تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (IV)

مد و کنترمد (MODE & CONTREMODE)
این دو گام مکمل یکدیگر هستند که پایه و اساس هارمونی زوج، هارمونی ابتکاری مرتضی حنانه، بر مبنای موسیقی ایران، قرار گرفتند البته مدها می توانند همان مدهای موسیقی یونان یعنی: میکسولیدین، لیدین، فریژین و… و یا مدهای کلیسایی باشند ولی این فکر و ایده برای آرمونیزه کردن همان به اصطلاح مدهای موسیقی خودمان، یعنی دستگاههای موسیقی ایرانی مثل یک گاه یا همان مد ماهور، دوگاه یا همان شور، سه گاه و چهار گاه و… آوازها و مقامهای مربوط به آنها مانند ابوعطا که خود خاصیت یک مد جدید را دارا است و یا آواز ترک که همانطور است، افشاری، دشتی، اصفهان و گام بینابین آنها یعنی همایون باشد، برای اولین بار در ذهن خلاق مرتضی حنانه رخ داد.

بله! یک لحظه ممکن است برابر چندین سال به درازا بکشد!

تمامی این چند گام یعنی: یک گاه، دوگاه، سه گاه، چهارگاه، ابوعطا، ترک، افشاری، دشتی، اصفهان و همایون را دیگر می شود به صورت اشلهای مدال نگاه کرد. نگرش جدیدتر من که در شماره های آینده خواهید خواند، تنظیم کردن ۱۴۴ مد تامپره شده روی موسیقی خودمان است.

شاید این سوال مطرح شود که چطور؟ من به غیر از این مدها که می توانند به صورت اشل هایی مدال حائز اهمیت باشند، تلفیق تتراکوردی بر مبنای همین مدها انجام داده ام. مثلا تتراکورد اول شور را تا نمایان آن، درجه چهارم، برداشته ام و از نمایان به بعد، تتراکورد اول یا دوم گام دیگر ایرانی را به آن چسبانده ام و نتیجه آن، تولد یک مد جدید بوده است که دیگر نخواسته ام در نام نهادن این مدهای تلفیقی از اسامی گذشته استفاده کنم و مثلا به گام جدیدم می توانم (I 12) یا D4 بدهم.

حالا دیگر میتوان به یک گاه، دوگاه، سه گاه، چهارگاه، اصفهان، همایون، دشتی، ابوعطا، ترک و شور به عنوان مد نگاه کرد. حال که به طرف هارمونیزه کردن پیش می رویم، تمام عملیات هارمونیکی را به عنوان مثال روی گام شور (گامی که بر مبنای مد یا مایه شور ساخته شده) یا بهتر بگویم، گام دوگاه انجام می دهیم.

گام دوگاه، طبیعی ترین مد محسوب می شود ولی من مجبورم امروز برای جا انداختن این منظور، گام دوگاه را تعدیل کنم تا جهان هم از فهم آن عاجز نشود. پس همه مثالها بر مبنای گام دوگاه تعدیل شده خواهند بود.

چون ملل مختلف با فواصل موسیقی ما آشنا نیستند و در این تئوری من به رعایت استانداردهای جهانی ملزم میباشم. ویژگی های اصیل موسیقی ایران و همان فواصل ربع پرده و سه چهارم پرده در اینجا تعدیل یافته اند و البته درست است که این تعدیل کمی از اصالت شور می کاهد ولی ضمنا آنرا برای کمپوزیسیون آماده میکند.

در کمپوزیسیون همواره کمی از ارزش اصالت مد کاسته می شود زیرا تلفیق ها و تعدیل مد اصلی باعث می شوند که این اتفاق روی بدهد. هرگز در کمپوزیسیون نباید گام اصیل را انتخاب کرد و آنرا تنظیم کرد زیرا اینکار باعث اشتباهات فراوان و زشتی کار خواهد شد. اکثر این اصوات نامتعادل موسیقی ما تابع قانون ملایمت کلاسیک نیستند اما در عین حال، به خودی خود دارای زیبایی های مخصوص خودشان هستند.

الف) مد (mode)
در سیستم هارمونی زوج، مد همانطور که در قبل هم اشاره کردم عبارت است از گامی که از عصاره آوازها یا مقام اخذ شده باشد و پایه آکوردهای درجات مختلف گام قرار بگیرد. مانند مثال شماره ۱: گام دوگاه یا همان دستگاه شور
نگاه شود به مثال شماره ۴: گامی که بر پایه مد شور ساخته شده است.

