رهبری: آثاری را اجرای میکنم که در سطح بین المللی باشد

علی رهبری
علی رهبری
آیا مدتی که در خارج از کشور بودید آثاری از آهنگسازان ایرانی را اجرا کردید؟
ببینید اگر در اختیار من قطعاتی گذاشته میشد که این قطعات نه فقط به این دلیل که آهنگسازشان هم وطن من بود بلکه به خاطر ارزش هنری بین المللی شان میشد به راحتی آنها را مطرح کرد من با کمال میل این کار را میکردم. شما میدانید که من آثار چندین آهنگساز ایرانی را در قابل صفحه گرامافون و بعدا سی دی ضبط و منتشر کرده ام؛ این تنها صفحه ضبط شده توسط رهبر ارکستر و آهنگساز ایرانی ای است که در مارکتهای بین المللی قابل خریداری است.

من قطعه آقای احمد پژمان را بارها در کشورهای مختلف اجرا کرده ام حتی در آفریقای جنوبی… یا قطعه آقای حسین دهلوی را برایشان ضبط کردم یا هر کار دیگری که از دستم بر می آمده…

چرا شما قطعات خودتان را کمتر ضبط و اجرا کردید؟
من از بچگی شاهد پارتی بازی و رفیق بازی و استثنا گذاشتنها و اینطور فسادها بوده ام، همیشه ترس داشتم خودم هم در این دام گرفتار شوم و به همین خاطر کاری نکردم که کسی بگوید چون او آهنگساز است، کارهای خودش را رهبری میکند! شما فراموش نکنید که من ده سال رئیس شرکت کخ دیسکاور اینترنشنال بوده ام، یعنی میتوانستم هر ارکستری را در دنیا از ارکستر سمفونیک لندن تا فلارمونیک برلین را بگیرم و قطعات خودم را ضبط کنم و هیچ کس از نظر اداری و هنری نمیتوانست به من بگوید چرا؟! ولی نمیخواستم کسی بگوید که رهبری تا قدرتی پیدا کرد، از تواناییش سوء استفاده کرد.

در مورد اینکه به افرادی کمک کردم، باید بگویم وقتی احساس کردم کسانی استعداد دارند ولی نیاز به شانسی برای پیشرفت دارند، خیلی به آنها کمک کردم، مثلا یک پیانیست پسر ایرانی به نام آرش کاویانی، چند سال پیش از لندن پیش من آمد وقتی که ۱۶ سال داشت، من تا دیدم ایشان ایرانی است و کارش هم خوب است سریع برای او کنسرتی برپا کردم و دعوت کردم کنسرتو پیانوی پروکفیف شماره دو را با ارکستر استامبول بزند.

در جای دیگر خانم نوین افروز را چند سال پیش که جوانتر بودند، دعوت کردم که با هم کنسرت بدهیم یا آقای شهرداد روحانی که شاگردم بود و بورس را هم من در زمان ریاست هنرستانم به ایشان دادم که بیایند به خارج و موسیقی را ادامه بدهند، دعوت کردم به چند کشور مختلف که ۸۰ درصد بیوگرافی ایشان را همین برنامه های دعوتی من از ایشان تشکیل میدهد.

من قطعه ای ساخته بودم به نام اکستازی که قسمتی از آنژمان آنرا به عهده شهرداد روحانی قرار دادم تا به این وسیله بیشتر بتوانم او را مطرح کنم… هر جا که امکانی برای من بوده برای مطرح کردن استعدادها همکاری کردم و کمک کردم ولی فراموش نکنید که من یک موزیسین حرفه ای هستم و نمیتوانم به این خاطر که کسی صرفا هموطن من است، او را مطرح کنم ولی اگر او در سطح جهانی باشد، چه آهنگساز، چه رهبر و چه نوازنده، میتوانم حتی استثنایی برای آنها بگذارم و بگویم چون اینها در کشور امکاناتی ندارند من باید بیشتر کمکشان کنم.

اگر سطح آنها، سطح خوبی نباشد، نه این کمک به درد آن شخص میخورد و نه من… در مورد شهرداد روحانی هم من بسیار حساب شده ایشان را دعوت کردم و کاری نکردم که خارج از توانایی شان باشد. وقتی من ایشان را برای رهبری دعوت کردم، قرار شد که ایشان موسیقی لایت اجرا کنند، مثل موسیقی فیلم و آثار ساده.

من نگذاشتم کسی بگوید که برای او پارتی بازی کردی، من در حد توانایی و تجربه و تخصص شان از ایشان دعوت کردم، همیشه هم که نمیشود موسیقی خیلی سنگین کلاسیک شنید، بعضی وقتها باید تنوعی در کار ایجاد کرد… اگر اپرا یا سمفونی یا کار بزرگ اینچنینی بود، حتما من از کس دیگری دعوت میکردم چون برای هر دوی ما خوب نبود.

