نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (VII)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
فرم شناسی «شوشتری برای ویولون و ارکستر»
شاید بتوان «شوشتری برای ویولون و ارکستر» را یک روندو برای ویولون و ارکستر دانست، چراکه بعضی از مهمترین خصوصیت های یک روندو را دارا می باشد. اساس این اثر بر مبنای یک تم شکل گرفته است که به صورت ترجیع بند (Refrain) در طول قطعه تکرار می شود. (تصویر شماره ۲)

تصویر شماره ۲
اگر فرم این قطعه را به صورت خطی آنالیز کنیم، متوجه تکرار این ترجیع بند می شویم؛ برای نمونه قطعه را از ابتدا تا میزان ۱۱۷ آنالیز می کنیم:
A a-m.1-8—a’-m.9-16—b-m.17-20—c-m.21-23—d-m.24-34—c sim.m.35-36—f-m.37-40-PAC—B g-m.41-64—g sim.-m.65-70—g-m.71-76—g sim.-m.77-88—g sim.-m.89-92—g’ -m.93-94—g’ –m.95-101–C h -m.102-106—h’-m.103-111—h’-m.113-112—h contr.-m.114-115—h’ contr.-m.116-117—h’

در این آنالیز به تکرار جمله “g” که همان ترجیع بند یاد شده است میرسیم.

مشخصات کلی هارمونیک
هارمونی در این قطعه نسبت به دیگر ساخته های دهلوی، به خاطر جمله های مقطع و آزاد و در کل تحرک بالای سازها، کمتر به صورت توتی اجرا می شود و به جز موارد معدودی نمود ندارد و بیشتر همراهی ارکستر به منظور افک های صوتی و مرکب سازی ریتم است تا ایجاد هارمونی.

نگاهی به محدوده تکنیکی و صوتی بخش ویولون سولوی این اثر
پوزیشن های ویولون: تا محدوده پوزیشن نهم
تکنیکهای ویولون: دوبل سیم

نگاهی به فرم کلی بخش ویولون سولوی این اثر
۱- مشخصه ریتمیک: تداوم بی وقفه ریتم و اجرای نغمه هایی با دیرند دو برابر سریع تر از کل ارکستر در بیشتر زمان قطعه. در بیشتر زمان قطعه، دیرند نتهای بخش ویولون سولو، دولا چنگ است.
۲- موتیفها: تکرار یک فیگور تقریبا در کل قطعه.
۳- ساختار فواصل: بیشتر زمان قطعه در شوشتری “لا” نواخته می شود و در طول قطعه به مدلاسیون و همچنین کروماتیزم برخورد می کنیم.

نگاهی به ساختار «شوشتری برای ویولون و ارکستر»

حسین دهلوی، قطعاً برای تنظیم «به زندان» صبا، موقعیت ریتمیک این اثر را در یاد داشته است و یکی از اولین مشخصه های «به زندان»، تکرار یکنواخت ریتم آن است که در واقع ویژگی آن است، پس وی برای تنوع بخشی به ریتم آن لازم بوده یک بخش آغازین به آن بیافزاید که از نظر متریک هم نسبت به ملودی «به زندان» دیرند بیشتری داشته باشد.

برای این کار او از نغمه هایی همسان به صورت استکاتو استفاده کرده است که در واقع یک جمله هشت میزانی را به گوش میرساند. این بخش توسط گروه سازهای زهی ارکستر نواخته شده است. (تصویر شماره ۳)

تصویر شماره ۳
برای سهولت در آنالیز این بخش از میزان یک تا میزان هشت را ساده نویسی می کنیم:

با این روش تم مربوط به این قسمت را به راحتی می شنویم و می توانیم بسط و گسترش آن را در ادامه مقدمه پیگیری کنیم. از اولین نت قطعه که یک آکورد با قدرت و پر طنین از سازهای ایرانی، همراه با دیگر سازهای ارکستر شنیدیم تا پایان میزان ۱۶ سازهای ایرانی هیچ نقشی نداشته اند.

دهلوی از این روش برای نمود بیشتر رنگ آمیزی سازهای ایرانی استفاده کرده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XIII)

مشکل بی نامی منطقه و بلا تکلیفی در این مورد در همه تحقیقات و نوشته های تاریخی به چشم می خورد که به چند مورد آن به عنوان نمونه می پردازیم:‌

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

از روزهای گذشته…

زمان بندی و شیوه تمرینات روزانه در نوازندگی گیتار (II)

زمان بندی و شیوه تمرینات روزانه در نوازندگی گیتار (II)

برنامه ریزی طرح اساسی تمرینات روزانه با حداکثر استفاده از زمان و انجام آنچه ضروری است، فکر ایده آلی محسوب می شود. این امر به ویژه هنگامی که خود را برای یک اجرا آماده می کنید بسیار حائز اهمیت است.
بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (VI)

بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (VI)

گوشه‌های فصل دوم گوشه‌هایی در مد دشتی‌اند و با تأکید بر درجه‌ی پنجم بالا در مد شور و با تغییر ریزپرده‌ای این درجه اجرا می‌شوند و از این منظر در فصلی جداگانه درنظر گرفته شده‌اند. از سوی دیگر، به علت حضور محوری این دو گوشه در ردیف‌های مختلف دستگاه شور (نتل و بابی راکی، ۱۳۸۸) و نیز اشاره به مدی متفاوت با سه مد اصلی، این دو گوشه حذف نشده‌ و فصلی برای‌ آنها اختصاص یافته است. از این‌رو، جایگاه آنها در توالی فصول اهمیتی نداشته و می‌توانستیم آنها را همانند آنچه در کار نتل و بابی راکی صورت گرفته است درون فصل اول نیز بگنجانیم، اما با هدف متمایزکردن مد شور و نیز بنا به دلایلی که قبلاً اشاره شد از فصل اول منفک و در فصلی جداگانه منظور شده‌اند.
پیشرفت همچون یک اصل بنیادین (II)

