تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (IV)

مد و کنترمد (MODE & CONTREMODE)
این دو گام مکمل یکدیگر هستند که پایه و اساس هارمونی زوج، هارمونی ابتکاری مرتضی حنانه، بر مبنای موسیقی ایران، قرار گرفتند البته مدها می توانند همان مدهای موسیقی یونان یعنی: میکسولیدین، لیدین، فریژین و… و یا مدهای کلیسایی باشند ولی این فکر و ایده برای آرمونیزه کردن همان به اصطلاح مدهای موسیقی خودمان، یعنی دستگاههای موسیقی ایرانی مثل یک گاه یا همان مد ماهور، دوگاه یا همان شور، سه گاه و چهار گاه و… آوازها و مقامهای مربوط به آنها مانند ابوعطا که خود خاصیت یک مد جدید را دارا است و یا آواز ترک که همانطور است، افشاری، دشتی، اصفهان و گام بینابین آنها یعنی همایون باشد، برای اولین بار در ذهن خلاق مرتضی حنانه رخ داد.

بله! یک لحظه ممکن است برابر چندین سال به درازا بکشد!

تمامی این چند گام یعنی: یک گاه، دوگاه، سه گاه، چهارگاه، ابوعطا، ترک، افشاری، دشتی، اصفهان و همایون را دیگر می شود به صورت اشلهای مدال نگاه کرد. نگرش جدیدتر من که در شماره های آینده خواهید خواند، تنظیم کردن ۱۴۴ مد تامپره شده روی موسیقی خودمان است.

شاید این سوال مطرح شود که چطور؟ من به غیر از این مدها که می توانند به صورت اشل هایی مدال حائز اهمیت باشند، تلفیق تتراکوردی بر مبنای همین مدها انجام داده ام. مثلا تتراکورد اول شور را تا نمایان آن، درجه چهارم، برداشته ام و از نمایان به بعد، تتراکورد اول یا دوم گام دیگر ایرانی را به آن چسبانده ام و نتیجه آن، تولد یک مد جدید بوده است که دیگر نخواسته ام در نام نهادن این مدهای تلفیقی از اسامی گذشته استفاده کنم و مثلا به گام جدیدم می توانم (I 12) یا D4 بدهم.

حالا دیگر میتوان به یک گاه، دوگاه، سه گاه، چهارگاه، اصفهان، همایون، دشتی، ابوعطا، ترک و شور به عنوان مد نگاه کرد. حال که به طرف هارمونیزه کردن پیش می رویم، تمام عملیات هارمونیکی را به عنوان مثال روی گام شور (گامی که بر مبنای مد یا مایه شور ساخته شده) یا بهتر بگویم، گام دوگاه انجام می دهیم.

گام دوگاه، طبیعی ترین مد محسوب می شود ولی من مجبورم امروز برای جا انداختن این منظور، گام دوگاه را تعدیل کنم تا جهان هم از فهم آن عاجز نشود. پس همه مثالها بر مبنای گام دوگاه تعدیل شده خواهند بود.

چون ملل مختلف با فواصل موسیقی ما آشنا نیستند و در این تئوری من به رعایت استانداردهای جهانی ملزم میباشم. ویژگی های اصیل موسیقی ایران و همان فواصل ربع پرده و سه چهارم پرده در اینجا تعدیل یافته اند و البته درست است که این تعدیل کمی از اصالت شور می کاهد ولی ضمنا آنرا برای کمپوزیسیون آماده میکند.

در کمپوزیسیون همواره کمی از ارزش اصالت مد کاسته می شود زیرا تلفیق ها و تعدیل مد اصلی باعث می شوند که این اتفاق روی بدهد. هرگز در کمپوزیسیون نباید گام اصیل را انتخاب کرد و آنرا تنظیم کرد زیرا اینکار باعث اشتباهات فراوان و زشتی کار خواهد شد. اکثر این اصوات نامتعادل موسیقی ما تابع قانون ملایمت کلاسیک نیستند اما در عین حال، به خودی خود دارای زیبایی های مخصوص خودشان هستند.

