علی رحیمیان: برای موسیقی فرهنگی ارزشی قائل نیستند

علی رحیمیان
علی رحیمیان
در ادامه مصاحبه با آقای علی رحیمیان راجع به فعالیت های هنری ایشان، در این مطلب قسمت دوم این مصاحبه را می خوانیم.

کنسرتو برای سازهای ایرانی چطور؟ مثل کاری که آقای دهلوی برای سنتور نوشتن؟
به اون شکل نه! بیشتر کارهای من با کلام هست؛ ولی گفتم! دوست دارم چنین کارهایی بکنم ولی واقعا” فرصتش پیش نیومده برام.

من ۲۳، ۲۴ سالم بود که در ارکستر آقای دهلوی (ارکستر صبا) می زدم در سالن فارابی وزارت هنرهای زیبای سابق (در بهارستان) و در هنرستان ملی که ایشون رئیسش بودند و البته من هنرستان عالی بودم ولی گاهی اونجا هم می رفتیم و قطعاتی می زدیم.

کنسرتو ویلنی هم اجرا کردید؟
زمان هنرستان بله! ما زمان هنرستان یک پروگرام خاصی داشتیم که باید اجرا می کردیم …

چه کنسرتوهایی را زدید؟
دورژاک ، باربر ، هیندمیت ، موزارت …

ساموئل باربر را کی رهبری کرد؟
با ارکستر نبود من با تنظیم پیانو زدم. اتفاقا” اصلا” اجرا هم نشده اینجا…

شما هم که گفتید من تعجب کردم چون ایرانیها اصلا” تو این مایه ها (اجرا کردن کنسرتو های مدرن) نیستند!
بله، اصلا” در دوره هنرستان هم کسی این قطعه را اجرا نکرد و فقط من زدم

اون زمان کسانی که کنسرتو ویلنهای در این سطح اجرا می کردند چه کسانی بودند؟
خوب اون زمان کسانی که تو هنرستان بودند ، همدوره ای های خودم ، دوستان خودم یا کسانی که بالاتر از ما بودند…

کنسرتوهایی در این سطح می زدند؟
البته! بله، بچه هایی که می خواستند لیسانس بگیرند برنامه ای داشتن که مشخص بود باید اجرا می کردند و در سطح مدرکی که می خواستن بگیرن بود؛ ولی متاسفانه الان می بینم کسانی لیسانس می گیرن که چیزهایی که می زنن اصلا” سطحشون قابل مقایسه نیست با اون زمان ! بچه هایی که لیسانس می گیرن الان و پروگرامهایی که میزنن اصلا” خیلی پایین هست و قابل قیاس نیست با زمان ما… و گاهی با بچه هایی که در این زمینه کار می کنند (که تقریبا” نوازندگان خوبی هستند) الان صحبت می کنم می بینم که سطحشون پایینه نسبت به گذشته

چه کنسرتوهایی از موزارت زدید؟
من ۴ کنسرتو از ۵ کنسرتو ویلن اون را زدم ، مندلسون و … بقییه قطعاتی که در برنامه هنرستان بود.

کنسرتو ویلن بتهون را زدید؟
نه! البته می خواستم بزنم ولی لیسانسم را با کنسرتو ویلن هیندمیت گرفتم… از سال ۵۶ هم که ارکستر مجلسی صدا و سیما بودم بعد از انقلاب هم که این ارکستر منحل شد در صدا و سیما به عنوان کارشناس موسیقی ماندم و الان که ارکستر سمفونیک صدا و سیما کار می کنه ، مایستر این ارکستر هستم.

در این فکر نیستید که کنسرتی بدین و کنسرتو ویلنی یا اصلا” کارهای خودتون اجرا کنید؟ فکر می کنید استقبال بشه؟
چرا! من این را از ته قلب می گم که آرزو دارم یک ارکستر بزرگ در اختیارم باشه که بتونم با اون ارکستر قطعات خودم را اجرا کنم.

