یادی از باقرخان رامشگر (II)

باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
باقرخان رامشگر (1254 – 1328)
ضبط اول از کمانچه باقرخان – تهران ۱۲۸۴ شمسی
باقر خان در این صفحه در سن سی سالگی است. اولین اثر ضبط شده از کمانچه باقرخان در مایه بیات ترک است به شماره کاتولک ۱۶۰۱۰؛ روی دوم صفحه نیز باقی بیات ترک همراه با رنگ است. اما اولین اثر خود با آواز را با صدای علی خان نایب السلطنه را در صفحه ای با شماره کاتولک ۱۲۶۶۵-۳ به ضبط می رساند.

در این صفحه تصنیف «ای نفس خرم باد صبا» با رنگ باقرخان اجرا شده است. باقرخان با کمانچه خود به همراه علی خان نایب السلطنه ۳ اثر را به ضبط می رساند سپس با آواز آقا غفار پنج اثر را به ضبط می کند. همچنین با آواز سید احمدخان ساوه ای سارنگی چهار اثر را در همایون به ضبط می رساند. باقر خان در سال ۱۳۸۴ شمسی در ضبط اول در تهران چهارده اثر را با کمانچه خود به ضبط می رساند.

ضبط پاریس ۱۲۸۶ شمسی
به پیشنهاد هامبارسون که به دنبال امتیاز نمایندگی فروش صفحات گرامافون در ایران بود، با سرمایه گذاری و شراکت هنرمندان موسیقی و بستن اولین قرارداد ضبط صفحه با کمپانی، تیم پنج نفره ای به سرپرستی جناب میرزا حسینقلی شکل گرفت. اعضای این تیم عبارت بودند از جناب میرزا حسینقلی نوازنده تار ۵۰ ساله، میرزا اسدالله خان حدود ۶۰ ساله نوازنده تار و سنتور، میرزا سید احمدخان خواننده ۵۳ ساله، باقر خان نوازنده کمانچه ۳۲ ساله و محمدباقر نوازنده ضرب حدود ۳۲ ساله معروف به باقر لبو.

متاسفانه به دلیل آغاز جنگ های داخلی مربوط به استبداد صغیر که سه سال بطول انجامید، این صفحات به ایران نمی رسد و آنچه تا کنون مشاهده شده تنها ۸ عدد صفحه گرامافون است که بوسیله خود هنرمندان به ایران آورده شده در دوره اخیر محقق ارجمند جناب محمدرضا شرایلی، سفری به پاریس داشته و تعدادی فایل را به ضبط رسانده که باقیمانده صفحات پاریس است و تعدادشان انگشت شمار است و هنوز به صورت رسمی مشخصات این آثار اعلام نشده و این پژوهشگر همچنان به دنبال باقی صفحات می باشند اما آنچه تا کنون مشاهده شده است، همان ۸ عدد صفحه است که باقر خان در ۵ اثر آن نواخته است که سه اثر آنرا اعضای گروه با هم می نوازند و می خوانند.

در صفحه ای با شماره کاتولک ۱۹۰۲ از کمپانی گلبوس، باقرخان با آواز سیداحمد خان اشعاری از باباطاهر را در گوشه گیلکی اجرا می کند:
نسیمی کزین آن کاکل آید
مرا خوشتر ز بوی سنبل آید
چو شب گیرم خیالت را در آغوش
سحر از بسترم بوی گل آید

مجموع آثار ضبط پاریس با کمانچه باقرخان ۵ روی صفحه می باشد.