در سال ۱۹۹۷ من یک ارکستر سمفونیک ۶۵ نفره از نوازندگان ایرانی را به اتریش و شهر برگنز دعوت کردم و دو هفته به صورت رایگان با آنها کار کردم و تمام هزینه های اقامت و تغذیه آنها و همینطور تمام مخارج ضبط شدن دو عدد سی دی از اجرای این هنرمندان ایرانی را که حدود ۵۰۰۰۰ یورو شد، فقط برای مطرح شدن نام ایران، پرداختم.

چند سال پیش هم که گروه پارسیان به ترکیه آمده بودند، با آنها دو هفته ۵، ۶ ساعت با جان و دل کار کردم…

روزگار

نماد‌شناسی عود (VII)

ابن سینا در کتاب خود «شفا» (کتاب ریاضیات) (۲۲) بخش زیادی از فصل مربوط به آلات موسیقی را به بحث کوک و فواصل و فیزیک صدا اختصاص داده و در آن بیان کرده‌است که عود بهترینِ سازها و محبوب‌ترینِ آنها نزد مردم است. (۲۳) مضاف بر این در ادامه‌ راجع به تعداد سیم‌های عود می‌گوید که ما پیش‌تر آن را در یکی از افسانه‌هایی با نگاهی تن-نمایانه برای عود یافتیم: او می‌گوید که عود گاهی دارای ۵ جفت سیم است اما بیشتر ۴ جفت سیم دارد(۲۴) و در هر دو صورت سیم‌های این ساز معمولاً با یک فاصله‌ی چهارم نسبت به هم کوک می‌شوند.(۲۵)

مغالطات ایرانی – اجرای جهانی

یکی از مهمترین معیارهای سنجش کیفیت یک اثر موسیقایی در فضای موسیقی کلاسیک، اجرای چندین باره یک اثر توسط گروه ها و ارکستر های مختلف در اعصار مختلف است. این اعتقاد در بعضی از جوامع مثل کشور ما چنان همه گیر و جا افتاده شده است که به عنوان تنها معیار سنجش کیفیت یک اثر موسیقی کلاسیک به حساب می آید.

از روزهای گذشته…

صبا از زبان سپنتا (III)

صبا از زبان سپنتا (III)

کوک ویلن صبا در آن اثر، از نت معیار که در آن‌ زمان‌ در نت لا، HZ 439 (هرتز) بوده است تبعیت‌ کرده و به آن مناسبت، تن درخشان ویلن در کل اثر عرصهء تجلی یافته است. صبا درآمد ابو عطا را در اجرای «ویبراتور» سنگین و با تأنی، از نت شاهد ابو عطا شروع کرده و پریودهای دیگری را نیز در درآمد ابو عطا در اکتاوهای دیگر اجرا کرده‌اند بعد از آن «حجاز» را از نت شاهد آنکه درجه پنجم گام‌ شور است با جمله‌های مختلف در سه اکتاو که از نت‌ B4 (سی) روی سیم دوم ویلن شروع می‌شود، آغاز کرده و اکتاو دوم آن را روی سیم اول با نت‌ B5 و اکتاو سوم آن را روی همان سیم از نت‌ B6 (فرکانس ۵۷۹۱ هرتز)در پوزیسیون نهم روی سیم‌ «می» اجرا کرده است.
الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین (Alexander Nikolayevich Scriabin) در سال ۱۸۷۲ در مسکو متولد شد. در سال ۱۸۸۸ در کنسرواتوار مسکو نزد تانیف و آرنسکی به تحصیل نوازندگی پیانو و آهنگسازی مشغول گشت. او پس از فراغت از تحصیل، مدت پنج سال را به سیر و سیاحت در غرب پرداخت و در سال ۱۸۹۷ به وطن بازگشت، ازدواج کرد و به عنوان استاد پیانو در کنسرواتوار مسکو مشغول به کار شد. در سال ۱۹۰۳، اسکریابین که حامی هنر پرور بسیار سخاوتمندی یافته بود، مجددا به سیر و سیاحت پرداخت و در سال ۱۹۰۵، همسر و چهار فرزندش را ترک و زندگی با زنی را آغاز کرد که با وی در فلسفه نیچه، سوسیالیسم و عرفان، اشتراک نظر داشت و هم مسلک او محسوب می شد.
یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی<br /> در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (I)

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (I)

بررسی سه شیوه، در حقیقت ادامه دهنده و تکمیل کننده کتاب هفت دستگاه موسیقی ایرانی است که آقای مجید کیانی آن را در سال ۱۳۶۸ نوشته و انتشار داده اند. ایشان در آن کتاب موسیقی ایرانی را به سه نوع تقسیم بندی کرده و دو نوع آن را – یکی به عنوان «غرب زده و تحریف شده» و دیگری را به عنوان «شیرین نوازی» – مردود دانسته و نوع سوم را – «ردیف نوازی یا خوش نوازی» تنها نوع قابل قبول در موسیقی ایرانی معرفی کرده بودند.
نگاهی به آلبوم From This Moment On

