یادی از باقرخان رامشگر (III)

باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
از صفحات جالبی که باقر خان در این دوره به ضبط می رساند، صفحه تک نوازی پیانوی ایشان است که در گریلی می نوازد به شماره کاتولک ۱۵۵۰۰-۷٫ باقرخان ۱۱ روی صفحه گرامافون بصورت تک نوازی و ۴ صفحه با میرزا اسدالله خان به صورت همنوازی بدون آواز دارد و یک صفحه با ویلن حسین خان هنگ آفرین و آواز رضا قلی خان.

باقرخان در سفر لندن مجموعاً ۲۸ اثر را نواخته است. از نکات جالب اینکه اولین اثری که به طور قانونی تکثیر شده است، صفحه ای است که از کمانچه باقرخان و آواز طاهرزاده به ضبط رسیده و روی صفحه آرم شیر و خورشید است و نوشته کمانچه باقرخان آواز طاهرزاده. حاجی ابراهیم یوسف اف که وارد کننده کبریت در ایران بوده این صفحات را در اسلامبول (استامبول امروز) کپی کرده و به قیمت نازلی می فروخته که اولین کپی غیرقانونی آثار موسیقی است که متاسفانه تا به امروز هم چنان ادامه دارد.

سفر تفلیس ۱۲۹۳ شمسی
آخرین ضبط از پنج دوره ضبط قاجاریه مربوط به تیم ۵ نفره به سرپرستی درویش خان است. در این سال درویش خان ۴۱ ساله نوازنده تار، اقبال آذر خواننده ۵۱ ساله، سیدحسین طاهرزاده ۳۲ ساله خواننده، عبدالله دوامی ۲۳ ساله خواننده و نوازنده ضرب و باقرخان ۳۹ ساله نوازنده کمانچه عازم تفلیس شدند ولی متاسفانه به دلیل آغاز جنگ جهانی اول ۱۹۱۴ میلادی، تعداد ۲۱ صفحه گرامافون یا ۴۲ روی صفحه بیشتر به ایران نرسیده که باقرخان در این آثار ۱۲ اثر را نواخته بود.

اقبال آذر به همراه باقرخان در صفحه ای به شماره کاتولک ۰۹۸۱۲۱۲، شعر قاآنی را می خواند:
ای لعل دل فریب مگر خاتم جمی
گر یک حدیث مایه تسخیر عالمی
مریم نی ولی ز مسیحای روح بخش
آبستن هزار مسیحا چو مریمی

باقرخان با اقبال آذر ۶ اثر را به ضبط می رساند: ۱- دشتی ۲– بیات کرد ۳– چکاوک ۴- بیداد ۵– ماهور ۶– نوای حسینی. باقرخان با سید حسین طاهر زاده در صفحه ای با شماره کاتولک ۹۸۲۱۶، شعر سعدی را می خواند:
به سید روی وحشی از تو بگریزد
که در کمند تو راحت بود گرفتاری

و در ادامه، سه گاه، سه گاه زابل، همایون، حاجیانی، غم انگیز و چهارگاه را به ضبط می رساند. طاهرزاده با باقرخان ۷ اثر را به ضبط می رساند.

باقرخان و عبدالله دوامی در صفحه ای با شماره کاتولک ۹۸۳۳۶، در ماهور ساز و آواز و تصنیفی را ضبط کرده اند. دوامی شعری از سعدی می خواند:
بی‌دل گمان مبر که نصیحت کند قبول
من گوش استماع ندارم لمن یقول

بعد تصانیفی با صدای دوامی اجرا می شود: تصنیف لعبت، تصنیف ادیبی، ماهور و ساقی نامه، تصنیف ابوعطا. باقر خان با دوامی مجموعاً ۶ اثر را به ضبط می رساند و ۲ صفحه نیز به حالت گروهی نواخته و خوانده اند. پس از پایان ضبط های قاجاریه دیگر از باقر خان اثری به ضبط نمی رسد. نکته آنکه باقرخان و میرزا اسدالله خان تنها نوازندگانی هستند که از ۵ دوره ضبط قاجاریه در ۴ دوره آن حضوری فعال داشته اند و سه بار به خارج از کشور رفته اند که نشان از فعالیت چشمگیر آنها در عرصه نوازندگی دارند. در سال ۱۳۰۶ آغاز دوره دوم ضبط صفحات است که در آینده بدان می پردازیم.

منابع و مأخذ
کتاب تاریخ موسیقی حسن مشحون جلد ۲
گذر از آرشیوهای خصوصی
کتاب گلبانگ سربلندی – بهمن کاظمی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (II)

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (II)

یکی از تمدن های مهم پیش از آریایی ها تمدن عیلام است (۳۰۰۰-۶۴۵ ق. م) مرکز تمدن عیلام، شوش بود. تمدنی مهم به لحاظ فرهنگی و هنری. یک جا نشین بودند و بسیار مذهبی، آثاری از آنان باقی ماند است. خدایان متفاوتی داشتند که آن خدایان در اماکنی به نام زیگورات (معابد عیلامیان) پرستش میشدند. یکی از این زیگورات ها، چغازنبیل است. زیگورات ها ۵ طبقه بودند امروزه ۲ طبقه از آن باقیست که از جنس گل رس و آجر هستند. در کتیبه ها آمده که نوازندگانی در اختیار خداوندان بودند. آنها از صبح تا شام در حال نواختن بودند و بسیار متدین. از چغازنبیل مهری به نام چغامیش باقی مانده که اولین تصاویر ساز حکاکی شده روی آن است. حجاری دیگری نیز به نام کول فره که آن نیز تصاویر ساز در بر دارد.
دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (V)