ضبط لندن ۱۲۸۸ شمسی
یک تیم ۸ نفره به سرپرستی درویش خان ۳۷ ساله نوازنده تار، میرزا اسداله خان حدود ۶۰ ساله نوازنده تار و سنتور، باقرخان ۳۴ ساله نوازنده کمانچه، سیدحسین طاهرزاده ۲۷ ساله خواننده، رضاقلی نوروزی (نظمیه – شام بیاتی) خواننده حدود ۳۵ ساله، اکبرخان فلوتی ۳۰ ساله (که برادر حسین خان هنگ آفرین نوازنده ویولن ۳۲ ساله است)، حبیب الله مشیرهمایون شهردار ۲۷ ساله نوازنده پیانو، در لندن به ضبط صفحاتی مبادرت می نمایند و آثار نفیسی را از خود به یادگار می گذارند.

اولین اثر باقرخان در لندن به شماره کاتولک ۱۲۰۵۸-۷ با آواز رضا قلی خان نوروزی که در گوشه راک است و شامل تصنیف راک و رنگ راک، تصنیف همایون، تصنیف گیلکی، تصنیف بلبلی و تصنیف راک عبدالله است. باقرخان با رضا قلی خان مجموعاً ۸ اثر به ضبط می رساند.

همچنین باقرخان با آواز سیدحسین طاهرزاده آثاری ضبط می کند که اولین اثر با آواز طاهرزاده در گوشه رهاب به شماره کاتولوک ۱۲۱۰۹-۷ و سپس شوشتری – منصوری، همایون است. باقرخان مجموعاً پنج اثر را با آواز طاهرزاده به ضبط می رساند.

در صفحه ای با شماره کاتولک ۱۲۰۱۹-۷، در آواز دشتی، باقرخان به سیدحسین طاهرزاده با کمانچه جواب آواز می دهد و طاهرزاده شعری از فروغی بسطامی و باباطاهر را می خواند:
دل در اندیشه آن زلف گره گیر افتاد
عاقلان مژده که دیوانه به زنجیر افتاد

خدا را ساربان آهسته میران
که من و امانده این قافله هستم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پنج مورد مهم برای موفقیت یک نوازنده

نوازندگی همچون سایر مهارتها ترکیبی از توانمندی های گوناگون است که با پرورش همه جانبه آنها میسر خواهد شد. اهمیت بیش از حد به تمرین و استعداد نتیجه ای کوتاه مدت در بر خواهد داشت و مثمر ثمر نخواهد بود. برای ماندگاری آن باید توانایی های مختلف رشد یابد تا نوازندگی به هنر بدل شود. مقاله ی پیش روبه طور خلاصه به این موضوع پرداخته است. (زهرا نصیری*)

آوازخوان معلم اخلاق (I)

در سال ۱۲۸۲ خداوند به شیخ اسماعیل واعظ اصفهانی، معروف به تاج الواعظین فرزندی عطا کرد که نامش را جلال گذاشتند. شیخ اسماعیل از خوشخوان های اهل منبر بود و مسلط به ردیف آوازی؛ جلال را به مدرسه علیه واقع در بازارچه رحیم نزدیک مسجد رحیم خان گذاشتند که فاصله چندانی با منزلش نداشت. ۸ ساله بود که مختصر زمزمه ای می کرد؛ پدرش مشوق او شد و جلال را به سید رحیم سپرد تا تعلیم آواز ببیند. بعدها نزد نایب اسدالله و سپس نزد میرزا حسین خضوعی ساعت ساز رفت و به تکمیل اطلاعات خود پرداخت تا این که مراحل ترقی را طی کرد و نامش به عنوان خوانند های برجسته بر سر زبانها افتاد.

از روزهای گذشته…

فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (I)

فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (I)

نگار بوبان، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد پیوستۀ معماری از پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و نوازنده و آهنگساز. ساز تخصّصی او عود است و یکی از بهترین نوازندگان عود ایران به شمار می‌رود. خانوم بوبان، در میان مشغله و گیرو‌دارِ اجراهایشان با حسین علیزاده و گروه هم‌آوایان در دی‌ماه، به سؤالات مکتوب ما پاسخ دادند.
ساز به ساز (II)

ساز به ساز (II)