مثال یک: دستگاه شور یا به عبارتی مد دوگاه تعدیل نشده در قالب گام که دارای نت سی کرن میباشد



مثال چهار: گام دوگاه بالارونده


همانطور که می بینید، دو گاه از دوتتراکورد متصل به هم و یک نیم پرده در آخر گام تشکیل شده است.

این گام در تتراکورد اول خود، دارای سی کرن است که همین باعث می شود، یکی از طبیعی ترین گامها شکل بگیرد و یکی از خواص تتراکوردها این است که همیشه دو نوت اصلی آن ثابت و دو نوت بین نوتهای اصلی متغیر باشند (مانند مثال شماره ۵)


مثال پنج: گام دورین پایین رونده

تذکر: دورین کاملا با ماژور بالارونده منطبق است و این هم یکی دیگر از دلایل انتخاب گام دوگاه (شور) یا دورین برای مثالها میباشد.


لذا در بکار بردن سی بصورت بکار یا بمل یا کرن، بحثی نیست ولی چون هنوز اجرای فواصل کمتر یا بیشتر از نیم پرده برای نوازنگان ارکسترهای سمفونیک جهان ناشناخته است، نتیجتا غیر قابل اجرا است.

برای همین، موسیقیدان در نوشتن چنین فواصلی صاحب اختیار است و در صورت نوشتن آن، بستگی کامل به طرز تفهیم آن برای نوازندگان و همچنین توانائی آنها در اجرای آن دارد. مثال شماره ۷

اصوات بین یک تتراکورد


ب) کنترمد (CONTRAMODO):
همانطور که از اسم این گام عجیب استنباط می گردد، گامی است که از هر جهت با مد متضاد است و در جهت مخالف مد حرکت می کند.

کنترمد در سیستم هارمونی زوج به گامی گفته می شود که اولا محتوای اصواتی که در مد وجود ندارند در آن وجود داشته باشد و دوما، ترتیب پی درپی قرار گرفتن آن، در جهت مخالف مد باشد یعنی اگر مدی بالارونده است، کنترمد آن باید حتما پایین رونده باشد. به مثال شماره ۹ نگاه کنید.
مثال۹) از بالا: مد دوگاه و کنترمد دوگاه

6 دیدگاه

  • ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۰ در ۱:۱۳ ق.ظ

    دورین پایین رونده برابر مازور بالارونده است.این هم دلیلی است برلی انتخاب مد شور.

  • سلام بر شما
    ارسال شده در خرداد ۴, ۱۳۹۰ در ۷:۵۴ ب.ظ

    “کنترمد در سیستم هارمونی زوج به گامی گفته می شود که اولا محتوای اصواتی که در مد وجود ندارند در آن وجود داشته باشد و دوما، ترتیب پی درپی قرار گرفتن آن، در جهت مخالف مد باشد یعنی اگر مدی بالارونده است، کنترمد آن باید حتما پایین رونده باشد.”
    لطفا علاوه بر مطلب بالا درباره کنترمد و ارتباط آن با مد بیشتر توضیح بدهید.
    سپاسگزارم.

  • amir ali hannaneh
    ارسال شده در خرداد ۲۴, ۱۳۹۰ در ۳:۰۸ ب.ظ

    شما خودتان کنتر مد را تعریف کردید فقط مانده اینکه بدانید خواص این کنترمد که خودش مد دیگری است کاملا متضاد مد اصلی است و جهت عکس آن را دارد ولی در دومینانت با مد مشترک است.واینک درجه هفتم کنترمد همان درجه اول مد است..

  • فرشاد
    ارسال شده در مهر ۶, ۱۳۹۰ در ۵:۲۹ ب.ظ

    سلام.جناب حنانه من چطور میتونم با شما تماس بگیرم؟اگر ممکن شماره تماس یا ایمیلتون رو بنویسید.
    با سپاس

  • امیر علی حنانه
    ارسال شده در آذر ۱۵, ۱۳۹۱ در ۱۰:۲۶ ق.ظ

    آموزش هارمونی زوج از آذر ماه ۹۱ در آموزشگاه موسیقی ندای چنگ ۰۲۱۸۸۵۰۵۵۷۵

  • ناشناس
    ارسال شده در فروردین ۶, ۱۳۹۷ در ۶:۳۴ ب.ظ

    با سلام وتشکر، میخواستم اکوردهای، مد های کلیسایی رو از لحاظ اینکه روی چه درجه ای از مد ساخته میشوند بدونم، ممنون

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیابانگرد: تقلید باعث بوجود آمدن آسیب های جسمی و هنری می شود

چون متدهای مدونی برای آموزش تکنیک آوازی نداشته ایم و فقط از طریق گوش هست که جوانان به شنیدن صدایی که استایل نادرست و تکنیک ناقص هستند عادت می کنند و آنها را الگو خودشان می کنند و این جریان باعث می شود، تکنیک و استایل افت کند و متاسفانه تقلید تا آنجاست که علاوه بر تقلید جنس صدا، از فیگور ظاهری هم و نوع آرایش مو خوانندگان دیگر هم تقلید می کنند!

