“ضرب تار” آلبومی تازه از حمید متبسم

«ضرب تار» نام آلبومی است از آثار حمید متبسم (تکنواز تار و سه تار مقیم هلند) دردستگاه همایون که به تازگی توسط ماهنامه فرهنگ و آهنگ و با همکاری موسسه آوا خورشید در تهران منتشر شده است. بهنام سامانی (نوازنده تمبک) نیز در این اثر، متبسم را همراهی کرده است.

«ضرب تار» که پیشتر در اروپا انتشار یافته بود، دربرگیرنده هفت قطعه به نام های «در آمد»، «ضربی براساس کرشمه»، «چهار مضراب»، «بیداد»، «ضربی بیداد» ( به یاد فیروز فرخ)، «فرود» و «دوضربی» است.

در «در آمد»، بداهه با چرخشی در تمام پرده های دستگاه همایون، شنونده را در فضای صوتی کل کار قرار می دهد. در «ضربی براساس کرشمه»، ترکیبی از وزن های سه و شش ضربی هم خانواده، راه را برای قطعه بعدی که آن هم وزن شش ضربی دارد هموار می کند و در میان قطعه با حفظ ریتم توسط تمبک، به مقام چکاوک به صورت آوازی اشاره می شود. در ادامه «چهار مضراب» نواخته شده که به گفته حمید متبسم «با وزن شش تایی معمول چهار مضراب های سنتی که از دل قطعه قبل پدید می آید و با چرخش در مقام های در آمد، چکاوک، بیداد و اوج در پایان به وزن و ملودی کرشمه باز می گردد.»

قطعه «بیداد» نغمه هایی در پرده بیداد و اوج است و «ضربی بیداد» ( که به یاد فیروز فرخ، از دوستان نزدیک و از دست رفته حمید متبسم ساخته شده) با وزن ترکیبی پنج تایی آرام در پرده بیداد، با پایه ای روی این پرده، پیوندی میان ملودی های میان پایه ها بر قرار می کند. متبسم می افزاید: «در میان این اثر، با تغییر وزن از پنج به ده تایی با حفظ سرعت عمومی ریتم با تغییر تقسیمات از چنگ به دو لا چنگ از وزن دو، سه به چهار، سه، سه، در همان زمان دست می یابد که برای لحظاتی حالتی شوریده به قطعه می دهد و در نهایت با بازگشت به وزن پنج تایی پیشین و تکرار تم آغازین به پایان می رسد.»

«فرود» ملودی کوتاهی است از پرده بیداد به درآمد همایون و واپسین قطعه «دوضربی» بداهه نوازی در تمام مقام های همایون بر وزنی دو ضربی است که در نهایت با ایست روی پرده شاهد چکاوک و تبدیل وزن از دو به هشتایی: دو، سه ، سه، بدون تغییر سرعت عمومی با تغییر تقسیمات به وزن سریعی می رسد و با تکرار چند پاساژ کار را به پایان می رساند.

به طور کلی در این آلبوم، صاحب اثر سعی بر حفظ تم اصلی و پیوند میان بخش های گوناگون از راه تکرار موتیف ها و ملودی های کلیدی دارد. این روش را در دیگر آثار دیگر وی نیز می توان یافت.

حمید متبسم (متولد ۱۳۳۷ در مشهد)، تار نوازی را در آغاز نزد پدرش علی متبسم وسپس در دانشسرای هنر و کلاس های شبانه هنرستان موسیقی ملی نزد حبیب الله صالحی، زیدالله طلوعی و هوشنگ ظریف آموخت. وی از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۲ ضمن تدریس و نوازندگی در کانون فرهنگی هنری چاووش، فراگیری ردیف موسیقی ایرانی را نزد محمد رضا لطفی پی گرفت و چندی نیز از تجربیات حسین علیزاده بهره مند شد. متبسم در سال ۱۳۶۵ به آلمان مهاجرت کرد. در ۱۳۶۸ گروه چکاوک را تشکیل داد و در ۱۳۷۰ همراه با شماری دیگر از هنرمندان موسیقی ایرانی، گروه دستان را پایه گذاری کرد. این گروه همچنان فعالانه کنسرت هایی را در سراسر جهان برگزار می کند و نقش مهمی در شناساندن موسیقی ایرانی در برون مرز ایفا کرده است.