برای آنکه ببینیم چرا چنین پرسش هایی پیش می آید لازم است کمی بر مفهوم «قطعه ی موسیقی» درنگ کنیم و بیاندیشیم که «یک اثر موسیقایی» چیست؟ زیرا آنچه در این موارد اتفاق می افتد ساز به ساز کردن یک اثر یا قطعه ای موسیقی است که خود از پیش هویتی معین و مستقل دارد. برای کاربرد مورد بحث در این مقاله کافی است فرض کنیم هر قطعه یک ساختار صوتی است که امکان به فعلیت رسیدن از طریق واسطه های موسیقایی را دارد (۳) و ببینیم به چه نتایجی می رسیم. اگر چنین باشد باید بتوانیم بی دردسر و بدون کم شدن از ارزش موسیقایی، و نیز بدون وارد آوردن آسیب به بافت قطعه، آن را با ساز دیگر بنوازیم. یعنی جایگزین شدن صداها نباید تفاوتی چشمگیر در وضعیت قطعه پدید آورد.
عصیان ِ کلیدر (V)

عصیان ِ کلیدر (V)

اما روزبه تابنده در نگاهی متعادل در نگاه به کلیدر بیان میکند:« قضاوت در مورد آثار خاص موسیقی کمی مشکل است چون همیشه ممکن است نظر ما با سلیقه و دیدگاه آهنگساز در تضاد قرار بگیرد. اظهار نظر در مورد کلیدر هم به همین دلیل ساده نیست. چون آهنگ ساز این اثر یک آهنگساز عادی نیست. کسی است که موسیقی ایران را به خوبی میشناسد و دانش آهنگ سازی وسیعی هم دارد اما هرگز به دنبال جذب مخاطب نبوده. شاید به همین دلیل هم امروز هیچ فرد عامی نام درویشی را نشنیده. اثری که در این کنسرت اجرا شد چندان قابل نقد به لحاظ آهنگسازی نیست. چون نظر ما تحت تاثیر اجرای بد ارکستر قرار می گیرد. برای تحلیل یک اثر موسیقی حتما لازم است که چندین اجرای خوب از آن با هم مقایسه بشوند تا از خلال آنها بتوان راجع به روح اثر قضاوت کرد. بنابراین چون من یک بار بیشتر این کار را نشنیدم و اون بار هم از قضا اجرای خوبی نبود اجازه بدهید که راجع به این قطعه اظهار نظر نکنم تا زمانی که یکی دو اجرای خوب از آن را بشنوم»
درباره‌ی نقد نماهنگ (I)

درباره‌ی نقد نماهنگ (I)

و پرسش درست در آغاز این است که بپرسیم نماهنگ چیست؟ فیلم است یا موسیقی؟ یا از آن درست‌تر این که چگونه درک می‌شود؟ همچون صدای سازمان یافته یا تصویر متحرک؟ سوژه‌ی شنیدار ماست یا دیدارمان؟ پاسخی که بی‌درنگ به ذهن درمی‌جهد این است که هر دو. نماهنگ ابژه‌ی شنیدیداری (audiovisual) است. خواهیم دید که گاه چنین نیست، گرچه بناست همواره باشد. انتظار ما از ذاتش چنین می‌گوید. و این ذات چیست؟ یک مدیوم نسبتا تازه؟ یک هنر ترکیبی سرراست؟ یک راه جدید مصرف موسیقی؟ هر کدام که هست یک چیز را که میان همه‌ی آنها مشترک است می‌توان بدان نسبت داد و آن پیوند تصویر و موسیقی است.
هم‌صدایی لحظه‌ها (I)

هم‌صدایی لحظه‌ها (I)

«در این مورد [برخورد با مانعی مانند دیوار که نتوانم از آن بگذرم]، زندگیم را وقف کوبیدن سر به آن دیوار خواهم کرد.» (۱) این واژه‌ها روحیات هنرمندی را به استعاره‌ای از زبان خودش توصیف می‌کند، که جهان موسیقی شکسته شدن بسیاری از مرزهایش را به‌دست او تجربه کرد. گویی با این استعاره، سرنوشت شصت سال آینده‌ی هنرمند، آبستن سر کوبیدن به کرانه‌های نپیموده‌ی موسیقی شد
میرهادی: فیوژن ایرانی با عوام گرایی مخلوط شده!

