شماره‌ی دوم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی دوم مهرگانی (پاییز و زمستان ۱۳۸۹) منتشر شد.
به تازگی دومین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی منتشر شده است. در این شماره پس از سخن نخست، که یاران مهرگانی در آن به بیان دقیق‌تر علل انتشار رایگان و الکترونیکی این نشریه و معرفی«پژوهش‌نامه‌های آزاد(۱)» (Open Access Journal) پرداخته‌اند، می‌توانید این مقاله‌ها را بخوانید: «در جستجوی ریشه‌های آریستوگزنوسی اندیشه‌ی موسیقایی فارابی» از آورین صداقت‌کیش، «بررسی عود از جنبه‌ی ریخت‌شناسی در رسالات موسیقی قدیم ایران»از نرگس ذاکرجعفری، «ضربی؛ اصطلاحی نه چندان دقیق و روشن» از بابک خضرایی، «تکیه‌ها در شعر فارسی و جایگاه آنها در تلفیق شعر و موسیقی»از روح‌الله شیرمحمد و «موسیقی‌دانان یهودی و موسیقی فارس» نوشته‌ی لارنس د. لُب و ترجمه‌ی ناتالی چوبینه. برای دریافت این دوفصلنامه‌ی پژوهشی رایگان می‌توانید به آدرس www.mehregani.ir مراجعه نمایید.

دکتر اردلان فیزیکدان نقل می کرد از استاد ادبیاتی به نام «موزِس هَدِس» که: «تمدن روش و منش است». این سخن کوتاه سخت یادآور سخن همکار و دوست منتقدمان محمدرضا فیاض است که می‌گفت: «فرهنگ حاصل اهمیت دادن است». این اهمیت دادن را در پی انتشار نخستین شماره‌ی مهرگانی دریافتیم و دیدیم منش و روش دوستان و همکارانمان را. قریب به اتفاق همگنان که از زادن مهرگانی آگاه شدند واکنشی در خور بزرگی شأن خودشان نشان دادند. فصلنامه‌ی ماهور بخشی از سرمقاله‌اش را به معرفی اختصاص داد، هنر موسیقی بی‌هیچ چشمداشتی دست به چاپ «سخن نخست» شماره‌‌ی پیشین زد و فرهنگ و آهنگ نیز تمام-صفحه‌ای را به پوستر شماره‌ی نخست واگذاشت.

به همین منوالآن همکاران نیز که نشریاتی اینترنتی داشتند؛ مانند گفتگوی هارمونیک، موسیقی ایرانیان و گروه یارآوا، چنان کردند که دوستان دیگرمان کرده بودند. این منش و روش و آن اهمیت دادن ما را واداشت تا سخن نخست را با قدردانی از همه‌ی همکارانمان شروع کنیم. برای یاران مهرگانی هیچ چیز بیش از این شادی بخش نبود که کسانی که عمرشان را در این راه گذاشته‌ و کسوتی اندوخته‌اند آن را به منشی و روشی نیکو به دیگران معرفی کنند.

می‌دانیم که در «جامعه‌ی علمی» -چیزی که معتقدیم هنوز دنیای موسیقی ما (و بسیاری دانش‌های دیگرمان هم) از آن بهره‌ی چندانی ندارد- اهمیت دادن فقط با نمایاندن و معرفی تحقق نمی‌یابد، اما فراموش هم نمی‌کنیم که این گام نخست به شمار می‌رود. امید گام‌های بعدی چنان که در سرمقاله‌ی شماره‌ی اول هم اشاره کردیم بخشی جدا نشدنی از جان ماست.

پس از انتشار شماره‌ی نخست پرسشی که بیش از همه درباره‌ی مهرگانی مطرح می‌شد این بود که «چرا مهرگانی به شکل الکترونیک و رایگان ارائه می‌شود؟». گویی دلایلی را که در شماره‌ی پیش برشمرده بودیم کافی نیافته بودند یا بر این اساس که در این فرهنگ هیچ چیز همانطور که می‌نماید نیست، باورش نکرده بودند، بنابراین تصمیم گرفتیم جریانی را معرفی کنیم که برخی از ویژگی‌هایش سرمشق ما در اندیشه‌ی بنیاد مهرگانی بود.