گزارش از نقد آلبوم عطاریه (II)

پورقناد در پایان گفت: به نظر من آلبوم عطاریه به جز در قطعه «سرچشمه» به صورت خودخواسته سعی کرده پا را فراتر از فرم های شناخته شده نگذارد. در این اثر قطعات «سرچشمه» و دو تصنیف در آواز بیات ترک که از قدرت ملودیک قابل قبولی برخوردار است، بهترین آثار این آلبوم محسوب می شوند. وی همچنین با انتقاد از اجرای بعضی از بخش های متر آزاد این اثر به صورت بداهه گفت: بخشی از آواز های این آلبوم خوشبختانه به صورت طراحی شده ارائه شده بود که کیفیت قابل قبولی داشت ولی ظاهرا در بخش هایی از آلبوم بداهه نوازی انجام شده که بهتر است امروز از این کار اجتناب شود چراکه به خاطر تکرار مکررات، دچار کلیشه و اشباع شده ایم.

از روزهای گذشته…

دشواریهای تجزیه و تحلیل موسیقی ما (III)

دشواریهای تجزیه و تحلیل موسیقی ما (III)

تاثیر این ذهنیت را در یکی از موثرترین لحظات عملش در تحلیل «کنسرتینو برای سنتور و ارکستر» «حسین دهلوی» می‌بینیم، همانجا که نویسنده فرم کلی این کنسرتوی کوچک را مشابه یک نوبت یا مجلس دستگاهی، مرکب از پیش‌درآمد-آواز-چهارمضراب-آواز-تصنیف-رنگ می‌بیند و بر آن اساس تحلیل می‌کند (ص۴۶)؛ امری که با توجه به مکتب موسیقایی آهنگساز قدری دور از ذهن به نظر می‌رسد. افزون بر آن به‌کارگیری نمونه‌هایی از تئوری فواصل موسیقی ایرانی -که در یک سده‌ی اخیر دست‌کم دو بار دستخوش تغییرات بنیادی شده- برای تحلیل آهنگسازانی که نه از نظر سبکی به آن نوع نگاه وابسته‌اند و نه در دوره‌ی ساخت این آثارشان نظریه‌های مورد بحث هنوز وجود داشته است (مانند برگزیدن کتاب «کتاب مبانی نظری و ساختاری موسیقی ایران» که یک کتاب تئوری جدید است برای تحلیل «همایون» «لمر») (۶).
هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (I)

هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (I)

این متن مصاحبه ای با گیل شاهام (Gil Shaham) ویلنیست آمریکایی اسرائیلی متولد ۱۹ فوریه ۱۹۷۱ و دارنده جوایز بین المللی است. این مصاحبه در اتاق رختکن گیل در تالار ملکه الیزابت توسط ریچارد اسلانی (Richard Slaney) از طرف وب سایت سئوند اکسچنج تعویض صوت ( Sound Exchange) پس از پایان تمرین گیل با ارکستر فیلارمونیا، انجام شده است.
گفتگو با ریچی (II)

گفتگو با ریچی (II)

ریچی می گوید: “کاواکاس ویولونیست خوبیست. استیلی معمارگونه دارد. ساختاری محکم و پر تپش. ساختار کاری او دارای نقاط واضح و کانونی مختص خود است. از لغزشهای بیهوده اجتناب می کند و این یک نقطه قوت است. ولی به لحاظ شخصیت همچنان معمارگونه است.”
کنسرت گروه مقام

کنسرت گروه مقام

گروه مُقام از ابتدای سال ١٣٨٩، با هدف احیاء نغمه های ناب و اصیل موسیقی آذری تشکیل شد. سرپرست گروه خانم “مریم سروش نسب” به واسطه آشنائی با زبان و موسیقی آذری، سعی بر معرفی نغمه های گنجینه غنی موسیقی آذری به دوستداران این نوع موسیقی را دارد. از آنجا که در ایران جمعیت زیادی از ایرانیان را آذری زبانان تشکیل می دهند و علاقه غالب این گروه از مردم، فرهنگ و هنر و موسیقی آذری می باشد، گروه موسیقی مُقام نیز با هدف بازسازی تصانیف و آواهای موسیقی آذری در راه معرفی و ارتقاء این موسیقی و فرهنگ موسیقائی گام برداشته و تلاش دارد تا این آواها و نغمه ها را با روایتی از سازهای ایرانی به گوش علاقمندان برساند، چراکه به اعتقاد اعضاء این گروه:
رموز ویولن (II)

