آشنایی با رشته موسیقی کلاسیک (I)

با وجود آنکه بسیاری از علاقمندان به موسیقی در ابتدای راه تحصیل و فراگیری موسیقی، به رشته موسیقی کلاسیک علاقمند می شوند اما اغلب در ادامه راه پس از آشنایی با پیچیدگی و گستردگی آن دچار رعب و وحشت در ادامه و یا شک و تردید در انتخاب مسیر آینده می شوند. این ترس به حدی است که ممکن است باعث رها کردن این رشته و یا حتی در نهایت تحصیل موسیقی شود.

علت اصلی این اتفاق در بیشتر موارد آن است که هنرجویان موسیقی اغلب نمی دانند در حال ورود به چه مقوله ای هستند و یا هدف نهایی آنها از تحصیل موسیقی کلاسیک چیست؟ بسیاری از آنها حتی نمی دانند که بدون مطالعه آکادمیک موسیقی کلاسیک نیز می توان از طریق شنیدن از این موسیقی لذت برد.

واقعیت آن است که موسیقی کلاسیک (به معنای عام کلمه) گستره ژرف و بسیار غنی هنری است که هنرجویان هر چقدر راجع به آن مطالعه، تحقیق و تمرین کنند هرگز به انتهای آن نخواهند رسید و همواره عجایب و زیبایی هایی برای کشف در آن پیدا خواهند کرد. در این مرحله هنگامی که یک محصل موسیقی پس از آشنایی یکی دو ساله با موسیقی کلاسیک، توانایی محدود خود را در مقابل این پهنه عظیم هنری قرار می دهد دچار سردرگمی شده و از خود سئوال می کند : “آیا ادامه دهم؟”

بله هنرجویی که روزی با شنیدن یا دیدن اجراهای موفق و زیبای موسیقی کلاسیک شیفته این رشته هنری شده بود به یکباره احساس تزلزل در مسیر انتخاب شده خود می کند. چرا اینگونه است؟

اغلب نوجوانان علاقمند به موسیقی برای خود قهرمانانی دارند و رویاهای او را در سر می پرورانند، از آهنگسازانی چون باخ، موتزارت، بتهوون و … گرفته تا نوازندگانی چون لیست، پاگانینی، هایفتز و …. و یا رهبران ارکستری چون سولتی، کارایان و … کارهای زیبای این افراد و تبلیغاتی که روی نام و آثار هنری آنها انجام گرفته نوجوانان را علاقمند به طی مسیری می کند که در نهایت به یکی از این افراد ختم می شود. اما آیا برای موتزارت یا پاگانینی و یا کارایان شدن کافی است تنها به مطالعه، تحقیق و تمرین کارهای آنها بپردازیم؟

نه. مشخصا” اینگونه نیست. در نظر داریم در طی دو مطلب بطور خلاصه به گستره هنری که یک هنر آموز موسیقی کلاسیک طی تحصیلات خود باید با آنها آشنا شود نگاهی داشته باشیم.

قرون وسطی
موسیقی به معنی امروزی از قرون وسطا شکل گرفت و به همین دلیل موسیقی این دوران از بغرنجترین نوع موسیقی برای ما مردمان متمدن امروزی است. موسیقی این دوران شاخصه هایی چون بسط آرام و عدم وابستگی وزنی در بخش های مختلف صدایی می باشد. اغلب آثار قرون وسطی فاقد آهنگساز مشخص می باشد و قطعات با نام آنها مشخص می شود و لازم است هنرجویان موسیقی کلاسیک با تعداد قابل توجهی از آنها آشنا باشند. همچنین در این گستره زمانی – یعنی حدودا” ۵۰۰ سال اول هزاره دوم – می توان به تعداد انگشت شماری آهنگساز اشاره کرد که هنرجوی موسیقی کلاسیک ناگزیر است با آنها و کارهایشان آشنا باشد.

رنسانس
رنسانس هنگامی بود که شاخه های مختلف هنر در تحولی شگرف احیا شد و موسیقی نیز به دنبال نقاشی و مجسمه سازی دستخوش تغییرات بسیار شد. این دوران که شامل نیمه دوم قرن ۱۵ و تمام قرن ۱۶ بود شاهد پدیدار شدن هارمونی و ساختارهای فرمی در موسیقی بود. در این دوران آشنایی با کارهای هنرمندی چون فرانکو فلمیش (Franco-Flemish) که از پایه گذاران موسیقی رنسانس است و یا هنرمندانی چون جیوانی پالسترینا (Giovanni Palestrina) ، کلادیو مونتوردی (Claudio Monteverdi) ، رولند لاسوس (Claudio Monteverdi) و تنی چند از دیگر بزرگان موسیقی رنسانس لازم است.

