بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت چهاردهم)

روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
مدت زمان آهنگِ می ناب مجموعاً ۱۶ دقیقه و ۵۲ ثانیه است و ضمن آهنگ هفت بیت از مجموعه هشت بیتِ غزل حافظ خوانده می شود. در حالی که ترتیبِ سه بیت آخر، با همهِ نسخه های رایج مطابقت دارد، چهار بیتِ نخست به ترتیبی است که در هیچ یک از نسخ قدیم و جدید یافت نمی شود واضح است که آهنگساز ابیات را به تناسبِ آهنگ برگزیده است.

امّا اینکه خالقی از کدام نسخهِ حافظ ابیات را استخراج نموده و چرا این نسخه را برگزیده، نیاز به قدری تأمّل دارد.

مقایسه ای اجمالی بین ۲۵ نسخه ای که امروزه مبنای کار محققان می باشد، نشان میدهد که خالقی رایج ترین نسخهِ آنزمان را که به تصحیح دکتر قاسم غنی و علامه محمد قزوینی بوده است، مبنا قرار نداده و حتی از اساس قرار دادن دیوان معروف حافظ، با حواشی و اصلاح پژمان بختیاری نیز که خود ناظر بر انتخاب اشعار برنامهِ گلها بوده طفره رفته است.

چنین به نظر می رسد که چاپِ نخستِ دیوان حافظ که بوسیلهِ دکتر خانلری تصحیح و در سال ۱۳۳۷ منتشر شده، مبنای کار قرار گرفته است زیرا در سایر نسخه ها مصرع اول از بیتِ ششم یا به این صورت آمده است: ساقی به قول این غزلم کاسه می گرفت، یا به این صورت: ساقی به صوتِ این غزلم کاسه می گرفت.

این بیتِ ششم غزل هفتمین بیتی است که در آهنگِ می ناب خوانده می شود؛ همچنین در همهِ چاپهای دیگر، دومین مصرع از بیتِ پنجم اینگونه آغاز میشود: بازش ز طرّهِ تو… در حالی که در می ناب چنین خوانده می شود: بازش به طرّهِ تو. البته خود حافظَ خانلری براساس نسخه ای بسیار قدیمی تنظیم یافته که نزد مصححان حافظ به نسخهِ (گور کهپور) شهرت دارد و در دیوان حافظ به تصحیح دکتر جلالی نائینی و دکتر نورانی وصال، به تفصیل از آن سخن رفته است.

این نسخه در اصل به علی اصغر حکمت، زمانی که سفیر ایران در هند بوده تقدیم شده و از قضا تنها نسخهِ دیوان حافظ است که بیتِ آخر غزل می ناب در آن ضبط نشده است! با توجه به دوستی قدیم حکمت و خالقی و نیز رفاقتِ دیرینهِ آهنگساز با دکتر خانلری، شاید این نسخه اساس کار خالقی قرار گرفته و به این علت بیت آخر غزل در آهنگِ می ناب بکار نرفته است.

غزلیاتِ حافظ از دیرباز زمینه ای برای بسیاری از آهنگسازان بوده، اما خلق اثری چون می ناب، تنها بکارگیری چند گوشه مناسب و تکرار آهنگین بحری که غزل در آن سروده شده است، نیست. آثاری چنین ساده از خود خالقی نیز در دست است که جام جهان بین نمونه ای از آنهاست ولی می ناب از مقوله ای دیگر است. این آهنگ هم از حیثِ بافت و هم به لحاظ جنبهِ نهانی و غیر قابل بیان که در پشتِ هر اثر هنری پنهان است، به این غزل حافظ بسیار نزدیک است.

شنونده، از هر سطح و از هر خیل که باشد، بدون آنکه الزاماً به علل این امر آگاه باشد، ناگهان همان رمز و راز عجیبی را که در غزل احساس میکند، در آهنگ نیز باز می یابد و این از عجایب است. آهنگساز در لحظاتِ تنهایی و خلوتِ خویش و بهنگام خلق اثر، چقدر باید در خلوص نیت و وارستگی از تعلقات دنیا به حافظ نزدیک شده باشد که با او جام زند و زبان آهنگینش به شعر حافظ اینقدر نزدیک گردد که شنوندهِ عادّی ایندو را در هم تنیده و از خمیر مایه ای واحد احساس کند، بنحوی که نواها و ابیات در یکدیگر جاری میشوند و با همیاری و همدلی در وصفِ از نسیم ملایمتر آن حال لاهوتی، می کوشند.

