بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت دوازدهم)

روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
۱٫۱٫۳۱ می ناب (بیاتِ اصفهان، غزل از حافظ، گلهای رنگارنگ برنامهِ شماره ۲۶۷)
تردیدی نیست که عمق فکر و اندیشه، رشد روحی و دردمندی و رهایی و وارستگی انسانها از ارزشهای زمانه است که تأثیرپذیری آنها را از همهِ شاهکارهای هنری رقم میزند. بدین ترتیب نمیتوان انتظار داشت که همگان قابلیتِ درک زیبائیها و ظرائفِ هنری شاهکاری چون می ناب را داشته یا حتّی از آن تأثیری دریافت کنند. چه بسا دانشگاهیان دانا و فرهیخته یا حتّی آهنگسازان بنام معاصر که از حیثِ خلوص و دردمندی هرگز به مرحله ای نرسیده اند که با اثری از ایندست خلوت کنند و عمق و ژرفای وجودِ خویش را در آن بازیابند.

بر آنان حرجی نیست؛ جهان پر قیل و قال امروز و روح شتابزدهِ زمانه، درنگ و تأمّل را برنمی تابد و شتابزدگی را بر همهِ عرصه های حیات تحمیل نموده است.

امّا نزدیکی روحی به چنین اثری عمیق، نیاز عمیقی به تأمّل دارد.

آهنگِ می ناب با الهام از غزلی خلق شده که سراسر از خلسه ای عارفانه روایت میکند. شارحان حافظ، بخصوص آنان که بزمان تاریخی حافظ نزدیکترند، متفق القولند که حافظ عارفی صَرفاً نظری نبوده بلکه خود این حالات را تجربه نموده است. به عبارتی دیگر این ابیات، تنها جنبهِ روایی ندارند، بلکه خود تجسّم تلاطم و کشمکشی است که شاعر در آن دست و پا میزند.

براستی بر او چه می رفته است؟ چگونه میتوان صِرفاً با شنیدن کلمات این حالات را تجربه کرد؟ اگر از چنین توقع محالی چشم بپویم و زمین واقعیت را فراموش نکنیم، شاید بتواند آهنگِ می ناب را تا حدّی به این جهان پررمز و راز راهگشا باشد؛ هرچند چنین حالاتی را انسان یا تجربه میکند یا نه؛ هر حالتِ بینابینی با حالی که در این غزل وصف شده متفاوت است.

آهنگِ می ناب، آمیزه ای است از تجسّم احوالی که در غزل بیان میشوند. ابتدا گروه های ویولون و ویولون سل، نهر وسیعی را به تصویر میکشند که در سینهِ پهندشتی سبز و خرّم در جریان است. از این جریان وسیع، باریکه رودی زلال که نوای ویلنی سوزان و سوزنده مظهر آن است، جدا میشود. آنگاه عمری از این جدایی در سوز و گداز است و چون نی، از این درد مینالد.

این ویولون تنها در طول آهنگ، دشتهای سرسبز و کوره راههای سخت را پشت سر میگذارد و باز به آغوش موطن خویش، نهر اصلی بازمیگردد. در تمام این مدّت، این انسان رانده شده از بهشت و دور افتاده از معشوق، با ارکستر در مراوده و گفتگو است. تمامی غزل حافظ، شرح این نسبت است. نسبتی که پر از کشمکش، سوز و اشتیاق و درد و شادی اصیل است. رهروی خرقه سوخته، با نقش خیال یار در نظر، می ناب می زند.

audio file بشنوید قسمتی از “می ناب” ساخته روح الله خالقی با آواز بنان

ماجرای پایان ناپذیر حافظ، هر چه که هست، از حکمتی عمیق در حوزهِ انسان شناسی حکایت میکند. از حقیقتی که دروغهای شیرین تمامی عمر ما را برملا کرده و انسان را به وضع او در جهان آگاه میسازد امّا نیاز به تجربهِ این حالات، تنها زمانی در ما تجلّی میابد که همهِ ارزشهای تاکنونی فرو ریزند و بی بنیادی جهان چنان دل انسان را به درد آورد که تنها بهانهِ حیات و آنچه زندگی را قابل زیست می کند عشق به معشوق ازلی باشد.