الف) مد (mode)
در سیستم هارمونی زوج، مد همانطور که در قبل هم اشاره کردم عبارت است از گامی که از عصاره آوازها یا مقام اخذ شده باشد و پایه آکوردهای درجات مختلف گام قرار بگیرد. مانند مثال شماره ۱: گام دوگاه یا همان دستگاه شور
نگاه شود به مثال شماره ۴: گامی که بر پایه مد شور ساخته شده است.

مثال یک: دستگاه شور یا به عبارتی مد دوگاه تعدیل نشده در قالب گام که دارای نت سی کرن میباشد



مثال چهار: گام دوگاه بالارونده


همانطور که می بینید، دو گاه از دوتتراکورد متصل به هم و یک نیم پرده در آخر گام تشکیل شده است.

این گام در تتراکورد اول خود، دارای سی کرن است که همین باعث می شود، یکی از طبیعی ترین گامها شکل بگیرد و یکی از خواص تتراکوردها این است که همیشه دو نوت اصلی آن ثابت و دو نوت بین نوتهای اصلی متغیر باشند (مانند مثال شماره ۵)


مثال پنج: گام دورین پایین رونده

تذکر: دورین کاملا با ماژور بالارونده منطبق است و این هم یکی دیگر از دلایل انتخاب گام دوگاه (شور) یا دورین برای مثالها میباشد.


لذا در بکار بردن سی بصورت بکار یا بمل یا کرن، بحثی نیست ولی چون هنوز اجرای فواصل کمتر یا بیشتر از نیم پرده برای نوازنگان ارکسترهای سمفونیک جهان ناشناخته است، نتیجتا غیر قابل اجرا است.

برای همین، موسیقیدان در نوشتن چنین فواصلی صاحب اختیار است و در صورت نوشتن آن، بستگی کامل به طرز تفهیم آن برای نوازندگان و همچنین توانائی آنها در اجرای آن دارد. مثال شماره ۷

اصوات بین یک تتراکورد


ب) کنترمد (CONTRAMODO):
همانطور که از اسم این گام عجیب استنباط می گردد، گامی است که از هر جهت با مد متضاد است و در جهت مخالف مد حرکت می کند.

کنترمد در سیستم هارمونی زوج به گامی گفته می شود که اولا محتوای اصواتی که در مد وجود ندارند در آن وجود داشته باشد و دوما، ترتیب پی درپی قرار گرفتن آن، در جهت مخالف مد باشد یعنی اگر مدی بالارونده است، کنترمد آن باید حتما پایین رونده باشد. به مثال شماره ۹ نگاه کنید.
مثال۹) از بالا: مد دوگاه و کنترمد دوگاه

5 دیدگاه

  • ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۰ در ۱:۱۳ ق.ظ

    دورین پایین رونده برابر مازور بالارونده است.این هم دلیلی است برلی انتخاب مد شور.

  • سلام بر شما
    ارسال شده در خرداد ۴, ۱۳۹۰ در ۷:۵۴ ب.ظ

    “کنترمد در سیستم هارمونی زوج به گامی گفته می شود که اولا محتوای اصواتی که در مد وجود ندارند در آن وجود داشته باشد و دوما، ترتیب پی درپی قرار گرفتن آن، در جهت مخالف مد باشد یعنی اگر مدی بالارونده است، کنترمد آن باید حتما پایین رونده باشد.”
    لطفا علاوه بر مطلب بالا درباره کنترمد و ارتباط آن با مد بیشتر توضیح بدهید.
    سپاسگزارم.

  • amir ali hannaneh
    ارسال شده در خرداد ۲۴, ۱۳۹۰ در ۳:۰۸ ب.ظ

    شما خودتان کنتر مد را تعریف کردید فقط مانده اینکه بدانید خواص این کنترمد که خودش مد دیگری است کاملا متضاد مد اصلی است و جهت عکس آن را دارد ولی در دومینانت با مد مشترک است.واینک درجه هفتم کنترمد همان درجه اول مد است..

