تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (II)

همانطور که در قسمت پیش توضیح دادم نقش مد در موسیقی ایران بسیار مهم است و من میکوشم تئوری بر مبنای مدهای ایران بیافرینم. میتوان تصور کرد که موسیقی هر ملتی میتواند به صورت پولیفونی ارائه داده شود ولی اگر قرار باشد از هارمونی غرب همانطور که گفتم برای این منظور استفاده شود، بهتر که از ابتدا گامی در این راه بر نداریم.

زیرا بطور کلی ملودی های موسیقی یا تونال هستند که در این صورت قوانین هارمونی تونال جهت چند صدائی کردن آنها به شیوه موسیقی غربی صدق میکند و تاکنون ما شاهد انواع آن در غرب بوده ایم یا اینکه ملودی ها به خودی خود مدال هستند که در اینصورت قوانین هارمونی تونال غرب علاوه بر اینکه هرگز نمیتواند برای آنها هماهنگی ایجاد کند، به اصالت آنها هم سخت لطمه وارد میکند. قبل از ورود در این بحث جهت روشن شدن موضوع، لازم است توضیحاتی راجع به اختلاف تن و مد بدهیم.

اولا منظور از کلمه “مد” همانطور که اشاره کرده بودم، همان لغت شکل یا طرز نیست که اغلب در هارمونی به صورت مد مینور و مد ماژور از آن استفاده کرده اند بلکه این موضوع اصطلاحی است که سابقه بس طولانی دارد و به زمانهای قبل از تاریخ یعنی تمدن یونان و “ایران باستان” بستگی پیدا میکند.

بطور کلی مدها اشل هایی هستند که قابل انتقال از سطحی به سطح دیگر یک گام دوازده نیم پرده ای میباشند. به این معنی که مثلا ما اگر قطعاتی را که در مایه شور است از نوت لا اجرا کنیم و سپس همان را از نوت “ر” یا “می” و غیره اجرا کنیم، میگویند هر سه شور بود. در صورتی که اگر قطعه ای در تن دو ماژور است در لا ماژور و… اجرا کنیم دیگر موضوع دو ماژور منتفی شده و میگویند قطعه ای در سل ماژور اجرا شد.

بنابراین تن ها در سطوح مختلف یک گام نام خود را نیز تغییر میدهند و نام سطح جدید را میگیرند در حالی که مدها از هر جای سطوح مختلف یک گام نواخته شوند نام آن سطح را به خود نمیگیرند و بنام مد اصلی خوانده خواهند شد.

بنابراین همانطور که تن ها که مبانی هارمونی موسیقی علمی غرب هستند، هرگز نمیتوانند گویای ملودی هایی در مدهای موسیقی ایران باشند، هارمونی مبتنی بر آنها نیز هرگز نمیتواند زینت بخش آوازها و ملودی های موسیقی ایرانی باشد و با اینگونه ملودی ها آرمونی ایجاد کند. با توجه به توضیحات فوق و قبول اینکه دستگاه های موسیقی ایران تونال نیستند بلکه مدال هستند، این سوال مطرح میشود که چه باید کرد…؟

در اینجا نظریه ای بدون هیچ پافشاری در منطقی یا غیر منطقی بودن آن ارائه میدهم البته تمام این تجربیات از آنالیز آثار پدرم (مرتضی حنانه) منشعب میشود. آثاری که با استفاده از ملودیها و تم های ایرانی با قوانین آرمونی غرب در آمیخته اند و سپس آرمونی متضادی بنام آرمونی زوج شکل گرفت که در نوع خود بینظیر بود.