اینکار از هر کسی ساخته نیست و تبحّر در آفرینش نغمات و تسلط بر ظرائفِ شعری نیز لازم، امّا به هیچ وجه کافی نیست. اصولاً آنچه اینجا رخ داده، تنها بهره گیری از علم حصولی نیست، بلکه بیشتر شناختِ دستیابی به علم حضوری است. علم اکتسابی تسلط بر موسیقی و شعر، بالقوّه در توان هر انسانی هست؛ امّا آیا هر ادیب و آهنگساز قهاری قادر به قربت به ساحتِ قدسی حافظ است؟ علم حضوری تنها با تلاش قابل دستیابی نیست: کشش چو نبود از آنسو چه سود کوشیدن.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (II)

این تجربه‌ای است که به ندرت می‌شود به آن رسید، و به‌نظر من همین گروه کر شهر تهران چه اعضای دائمی و چه اعضایی که به آن اضافه شده‌اند، این تجربه را همراه خودشان در زمان‌های طولانی خواهند داشت و همین باعث خواهد شد که مطمئناً بیشتر علاقه‌مند بشوند و فعال‌تر بشوند و در کارشان ثابت‌قدم‌تر شوند.

مقدمه ای بر نحوۀ ترسیم و برش خطوط کانال سه زه صفحات ویولن

کانال سه زه جایگاه استقرار سه زه بر روی باند محیطی صفحه می باشد و دور تا دور محیط صفحه را در بر می گیرد. این کانال نه تنها نقش اساسی در زیبایی سه زه ها دارد بلکه عملکرد مکانیکی بسیار مهمی را نیز ایفا می نماید. اجرای دقیق کانال سه زه مستلزم داشتن مهارت بوده و همچنین صفحه ای که دارای لبه های کاملا صاف و باند محیطی مسطح باشد، تا بتوان با ترسیم خطوط راهنما مراحل اجرا و برش کانال سه زه را کاملاً تحت کنترل قرار داد.

از روزهای گذشته…

پروفسور کلوس نویمن در شیراز کارگاه اتنوموزیکولوژی برگزار می کند

پروفسور کلوس نویمن در شیراز کارگاه اتنوموزیکولوژی برگزار می کند

آموزشگاه موسیقی نگین فارس با همکاری انجمن موسیقی ایران در روز شنبه ۱۶دی ماه سال جاری در شیراز از ساعت ۱۶ در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس کارگاه اتنوموزیکولوژی. ورود به این نشست برای علاقمندان آزاد است. میهمان این نشست پروفسور کلوس نویمن رئیس دپارتمان موسیقی شناسی قومی هاله آلمان است.
نگاهی به آلبوم بوم، ساخته حمیدرضا دیبازر (II)

نگاهی به آلبوم بوم، ساخته حمیدرضا دیبازر (II)

در ابتدا تمی توسط سه تار ارائه میشود، سپس این تم به عود و پس از آن به کمانچه سپرده میشود”بهره گیری از تکنیک ایمیتاسیون (تقلید)”.
ساز دهنی (I)

ساز دهنی (I)

سازدهنی‌ها، همه جا هستـنـد؛ در فیلم‌هایی از جنــگ جهانـی دوم ۱ در فیلم‌هایی از جنگ‌های داخلی آمریکا ۲ در فیلم‌هایی راجع به افسردگی و ماتم ۳ و به همین ترتیـب شمـا می ‌توانیـد سازدهنی‌ هـا را درکـارخانـه ‌هـای ماشین ‌سازی، در دسته گانگسترها و در جیب گاوچران‌ های آوازخوان، پیدا کنید.
موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

در ژرف اندیشی هنری انسان به مشاهده گری بی تعلق بدل می شود. اما مقصود این نیست که ژرف اندیشی هنری چیزی دل انگیز نیست. برای مثال، اگر من به یک شیء همچون شیئی هوس خیز یا هوس انگیز بنگرم، دیدگاه من، دیدگاه ژرف اندیشی هنری نیست؛ در این صورت من نگرنده ای دلبسته ام و در واقع بنده یا ابزار خواستم. اما من می توانم به شیء زیبا ، نه همچون چیزی هوس خیز یا هوس انگیز، که تنها و تنها به ارزش هنریش بنگرم.
موسیقی برنامه ای – سوئیت