  • فرشاد
    ارسال شده در مهر ۶, ۱۳۹۰ در ۵:۲۹ ب.ظ

    سلام.جناب حنانه من چطور میتونم با شما تماس بگیرم؟اگر ممکن شماره تماس یا ایمیلتون رو بنویسید.
    با سپاس

  • امیر علی حنانه
    ارسال شده در آذر ۱۵, ۱۳۹۱ در ۱۰:۲۶ ق.ظ

    آموزش هارمونی زوج از آذر ماه ۹۱ در آموزشگاه موسیقی ندای چنگ ۰۲۱۸۸۵۰۵۵۷۵

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

هرچند، ایده ی ساختن قطعه ای بر اساس زندگانی حواریون در ذهن او باقی ماند تا اینکه در فستیوال سال ۱۹۰۳ او دوباره به موضوع دلخواه خود بازگشت. وی در ابتدا یک اوراتوریو در سه قسمت تدارک دیده بود که شامل خیانت یهودا، نفی کردن پطرس و به عروج رفتـن عیسی مسیح بود. بیماری دوباره به سراغ او آمد و بدین ترتیب او تنها به قسمت عروج روحانی مسیح پرداخته و آن را “سلطنت” نام نهاد. مدت ها بعد، او قسمت سومی به نام “قضاوت آخر” به این اوراتوریو اضافه کرد اما هیچگاه این قطعه را به پایان نرساند.

فرج نژاد: با کوارتت کلگیوم همکاری خواهیم داشت

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره فعالیت های این موسیقیدان جوان، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.

از روزهای گذشته…

رکود بازار فروش کمپانی موسیقی وارنر

رکود بازار فروش کمپانی موسیقی وارنر

کمپانی موسیقی وارنر (Warner) که ضبط آلبوم های هنرمندان و گروههایی بزرگی را بر عهده دارد، هفته گذشته اعلام نمود که به دلیل انتشار آلبوم های محدود و در نتیجه فروش اندک، چه در بازار داخلی و چه در بازار اروپایی، سود چهار ماهه اول سال مالی جدید شرکتش در مقایسه با سال گذشته، ۷۴ درصد افت داشته است. سهم بازار این کمپانی نیز حدود ۶ درصد کاهش یافته است.
تدارک ارکستر (II)

تدارک ارکستر (II)

در قرن بیستم این احساس بوجود آمد که موسیقی نیازمند یک تحول اساسی و ورود به دورانی جدید است و از طرفی هم این تصور قوت گرفت که میتوان با یک تغییر جدی در حیطه موسیقی کلاسیک، آهنگهای جدیدتری را خلق کرد. لذا با دگرگون شدن سیستم قدیمی که برای گامها و هارمونی بکار گرفته میشد، سیستم جدیدی به نام “دوازده صدایی” (Twelve Tone) وارد موسیقی گردید.
فراخوان برای صلح جهانی

فراخوان برای صلح جهانی

به پیشنهاد گروه خیزش صلح (peace wave) در یاهو (Yahoo) طبل نوازان جهان – نوازندگان سازهای کوبه ای – دعوت شده اند تا بصورت هماهنگ در اقدامی نمادین، در روز جهانی زمین که اتفاقا” مصادف با نوروز ایرانیان است، بنوازند.
ساز به ساز (I)

ساز به ساز (I)

احتمالاً پیش آمده که بشنوید یک قطعه­‌ی موسیقی کلاسیک غربی را با یکی از سازهای ایرانی بنوازند؛ مثلاً اجراهای «کیوان ساکت» از برخی آثار مشهور یا بخشی از اجرای «اردوان کامکار» در فیلم «سنتوری». اگر به ماهیت بحث­های درگرفته (به خصوص پس از مورد اول) توجه کرده باشید ته رنگی از شک یا بدبینی را نسبت به این اجراها (دست کم دربرخی از آنها) در­می­ یابید. نکته‌ی اصلی همه‌ی این گفتگوها این پرسش است که آنچه از چنین اجرایی به دست می‌آید تا چه پایه ارزشمند است؟ همه­‌ی بحث­هایی هم که در مورد «درست بودن»، «به جا بودن» یا امثال آن، طرح می‌­شود در نهایت از آن رو است که بتوان از نتیجه­‌ی آنها به عنوان ابزار ارزش‌گذاری بهره برد.
Jascha Iossif Robertovich Heifetz