من با استفاده از آن و تز خودم “نگرش نوین” در صدد احیای این سیستم و ملودی سازی جدید روی مدهای موسیقی ایران و جهان هستم و این تنها کاری است که برای شناخت ویژگیهایی که در موسیقی ما وجود دارد (و این خصوصیات در موسیقی سایر ملل نیست) شناسایی کنیم تا به اصالت موسیقی خودمان کمی نزدیک تر شویم و بتوانیم اثری بیافرینیم که آن هم از ویژگیهای موسیقی داشته باشد و بتوان به آن عنوان اثر ایرانی را اطلاق کرد.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۲۷, ۱۳۹۰ در ۱۲:۳۹ ق.ظ

    doorod be shoma va sepas az in zahmati ke mikeshiid va in matalebe arzeshmando eraeh mkidid….ve baes mishiid ke digaran ham az tajrobiyate shoma va pedare bozorgvaretoon bahre bebarand….baratoon arezoy shadihay rooz afzoon daram…

  • hannaneh
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۰ در ۱۲:۳۹ ب.ظ

    http://www.roozdar.0fees.net/7-1388.ph

    خودتان قضاوت کنید….نام مقاله پلنگ سرگردان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

مصائب اجرای دوباره (II)

مصائب اجرای دوباره (II)

متاسفانه هنوز هم تنها اجرای در دسترس عموم همان اجرای استودیویی قدیمی است. هر چند در سال‌های گذشته ارکستر استراسبورگ به رهبری «ایرج صهبایی» و تکنوازی «شهاب فیاض» (در فرانسه)، ارکستر زهی پارسیان با تکنوازی «پاشا هنجنی»، کوارتتی از پروژه‌ی «راه ابریشم»(؟) با تکنوازی «سیامک جهانگیری»، ارکستری لهستانی با تکنوازی «رسولی» و اخیرا هم بخش زهی ارکستر ناسیونال اوکراین به رهبری «ولادیمیر سیرنکو» و تکنوازی پاشا هنجنی؛ این اثر مجددا اجرا کرده‌اند اما حاصل کار آن‌ها تاکنون منتشر نشده است.
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (IX)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (IX)

جمله‌ی بعدی که بعد از فرود به درآمد ماهور شنیده می‌شود، پاساژهای ساده‌ای است که از روی همان نغمه‌ای که سه‌تار می‌نوازد شروع می‌شود و به جهت تنوع بخشیدن به بخش سه‌تار، موفق عمل می‌کند، هر چند می‌توانست مثل قسمت پیشین، حداقل سه بخشی نوشته شود.
جشن(II)

جشن(II)

رابطه‌ی میان بخش‌های مرتبط با موسیقی ایرانی در متن بسیار سخت، اما به خوبی صورت گرفته است به طوریکه شنونده از حضور آنها احساس ناپیوستگی نمی‌کند. مشایخی برای برقراری این ارتباط، به هنگام حضور پاره‌های ایرانی اثر با تمهیداتی از پیش فضای اثر را برای حضور آنها آماده می‌کند، برای مثال از قبل یک یا دو صدا را از میان ارکان اصلی فواصلی که بعد ظاهر خواهند شد به عنوان قسمتی از بافت قبلی می‌آورد و پس از تمام شدن نیز تا مدت کوتاهی آنها را ادامه‌ می‌دهد. این تمهیدات باعث می‌شود حضور موسیقی ایرانی در این میان زیاد دور از ذهن نباشد.
درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

نوشته ای را که ملاحظه می کنید تلاشی است در جهت شناخت و آگاهی بیشتر، آنچه پیش روست حرکتی دیگر در مسیریست که بتوانیم امکان دانستن بیشتر را فراهم کنیم تا که شاید بستر حاصل خیز وجودمان را برای تولدی دیگر محیا سازیم، آری، به دور از هر گونه تعیین تکلیف برای اشخاص و افرادی که در نوع خود دستی بر آتش دارند و آنها نیز در مسیر توسعه با هر بضاعتی کوشش می کنند.
از اثر تا عمل موسیقایی (II)

از اثر تا عمل موسیقایی (II)

