا به حال آوردنِ وقایع و شخصیت‌های نامدارِ زمان‌های گذشته در ساحتی مدرن رایج است. در چنین آثاری متنِ گذشته، از صافیِ تجربه‌ی شخصیِ هنرمند گذر و با خوانشی متفاوت، مخاطب را با روایتی دیگر از متن مواجه می‌کند. اوقات (و آثار مشابه) چنین راهی نمی‌روند. محتوای اثر، همان متنِ زمان-گذشته است و قرار نیست رنگ متفاوتی به متن پاشیده شود.

قلب مشکاتیان برای مردم می‌طپید (I)

در بحبوحۀ جریان سنت‌گرایی در موسیقی ایرانی، پرویز مشکاتیان از نیشابور به تهران آمد. در مهم‌ترین پایگاه ترویج بازگشت به سنت‌های موسیقی به آموختن سنتور و ردیف موسیقی ایرانی پرداخت ولی از پایگاهی که برای اولین‌بار اصطلاح «موسیقی سنتی» را در ایران باب کرد، هنرمند خلاقی به ظهور رسید که سال‌ها هنر بدیع و ایده‌های ناب او، تحسین اهل هنر و اقشار مختلف اجتماع ایران را برانگیخت. اینکه چرا مشکاتیان با وجود تحصیل در مراکز یادشده، وارد مسیر مغلوط کهنه‌پرستی و سنت‌طلبی نشد و امروز (جدا از مبحث تئوری موسیقی ایرانی) می‌توان او را ادامه‌دهندۀ روش علینقی وزیری دانست، موضوع این نوشتار است.

از روزهای گذشته…

سلطانی: اعتراض شاملو به موسیقی ایرانی نادرست است

سلطانی: اعتراض شاملو به موسیقی ایرانی نادرست است

فیثاغورث هم شش قرن قبل از میلاد با پنهان شدن در تاریکی و در سکوت به هنرجویانش می آموخت که ذهن جنجالی-شان را در حوزه ی تمرکز پرورش دهند. به همین دلیل آن چه که در این بین، میان مخاطب و اصوات فاصله ایجاد می کند و یا ارجاع تصویری می یابد، عدم تمرکز موسیقایی و متمرکز نشدن بر روی صوت و ترکیب است.
اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

از خصوصیات بارز موسیقی آذربایجان می توان به سهم تعدادی از خانواده های مطرح این کشور در توسعه و گسترش موسیقی اشاره کرد.
نامه سرگشاده سیما بینا

نامه سرگشاده سیما بینا

مدتی پیش آلبومی با صدای علیرضا افتخاری به بازار آمد که بر روی جلد این اثر نام جمشید عندلیبی، به عنوان آهنگساز مشاهده می شد. اما محتویات این آلبوم در واقع بازنوازی آثار قدیمی موسیقی بود؛ در این مورد خانم سیما بینا، نامه ای سرگشاده در سایت شخصی خود قرار داده است که در ادامه متن نامه را می خوانید.
لورنس هموند : اختراع کافی نیست

لورنس هموند : اختراع کافی نیست

داستان ارگ های Hammond به اطاق زیر شیروانی یک خواربار فروشی کوچک بر می گردد، به آن موقعی که حتی ایده داشتن ارگ الکترونیکی هنوز یک رویا بود.
ظرایف آرشه (I)

ظرایف آرشه (I)

هر آرشه بسته به میزان عواملی چون چگالی، فشردگی بافتی و مقاومت چوب و نیز منحنی انحنا در راستای طولی که بر اساس آن طراحی و ساخته شده به میزان مشخصی توسط پیچ انتهایی بایستی سفت شود که در آن مقدار، بهترین پاسخ برای تکنیک های پرشی آرشه بدست می آید.
مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