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (V)

ایده ی مشابهی در مفهوم “مرجع تراکم” مانتل هود وجود دارد: “سریع ترین پالس موجود در قطعه چه بوده است ؟ (البته باید دوبرابر کردن یا سه برابر کردن مشخصه ی تزیین متریک را در نظر نگرفت.) با این که هیچ کس نمی تواند بگوید که کند ترین پالس قطعه چه بوده است اما همه موافق اند که هر قطعه یک پالس سریع دارد. این ابزار اندازه گیری مرجع تراکم نامیده شد.”
درویش خان در گذار تمدن (III)

درویش خان در گذار تمدن (III)

درویش خان با زخمه های دل انگیز تارش، چهره های بسیاری از جمله روح الله خالقی را شیفته ی موسیقی و نوای تار می کند و اغلب شاگردان خود را که دوره های عالی را نزد ایشان طی کرده بودند را با نشانی به شکل تبرزین (طلا، نقره و برنز) مورد تقدیر قرار می داد و آنان را با لقبِ دوستانه ی “یا پیر جان” مورد خطاب قرار می دهد.
محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

کنسرت گروه موسیقی برف با عنوان «شبی برای پیانوی ایرانی» در تاریخ جمعه ۱۰ اسفند ساعت ۲۰ در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران روی صحنه خواهد رفت. سرپرست و تکنواز پیانوی گروه برف محمدرضا امیرقاسمی و خواننده این کنسرت علی امیرقاسمی و اجرای تمبک با سحاب تربتی می باشد. در این برنامه علاوه بر اجرای آثار اساتید بزرگ پیانوی ایرانی نظیر جواد معروفی و مرتضی محجوبی، از چند نوازنده پیانوی دوره قاجار مانند اساتید محمود مفخم (مفخم الممالک) و مشیرهمایون شهردار هم قطعاتی اجرا خواهد شد. اجرای آثاری کمیاب و خاص از پیانو نوازیِ دوره ی قاجار و عصر مشروطه اولین بار است که در یک کنسرت اتفاق می افتد.
نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

هامبارسوم تاجر مسیحی روسی الاصل (پدر لورتا هنرپیشه سینما) با مشارکت و سرمایه گذاری جهت بدست آوردن امتیاز نمایندگی فروش صفحات گرامافون، پنج تن از هنرمندان را برای ضبط صفحه راهی پاریس می کند:
واپسین سالهای زندگی بتهوون  – قسمت اول

واپسین سالهای زندگی بتهوون – قسمت اول

در بررسی دوره های مختلف زندگی بتهوون، دوازده سال آخر زندگی بتهوون بسیار مورد توجه است. پس از مرگ برادرش کارل – کاسپر (Karl-Kaspar) در سال ۱۸۱۵، او چندین سال متمادی به منظور بر عهده گرفتن سرپرستی برادر زاده اش کارل در کشمش و نزاع با زن برادرش به سر برد.
تأملی در آرای موسیقی خیام (I)

تأملی در آرای موسیقی خیام (I)

شهرت حکیم عمر خیام نیشابوری، اغلب به سبب رباعیاتی است که بیش‏تر آنها را به او منسوب کرده‏اند، همچنین باید یادآور شد که مقام علمی وی تا حد زیادی تحت الشعاع جنبه‏ی شاعری او قرار گرفته است؛ تا آنجا که از نظر منش و اعتقادات نیز وی را غیر از آنکه بوده است معرفی نموده‏اند. مشهورترین اثر خیام رساله جبر و مقابله است. او در این رساله، ضمن بحث از قضایای ریاضی در چند مورد به حمد خداوند متعال پرداخته و از روی اخلاص از او مدد جسته و هدایت طلبیده است.
نوازنده و تمرین (V)

نوازنده و تمرین (V)

از آنجا که بسیاری از نقاط قوت وضعف درهنگام تمرین و اجرا وجود دارد که نوازنده به دلایل مختلف از وجود آنها ناآگاه است، ضبط تمرین و شنیدن آن به دقت، می تواند بعنوان یک ابزار کنترل کننده نوازنده، کمک شایانی به شناسایی نقاط قوت وضعف موجود در کار او نماید. اما بهتر است به دو مورد دقت نماییم:
گروه ضربانگ در فستیوال کلن

گروه ضربانگ در فستیوال کلن

گروه ضربانگ دوازده نوامبر آینده، در چارچوب جشنواره ریتم کلن و در سالن فیلارمونی این شهر آلمان روی صحنه می رود. از دیگر میهمانان جشنواره امسال کلن، ذکیر حسین نوازنده بزرگ طبله هند و مارتین گروبینگر هنرمند جوان اتریشی است که در سالهای اخیر شهرت بسیار یافته است. ضربانگ که شناخته شده ترین گروه سازهای کوبه ای ایرانی در خارج از کشور است، برای برنامه خود در سالن فیلارمونی کلن ترکیبی نسبتا تازه را پیش بینی کرده است.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.