کلا” چند قطعه ساختید؟
فکر کنم ۱۰۰ تا بشه!

همه اینها در صدا و سیما هست؟
بله

پس همه ضبط شده؟
بله در آرشیو موجود هست.

آیا اینها قابل دسترسی هست؟
دیگه! باید رفت آرشیو و اونجا …

اینها تا حدی رسیدند که اجرا هم شده حالا اگر شنیده نشه …
امکانش نیست دیگه… گفتم، من آرزو دارم که امکاناتی بود که می شد این کارها را اجرای زنده کنیم و فکر می کنم خیلی هم استقبال می شد ولی کلا” ارزشی برای این کارها قائل نیستند ولی الان این خواننده های جوان کنسرت میدن اما این امکان برای ما نیست چون اونها ساپورت می شن … حمایت اینه که مثلا” وزیر ارشاد بیاد بگه دو سه تا از کارهات را با ارکسترسمفونیک اجرا کن ، که این هم تا حالا پیش نیومده یعنی نخواستند!

نظرتون در مورد اجرا با ارکسترهایی مثل ارکستر ملی چیه؟
آقای فخرالدینی از طرف بچه های همونجا برای من پیغام دادند که اگر می خوای دو ، سه تا پارتیتور بیارید تا اجرا کنیم (ازهمون کارهایی که برای آقای سراج بود) ولی ببینید! این طرز دعوت چندان زیبا نبود! البته من ارادت خاصی به آقای فخرالدینی دارم ولی دوست داشتم خود ایشون با من صحبت می کردند و می گفتن این کار را بکنیم … یک جوونی فرستادن و این برام چندان جالب نبود. هنوز هم اگر توانایی اجراش را داشته باشند ارکستر بتونه اینها را اجرا کنه و امکاناتش را داشته باشن (چون ارکستر ملی هم مشکلات خودشو داره؛ ارکستر محدود هست و بعضی از سازها را نداره …) چرا! اگر تمایل داشته باشن به شرط اینکه اجرای خوبی داشته باشه من حاضرم. به نظر من خیلی هم تاثیر خوبی داره روی جونها تا اینکه، کارهایی که ارزش آنچنانی هم نداره و عده ای میان میزنن میرن ، اجرا شه! بهتره ما موسیقی را با این شکل ارائه بدیم به جوونها (یک هیجان خاصی داشته باشه ، ارکستر بزرگ باشه مردم بیان ببینن تا اینکه چهارتا ساز ایرانی بشینن و چهارنفر تکنوازی کنند و این سولو بزنه اون بزنه … این زیاد جذاب نیست! ولی یک ارکستر بزرگ بشینه، چندتا قطعه خوب ایرانی اجرا کنن … چرا! خواهان داره . شاید چون بودجه سنگین می خواد این کار را نمی کنن! نمی دونم.

روشی برای کمک به هنرجویان در انتخاب کوک درست (II)

الف- مطمئن شوید دست چپ روی انگشت دوم و سوم متعادل شود و انگشتان، بالای نت هایشان شناور باشند و به راحتی روی آن‌ها فرود آیند.

«پرورده یِ عشق» (IV)

سخن دیگر اینکه توجّه شهیدی به تنوّع شعر و خواندن شعر شاعران مختلف مثال زدنی است و صرفا به دو یا سه شاعر برجسته اکتفا نکرده است. بنابر سنّت های سینه به سینه در آواز ایرانی بیشتر آواز را با غزل و آن هم غزل سعدی و بعدها غزل حافظ می خوانند و در مرتبه ی پایین تر غزل و مثنوی عطّار و مولانا یا رباعیّات خیّام، در این میان با وجودِ نبوغ شعری بی نظیر و تصاویر بدیع و محتوایِ عاشقانه یِ برجسته یِ سروده های نظامی، شعر حکیم نظامی گنجوی در آواز ایرانی مورد غفلت واقع شده است، عبدالوهّاب شهیدی نظامی خوانی ست بی نظیر که به خوبی از عهده ی بیان احساساتِ عمیق شعر نظامی برآمده و در این زمینه در مجموعه ی برنامه ی گلها آثار ماندگاری از خود به یادگار گذاشته است: هنگامی که در audio file برنامه ی گلهای رنگارنگ ۳۸۸ در مثنویِ ابوعطا، زاری های مجنون را بر درگاهِ کعبه زمزمه می کند:

