نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (V)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
تنظیم های گوناگون «شوشتری برای ویولون و ارکستر»
«شوشتری برای ویولون و ارکستر» اثر حسین دهلوی، غیر از نوع ارکستراسیون دهلوی، به انواع دیگری تنظیم شده است که البته تنظیم حسین دهلوی نیست:
۱- واریاسیون زهی: این تنظیم از مازیار ظهیرالدینی نوازنده ویولون و مایستر ارکستر زهی پارسیان است که خود در اجرایی، این اثر را در مقام سولیست به روی صحنه برد. در این کنسرت کادانس هومن دهلوی به اجرا رسید.
۲- واریاسیون ویولون و پیانو: این تنظیم توسط منوچهر صهبایی انجام شده و در کنسرتهای متعددی، با سولوی ویولون آریا صهبایی (فرزند منوچهر صهبایی) به اجرا رسیده است.

دسته بندی تکنیکی «شوشتری برای ویولون و ارکستر» از نگاه رپرتوار ویولون کلاسیک
با اینکه سازبندی و ارکستراسیون و هارمونی خاص حسین دهلوی در «شوشتری برای ویولون و ارکستر» به هیچ وجه شباهتی با موسیقی دوره باروک ندارد و همچنین با اینکه ابوالحسن صبا و شاگردش حسین دهلوی، هیچ گرایشی به نزدیک شدن به یک مکتب ویولون نوازی غربی نداشته اند، بخش ویولون این اثر از چند منظر همسانی هایی با رپرتوار باروک ویولون، از نگاه یک نوازنده ویولون کلاسیک دارد:
۱- تکرار یک فیگور ریتمیک به طور مداوم که از نشانه های موسیقی باروک است.
۲- کمبود سکوت در قطعه و نواخت مداوم ساز سولو تقریبا در کل قطعه. ۳- استفاده از تکنیکهای ویولون، در محدوده ای که ویولون باروک داشته است.

تنوع سازی و استاندارد ارکستری در «شوشتری برای ویولون و ارکستر»
این اثر برای ارکستر مجلسی با ترکیبی از سازهای زهی، دو فلوت، ابوا، دو کلارینت سی بمل، کلارینت باس سی بمل و گروه سازهای ایرانی، دو سنتور، دو تار و عود است که بسیاری از آثار حسین دهلوی با چنین استاندارد ارکستری نوشته شده است که امروز این شکل سازبندی در ارکسترهایی که به نام «ملی» به فعالیت می پردازند، استفاده می شود.

مشخصات تئوریک آواز شوشتری
شوشتری یکی از گوشه های دستگاه همایون، یکی از دستگاه های هفت گانه موسیقی ایران است. گستره گوشه شوشتری دو دانگ بوده و شاهد آن سوم نیم بزرگ با شاهد همایون و چهارم درست با نت ایست همایون فاصله دارد. ایست شوشتری مطابق با ایست همایون و ایست موقت آن همان شاهد همایون است. لازم به ذکر است که در بعضی از موسیقیدانان، شاهد همایون را فاصله ششم آواز اصفهان ندانسته و پنجم شاهد همایون می دانند، حسین دهلوی آهنگساز این اثر هم، چنانکه در پارتیتور شوشتری نوشته، موافق با این نظریه است که به عقیده نگارنده هم، نسبت به نظریه اول، صحیح تر به نظر می رسد، ولی به این دلیل که بسیاری از کتاب های تئوری موسیقی ایران، فاصله ششم اصفهان را شاهد محسوب کرده اند، در این نوشته شاهد ما همان فاصله ششم عنوان شده تا موجب سردرگمی آشنایان با آن تئوری نشود.

امکان تامپره سازی
«شوشتری برای ویولون و ارکستر» در همایون فا سری نوشته شده است و قطعا نوازندگانی که به فواصل ایرانی مسلط نیستند قادر به اجرای این اثر نخواهند بود. حسین دهلوی آهنگساز این قطعه در توضیحات پارتیتور، به برای نوازندگانی که به فواصل ایرانی آشنایی ندارند، توصیه کرده است که میتوانند به جای «سری»، «بکار» و به جای «کرن»، «بمل» بنوازند.