نویسنده در فصل سوم، «اجرا؛ بداهه حفظ اثر» گام بعدی را برمی‌دارد؛ اگر اثر متمایز از نت‌نوشت/اجرایش و مصون از تاثیر آنها نیست، چه چیزی فاصله‌پیش‌پنداشته‌ میان آنها را باید پر کند؟ برای پاسخ، علاقه‌مندی و پیشینه فیلسوف به‌عنوان پیانیست جزء و بینشی که از آن کسب کرده، سکوی پرش می‌شود و «بداهه» -که در فصل‌های قبل به آن پرداخته بود- را در مقام پرکننده شکاف هستی‌شناختی یادشده می‌نشاند. همین فصل و بخش‌هایی از فصل اول اولین بزنگاه خوانش دور از مقصود کتاب و چشم اسفندیار آن است. زیرا کتاب به‌ویژه از لحاظ موسیقی‌شناختی در مقایسه با مطالعات پیشرو در این زمینه (چه در مبداء چه اینجا) چیزی ندارد که بر بینش ما بیفزاید و خواندن احتمالی آن از این زاویه مصداق بارز مصادره به مطلوب است.
زوج هنری بارنبویم – دوپره  : ژاکلین دوپره (I)

زوج هنری بارنبویم – دوپره : ژاکلین دوپره (I)

ژاکلین ماری دوپره Jacqueline Mary du Pré از برجسته ترین نوازندگان ویولن سل جهان، در ژانویه ۱۹۴۵ در آکسفورد انگلستان متولد شد. در سن چهار سالگی برای اولین بار نوای ویولن سل را از رادیو شنید و از آن پس، صدای این ساز تا آخر عمر همراه همیشگی او بود. فراگیری ویولن سل را نزد مادرش آیریس دوپره Iris du Pré که خود نوازنده پیانو بود، آغاز نمود.
تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (IV)

تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (IV)

بعضی از محققان اعتقاد دارند که خلاقیت توسط موسیقی تقویت می‌شود، ولی سبک‌های مختلف موسیقی بر روی افراد اثرات متفاوت می‌گذارند. دلیلش این است که موسیقی وابستگی زیادی به وضعیت روحی و روانی افراد دارد و خلاقیت در طول زمان پیشرفت می‌کند. به هر حال در مطالعاتی که انجام شده، مشخص گردیده که آموزش موسیقی به مدت یک سال خلاقیت را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. یکی از این مطالعات به این صورت انجام گرفته که دانش آموزان یک کلاس به مدت یک سال روزی سی دقیقه آموزش موسیقی گرفتند در حالی که دانش آموزان کلاس دیگر در همان زمینه، آموزش موسیقی نگرفتند.
اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

اجرای افرو تنورز و صهبای کهن در خانه هنرمندان

سفارت آفریقای جنوبی در تهران به مناسبت روز میراث (۲۳ سپتامبر) و جشن بیست سالگی آزادی و دموکراسی این کشور برنامه فرهنگی دو روزه ای را ترتیب داده است. این برنامه در روزهای چهارشنبه و پنج شنبه، دوم و سوم مهرماه در خانه هنرمندان برگزار می گردد و ورود برای عموم آزاد و رایگان است.
موسیقی به مثابه ابزار ژست! (II)

موسیقی به مثابه ابزار ژست! (II)

در بسیاری از موارد نیز اگر احتمالا اجراها و آثار برخی از این گروه ها دارای ارزشی هنری است، این ارزش هنری نه به خودِ موسیقی که به سایر عوامل شکل دهنده ی اجرا بازمی گردد(۱)؛ ارزش موسیقایی بسیاری از این آثار نیز تنها در برخی فضاسازی های خاص آنان خلاصه می گردد، برخلاف گونه هایی از موسیقی که با نام موسیقی هنری می شناسیمشان.
طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

در موسیقی سیستمی وجود دارد که میتوان بر آن اساس جنسهای مختلف صدا (زنان و مردان) را در موسیقی کلاسیک و خوانندگی در اپرا طبقه بندی نمود و همچنین بر آن اساس شیوه های خواندن در سالنهای اپرا و تالارهای اجرا، رنگ و حجم صدا (آنهم بدون استفاده از ابزار مصنوعی و تقویت کننده) را طبقه بندی کرد.