«پژوهش‌نامه‌های آزاد » جریانی است در انتشار اطلاعات علمی که از اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی در جامعه‌ی علمی جهانی شروع به رشد کرد و اصل اولیه‌ی آن بر انتشار آزاد و آسان‌تر دست‌یافته‌های علمی قرار داشت با هدف اینکه دانشوران و احتمالا کاربران عام با راحتی بیشتر و بدون پرداخت هزینه‌های فنی بتوانند نتایج پژوهش را به دست آورند تا شاید از این راه علم با آسانی بیشتری به لایه‌های جامعه نفوذ کند و مردم بیشتری از آن بهره‌مند شوند. به همین دلیل ویژگی آن را چنین در تعریف آورده‌اند: «نداشتن سد مالی و هرگونه مانع دیگر به جز دسترسی به خود اینترنت». این روش که واکنشی است به انحصار شدید و افراطی قوانین حق کپی و دسترسی دشوار به مقالات علمی، در بخشی از مجامع روشنفکری و دانشگاهی طرفدارانی یافته است، که به‌خصوص بعضی از تاثیر گذارترین آنها را می‌توان در جامعه‌ی دانشگاهی انگلیسی-فرانسه زبان کانادا دید. در حوزه‌ی نزدیک به گرایش‌های مهرگانی شاید دو نشریه‌ی «نشانه‌شناسی کاربردی(۲)» و «مطالعات انتقادی درباره‌ی بداهه‌پردازی(۳)» مثال‌های خوبی از یک پژوهش‌نامه‌ی آزاد باشند(۴).

به طور معمول پژوهش‌نامه‌های آزاد از دو طریق هزینه‌های خود را تامین می کنند: یارانه‌های دانشگاهی و پرداخت‌های مولفین و بر همین اساس هم چنین پژوهش‌نامه‌هایی به دو دسته‌ی عمده از دیدگاه نحوه‌ی تامین مالی تقسیم می‌شوند. علاوه بر این پژوهش‌نامه‌های آزاد را می‌توان به دو طریق دیگر هم تقسیم‌بندی کرد: سیاست‌های پذیرش مقالات و سیاست‌های انتشار مقالات. براساس همین دو نوع دسته‌بندی پژوهش‌نامه‌ها از یک طرف به «دسترسی آزاد(۵)» (که در اصطلاح به آن «راه طلایی» می‌گویند) و «بایگانی توسط مولف(۶)» (که در اصطلاح به آن «راه سبز» می‌گویند) و از طرف دیگر به «دسترسی آزاد کامل(۷) »، «دسترسی آزاد مرکب(۸)» و «دسترسی آزاد باتاخیر(۹)» تقسیم‌بندی می‌شوند.

با این وصف مهرگانی را باید نوعی پژوهش‌نامه‌ی آزاد دانست که در راه طلایی و با دسترسی آزاد کامل گام بر می‌دارد، تنها تفاوتش با نمونه‌های متعارف در این است که از دیدگاه تامین هزینه‌ها، هیچ‌یک از دو راه شناخته شده را نمی‌پیماید بلکه هزینه‌های اندک آن فعلا شخصی پرداخت می‌شود. آرمان‌ها و اهداف موجود در شکل‌گیری مفهوم «پژوهش‌نامه‌ی آزاد» با آنچه یاران مهرگانی را بر آن داشت تا آن را پی‌ریزی کنند به قدری نزدیک است که لازم دیدیم برگردان بخش کوتاهی از آنچه را که درباره‌ی «پروژه‌ی دانش عمومی(۱۰)» نوشته شده در اینجا بیاوریم:
«در همین حال که کار پروژه بر بهبود بخشیدن به کیفیت فرآیندهای انتشار پژوهش‌گرانه متمرکز است، در پی گسترش قلمرو آموزش عمومی از طریقاصلاح سهم علوم اجتماعی در معرفت عمومی نیز هست، با این عقیده که چنین همکاری‌ای برای آزادی فعالیت‌های دانشگاهی، بهره‌گیری عمومی از خرد و شکل‌های دموکراسی مبتنی بر خرد جمعی، حیاتی است.»