پیشرفت همچون یک اصل بنیادین (II)

گسترش جغرافیای سیاسی اروپا (به ویژه آلمان بعد از بیسمارک، و امپراتوری هاپسبورگ) (۲)، دیدگاه‌های فلسفی هگل در مورد تاریخ و ماتریالیسم تاریخی مارکس (۳) را نیز نباید از نظر دور داشت که در مورد سوم وضعیت اقتصادی-سیاسی-اجتماعی بشر فرگشت اجباری می‌پذیرد و نوعی جبر تاریخی را پیش می‌نهد.
۴۵ سال فعالیت درخشان در دنیای موسیقی

۴۵ سال فعالیت درخشان در دنیای موسیقی

پاول آنکا (Paul Anka) یکی از بزرگترین بتهای موسیقی جوانان در اواخر دهه ۵۰ بود و توانست این موفقیت را دنیای موسیقی بزرگسالان نیز بدست آورد. او توانست که کار موفق هنری خود را در هزاره جدید به همان قدرت سابق ادامه دهد و در حال حاضر همچنان خواننده ای پر طرفدار، ترانه سرایی بسیار موفق و یک موسیقی دان برجسته دنیای موسیقی پاپ است.
سخنی از فعالیت های علی محمد خادم میثاق

سخنی از فعالیت های علی محمد خادم میثاق

آذرماه امسال، چهل و هفتمین سالروز درگذشت علیمحمد خادم میثاق، نوازنده و آهنگساز ایرانی است. از او پس از مرگش به ندرت سخنی به میان آمده و در سالهای اخیر نیز که ظاهرا هیچگاه از فعالیت های او گفته یا نوشته نشده است. به همین روی، در این نوشتار نگاهی کوتاه داریم به فعالیت ها و آثار او.
متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

من در دانشسرای هنر (روزانه) و هنرستان ملی موسیقی (شبانه) درس موسیقی خواندم، مدرسه غیر رسمی دیگر نظیر خانه مان، چاووش، دستان و غیره … نیز زیاد دیده ام که تاثیرش بسیار بیشتر از رسمی هایش بود.
رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (III)

رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (III)

طنین: عبارت است از بعد میان دو صوت مانند دو – ر یا بعد میان فا-سل در تدوین زیر ابعاد سابق الذکر نموده شده است (توجه کنید به عکس پایین صفحه و نوشته های زیر هر فاصله)
کتابی در اقتصاد موسیقی (III)

کتابی در اقتصاد موسیقی (III)

ادبیات اقتصادی کتاب پیروِ هدف‌گذاری آن، با زبانی ساده، جنبه‌های اقتصادی تولید و عرضه‌ی موسیقی را بیان می‌کند. برای نمونه در پس جمله‌ای از کتاب، که پیش‌تر نقل شد، این پیش‌فرضِ نانوشته است که هدفْ کسب سود اقتصادی از فعالیت موسیقی است و نه درآمد. در حقیقت، در جملاتی همچون جمله مذکور منظور از درآمد همان سود اقتصادی است؛ زیرا می‌دانیم اگر برای مثال ۱۰۰ ریال هزینه‌ی کل تولید یک اثر موسیقی باشد، صاحب اثر با کسب ۹۰ ریال درآمد هنوز متضرر است و محصول تولیدی با شکست مواجه است. بنابراین موفقیت نهایی زمانی خواهد بود که درآمد کسب‌شده از فروشِ اثر موسیقی، افزون بر اینکه کل هزینه‌های آشکار و پنهان تولید اثر را پوشش می دهد، از آن نیز فراتر رود و سود مدنظر را محقق کند. این نوع ساده‌گویی‌های زبانی و اجتناب از تخصصی‌ترشدن مباحث اقتصادی در دیگر بخش‌های کتاب نیز مشهود است.
تصویر تنال (I)

تصویر تنال (I)

حتما” قطعات سرگئی راخمانینف آهنگساز دوره مدرن را شنیدیده اید. او تمایل زیادی به آهنگسازی به سبک هم نسلانش نداشت و با رنگ و بویی رمانتیک به تصنیف موسیقی می پرداخت. راخمانینف هنوز شیفته موسیقی تنال و پلی تنال بود و با این موسیقی به زیبایی داستان سرایی می کرد.
چیستا غریب: تکنیک تدریس من شبیه به استادم اصلانیان است

چیستا غریب: تکنیک تدریس من شبیه به استادم اصلانیان است

چیستا غریب فرزند زنده یاد غلامحسین غریب موسیقیدان و ادیب نامدار ایرانی است. وی بیش از ۳۰ سال است که در مراکز آکادمیک موسیقی کشور ما به تدریس پیانو می پردازد و امروز بسیاری از بهترین نوازندگان پیانوی ایران، شاگرد ایشان بوده اند. امروز اولین قسمت از مصاحبه ای که با ایشان انجام گرفته را می خوانید: