تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (II)

همانطور که در قسمت پیش توضیح دادم نقش مد در موسیقی ایران بسیار مهم است و من میکوشم تئوری بر مبنای مدهای ایران بیافرینم. میتوان تصور کرد که موسیقی هر ملتی میتواند به صورت پولیفونی ارائه داده شود ولی اگر قرار باشد از هارمونی غرب همانطور که گفتم برای این منظور استفاده شود، بهتر که از ابتدا گامی در این راه بر نداریم.

زیرا بطور کلی ملودی های موسیقی یا تونال هستند که در این صورت قوانین هارمونی تونال جهت چند صدائی کردن آنها به شیوه موسیقی غربی صدق میکند و تاکنون ما شاهد انواع آن در غرب بوده ایم یا اینکه ملودی ها به خودی خود مدال هستند که در اینصورت قوانین هارمونی تونال غرب علاوه بر اینکه هرگز نمیتواند برای آنها هماهنگی ایجاد کند، به اصالت آنها هم سخت لطمه وارد میکند. قبل از ورود در این بحث جهت روشن شدن موضوع، لازم است توضیحاتی راجع به اختلاف تن و مد بدهیم.

اولا منظور از کلمه “مد” همانطور که اشاره کرده بودم، همان لغت شکل یا طرز نیست که اغلب در هارمونی به صورت مد مینور و مد ماژور از آن استفاده کرده اند بلکه این موضوع اصطلاحی است که سابقه بس طولانی دارد و به زمانهای قبل از تاریخ یعنی تمدن یونان و “ایران باستان” بستگی پیدا میکند.

بطور کلی مدها اشل هایی هستند که قابل انتقال از سطحی به سطح دیگر یک گام دوازده نیم پرده ای میباشند. به این معنی که مثلا ما اگر قطعاتی را که در مایه شور است از نوت لا اجرا کنیم و سپس همان را از نوت “ر” یا “می” و غیره اجرا کنیم، میگویند هر سه شور بود. در صورتی که اگر قطعه ای در تن دو ماژور است در لا ماژور و… اجرا کنیم دیگر موضوع دو ماژور منتفی شده و میگویند قطعه ای در سل ماژور اجرا شد.

بنابراین تن ها در سطوح مختلف یک گام نام خود را نیز تغییر میدهند و نام سطح جدید را میگیرند در حالی که مدها از هر جای سطوح مختلف یک گام نواخته شوند نام آن سطح را به خود نمیگیرند و بنام مد اصلی خوانده خواهند شد.

بنابراین همانطور که تن ها که مبانی هارمونی موسیقی علمی غرب هستند، هرگز نمیتوانند گویای ملودی هایی در مدهای موسیقی ایران باشند، هارمونی مبتنی بر آنها نیز هرگز نمیتواند زینت بخش آوازها و ملودی های موسیقی ایرانی باشد و با اینگونه ملودی ها آرمونی ایجاد کند. با توجه به توضیحات فوق و قبول اینکه دستگاه های موسیقی ایران تونال نیستند بلکه مدال هستند، این سوال مطرح میشود که چه باید کرد…؟

در اینجا نظریه ای بدون هیچ پافشاری در منطقی یا غیر منطقی بودن آن ارائه میدهم البته تمام این تجربیات از آنالیز آثار پدرم (مرتضی حنانه) منشعب میشود. آثاری که با استفاده از ملودیها و تم های ایرانی با قوانین آرمونی غرب در آمیخته اند و سپس آرمونی متضادی بنام آرمونی زوج شکل گرفت که در نوع خود بینظیر بود.

من با استفاده از آن و تز خودم “نگرش نوین” در صدد احیای این سیستم و ملودی سازی جدید روی مدهای موسیقی ایران و جهان هستم و این تنها کاری است که برای شناخت ویژگیهایی که در موسیقی ما وجود دارد (و این خصوصیات در موسیقی سایر ملل نیست) شناسایی کنیم تا به اصالت موسیقی خودمان کمی نزدیک تر شویم و بتوانیم اثری بیافرینیم که آن هم از ویژگیهای موسیقی داشته باشد و بتوان به آن عنوان اثر ایرانی را اطلاق کرد.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۲۷, ۱۳۹۰ در ۱۲:۳۹ ق.ظ

    doorod be shoma va sepas az in zahmati ke mikeshiid va in matalebe arzeshmando eraeh mkidid….ve baes mishiid ke digaran ham az tajrobiyate shoma va pedare bozorgvaretoon bahre bebarand….baratoon arezoy shadihay rooz afzoon daram…

  • hannaneh
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۰ در ۱۲:۳۹ ب.ظ

    http://www.roozdar.0fees.net/7-1388.ph

    خودتان قضاوت کنید….نام مقاله پلنگ سرگردان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایوارگاه»

وحید طهرانی آزاد با ایوارگاهش نشان می‌دهد که امروز، برخلاف تصور درونی‌شده‌ی عمومی، می‌توان بدون عملیات محیرالعقول و شعبده ساز درخور زد و گوشی یافت. اگر از چهار دونوازی کوتاه سنتور و ویلن (پرنای ۱ تا ۴)، با همه‌ی کمیابیِ خودِ ترکیب و نگاه متفاوت به سبک و سیاق خط ویلن، موقتا چشم بپوشیم هیچ چیز عجیب و غریبی در ایوارگاه نمی‌یابیم. آنچه در ایوارگاه به گوش می‌رسد غریبه که نه، اما شخصی است.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

از روزهای گذشته…

پروژه ساخت ویلن “کانن” (I)