در این حال است که خرقه می سوزد، یعنی همهِ تعلقاتِ تاکنونی که ما را به نحوی به حیاتِ دنیوی وابسته و متصل می ساختند، محو می شوند. در این پاک باختگی، تنها امید وصل و یادِ خلوتِ اُنس، حیات را قابل تحمّل می سازد. تنها در این خرقه سوختگی، اوج فراغبالی انسان، قابل تصوّر است در عین حال، این رهائی و خرقه سوختگی، عریانی و وارهیدگی از هر فریب و از هر حجاب را که در آهنگ با ویولون تنها ترسیم شده است، بیان میکند.

یک دیدگاه

  • بابک و لی پور
    ارسال شده در بهمن ۱۲, ۱۳۸۹ در ۱۲:۴۴ ق.ظ

    سپاسگزار بابت انتشار نوشته های سلسله وار در مورد خالقی و آثارش. این مجموعه را دنبال می کنم و علی جمادی را بابت به اشتراک گذاشتن خوانده ها و تحلیل هایش گرامی می دارم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (II)

پیش از انتشار این کتاب، استادانی بودند که موسیقی ایرانی را اول با گوشه‌های مدال ردیف درس می‌دادند؛ کسی که مجدانه در این زمینه تا امروز فعال بوده، حسین عمومی نوازنده و مدرس موسیقی دستگاهی است. عمومی در کلاس‌هایش قبل از آموزش کل ردیف، درسی به نام «پیش‌ردیف» را تدریس می‌کند که در زمانی حدود ۲۰ دقیقه، کل گوشه‌های مدال ردیف را پشت هم می‌خواند. (۵)

فراخوان سیزدهمین جشنوارۀ ملی موسیقی جوان منتشر شد

در بخش «موسیقی دستگاهی ایرانی تار، تنبک، دف، سنتور، سه‌تار، عود، قانون، کمانچه، نی؛ در بخش «موسیقی کلاسیک» نوازندگان سازهای ابوا، پیانو، ترومبون، ترومپت، فلوت، کلارینت، کنترباس، گیتار، ویلن، ویلنسل، ویولا، هورن؛ و در بخش «موسیقی نواحی ایران» خوانندگان و نوازندگان سازهای زهی، بادی و کوبه‌ای از مناطق مختلف کشور به رقابت خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (I)

نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (I)

مطمئنا تشکیل چنین ارکستری با این حجم کمی از لحاظ تعداد نوازنده و تعدد سازها، کاریست دشوار و طاقت فرسا و شاید در تفکر عمومی جامعه ما امری نا ممکن؛ چراکه عدم حمایت های مادی و معنوی مسئولین دولتی از چنین تشکلاتی همچنین عدم همکاری و هماهنگی های سایر ارگانهای دولتی بر مشکلات اینگونه فعالیت های فرهنگی، هنری می افزاید.
عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (II)

عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (II)

پس از این بخش، دکتر داریوش طلایی به روی صحنه آمد و به سخنرانی پرداخت. اما از میان گفته های ایشان به عنوان نکات مهم به موارد ذیل می توان اشاره نمود:
موسیقی در دوران هخامنشی

موسیقی در دوران هخامنشی

بر اساس نوشته های هرودوت مورخ یونانی، مغان هخامنشی بدون همراهی ساز با نای سرودهای مذهبی می خواندند و از این نظر، نه مثل سرود خوانان بابلی و آشوری بودند و نه تحت تاثیر اقوام سامی. موسیقی این سرودها صرفآ موسیقی آوازی بود و نه موسیقی سازی.
موسیقی بلوز (I)

موسیقی بلوز (I)

بلوز چیست؟ برخی از موسیقی شناسان برای این سبک موسیقی تعریف ساده ای ارائه میکنند : “توالی آکوردهای I، IV و V در یک قالب ۱۲ تایی که معمولا ریتم ۴/۴ دارد و از گام خاصی به نام Blues Scale استفاده میکند.” باید اضافه کرد که گونه های متفاوتی از این گام وجود دارد و نوع متداول آن معمولآ یک گام پنتاتونیک است که در آن نتهای معروف به Blue notes وجود دارد.
سال‌ها بدون وقفه کار و همکاری با سولیست‌های برجسته‌ی دنیا (III)

سال‌ها بدون وقفه کار و همکاری با سولیست‌های برجسته‌ی دنیا (III)