از روزهای گذشته…

«هنر فاخر محصول آزاد بودن و آزادی است» (II)

«هنر فاخر محصول آزاد بودن و آزادی است» (II)

آنچه امروز می‌بینیم بازیافت دورۀ قاجاریه و پس از آن است. حال دسترسی محکمی بدان‌چه قبل از آن دوران بوده را نداریم. فقط می‌توانیم بسنده کنیم به کاوُش‌های بسیار هوش‌مندانه بر اساس گوشه‌هایی که باقی مانده‌اَند. با نگاهی ظریف‌تر در بعضی از کتب شعرای بزرگ می‌توان ردّ پایی از موسیقی پیدا کرده و تحقیق کنیم تا دستاوردهای تازه‌ای یافت شود. حال، ما چرا آهنگ‌سازی می‌کنیم یا به چه منظور روی به ساخت آهنگ می‌آوریم؟
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (IX)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (IX)

دوم آن که استفاده از نگارش و اجرای از روی آن، برای به خاطر آوردنِ خطوط کلی آثار موسیقی ایرانی است. چنانچه کارگان (رپرتوار) موسیقی ایرانی را منحصر به ردیف خاصی ندانیم و کلیه چهار مضرابها، پیش درآمدها، تصانیف، رِنگها و سایر قطعات معتبر ساخته شده توسط اساتید مسلم موسیقی ایرانی را همراه با ردیف، جزو کارگان موسیقی ایرانی بدانیم، متوجه خواهیم شد که حجم بسیار بالایی از گوشه و قطعه را در اختیار داریم و هیچ کس نمی تواند این حجم مطلب موسیقیایی پیچیده را کامل و بدون نقص از بر داشته باشد. راه حل سریع و آسانِ به خاطر آوردن قسمتهای مختلف کارگان، استفاده از نتِ نگارش یافته آن مطالب است که مسلما نگارش دقیق تر و کامل تر، کارآمدتر هم هست. لازم به ذکر است که در این مورد میتوان از اجرای مواد کارگان، موجود بر روی حاملهای صوتی، هم استفاده کرد.
آثار ایرج صهبایی امروز در کیف اجرا می شود

آثار ایرج صهبایی امروز در کیف اجرا می شود

امروز در فستیوال «Music Premieres of the Season» کیف، آثار ایرج صهبایی در کنار آثاری از آهنگسازان روس به اجرا در می آید. این کنسرت در ساعت ۱۹ در تالار لیسنکو (Lysenko) با همکاری ارکستر مجلسی سولیستهای کیف به رهبری ولادمیر سیرنکو اجرا می شود.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (I)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (I)

جنبش تجدد خواهی در هنر و فرهنگ ایران، اندکی بعد از جنبش آزادیخواهی و مشروطه طلبی، در حدود سال ۱۳۰۰ هـ. ش. (۱۹۲۱م) شکل گرفت. در دو دهه اول سده چهاردهم (۱۳۲۰-۱۳۰۰) بود که «شعر نو» و «نثر جدید» نیز در زبان فارسی جای ویژه خود را یافت: محمد علی جمال زاده مجموعه داستان های کوتاه «یکی بود یکی نبود» را در برلین منتشر کرد (۱۳۰۰ ش) و نیما یوشیج «افسانه» را سرود (۱۳۰۱).
فواصل خنثی یا میانه (I)

فواصل خنثی یا میانه (I)