شاید مهرگانی فعلا در بخش دوم این اهداف (تغییر بهره‌ی علوم اجتماعی) سهمی نداشته باشد، اما بخش نخست و سوم آن از ابتدای کار مورد توجه یاران مهرگانی بوده است.

در همین شماره ‌می‌توانید نقش شکل‌گیری همکاری علمی، برای تسهیل جریان دسترسی به مقالات دانشورانه را ببینید؛ مقاله‌ی «موسیقی‌دانانیهودیوموسیقیفارس» نوشته‌ی «لارنس د. لُب»، مرحمت همکاران ما در فصلنامه‌ی ماهور است.

یاران مهرگانی:
نرگس ذاکرجعفری
آروین صداقت‌کیش
مهشید فراهانی

پی نوشت
۱- Open Access Journals
۲- SemiotiqueAppliquee/ Applied Semiotics
۳- Critical Studies in Improvisation/ Études critiques en improvisation
۴- پژوهش‌نامه‌های آزاد زیادی با موضوع مرتبط با موسیقی وجود دارد که علاقه‌مندان می‌توانند از طریق پایگاه اینترنتی «سیاهه‌ی پژوهش‌نامه‌های آزاد» (Open Access Journal Directory/ DAOJ) آنها را بیابند.
۵- Open Access پژوهش‌نامه‌هایی که در متن نام برده شد از این نوع هستند.
۶- Self-Archiving برای مثال arXiv در حوزه‌ی علوم پایه.
۷- Full Open Access
۸- Hybrid Open Access که در آن فقط برخی از مقالات به شکل آزاد قابل دسترسی هستند.
۹- Delayed Open Access که در آن مقالات پس از گذشت مدتی از انتشار اولیه، به صورت آزاد ارائه می‌شوند.
۱۰- Public Knowledge Project

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (VI)

برخی از نویسندگان از دگره ای استفاده می کنند که در آن اعداد مختلفی، بسته به برخی از ویژگی های ساز یا رویداد، ممکن است در فواصل زمانی ظاهر شوند: حجم صدای آن، نوع زخمه زنی، یا دیرش آن. برای مثال، برآون دامنه ی رویداد های نت را به وسیله ی دیرش زمانی سنجش می کند (Brown 1993)، که ممکن است هنگام تلاش برای کشف خودکار وزن مفید باشد. در این طرح، ریتم ایو عبارتست از:

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

از روزهای گذشته…

فقط تصور کن! (II)

فقط تصور کن! (II)

و اما پل مک کارتنی، دو سال از جان لنون کوچک‌تر بود و مثل او در لیورپول به دنیا آمده بود. او هم مثل جان در کودکی مادر خود را بر اثر ابتلا به سرطان از دست داده بود و تا حدودی با روحیات لنون همخوانی داشت.در سال ۱۹۵۷ لنون گروه QUARRYMEN راتشکیل داد و در همان سال دوست و همکلاسی مک کارتنی یعنی جورج هریسون به آنها پیوست در حالی که تنها ۱۴ سال داشت! در سال ۱۹۶۰ ابتدا ترومپت نواخت و پس از آن به سمت گیتار و پیانو گرایش پیدا کرد.
هربرت فون کارایان

هربرت فون کارایان

زمان گذرا است و انسانهای زیادی پا به عرصه ی وجود میگذارند. بعضی از آنها با بقیه تفاوت دارند. تفاوت آنها در این نیست که فوق العاده باهوش و یا خیلی با استعداد تر از دیگران هستند بلکه در این است که استعداد و علاقه ی خود را یافته و سالها در جهت پرورش این استعداد زمان میگذارند. در واقع گاهی اهمیت این نوابغ آن قدر زیاد است که زمان را به قبل و بعد از خود تقسیم میکنند.
دیوید گیلمور طرفدارانش را به هیجان آورد

دیوید گیلمور طرفدارانش را به هیجان آورد

دیوید گیلمور به همراه و گروهش روز چهارشنبه هفته گذشته در سالن تئاتر کداک واقع در هالیوود، با اجرای قطعاتی از The Dark Side of the Moon و ادغام بخش هایی از Time ، Breathe و Money به اجرای کنسرت پرداختند.
عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (III)

عرض اندام دوباره حفظ و اشاعه ای ها (III)