ایشان آن زمان حدود پنجاه‌و‌هفت، هشت سال داشت و در آخرین برنامه‌ی ما، فکر کنم بیشتر از ۶۰ سال داشت. در فستیوال پراگ در آخرین کنسرتم با ایشان، با من کنسرتو ویلن موتسارت و شومان را اجرا کرد؛ البته کنسرت‌های مشترک زیادی را هم با شرینگ در نورنبرگ، پاریس و… دادم. قرار بود در وین نیز با ارکستر سمفونیک وین کنسرتی بدهیم و دوبل کنسرتوی برامس را بزنیم ولی متأسفانه ایشان فوت کردند! حتی من یک پرتره‌ی بزرگ از ایشان کشیدم و می‌خواستم به ایشان هدیه کنم که متأسفانه عمر ایشان کفاف نداد و این اثر را در منزلم دارم.
هشتادمین سالگرد درویش خان (II)

هشتادمین سالگرد درویش خان (II)

همراهان سفر دوم باقر خان رامشگر – طاهر زاده- اقبال آذر و عبدالله خان دوامی بودند. پس از ظهور مشروطیت و آزادی اجتماعات و بر پایی جشنها و کنسرتها و آشنایی با ارکسترهای خارجی به آهنگها و قطعات ضربی بیشتری احتیاج پیدا شد.
بهترین های جَز در این هفته

بهترین های جَز در این هفته

دومین ترانه به نام Dance Me To The End Of Love از آلبوم Careless Love با صدای مادلین پرو Madeleine Peyroux (نام فامیل او مانند کشور پرو تلفظ میشود) خواننده جوان آمریکایی است، مادلین پرو را بیلی هالیدی سالهای نود نامیده اند.
نقدی بر کتاب موسیقی و آواز در ایران

نقدی بر کتاب موسیقی و آواز در ایران

به تازگی نشر ثالث کتابی با عنوان موسیقی و آواز در ایران نوشته‌ی لوید میلر با ترجمه محسن الهامیان، روانه بازار کرده است. لوید میلر از جمله دانشجویان خارجی بود که در دهه‌ی ۱۳۵۰ شمسی به قصد فراگیری موسیقی ایرانی به ایران آمدند و در دانشگاه تهران یا مرکز حفظ و اشاعه‌ی موسیقی سنتی ایران (وابسته به سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران در آن زمان) مشغول یادگیری موسیقی بودند. اکثر این دانشجویان این فعالیت را به عنوان بخشی از دوره تحصیلی خود در رشته های مرتبط با فرهنگ شرق انجام می‌دادند هر چند که برخی از آنان در نهایت به عنوان شهروند (فرهنگی)، در فرهنگ مورد مطالعه خویش جذب و پذیرفته شدند .
چشمه ای جوشیده از اعماق (II)

چشمه ای جوشیده از اعماق (II)

اما رگه هایی از سریالیسم و موسیقی شوئنبرگ نیز اندک اندک در کارهای او نمایان شد. آنجا که هاینو ایلر(۵) ، استاد پارت در کنسرواتوار، او را با شوئنبرگ و سیستم دوازده تنی او آشنا کرد. در آن سالهای اتحاد جماهیر شوروی، دسترسی به کتابها و سایر منابع موسیقی غرب برای پارت مشکلی جدی بود و او اینگونه با این مسأله کنار می آمد:
روش سوزوکی (قسمت چهلم)

روش سوزوکی (قسمت چهلم)

پرنس توکوگاوا از طرز فکر پدر من خیلی خشنود شده بود. احتمالاً پدرم به او گفته بوده که من بسیار خوشحالم که پسر مرا می خواهید با خود همراه کنید و حتما هم او را در آلمان بگذارید تا با باقیمانده پول هایش تحصیل کند. اما آدمی‌ هرگز نمی‌تواند بفهمد که سرنوشت او را به کجا می‌کشاند، من در آغاز سال از ورود به آکادمی‌ موسیقی اونو ناامید بودم، در پاییز با کشتی بخار لوکس‌ هاکونه مارو (Hakone Maru) به سمت مارسل (Marseille) می‌رفتم و به پیشنهاد پدرم به یک سفر دور دنیا می‌رفتم ولی در واقع راه من مرا بطرف آلمان برای تحصیل می‌برد.