رموز ویولن (II)

در این قسمت به تشریح ساختاری ویولون می پردازیم. آنچه را از ویولون می بینیم مجموعه ای است که بطور مشخص از چهار قسمت اصلی ساختمانی ساخته شده. این قسمتها در رابطه مستقیم و حیاتی هستند که به ایجاد سازی به نام ویولون می انجامند؛ این بخشها مشخصا ۱- صفحه زیر ۲- صفحه رو ۳- دیواره ها (کلاف) ۴- دسته می باشند.
دیم اثل اسمایت، آهنگسازی معترض (I)

دیم اثل اسمایت، آهنگسازی معترض (I)

دِیم اثل مری اسمایث (Dame Ethel Mary Smyth) مهم ترین بانوی آهنگساز در موسیقی اوایل قرن بیستم و همچنین یکی از معدود آهنگسازان اپرا در انگلیس بود. او به سال ۱۸۵۸ در وکنیگ، سِری (Woking, Surrey) در خانواده ای ارتشی به دنیا آمد. پدرش، آقای اسمایث، سر لشگر توپخانه ی سلطنتی بود. خانواده ی اسمایث در دوره ی کودکی او زیاد بین هند و انگلستان در سفر بودند که همین تجربه، عشق به سفر و ماجراجویی را در اثل پرورش داد.
والری گرگیف، رهبری آزار دهنده!

والری گرگیف، رهبری آزار دهنده!

والری ابیسالوویچ گرجیف (Valery Abisalovich Gergiev) متولد ۲ مه ۱۹۵۳، رهبر مشهور روس و مدیر اپرا است. گرجیف مدیریت هنری بسیاری از سازمانهای موسیقی را بر عهده داشته؛ مدیر تئاتر مارینسکی، رهبر ارکستر سمفونیک لندن و رهبر میهمان اصلی اپرای متروپالتن و نیز مدیر هنری جشنواره شبهای سفید در شهر پترزبورگ روسیه می باشد. گرجیف در مسکو به دنیا آمده، وی از همان کودکی آغاز به نواختن پیانو نموده، پیش از آنکه برای تحصیل به کنسرواتوار پترزبورگ در لنینگراد از سال ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۷ برود. استاد رهبری وی الیا موسین (Ilya Musin) یکی از بزرگترین استادان رهبری در تاریخ موسیقی روسیه بود.
کاترین مانوکیان فرزندی از دو ویولنیست

کاترین مانوکیان فرزندی از دو ویولنیست

روزگاری در ایران هر هنرجوی ویولن که قصد داشت، این ساز را به مراحل عالی برساند حتما” باید محضر نوازنده چیره دست ویولن “هراچ مانوکیان” را درک میکرد.
بلبل سرگشته (III)

بلبل سرگشته (III)

آثار ضبط شده ۶۰ روی صفحه که ۳۰ عدد صفحه است. نکته آنکه در این زمان استودیو های صفحه پر کنی مجهز به برق شده اند و روی صفحات گرامافون نوشته شده که با برق پر شده وضعیت صدابرداری تغییر کرده و سطح کار بالارفته است در این سری ضبط مرتضی خان نی داود است که می نوازد و برادرش موسی خان ویلن می نوازد و آثار مشترکی را با صدای قمر به ضبط می رسانند در میان آثار ضبط شده ۴ روی صفحه ۲ عدد صفحه از فلوت یعقوب خان رشتی و صدای قمر می باشد که در نوع خود جالب است به شماره کاتولگ ۳۰۰۵ – بیات زند – قطار و غم انگیز ۱ و ۲ به شماره کاتولگ ۳۰۰۵۲ می باشد هم چنین دو اثر که در چهارگاه – زابل و مخالف و منصوری با ویلن تنهای موسی خان نی داود و آواز قمر به شماره کاتولگ ۲۹ و ۳۰۰۲۸ به ضبط می رسد.
آیین نکوداشت یکصدمین سالروز تولد استاد حشمت سنجری برگزار می شود

آیین نکوداشت یکصدمین سالروز تولد استاد حشمت سنجری برگزار می شود

آیین نکوداشت یکصدمین سالروز تولد استاد حشمت سنجری در ۱۹ اسفند همراه با رونمایی فیلم رقص دایره برگزار می شود؛ «رقــص دایــره» به کارگردانی فرزاد فره وشی که چندی پیش اولین سریال تحلیلی پژوهشی به نام روزنه ی آبی را روانه ی بازار کرد اختصاص به زندگی حرفــه ای و اقدامـات “حشمت سنجری” دارد.