نکته ای که برای شنونده سخنان حسین علیزاده پرسش برانگیز بود، این بود که طرح موارد فوق چه ارتباطی با این مراسم داشت و آیا علیزاده تاکنون تریبونی برای بیان منویات خود نداشته؟ نکته دیگر این که چرا لحن و شیوه پرداخت کلامی شخص حسین علیزاده آن هم در چنین مراسمی، عامیانه بود و نه تناسبی با خود ایشان و نه داریوش طلایی و نه حاضرین سالن داشت؟
موسیقی و کلام

موسیقی و کلام

در طول تاریخ، آواز خواندن از معمولترین روشهای اجرای موسیقی توسط انسان بوده است. در یونان باستان بخصوص در مراسم مذهبی آواز بصورت جمعی اجرا می شد و جالب است که بدانید حتی در آن ایام نیز مردم شیفته خواننده های محبوب می شدند و از آنها الگوهای رفتاری و ظاهری می گرفتند.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (II)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (II)

حجاز آواز حزین و بزمی بود که آن را نصب العرب می‌نامیدند و موسیقی‌دانان حیره شیوه‌های {اجرایی} هنرمندانه‌تر این آواز را می‌دانستند و عود کاسه چوبی را نیز عربها از مردم حیره اقتباس کردند و به جای عود با کاسه پوست دار {که} مزمر نامیده می‌شد و در حجاز معمول بوده بکار می‌بردند و همچنین در حیره چنگ و تنبور رواج داشت.
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (IV)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (IV)

این جمله با اینکه در نگاه اول حالت آوازی داشته و در ظاهر با وزن آزاد نواخته می شود ولی با کمی تامل متوجه می شویم که این جملۀ با حالت آوازی، کاملا در قالب وزن اصلی مقدمۀ تصنیف بوده و در حین اجرای آن پایۀ اصلی هم توسط بخش دیگری از گروه اجرا می شود. این جمله یکی از بدیع ترین و خلاقانه ترین نغمات زمان خود محسوب می شد و هنوز هم کمتر شاهد چنین پرداخت هایی پیچیده در آثار موسیقی ایرانی هستیم. دشواری اجرای چنین جملاتی زمانی بیشتر نمایان می شود که ناگزیر باشیم آن را در قالب وزن اصلی قطعه و با همراهی پایۀ اصلی اجرا کنیم. حال به جملۀ مورد نظر و وزن اجرایی آن توجه کنید.
Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

اگر در تاریخ سازدهنی بلوز (Blues Harp) دو نوازنده مطلقا غیر قابل تقلید وجود داشته باشند قطعا یکی از آنها Sonny Boy Williamson II است (و دیگری هم Sonny Terry ). سانی بوی ویلیامسونII، بی شک یکی از تاثیر گذارترین و بزرگترین نوازندگان Diatonic Harmonica (ساز دهنی دیاتونیک) در تاریخ موسیقی بلوز واز قله های دست نیافتنی آن است. بی اغراق می توان او را از واپسین اسطوره های بلوز و حتی فراتر از هویت اسطوره ای، از نمادهای بلوز دانست.
حرکت بخش ها در هارمونی چند بخشی

حرکت بخش ها در هارمونی چند بخشی

در ادامه بحث قبلی راجع به به فاصله میان بخش های چهار صدایی در این مطلب به تشریح گونه های مختلف حرکت بخش ها می پردازیم، دقت کنید که هدف از بررسی این حرکت ها ارائه باید ها و نباید ها برای تدوین بخش های چهارصدایی هنگام تعویض هارمونی یا وصل آکوردها می باشد، ابتدا حرکت های غیر مستقیم.
گیتار با کوک خودکار

گیتار با کوک خودکار

موسیقیدان های سراسر جهان با در دست داشتن نوع جدیدی از تکنولوژی، با رها شدن از کار شاق کوک کردن ساز، به آزادی هنری بیشتری دست میابند. این فناوری روباتیک که توسط کمپانی آلمانی ترونیکال Tronical Gmbh و با شراکت کمپانی گیتار گیبسون Gibson به وجود آمده و توسعه یافته است، موجب شده است که جدیدترین مدل گیتار لس پاول Les Paul گیبسون، تنها در حدود ثانیه، خود را کوک کند.