کمبود یا نبود رپرتوار معتبر و تحسین‌شده اولین چیزی است که پس از سه نوبت کنسرت (در دو شب) با عنوان «چند شب دونوازی همساز» در خاطر می‌مانَد. گویی مهم‌ترین حکمت چنین کنسرت‌هایی بازنمودن جای خالی است و انگشت گذاشتن بر ناداری ما. رپرتوار کم‌شمار به جای خود، اغلب اجراها بیش از آن، در حکم تاباندن نور بر فقدان یا ناآشنایی با تکنیک‌های آفرینش همنوازانه (یا همان فن تصنیف‌کردن همساز) در موسیقی کلاسیک ایرانی بودند. آنها به درجات پیام می‌دادند؛ برخلاف تکنوازی که خواه به صورت بداهه خواه به صورت ازپیش‌ساخته، مجموعه‌ای از فن‌هایش نزد موسیقیدانان ما کاملا درونی شده و گاه به بیان لفظی نیز درآمده، هم‌نوازی حتا به قدر کافی تجربه هم نشده است. و این پیام تا حدودی درست است اما فقط تا حدودی.
نوروز تو راه نیست!

نوروز تو راه نیست!

در طول ایام تعطیلات نوروزی، بارها دوستان گرامی با منزل ثمین باغچه بان و همسر وفادارش ئولین تماس می گرفتند و بوق ممتد، تماس ایشان را بی پاسخ می گذاشت… در این مدت به کار بروی قطعه «دو زلفونت بود…» اثر ثمین باغچه بان برای پیانو و ارکستر کار می کردم و در نظر داشتم تا پس از اتمام کار تنظیم آن برای ارکستر، در تماسی با وی تنظیم مجدد آن را تقدیم این بزرگمرد موسیقی ارکسترال ایرانی نمایم. تلفن ها کماکان بدون پاسخ می ماند…
در نقد آلبوم سخنی نیست (II)

در نقد آلبوم سخنی نیست (II)

سازمان پیوندی این ساختارهای موسیقایی از طریق گوشه‌ها است (به خصوص که در اولین تجربه‌ها خود گوشه‌های ردیف به این شکل از چندصدایی اجرا شده‌اند). در این شیوه، به هنگام هم‌خوانی، یا همان گوشه‌ی سازنده‌ی ملودی اصلی از کرسی دیگری خوانده می‌شود یا به کل ملودی گوشه‌ای دیگر که همراهی‌اش ملایمتی ایجاد می‌کند. این تجربه‌ها که در نوبانگ کهن هنوز پیوندشان با کرال‌ها تا اندازه‌ای به گوش می‌رسد، ابتدا در سال ۱۳۷۰ در «دلشدگان» بیان کاملا مستقل آوازی ایرانی می‌یابند و سپس امتداد پیدا می‌کنند تا سال ۱۳۷۶ و «راز نو» که در آن عدم هم‌زمانی لایه‌های مختلف صوتی و فروگشایی به هم­صدا، اکتاو و به ندرت فواصل قابل فروگشودن دیگر، یعنی مجموع فنون هم‌آوایی علیزاده، شکل نهایی خود را پیدا می‌کنند (۸).
طبقه‌بندی سازها (V)

طبقه‌بندی سازها (V)

از نظام ماهیلون تا نظام ایجاد شده توسط قوم‌موسیقی‌شناسان آلمانی به نام‌های «اریش فون هورن باستل» (۱۹۳۵-۱۸۷۷) و «کورت زاکس» (۱۹۵۹-۱۸۸۱) که شهرت‌شان را از طریق پژوهش در تاریخ موسیقی‌ای که به اروپا منحصر نمی‌شد، کسب کرده بودند، فاصله‌ی اندکی بود. در ۱۹۱۴ آن‌ها «Systemik der Musikinstrumente» را منتشر کردند، تنها طبقه بندی‌ای که امروزه هنوز، اگر چه با قدری بازبینی، در مقیاسی وسیع به کار می‌رود.
تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (III)

تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (III)

توزیع نیز از طریق هر نوع کپی‌برداری ممکن بود؛ هر اثر می‌توانست تنها به کمک یک یا چند رایانه‌ی شخصی توسط افرادی که ممکن بود با یکدیگر بی‌ارتباط نیز باشند تکثیر شود و در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد.