شماره‌ی دوم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی دوم مهرگانی (پاییز و زمستان ۱۳۸۹) منتشر شد.
به تازگی دومین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی منتشر شده است. در این شماره پس از سخن نخست، که یاران مهرگانی در آن به بیان دقیق‌تر علل انتشار رایگان و الکترونیکی این نشریه و معرفی«پژوهش‌نامه‌های آزاد(۱)» (Open Access Journal) پرداخته‌اند، می‌توانید این مقاله‌ها را بخوانید: «در جستجوی ریشه‌های آریستوگزنوسی اندیشه‌ی موسیقایی فارابی» از آورین صداقت‌کیش، «بررسی عود از جنبه‌ی ریخت‌شناسی در رسالات موسیقی قدیم ایران»از نرگس ذاکرجعفری، «ضربی؛ اصطلاحی نه چندان دقیق و روشن» از بابک خضرایی، «تکیه‌ها در شعر فارسی و جایگاه آنها در تلفیق شعر و موسیقی»از روح‌الله شیرمحمد و «موسیقی‌دانان یهودی و موسیقی فارس» نوشته‌ی لارنس د. لُب و ترجمه‌ی ناتالی چوبینه. برای دریافت این دوفصلنامه‌ی پژوهشی رایگان می‌توانید به آدرس www.mehregani.ir مراجعه نمایید.

دکتر اردلان فیزیکدان نقل می کرد از استاد ادبیاتی به نام «موزِس هَدِس» که: «تمدن روش و منش است». این سخن کوتاه سخت یادآور سخن همکار و دوست منتقدمان محمدرضا فیاض است که می‌گفت: «فرهنگ حاصل اهمیت دادن است». این اهمیت دادن را در پی انتشار نخستین شماره‌ی مهرگانی دریافتیم و دیدیم منش و روش دوستان و همکارانمان را. قریب به اتفاق همگنان که از زادن مهرگانی آگاه شدند واکنشی در خور بزرگی شأن خودشان نشان دادند. فصلنامه‌ی ماهور بخشی از سرمقاله‌اش را به معرفی اختصاص داد، هنر موسیقی بی‌هیچ چشمداشتی دست به چاپ «سخن نخست» شماره‌‌ی پیشین زد و فرهنگ و آهنگ نیز تمام-صفحه‌ای را به پوستر شماره‌ی نخست واگذاشت.

به همین منوالآن همکاران نیز که نشریاتی اینترنتی داشتند؛ مانند گفتگوی هارمونیک، موسیقی ایرانیان و گروه یارآوا، چنان کردند که دوستان دیگرمان کرده بودند. این منش و روش و آن اهمیت دادن ما را واداشت تا سخن نخست را با قدردانی از همه‌ی همکارانمان شروع کنیم. برای یاران مهرگانی هیچ چیز بیش از این شادی بخش نبود که کسانی که عمرشان را در این راه گذاشته‌ و کسوتی اندوخته‌اند آن را به منشی و روشی نیکو به دیگران معرفی کنند.

می‌دانیم که در «جامعه‌ی علمی» -چیزی که معتقدیم هنوز دنیای موسیقی ما (و بسیاری دانش‌های دیگرمان هم) از آن بهره‌ی چندانی ندارد- اهمیت دادن فقط با نمایاندن و معرفی تحقق نمی‌یابد، اما فراموش هم نمی‌کنیم که این گام نخست به شمار می‌رود. امید گام‌های بعدی چنان که در سرمقاله‌ی شماره‌ی اول هم اشاره کردیم بخشی جدا نشدنی از جان ماست.

پس از انتشار شماره‌ی نخست پرسشی که بیش از همه درباره‌ی مهرگانی مطرح می‌شد این بود که «چرا مهرگانی به شکل الکترونیک و رایگان ارائه می‌شود؟». گویی دلایلی را که در شماره‌ی پیش برشمرده بودیم کافی نیافته بودند یا بر این اساس که در این فرهنگ هیچ چیز همانطور که می‌نماید نیست، باورش نکرده بودند، بنابراین تصمیم گرفتیم جریانی را معرفی کنیم که برخی از ویژگی‌هایش سرمشق ما در اندیشه‌ی بنیاد مهرگانی بود.

«پژوهش‌نامه‌های آزاد » جریانی است در انتشار اطلاعات علمی که از اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی در جامعه‌ی علمی جهانی شروع به رشد کرد و اصل اولیه‌ی آن بر انتشار آزاد و آسان‌تر دست‌یافته‌های علمی قرار داشت با هدف اینکه دانشوران و احتمالا کاربران عام با راحتی بیشتر و بدون پرداخت هزینه‌های فنی بتوانند نتایج پژوهش را به دست آورند تا شاید از این راه علم با آسانی بیشتری به لایه‌های جامعه نفوذ کند و مردم بیشتری از آن بهره‌مند شوند. به همین دلیل ویژگی آن را چنین در تعریف آورده‌اند: «نداشتن سد مالی و هرگونه مانع دیگر به جز دسترسی به خود اینترنت». این روش که واکنشی است به انحصار شدید و افراطی قوانین حق کپی و دسترسی دشوار به مقالات علمی، در بخشی از مجامع روشنفکری و دانشگاهی طرفدارانی یافته است، که به‌خصوص بعضی از تاثیر گذارترین آنها را می‌توان در جامعه‌ی دانشگاهی انگلیسی-فرانسه زبان کانادا دید. در حوزه‌ی نزدیک به گرایش‌های مهرگانی شاید دو نشریه‌ی «نشانه‌شناسی کاربردی(۲)» و «مطالعات انتقادی درباره‌ی بداهه‌پردازی(۳)» مثال‌های خوبی از یک پژوهش‌نامه‌ی آزاد باشند(۴).

به طور معمول پژوهش‌نامه‌های آزاد از دو طریق هزینه‌های خود را تامین می کنند: یارانه‌های دانشگاهی و پرداخت‌های مولفین و بر همین اساس هم چنین پژوهش‌نامه‌هایی به دو دسته‌ی عمده از دیدگاه نحوه‌ی تامین مالی تقسیم می‌شوند. علاوه بر این پژوهش‌نامه‌های آزاد را می‌توان به دو طریق دیگر هم تقسیم‌بندی کرد: سیاست‌های پذیرش مقالات و سیاست‌های انتشار مقالات. براساس همین دو نوع دسته‌بندی پژوهش‌نامه‌ها از یک طرف به «دسترسی آزاد(۵)» (که در اصطلاح به آن «راه طلایی» می‌گویند) و «بایگانی توسط مولف(۶)» (که در اصطلاح به آن «راه سبز» می‌گویند) و از طرف دیگر به «دسترسی آزاد کامل(۷) »، «دسترسی آزاد مرکب(۸)» و «دسترسی آزاد باتاخیر(۹)» تقسیم‌بندی می‌شوند.

با این وصف مهرگانی را باید نوعی پژوهش‌نامه‌ی آزاد دانست که در راه طلایی و با دسترسی آزاد کامل گام بر می‌دارد، تنها تفاوتش با نمونه‌های متعارف در این است که از دیدگاه تامین هزینه‌ها، هیچ‌یک از دو راه شناخته شده را نمی‌پیماید بلکه هزینه‌های اندک آن فعلا شخصی پرداخت می‌شود. آرمان‌ها و اهداف موجود در شکل‌گیری مفهوم «پژوهش‌نامه‌ی آزاد» با آنچه یاران مهرگانی را بر آن داشت تا آن را پی‌ریزی کنند به قدری نزدیک است که لازم دیدیم برگردان بخش کوتاهی از آنچه را که درباره‌ی «پروژه‌ی دانش عمومی(۱۰)» نوشته شده در اینجا بیاوریم:
«در همین حال که کار پروژه بر بهبود بخشیدن به کیفیت فرآیندهای انتشار پژوهش‌گرانه متمرکز است، در پی گسترش قلمرو آموزش عمومی از طریقاصلاح سهم علوم اجتماعی در معرفت عمومی نیز هست، با این عقیده که چنین همکاری‌ای برای آزادی فعالیت‌های دانشگاهی، بهره‌گیری عمومی از خرد و شکل‌های دموکراسی مبتنی بر خرد جمعی، حیاتی است.»

شاید مهرگانی فعلا در بخش دوم این اهداف (تغییر بهره‌ی علوم اجتماعی) سهمی نداشته باشد، اما بخش نخست و سوم آن از ابتدای کار مورد توجه یاران مهرگانی بوده است.

در همین شماره ‌می‌توانید نقش شکل‌گیری همکاری علمی، برای تسهیل جریان دسترسی به مقالات دانشورانه را ببینید؛ مقاله‌ی «موسیقی‌دانانیهودیوموسیقیفارس» نوشته‌ی «لارنس د. لُب»، مرحمت همکاران ما در فصلنامه‌ی ماهور است.

یاران مهرگانی:
نرگس ذاکرجعفری
آروین صداقت‌کیش
مهشید فراهانی

پی نوشت
۱- Open Access Journals
۲- SemiotiqueAppliquee/ Applied Semiotics
۳- Critical Studies in Improvisation/ Études critiques en improvisation
۴- پژوهش‌نامه‌های آزاد زیادی با موضوع مرتبط با موسیقی وجود دارد که علاقه‌مندان می‌توانند از طریق پایگاه اینترنتی «سیاهه‌ی پژوهش‌نامه‌های آزاد» (Open Access Journal Directory/ DAOJ) آنها را بیابند.
۵- Open Access پژوهش‌نامه‌هایی که در متن نام برده شد از این نوع هستند.
۶- Self-Archiving برای مثال arXiv در حوزه‌ی علوم پایه.
۷- Full Open Access
۸- Hybrid Open Access که در آن فقط برخی از مقالات به شکل آزاد قابل دسترسی هستند.
۹- Delayed Open Access که در آن مقالات پس از گذشت مدتی از انتشار اولیه، به صورت آزاد ارائه می‌شوند.
۱۰- Public Knowledge Project

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (II)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (II)

حجاز آواز حزین و بزمی بود که آن را نصب العرب می‌نامیدند و موسیقی‌دانان حیره شیوه‌های {اجرایی} هنرمندانه‌تر این آواز را می‌دانستند و عود کاسه چوبی را نیز عربها از مردم حیره اقتباس کردند و به جای عود با کاسه پوست دار {که} مزمر نامیده می‌شد و در حجاز معمول بوده بکار می‌بردند و همچنین در حیره چنگ و تنبور رواج داشت.
اصطلاح موسیقی کلاسیک

اصطلاح موسیقی کلاسیک

حتی اگر در موسیقی خیلی حرفه ای نباشیم و دو قطعه کاملا” ناشناس برای ما پخش کنند خیلی سریع میتونیم با یک قضاوت اولیه بگیم که کدامیک از این دوقطعه کلاسیک است و کدام نیست. چرا اینگونه است؟ اصلا” به واقع موسیقی کلاسیک یعنی چه؟ آیا هر قطعه ای که در آن دسته سازهای زهی و برنجی و … به اجرا میپردازند یا یک پیانیست خیلی دقیق و درست به اجرای نت یپردازد کلاسیک هست و بقیه قطعات که نوازنده ها اغلب بدون داشتن نت به اجرای موسیقی میپردازند کلاسیک نیست؟
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (X)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (X)

جنس این ساز از برنز است (این همان کاستانیت اسپانیائی هاست) رقاصان به هنگام رقص یک جفت از این زنگ ها را بر سر انگشتان دست خود می بندند. زنگ در تمام ایالات ایران متداول است.
هارمونیک (II)

هارمونیک (II)

در ادامه مطالبی که در مورد اصوات و مشخصه های آنها بیان شد ،به این قسمت میرسیم که اگر بتوانید موج مرکبی را تجزیه کنید ، در میان امواج آنالیز شده ، موج سینوسی ساده ای را مشاهده خواهید کرد که هم فرکانس با موج مرکب است ودیگر امواج حاصل از آنالیز ، فرکانسهایی متناسب با این موج سینوسی دارند .
بنای کروی استکهلم

بنای کروی استکهلم

یکی از بزرگترین سالنهای جهان سالن کروی استکهولم است که استفاده های بسیار متنوعی دارد که از جمله آنها برگزاری کنسرت های بسیار بزرگ موسیقی است. بنای کروی استکهلم بزرگترین ساختمان کروی جهان است که ساخت آن دو سال و نیم به طول انجامیده است. در زبان سوئدی به گلوبن (globen) یا کروی شهرت دارد. بنایی به شکل یک توپ گلف خیلی بزرگ که ۱۱۰ متر قطر و ۸۵ متر ارتفاع داخلی آن است.
خواهران رهبری