میرهادی: فیوژن ایرانی با عوام گرایی مخلوط شده!

همانطور که قبلا” اشاره شد این امکان برای سایت گفتگوی هارمونیک مهیا شد تا از نظرات آقای کیوان میرهادی موسیقیدان بنام عصر حاضر کشورمان در باره موسیقی روز کشور آگاه شویم. قسمت اول این مصاحبه تحت عنوان دیدگاه های کیوان میرهادی راجع به موسیقی امروز قبلا” منتشر شد دراینجا از شما دعوت میکنیم تا به قسمت دوم نظرات ایشان توجه نمایید.
فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

فرجپوری: سلیقه موسیقایی تغییر پذیر است

آقای فرج پوری می خواهیم به زمان گذشته سری بزنیم و از گذشته به زمان حال برسیم، شما سال های قبل به عنوان آهنگ ساز اثری منتشر کردید به نام “نقش پندار” و اخرین اثر شما که به صورت گروه نوازی منتشر شده و در دسترس علاقه مندان قرار دارد “غوغای عشق بازان” است که همراه با گروه آوا و صدای استاد شجریان منتشر شده، سعید فرج پوری “غوغای عشق بازان” با سعید فرج پوری نقش پندار در طوی این سال ها چه تفاوت هایی پیدا کرده؟
گفتگو با ویولونیست هلندی، جانین جانسون (II)

گفتگو با ویولونیست هلندی، جانین جانسون (II)

کاملا درست است، موسیقی فراگیر است . فرانک ایده های فراوان و فوق العاده ای دارد. او همچنین درباره ایده هایش با نوازندگان مشورت می کند و مسلما هر کسی نظر خود را بیان خواهد کرد. این کار وی باعث برقراری شادی و آزادی در فضایی که در آن کار هنری انجام می دهیم، می شود. شما می توانید عقاید خود را بیان کنید بدون آنکه مجبور به پذیرش تحمیلی عقاید دیگران شوید البته در نهایت این فرانک است که تصمیمی را با توجه به نظر عموم می گیرد (با خنده). هشت سال پیش در جشنواره “کانکروس” بروکسل شرکت کرده بودم و فرانک از اعضای هیات ‍ژوری بود؛ او مرا برای نواختن در اسپکترام برلین دعوت کرد، از آن زمان به بعد سالانه سه تا پنج بار در کنسرتهای برلین شرکت می کنم.
شهرت پس از مرگ

شهرت پس از مرگ

این قطعه را گوش کنید به احتمال زیاد این موسیقی را در یکی از فیلمهای سینمایی یا رادیو و … شنیده اید، نام این قطعه “The Entertainer” است. سبک این قطعه موسیقی رگتایم (Ragtime) نامیده میشود که از جمله سبکهای موسیقی جز است. در موسیقی جز اصطلاح رگتایم عمومآ معادل با نام اسکات جوپلین (Scott Joplin) آهنگساز بزرگ اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ است که زیباترین قطعات رگتایم را آفریده است.
پای صحبت طراح صداهای  Star Wars

پای صحبت طراح صداهای Star Wars

بن بارت (Ben Burtt) طراح اصلی مجموعه صداهای فیلمهای Star Wars در باره کار خود می گوید : در کار تهیه فیلم در واقع سه شغل مختلف دست اندر کار تولید مجموعه اصواتی هستند که شما در یک فیلم میشنوید. سه کار خلاقانه که در نهایت نوار صدای فیلم را تهیه میکنند، یکی از آنها صدابردار صحنه است.