باروک
قرن ۱۷ و نیمه اول قرن ۱۸ دوره موسیقی غنی کنترپوانیک، مملو از ملودی های آراسته و زیبا با تزئینات زیاد بود. تفاوت فاحش موسیقی این دوران استفاده از صدای انسان و ساز بطور گسترده در کارهای موسیقی بود. از بارزترین پدیده های این دوران باید به توجه مراکز دینی به موسیقی یاد کرد. در این ارتباط دانستن موسیقی های هارپسیکورد باخ، ژان فیلیپ رامئو (Jean Philippe Rameau) و فرانکویس کوپرین (Francois Couperin) و نیز کارهای پیانو یا ارکسترال آهنگسازانی چون هندل (G.F. Handel)، ویوالدی (A. Vivaldi)، آرکانجلو کورلی (Arcangelo Corelli) از نمونه کارهای لازمی است که هنرجوی موسیقی کلاسیک باید با آنها آشنا باشد.

در مطلب بعد راجع به سایر قسمت ها و رپرتوآرهایی که یک هنر جوی موسیقی باید آنها را فرا بگیرد که شامل کلاسیک، رمانتیک، قرن بیستم و مدرن می شود صحبت خواهیم کرد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

شیدایی تار (I)

شیدایی تار (I)

محمدرضا لطفی در ۱۷ دیماه ۱۳۲۵ ش در شهر گرگان به دنیا آمد پدرش اصالتا اهل روستای هروی از توابع خلخال و آذریزبان بود و نمایندگی لیالند موتورز (اتوبوسهای دوطبقه شــرکت واحد) را داشــت و مادرش معلم بود. در نوجوانی به نوازندگی تار روی آورد و پس از آن که به تهران مهاجرت کرد. از آموزش اساتیدی چون علی اکبر شهنازی و حبیب الله صالحی بهره مند شد. چندی بعد به تحصیل موسیقی در دانشگاه تهران پرداخت و از محضر نورعلی برومند در دانشــگاه و مرکز حفظ و اشــاعه و نیز محافل خصوصی او بهره برد. با راهنماییهای مهدی کمالیان به حضور سعید هرمزی و یوسف فروتن رسید.
نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

پرده دهم که «یاران جاهل» نام دارد، با آکورد خوف انگیز زهی ها در بخش بم آغاز شده و به افه های تکنیکی پیکولو میرسد. حرکت خاص پیکولو در این لحظه، نمایانگر نحوست فضاست؛ همانطور که در اپرای عاشورا نیز عبدی برای تداعی چنین فضایی از این تکنیک استفاده کرده است. در صحنه می بینیم که یاران و مریدان سابق مولانا، هنوز مشغول نصیحت اویند و امید تغییر در او و دست کشیدنش از شمس را در سر دارند.
لئونارد برنشتاین

لئونارد برنشتاین

لئونارد برنشتاین (Leonard Bernstein) متولد ۱۹۱۸، آهنگساز، رهبر ارکستر، آموزگار و پیانیست آمریکایی و اولین رهبر ارکستر متولد ایالات متحده که شهرتی جهانی یافته است، به شمار می آید.
هنر نیروی مهم جاذبه و وحدت اجتماعی (II)

هنر نیروی مهم جاذبه و وحدت اجتماعی (II)

نگاه کنید به انواع موسیقی که از ترکیبات مختلف تأثیر پذیری از سازها و سبک های میان شرق و غرب تأثیر پذیرفته اند. بی گمان می بینید که از قدرت جذب بیشتری بهره مند شده اند؛ بنابراین باید به موسیقی اتکا به نفس لازم برای ارتباطات و مبادلات هنری را ارائه کرد.
وام‌گیری موسیقایی به مثابه ارجاع به هویت (V)

وام‌گیری موسیقایی به مثابه ارجاع به هویت (V)