دنیای اطراف ما مملو ازصداهایی با فرکانسهای مختلف هستند که به شرط قرار گرفتن درمحدوده شنیداری ۲۰-۲۰۰۰۰ HZ قابل درک می باشند. انسان در این دنیای پرازصدا ودرطول تاریخ فرکانسهایی را ازمحدوده شنیداری انتخاب کرد تا فاصله موسیقایی ایجاد و به بیانی ملودیک دست یابد. فلوتهای استخوانی باقی مانده ازهزاران سال پیش مؤید این مطلب اند. با گذشت قرنها بشر متوجه مفهومی به نام سیستم کوک شد. سیستم کوک روشی است که تئوریسین یا نوازنده به وسیله آن مشخص می کند چه فواصلی را برای اشل صوتی خود انتخاب کند. (Alves 2013:10)
راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (IX)

راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (IX)

نخستین تم موومان اول که آوازی نمونه از آوازهای اسلاو است به سادگی هرچه تمام تر توسط پیانو سراییده می شود، در حالی که یک آکومپانیمان ریتمیک در کنار آن به گوش می رسد. در این بخش آکومپانیمان به یاری سازهای زهی مجهز به سوردین و پیتسیکاتوی کنترباس ها انجام می گیرد.
تأملی بر عملکرد ارکستر «هنگام» و کنسرت اخیرش (III)

تأملی بر عملکرد ارکستر «هنگام» و کنسرت اخیرش (III)

طبیعت اجرای زنده و حضور روی سن، درصدی ناکوکی به اجرا تحمیل می کند که حتی در مورد بزرگترین ویرتوزهای دنیا هم از آن گزیری نیست. اما در مورد کنسرت هنگام حتی اگر از فالشی های بوجود آمده ضمن اجرا چشم بپوشیم، این که فلوت ها و بخصوص سنتورها به طور کلی کوک نبودند، جای تعجب دارد.
تران وانکه، اتنوموزیکولوژیست ویتنامی

تران وانکه، اتنوموزیکولوژیست ویتنامی

تران وانکه (Tran Van Khe) یکی از بزرگترین استادان موسیقی سنتی ویتنام است که در بیست و چهارم ژوئن سال ۱۹۲۱ در خانواده ای با تاریخچه ای از چهار نسل موزیسین در ویتنام متولد شد. وانکه که پدر و مادر خود را در کودکی از دست داد سنت موسیقایی خانواده را از عمه خود “Tran Ngoc Vien” و دایی اش ” Nguyen Tri Khuong” فرا گرفت. وانکه فارغ التحصیل دکترای موسیقی شناسی از دانشگاه سوربن پاریس است؛ در «مرکز ملی پژوهش های علمی» (Centre National de la Recherche Scientifique) به پژوهش پرداخته و همچنین استاد دانشگاه سوربن و و عضو افتخاری شورای بین المللی موسیقی یونسکو بوده است.
۷th Chords

۷th Chords

یک نوازنده Jazz بندرت یک آکورد سه تایی ساده را در کارهای خود استفاده می کند. حد اقل کاری که او می تواند انجام دهد هفت کردن آکورد است. حال باتوجه به حال و هوای موسیقی می تواند از فاصله هفتم بزرگ یا کوچک استفاده کند.
فخرالدینی: پیش از انقلاب هم آثار حنانه را رهبری کرده ام

فخرالدینی: پیش از انقلاب هم آثار حنانه را رهبری کرده ام

این سیاست مربوط به آقای ابتهاج می‌شد. من از آقای علیزاده و آقای لطفی چند کار دیده بودم و یک کار هم بیشتر با هر دوی این هنرمندان نداشته ام، “داروگ” که تنظیم تصنیفی از آقای لطفی بود که آقای شجریان خواند و یک اثر “چهارگاه” که ساخته آقای علیزاده بود و من تنظیم کردم. این هنرمندان بیشتر در گروه موسیقی عارف و شیدا بودند و زیاد وابسته به گروه رادیو و تلویزیون نبودند.