خواهران رهبری

در ادامه مقاله هایی که در مورد علی (الکساندر) رهبری موسیقیدان برجسته ایرانی در گفتگوی هارمونیک نوشته شد، در این مقاله به خواهران رهبری که ایشان هم از موسیقیدانان برجسته ایرانی در اروپا هستند می پردازیم. نوشته زیر در قسمت اول به فرشته رهبری نوازنده فلوت می پردازد که توسط پژمان اکبرزاده نوشته شده و از کتاب «موسیقی دانان ایرانی» (جلد چهارم) که نوشته همین نویسنده و اکنون زیر چاپ است برداشت شده. قسمت دوم به زهره رهبری نوازنده کلارینت و ساکسیفون می پردازد که از سایت انتشارات (Naxos) ناکسوس برگردان پارسی شده. توجه شما را به این مطلب جلب می کنیم:
«عاشق می­‌شویم» رونمایی می شود

«عاشق می­‌شویم» رونمایی می شود

«عاشق می­‌شویم» مجموعه‌ای عاشقانه است متشکل از ۱۱ ترَک، که از این میان ۴ ترَک، ۴ تصنیف این آلبوم را تشکیل می‌دهند. «عاشق»، «معشوق»، «آتش دل» و «عاشق مشو» نام این تصنیف­‌هاست که اشعار آنها به ترتیب از غلامرضا سلیمانی، ضیاءالدین ناظم­‌پور، پژمان بختیاری و رضا ثابتی است. دو تصنیف اول به طور کامل متعلق به پیمان سلطانی است و در ساخت دو تصنیف «آتش دل» و «عاشق مشو» از دو ملودی قدیمی استفاده شده است و بر روی آنها آهنگسازی و تنظیم مجدد صورت گرفته است. ملودی اولیه «آتش دل» متعلق به مرتضی نی‌­داوود است و محمود ذوالفنون هم صاحب ملودی دوم «عاشق مشو» است.
گفتگوی هارمونیک چهارساله شد

گفتگوی هارمونیک چهارساله شد

با حمایتها و همدلی شما، به چهارمین سال فعالیت گفتگوی هارمونیک رسیدیم. در سالی که گذشت تلاش کردیم، خوانندگان سایت را با اطلاعات اولیه موسیقی کلاسیک آشنا کنیم. مقالات سال گذشته بیشتر بر روی اطلاعاتی مربوط به کمپانی های مشهور موسیقی کلاسیک، ارکستر سمفونیک های مشهور و رهبرانشان متمرکز بود.
حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (III)

حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (III)

استادان هنرستان همه از هنرمندان تراز اول بودند و شیوه آموزشی مشخصی داشتند، حسین تهرانی آموزگار تنبک بود و به صورت یک واحد عمومی به همه هنرجویان، تنبک درس میداد تا از همان سنین، هنرجویان را ریتم شناسی آشنا شوند، فرامرز پایور، یکی از بزرگترین هنرمندان تاریخ موسیقی ایران که خود مدتی شاگرد دهلوی بود به آموزش نظام مند سنتور میپرداخت، علی اکبر شهنازی، نوازنده اسطوره ای تار که بسیار مورد عنایت و علاقه دهلوی بود با اینکه از روی نت تدریس نمیکرد به هنرستان آمده بود تا روش تار نوازی قدما را هنرجویان بیاموزند، رحمت الله بدیعی در هنرستان استاد ویولون بود و هم تکنیک ایرانی و هم غربی را با تسلطی مثال زدنی به هنرجویان می آموخت، هوشنگ ظریف، همانجا تار تدریس میکرد و روش نوازندگی موسیقی معروفی و وزیری را به خوبی به هنرجویان آموزش میداد، همین درسهای هوشنگ ظریف بود که سالها بعد تاثیرش در سونوریته و استیل عالی نوازندگان تار ایران شنیده و دیده شد…
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VIII)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VIII)

اکنون موردی که باقی می ماند، سخن در باب موسیقی باستانی و سازهای قدیمی ایران است. روایات فرانسویان در این زمینه کاملا آشکار است، در این روایات، ذکر انواع رقص ها و تفریحات عمومی شده است، ولی بیهوده در پی یافتن نکات روشنگری در باب ساختمان سازها و چگونگی نواختن آنها هستند.