از این دیدگاه؛ از سویی موسیقی‌هایی که او انتخاب کرده است (فرهنگِ دهنده) عمیقا «مونودیک» یا تک صدا درک می‌شود و از سوی دیگر نظریه‌ای وجود دارد که چیرگی یک تک صدای موسیقایی را (بدون هارمونی) و گاه حتا بدون در نظر گرفتن جای آن در یک نردبان موسیقایی می‌پذیرد (فرهنگِ پذیرنده)، برای آن ساختار قائل می‌شود و تاثیر این ساختار بسیار تکین را بر ساختارهای کلان‌تر بررسی می‌کند. علاوه بر این حرکت مصالح موسیقایی به شکل مونودیک، یعنی وقایع موسیقایی منفرد که اگر هم بافت همراهی دارند، به عنوان یک رویداد تکین در لحظه‌ی موسیقایی ظاهر می‌شود و ارتباطی با قبل و بعد از خودش (به مفهوم توالی) نمی‌یابد.
جایزه موسیقی بیلبورد

جایزه موسیقی بیلبورد

بارها در خبرهای موسیقی و یا برنامه های تلویزیونی با این نام برخورد کرده اید. جایزه موسیقی بیلبورد (Billboard Music Award) یکی از سه جایزه (جایزه گرمی و جایزه تالار مشاهیر موسیقی راک) معتبر موسیقی در آمریکا محسوب میشود که هر سال در ماه دسامبر برگزار میشود و در حقیقت حامی اصلی این جایزه مجله موسیقی بیلبورد میباشد.
تئوری بنیادین موسیقی (قسمت سوم)

تئوری بنیادین موسیقی (قسمت سوم)

در بخش اول در مورد دیرند نت ها توضیح کوتاهی داده شد.در خط موسیقی ، نشانه ای که به یاری آن دیرند یا ارزش زمانی صدا ها مشخص می شود ، در شکل نت نمودار میگردد. به گفته ی دیگر ، به یاری شکل نت است که میتوان مقدار ارزش زمانی هر نت را نسبت به نت یا شکل دیگر باز شناخت . روشن است که هر ( شکل‌ ) نت می تواند در هر ( جای) حامل قرار گیرد. در واقع دیرند (ارزش زمانی ) هر صوت موسیقی ربطی به نواک (زیر یا بمی ) آن ندارد.
ری چارلز

ری چارلز

ری چارلز Ray Charles در ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۰ در آلبانی ایالت جورجیا متولد شد. می توان گفت که وی موسیقی را از هیچ آغاز کرد، در دهه ۱۹۶۰ به اوج رسید ولی هیچگاه بی فروغ نشد و سرانجام در ۱۰ ژوئن ۲۰۰۴ درگذشت.
رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (III)

رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (III)

رامپال در زمانی که به عنوان سولیست کار خود را ادامه می داد در گروه هایی نیز به نوازندگی می پرداخت در سال ۱۹۴۶ نوازنده ابوا Pierre Pierlot و رامپال Quintette a Vent Francais (کویینتت بادی های فرانسوی) را تاسیس کردند که از گروهی از دوستان موزیسن که در طول جنگ کار میکردند تشکیل شده بود: Rampal و Pierlot و نوازنده کلارینت، Jacques Lancelot باسونیست Paul Hongne, و نوازنده هورن Gilbert Coursier.
جلیل شهناز و چهارمضراب (III)

جلیل شهناز و چهارمضراب (III)

به هر روی در اجراهای کلاسیک موسیقی ایرانی، امروزه چهارمضراب نقشی تثبیت شده دارد و کمتر اجرایی را می‌توان یافت که چهارمضراب در آن نباشد. بیشتر نوازندگان و آهنگسازان از این نوع قطعات برای اجراهای خود می‌سازند. جلیل شهناز نیز یکی از موسیقی‌دانانی است که در اجراهای زنده، رادیویی و ضبط شده‌ی خود تعداد زیادی چهارمضراب اجرا کرده است. اهمیت این چهارمضراب‌ها از آن جهت است که وی نوازنده‌ای بداهه‌پرداز است و کمتر کسی از محققین و موسیقی‌دانان در ایران در این توانایی وی شک دارد (برای مثال نک. مقدمه‌ی تجویدی در (ظریف ۱۳۸۷) یا نوشته‌ی میرعلی‌نقی در (شهناز ۱۳۷۸)).