پروژه ساخت ویلن “کانن” (I)

اکنون در پس پرده های غیب، ستاره ای دیگر را نظاره می کنیم. پیمانی ابدی که در این گوشه از هستی، به نشان حیات و بقای هنرمندی چیره دست آفریده می شود. شاید او هرگز نمی دانست که واپسین لحظه های وجودش، آرام آرام برای سفری بی انتها در طلوع آثاری گران سنگ نهفته می گردد. او راز جاودانگی خود با اکسیر هنر در هم آمیخت، آری همچون بسیاری از ستارگان این پهنه بی انتها.
عروض در موسیقی ردیف (II)

عروض در موسیقی ردیف (II)

شاید مهم‌ترین تکه‌ی ردیف، تکه ی «کرشمه» باشد. این واژه در فارسی به زبر کاف، زیر ر، ایست شین و زیر میم درست است؛ گرچه در گفتار معیار فارسی ایرانی به زیر کاف است. ریشه‌ی این واژه در زبان سنسکریت «کرشمت» و «کرشمان» است، به معنی جذاب که صفت ناز است و متناسب به کاربرد فارسی آن.
گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (I)

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (I)

دومین نشست نقدِ نقدِ موسیقی با عنوان «جایگاه واکاوی در نقد موسیقی در ایران» با حضور محمدرضا فیاض (منتقد، پژوهشگرموسیقی و آهنگساز)، آروین صداقت‌کیش (منتقد و پژوهشگر موسیقی) و حمیدرضا عاطفی (عضو هیئت مدیره کانون پژوهشگران و مجری این نشست) به همت کانون پژوهشگران خانه موسیقی در خانه هنرمندان برگزار ‌شد.
ویلنسل (VI)

ویلنسل (VI)

ویولنسل های دوره باروک با ویولنسل های امروزی از چندین نظر تفاوت داشتند. ویولنسل های امروزی دارای میله ای در انتها به عنوان تکیه گاه ساز هستند (و بخشی از صدا را از این راه به زمین منتقل می کنند)، در حالیکه ویولنسل های باروک تنها به کمک دو ساق پای نوازنده نگه داشته می شدند.
پرآرایش و رامش و خواسته (V)

پرآرایش و رامش و خواسته (V)

در تکرار دو بیت ذکر شده، حالات (نوانس ها) آوازی خوانده شده توسط همایون شجریان – که به هیچ عنوان قابل نگارش دقیق نیست – کاملا بیانگر است. علاوه بر آن، تکنیک هایی که پیش از این، آن ها را بیشتر در نوازندگی سازهای ایرانی شنیده بودیم نیز توسط وی شنیده می شوند. برای مثال در همین تکرار ابیات، استکاتو روی کلمات “بزد” و”نگه” اجرا می شود.
آیا وزیری به موسیقی ایران خیانت کرد؟

آیا وزیری به موسیقی ایران خیانت کرد؟

نوشته پیش رو نقدی است بر بخشی از نظرات مرحوم آقای دکتر محمد مددپور (زادهٔ ۱۳۳۴ در بندر انزلی – درگذشتهٔ ۱۳۸۴)، نویسنده و فلسفه‌دان معاصر که در مجله مقام موسیقایی منتشر گردید.
دیواری به نام شورای شعر (II)

دیواری به نام شورای شعر (II)

نکته مبهم بعدی در مورد شاعران معاصری است که قداست و مرتبه ی معنوی دسته اول را ندارند ولی کتاب های اشعارشان قبلاً چاپ شده است. چاپ یک کتاب شعر بدین معناست که به طریق اولا اشعار فوق از زیر نظر و تیغِ اصلاح وزارت مجترم ارشاد گذشته است و به ناچار باید بپذیریم که اینگونه شعر ها مشکلات خاصی را که قبلاً به آن اشاره کردیم ندارند. حالا چرا باید انرژی مضاعفی را هزینه کنیم و این دوباره کاری را به جان بخریم و یک بار دیگر اشعار مذکور را ممیزی کنیم؟ و مثلاً شعری را که یک سال قبل به عنوان یک شعرِ قابل چاپ، مجوز گرفته، امسال مجوز آلبومش را رد کنیم و سال دیگر احتمالاً به چاپ دوم کتابش مجوز بدهیم.
اقیانوسی بنام باخ (I)

اقیانوسی بنام باخ (I)

از آنجائیکه باخ در مقایسه با آهنگسازان هم عصر خود میل شدیدتری به موسیقی داشت و پیروی از سبک او نگرش عمیق تری از حد معمول را طلب می کرد، همگان قادر به بهره جویی از اقیانوس بیکران هنرش نبودند. شاید یکی از دلایلی که او را از دیگر آهنگسازان متمایز نموده این نکته است که هیچ یک از آثارش سطحی نیستند.
دو مضراب چپ (قسمت هفتم)

دو مضراب چپ (قسمت هفتم)

در این قسمت قصد داریم، مروری بر آثار فرامرز پایور به خصوص آثار نوشته شده در کتاب سی قطعه چهارمضراب برای سنتور داشته باشیم و ببینیم از حالات گوناگون دومضراب چپ چگونه استفاده شده است.
حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت «معنا و مفهوم مورد نظر» باشد

حسین دهلوی: موسیقی و شعر باید در خدمت «معنا و مفهوم مورد نظر» باشد

اولین قطعه ای که ساختید چه بوده؟ اولین قطعه من “سبکبال” در شور هست که بر مبنای یک موتیف محلی که استاد صبا روی آن کار کرده بودند ساخته شده.