نگاهی به آلبوم From This Moment On

دایانا کرال از ابتدای آغاز فعالیت حرفه ای خود روز به روز پله های ترقی را یکی یکی طی نموده ولحظه ای از پای ننشسته است. در ابتدا با هدف تحصیل در کالج موسیقی برکلی از بریتیش کلمبیای کانادا نقل مکان نمود و به دنبال آن نزد جیمی روولز به لس آنجلس رفت و به فراگیری و بالابردن مهارتهای موسیقی حرفه ای خود ادامه داد.
ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

امروزه اینگونه به نظر می رسد که اکثر سازندگان ساز تمایل چشم گیری به تکرار آثار گذشتگان داشته و همچنان نیز دارند، مسیری که با توجه به کیفیت آثار گذشتگان و در توازی با آن تبلیغات وسیعی که در این راستا می شود، انتخابی ارجح و مطمئن برای سازندگان ساز است. این انتخاب را می توان در ابتدا از دو جهت بررسی نمود، اول مسیری برای آن دست از سازندگانی که در ابتدای کار هستند و تجربه چندانی ندارند و دوم ، از سوی دیگر افرادی که زمان بیشتری صرف نموده و تجربه ایی فراتر از دسته اول دارند.
نوشته ای از جان ویلیامز برای آندرس سگوویا

نوشته ای از جان ویلیامز برای آندرس سگوویا

جان ویلیامز در بیوگرافی جدیدش اظهار کرده که معلم سابقش شاگردانش را مجبور به تقلید از استایل خود می کرده و از نظر موسیقیایی دچار تکبر بوده است. آوازۀ آندرس سگوویا بیست و پنج سال پس از مرگ او توسط شاگرد مطرحش جان ویلیامز به چالش کشیده شده است. اعتراض ویلیامز به فخر فروشی “موسیقیایی” و “اجتماعی” سگوویا است که باعث از بین رفتن خلاقیت شاگردانش می شده است.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (V)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (V)

«شوشتری برای ویولون و ارکستر» اثر حسین دهلوی، غیر از نوع ارکستراسیون دهلوی، به انواع دیگری تنظیم شده است که البته تنظیم حسین دهلوی نیست:
خبر شوکه کننده برای ویولنیست ها؟! (I)

خبر شوکه کننده برای ویولنیست ها؟! (I)

دو سال پیش مطلبی با عنوان «عدم تشخیص صدای استراد توسط سولیست ها!» در سایت منتشر شد که در آن به نتیجه آزمایشی پرداخته شد که طی آن ویولنیست های شرکت کننده در آزمایش، طی شرایط خاصی به نوازندگی با ویولن های مختلف می پرداختند و پس از آن به پرسش هایی در باره سازی که با آن نواختند پاسخ می دادند که مطلب یاد شده به این پاسخ ها پرداخت. مطلب زیر علاوه بر مرور نتایج این آزمایش، نظرات مخالف و موافق با آن را نیز مرور می کند:
موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند: <br>امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (III)

موسیقی مردمی، موسیقی هنری، موسیقی مردم پسند:
امروزه این دسته بندی ها چه معنایی دارند؟ (III)

همانطور که برای شناسایی فرم های موسیقایی مختلف در حال شکل گیری در مراکز شهری در اواخر قرن ۱۹ دسته ی موسیقیِ مردم پسند پدید آمد. به نظر می رسید این سبک ها جایی بین موسیقی مردمی و هنری، با سهمی یکسان از هر دو، قرار گیرند: شهری تر از موسیقی مردمی، اما فاقد پیچیدگی های زیبایی شناختی موسیقی هنری. همچنانکه جمعیت شهری رشد می یافت، این سبک ها به تدریج آشکارتر می شد، و با ظهور فن آوری ضبط و رادیو، موسیقی مردم پسند به صنعت موسیقی نزدیک تر شد.
بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

درآمد: پس از انتشار دو مقاله با عنوان حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹، با توجه به استقبال دوستان و نیز فقدان مراجع مقبول آکادمیک و قابل استناد، بر آن شدم تا این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار داده و به صورت مجموعه مقالات مستقلی از سایر نویسندگان و صاحب نظران منتشر نمایم. از این رو، هنرمند گرامی، جناب آقای دکتر کامبیز روشن روان که خود آثار موسیقایی بسیاری را در دوره مورد بحث آفریده و پژوهش های بسیاری را پیرامون مسأله ی رشد و گسترش موسیقی در ایران به انجام رسانده است، دعوت ما را اجابت نموده و مقاله ی حاضر را به زبان انگلیسی و با عنوان (Twenty Years of Developments in Persian Music) که برای نخستین بار در کنفرانس IEEE ارائه گردید، برای ترجمه در اختیار راقم این سطور قرار دادند. با تشکر از ایشان، مقاله ی حاضر را در چندین بخش تقدیم خواهم نمود. کیوان یحیی