Jascha Iossif Robertovich Heifetz

هایفتز از اسطوره های ویلن و کسی که خیلی از موسیقیدانان و منتقدین از او به عنوان بزرگترین نوازنده تاریخ یعنی در رده همپایی با لیست و پاگانینی یاد می کنند، در سال ۱۹۰۱ در ویلنای روسیه متولد شد. اولین درسهای موسیقی را نزد پدرآموخت و سپس در مدرسه ویلن نزد ایلیا مالکین (Ilya Malkin) به تحصیل ادامه داد.
نباید نگران بود

نباید نگران بود

ابتدا قرار بود این نوشته یک گفتگوی مکتوب با «مهدی میرمحمدی» باشد و در ویژه نامه ی کنسرت سیمرغ به چاپ برسد. پس از آن که پرسش را فرستادند و من در قالب گفتگو پاسخ دادم بنا به صلاحدید همکاران، شکل نهایی یک یادداشت یافت. به دلیل مکتوب بودن مصاحبه و نیز انتشار نهایی آن به شکل یادداشتی از قلم من متن در گفتگوی هارمونیک به نام منتشر شده و نه چنان که رسم است، به نام گفتگو کننده.
بی احترامی به موسیقی (III)

بی احترامی به موسیقی (III)

«یکی از ترجیحات او این بود که دستگاه جدید قابلیت به اشتراک گذاشتن داشته باشد. پریزم دو خروجی برای هدفون دارد. بنابراین دو نفر به طور همزمان می توانند با آن آهنگ گوش کنند. او می گوید بهترین مکان برای موسیقی گوش دادن در تخت است.»
کج بشینیم، راستشو بگیم  (IV)

کج بشینیم، راستشو بگیم (IV)

گروهی نیز به شدت علاقمندند بیوک آقا را ضمیمه‌ی تذکر الاولیا کنند و آوارگی‌ها و بی‌خانمانی‌های او را، شوریدگی شبلی‌وار درویشی وارسته و واصل تعبیر کنند. شیدای عارفی که تمام کلمات به ظاهر ساده و گاه نامفهومش در عالم معنا و معرفت سرچشمه داشت و چشم معنابینی می‌بایست تا اندر احوالات ظاهری چونان سرگشته‌ای، نشانه‌های سرور و سرمستی از سرکشیدن شراب حقیقت ببیند. وجود چنین پنداشتهایی نیز، از عشق و علاقه‌ی ریشه‌دار ما به اسطوره‌سازی‌ها و تقدس بخشیدن‌ها دور نیست. مگر نه این است که در دو دهه‌ی پایانی زندگی بیوک‌آقا، با رسیدگی‌ها و توجه هرچه بیشتر مردم و هنردوستان، حال جسمی و روحی او اندکی بهتر ‌شده بود؟ پس بر چه اساسی و به استناد چه نشانه‌هایی می‌توان ثابت کرد که بیوک‌آقا خود، آگاهانه این نوع زندگی فلاکت‌بار و دردآلود را انتخاب کرده ‌بود؟
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XII)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XII)

او ادامه می‌دهد که با وجود این گفته، به نظر او امروزه کمتر کسی مدعی است که بتواند با اعتبار یا صلاحیتی مانند آدلریا سیگر (۳۶) در مورد گستره‌ی وسیعی از مسائل موسیقی‌شناسی بنویسد (همان‌جا).
آریانا برکشلی از آثار رنجبران می گوید

آریانا برکشلی از آثار رنجبران می گوید

این مطلب مقاله ای است از آریانا برکشلی (Ariana Barkeshli) پیانیست، محقق و استاد موسیقی و همچنین رئیس بخش هنری کنفرانس بین المللی ایرانشناسی در سال ۲۰۸۸ International Society of Iranian Studies ISIS. آرایانا برکشلی متولد تهران و فرزند پروفسور مهدی برکشلی فیزیکدان و موسیقیدان فقید ایرانی است. اولین معلم او پدرش بوده است، در ۱۵ سالگی او برای ادامه تحصیلات موسیقی، به کشور فرانسه مهاجرت کرد و در بخش خارجی کنسرواتوار پاریس و کنسرواتوار آمی ین (Amien) اکول نورمال موسیقی پاریس و پس از آن دانشگاه ایالتی نیویورک تحصیلاتیش را ادامه داد. او دارای مدرک فوق لیسانس موسیقی از فرانسه و آمریکا میباشد.