موسیقی برنامه ای – سوئیت

در ادامه بحث راجع به موسیقی رمانتیک جا دارد که به موسیقی برنامه ای و سوئیت هم اشاره ای داشته باشیم. در دوران رمانتیک اتفاق جالبی رخ داد و آن مشارکت هنرهایی چون موسیقی، نقاشی و ادبیات برای خلق آثاری هنری مشترک بود. نتیجه چیزی جز موسیقی ای نبود که به اجرای یک نمایش یا بیان یک داستان مشغول باشد. اغلب هنرمندان دوران رمانتیک به نوعی نگرش یگانگی و وحدت هنرها رسیده بودند، از شواهد این ادعا می توان به سرودن شعر توسط موسیقیدانان و سرودن شعر موسیقایی توسط شاعران اشاره کرد.
موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (IX)

موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (IX)

اعضای انجمن اخوت هر سال رهبران خود را انتخاب می کردند، یکی از آنها تاج گذاری می کرد، و به همین مناسبت، گروه های سازهای کوبه ای در خیابان رژه می رفتند. میراث بارگاه این سیاه پوستان هنوز در جشنواره های معاصر به احترام نیایش برای بانوی ما مشهود است، مثلاً در کامپانا، نمادهای سلطنتی، در قالب تاج ها، عصاهای سلطنتی و شنل ها، هنوز هم بخش مهمی از سنت کُنگادُس است. این نمادها تداوم داشته اند زیرا به کسانی که آنها را می پوشند، منزلت داده و گروه آنها را موقر نشان می-دهد. علاوه بر این تغییر جایگاه افراد در آئین ها توجهات را به سلسله مراتب اجتماعی جلب می کند.
دهمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتمان ضرب اصول»

دهمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتمان ضرب اصول»

دهمین جلسه از سلسله نشست‌های «گفتمان ضرب اصول» با موضوع «نقد و بررسی فعالیت‌های موسیقی فرهنگسرای ارسباران» روز سه شنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۶ از ساعت ۱۸ در فرهنگسرای ارسباران برگزار خواهد شد. در این نشست که با حضور شهرام صارمی (نوازنده کمانچه و مدیر فعالیت‌های موسیقی فرهنگسرای ارسباران)، آرش نصیری (مجری و طراح مسابقه هزار صدا)، علی شیرازی (مجری و طراح برنامه آئین آواز) برگزار خواهد شد فعالیت های ۱۶ ساله فرهنگسرای ارسباران (۱۳۹۶-۱۳۸۰) نقد و بررسی خواهد شد. رضا مهدوی (نوازنده سنتور و موسیقیدان) به عنوان کارشناس و مجری این نشست حضور خواهد داشت.
«رویای شیرین»

«رویای شیرین»

با سازی که دارید با تمپویی حدود ۱۲۰ همین دوتا میزانی را که در این نوشته آمده است را تکرار کنید. جالب است نه؟ نتیجه زیبایی بدست می آید.
گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه نهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

پس از آشنایی با برخی مسایل و تکنیک‌های عمومی که نقدگران با آن دست به گریبانند پای آگاهی میان‌رشته‌ای و مرزبندی شیوه‌های نقد به میان می‌آید. نقدگری موسیقی، اغلب کاری ذوقی، گونه‌ای ادبی و خلاصه بی‌نقشه‌ و مرزبندی مشخص سبکی (جز آنچه به ویژگی‌های فرد و مقلدان احتمالی ربط دارد) شمرده می‌شود. این توصیف‌ها ممکن است در مورد خیلی از نقدها درست باشد اما نمی‌توان چشم پوشید از اینکه نقد موسیقی هم گونه‌هایی دارد و اگر چه در جهان واقعی نقدها ممکن است دقیقاً درون این مرزها نگنجند، مشخصات کلی‌شان را می‌توان آموخت و به‌کار گرفت.
به بهانه درگذشت یک ترانه سرای لاتین

به بهانه درگذشت یک ترانه سرای لاتین

ترانه زیبا و خاطره انگیز (Besame Mucho) تا به حال توسط صدها خواننده و به حدود ۲۰ زبان مختلف اجرا شده است. اما در هیچ یک از این اجراها سعی نشده است که این ترانه جایگاه اصلی خود را به عنوان یک ترانه عاشقانه لاتین از دست بدهد و این ترانه همواره همانطور که ترانه سرای آن خانم کونسوئلو ولازکوئز (Consuelo Velazquez) آنرا به وجود آورده بود باقی ماند.