توضیحات آهنگساز، روی پارتیتور
۱- پیشنهادی برای نوشته شدن کلمه “ویولون” با “واو دوم و سوم”
۲- پیشنهاد آهنگساز برای استفاده از ساخت کادانس هایی برای این قطعه و اجرای آن در محل مشخص شده.
۳- یادآوری دلیل فرود پایانی قطعه روی نغمه “می” به جای “لا”
۴- یادآوری دلیل تغییر کوک این قطعه برای ویولون، نسبت به کوک پیشنهادی صبا (کوک پیشنهادی صبا برای این قطعه از سیم زیر به بم: می-لا-می-لا بوده است که به پیشنهاد دهلوی مطابق کوک معمول ویولون: می-لا-ر-سل تغییر کرده.)
۵- پیشنهاد کوک شدن سیم های تار به: دو-سل-دو برای نواختن این قطعه و همچنین پیشنهاد استفاده نکردن از سیم هنگام (سیم پنجم تار) در این اثر و دیگر آثار این آهنگساز برای پرهیز از تولید صداهایی غیر از نوشته روی نت.
۶- پیشنهاد کوک کردن پنجمین سیم عود پنج سیم از نغمه “لا” به “می” و نیز تغییر جنس سیم برای ارتعاش بهتر آن.
۷- اجازه آهنگساز برای تعدیل فواصل ایرانی به فواصل ۱۲ نیم پرده ای متداول، برای ارکسترهایی که توانایی نواختن فواصل ایرانی را در این قطعه ندارند.
۸- یادآوری آهنگساز به استفاده از سنتور نه خرک در این قطعه و همچنین تعداد سازهای ایرانی در این اثر برای ارکستری که هشت نوازنده ویولون یک دارد.

اصطلاحات فارسی روی پارتیتور
تنها دو اصطلاح نا آشنای بین المللی روی پاتیتور نوشته شده است که با فونت فارسی، «پوش» و «باز» است که برای گروه تار نوشته شده است.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XV)

در واقع، هم او است که شایع کرد «دستگاه ماهور» همان «گام ماژور» غربی است. در دستور تار اولین تعریف از موسیقی ایرانی در مورد آواز ماهور است:

از روزهای گذشته…

قاسمی: ما رفرنسی برای قطعات کرال نداریم

قاسمی: ما رفرنسی برای قطعات کرال نداریم

در زمان ما گرایش آهنگسازی وجود نداشت، ولی پایان نامه کارشناسی من آهنگسازی بود، ساخت واریاسیون روی تم ایرانی که با آقای روشن روان کار کردم، قبل از آن هم همانطور که گفتم “لم لوا” اجرا شد با کر فرهنگسرای بهمن قبل از من و یکبار هم که خودم با کر این فرهنگسرا کار کردم باز اجرا شد.
لئو فندر شخصی که نمی توانست حتی یک نت بنوازد

لئو فندر شخصی که نمی توانست حتی یک نت بنوازد

کلارنس لئونیداس فندر (Clarence Leonidas Fender) در سال ۱۹۰۹ در کالیفرنیای آمریکا بدنیا آمد. او از کودکی به مسائل برقی و مهندسی علاقه بسیاری داشت و دائم در حال ساخت و تعمیر رادیو و دیگر وسایل الکتریکی بود.

چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

درمیان چالش‌های متعددی که والدین در برقرای درس‌های موسیقی کودکان خود با آن دست به گریبانند (انتخاب ساز، یافتن معلم خوب و غیره)، سوق دادن کودکان به تمرین دشوارترین آن‌هاست. شدت مساله و اهمیت تمرین، باورپذیری کمبود مقالات در این زمینه را سخت می‌کند. افزون بر این، والدین و معلمان بیشتر به سراغ تدابیری که از دوران کودکی خود به یاد دارند می‌روند که تلاش‌هایی منجر به شکست در ترغیب کودکان به تمرین هستند.
اخباری درباره کنسرت های هومن خلعتبری

اخباری درباره کنسرت های هومن خلعتبری

پانزدهمین فستیوال موسیقی «قصر کریشتِتِن» کشور اتریش با قطعه «پارسی» اثر احمد پژمان افتتاح می شود. هومن خلعتبری با اجرای قطعه «پارسی» به تاریخ شنبه ۳ مرداد ماه ۱۳۹۴ (مطابق با ۲۵ جولای ۲۰۱۵) ، پانزدهمین فستیوال بین المللی موسیقی «قصر کریشتتن» را افتتاح می کند.
از گیتار تا زندگی

از گیتار تا زندگی

سالهای ۱۹۹۶ و ۹۷ شاید به یاد ماندنی ترین سالهای زندگی کاری فابیو زانون (Fabio Zanon) باشد؛ وقتی به فاصله چند هفته در دو مسابقه گیتار کلاسیک معتبر دنیا جایزه اول را می برد و در ادامه ۵۶ کنسرت در آمریکا و کانادا برگزار می کند و بالاخره ۲ آلبوم تکنوازی خود را پس از پایان همین تور بزرگ به بازار می فرستد.

در نظر اکثر مردم، یک نوازنده حرفه ای کسی است که بیشتر ساعات شبانه روز را با تمرین ساز می گذراند و چندان فرصتی برای پرداختن به دیگر هنرها و امور زندگی ندارد؛ اما زانون مثال جالبی برای رد این فرض است. او یک کتابخوان حرفه ای و البته مجموعه دار کتب هنری و فیلم است. درباره موسیقی می گوید: “موسیقی تنها بخش کوچکی از آن چیزی است که زندگی نام دارد.” زانون از علاقه اش به فلسفه می گوید و اینکه تمام آثار سارتر و دانته را چندبار خوانده!
نی و قابلیت های آن (IV)

نی و قابلیت های آن (IV)

کرنای شمال: آن را «درازنای» هم می نامند. لوله فاقد سوراخ است و به همین دلیل تولید اصوات مختلف فقط با تغییر فشار هوای نفس نوازنده میسر می گردد؛ در نتیجه تعداد اصوات آن بسیار محدود است. جنس آن از نی است و طول آن زیاد و گاه تا ۳ متر می رسد. بر انتهای تحتانی ساز کدوی پرورش دادۀ خمیده ای متصل می کنند. دهانی آن در واقع استوانه کوچکی است که روی لوله محکم شده و یک سوی آن تراش خورده و از همین سو هوا وارد لوله می شود.
«ماندالای درون» منتشر شد

«ماندالای درون» منتشر شد

آلبوم «ماندالای درون» شامل مجموعه قطعاتی برای پیانو با آهنگسازی و اجرای سام اصفهانی توسط انتشارات ماهور به بازار آمده است. این اولین آلبوم مستقل سام اصفهانی به عنوان نوازنده و آهنگساز است که منتشر شده است.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XII)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XII)

بسیاری از مطالعات تطبیقی چه در دوره‌ی معاصر، در عرض و چه گذشته، در طول هنوز مجالی برای انجام نیافته‌اند. به تحقیقات تاریخموسیقی کمتر از جنبه‌ی مردم‌نگارانه نگریسته‌ایم (برای مطالعه یکی از معدود نمونه‌ها نک. (فاطمی ۱۳۸۰ ال و ب) و (فاطمی ۱۳۸۱))؛ مقادیر زیادی اطلاعات قابل استخراج در آثار ادبی، سفرنامه‌ها، تاریخ‌های عمومی و حتا نگاره‌ها وجود دارد که برای روشن‌تر شدن برخی قضایای تاریخی در طول چند صد سال گذشته قابل استفاده است (۳۹).
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هفتم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هفتم)

این کودکان استعداد شاعرانه شان را هرگز از دست نخواهند داد و معلمان دبستانشان برای من تعریف می‌کنند که آنها برای نقاشی‌های کوچولوشان‌ هایکو های کوچکی می‌نویسند: به این گونه من یک استنباطی به شما می‌دهم که در کنار تدریس ویولن ما چه کارهایی با این کودکان انجام می‌دهیم، برای اینکه این کودکان را شکوفا کنیم در ادامه مایل هستم که کمی ‌درباره چگونگی تمرین‌های ویولون را به اطلاعتان برسانم.
ویلنسل (IX)

ویلنسل (IX)

انگشت گذاری دوگانه مربوط به اجرای همزمان دو نت می باشد. دو سیم همزمان انگشت گذاری شده و آرشه بر روی آنها کشیده می شود، در نتیجه دو صدا همزمان شنیده می شود. همچنین ممکن است انگشت گذاری های سه گانه و چهارگانه هم انجام شود (با شکسته شدن حالت منحنی انگشتان). اما مشکلی که در این تکنیک وجود دارد نشدنی بودن آرشه کشی همزمان روی بیش از دو سیم به است که از انحنای لبه خرک ناشی می شود. Frances-Marie Uitti بکارگرفتن دو آرشه را ابداع کرد؛ به گونه ای که یک آرشه روی دو سیم میانی و آرشه زیگر زیر دو سیم کناری کشیده شود تا اجرای سه یا چهار نت همزمان میسر گردد.