بهنام سامانی (نوازنده تمبک در این اثر) متولد ۱۳۴۶ در چهارمحال و بختیاری است که از نوجوانی نزد داریوش محبی به فراگیری تمبک پرداخته و از سال ۱۳۸۰ با گروه دستان همکاری داشته است. سامانی اکنون در آلمان ساکن است و برنامه های گوناگونی را در مراکز فرهنگی این کشور به اجرا درآورده است.

از دیگر آثار حمید متبسم که تا به امروز انتشار یافته اند می توان به آلبوم های «بوی نوروز» (اجرا: گروه دستان، با صدای ایرج بسطامی)، «حنایی» ( اجرا: گروه دستان، با صدای سیما بینا)، «دستان» (سه نوازی با حسین بهروزی نیا: بربت و پژمان حدادی: تمبک) و «نوای دریا» (تکنوازی سه تار) اشاره کرد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (IX)

در اینجا هشترودی به موضوع تمایز میان هنر غرب و شرق پرداخته و به درستی این تمایز را در نوع پیام اثر هنری جست‌وجو می کند، این موضوع نیز از مباحث مهم جهان معاصر بوده و نقش هنر شرق را در آینده جهان نیز روشن می کند. بد نیست که عین جملاتش را بیاوریم. وی در بحثی که با یک دانشمند باستان شناس داشته می گوید؛ «او مدعی بود که هنر شرق در برابر هنر یونانیان قدیم بی ارزش بوده و فی المثل مانند آثار طفلی که تازه با کاغذ و قلم آشنا شده باشد مجسمه های هندی و چینی در برابر زیبایی مجسمه های یونانی مانند هیاکلی ناموزون و نفرت انگیز جلوه گر می شود.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه ای تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه ای در جریانی که اصلا معلوم نیست «مسابقه» باشد.

از روزهای گذشته…

رولاندو ویلازون (I)

رولاندو ویلازون (I)

با اجراهای درخشان به همراه اپراها و ارکسترها در سطوح بین المللی، رولاندو ویلازون (Rolando Villazón)، خود را به عنوان یک موسیقیدان جهانی و ستاره ای مشهور معرفی کرده است. او یکی از پیشگامان صدای تنور (Tenor) در روزگار ما می باشد. روزنامه تایمز درباره اجرای اخیر وی در لندن چنین می نویسد: “او به سادگی خودش، همان ویلازون است و دیگر بار با صدای جذاب و زنگدار خود، با قابلیت و قدرت وحشتناکش ظاهر می شود!”
About گروهی برای بداهه نوازی (I)

About گروهی برای بداهه نوازی (I)

چه چیزی گروه های موسیقی Hot Chip ،This Heat و Betty Boo را با یکدیگر مرتبط می سازد؟ گروه About – البته به طور غیر مستقیم. این کوارتت بداهه نواز درباره ایستاده فکر کردن با جود راجرز از روزنامه گاردین صحبت می کنند. در راهرو مرکز هنرهای باربیکان در لندن، به یک هنرمند پاپ که نامزد دریافت جایزه مرکوری شده بود بر می خوریم. یک تل زرد رنگ حلقه های مجعدِ نقره فام موهایش را از صورتش کنار می زند. فریم عینکش نامرئی است و ژاکتش به تنش زار می زند، بیش تر شبیه یک مجری نافرمان برنامه کودک است تا یک موزیسین! الکسیس تیلور (Alexis Taylor) همان طور که بی حرکت ایستاده و در حالی که خجالت می کشد سلام می کند.
فخرالدینی: نتیجه یازده سال زحمت من را از بین بردند

فخرالدینی: نتیجه یازده سال زحمت من را از بین بردند

به نظر من اصلا ایرادی ندارد و کارهای خاطره انگیز هم به نوبه خودش زیبا بود. تکرار کارها به این دلیل بود که خواست مردم این طور است. همچنین نسل جوان هم باید این خاطره‌ها را بشناسند؛ البته کارهای جدید هم اجرا می‌شد. وقتی مردم می‌خواهند که قطعه “ای ‌ایران” را اجرا کنیم و بارها آخر کنسرت فریاد میزنند، “ای ‌ایران” ما هم به احترام مردم، اجرا می‌کنیم؛ به طور کلی نقل ارکستر ملی نقل ملانصرالدین و پسرش بود و هر کاری که می‌کردیم، یک حرف و حدیثی پیش می‌آمد.
شوپن، نگاهی به موسیقی (I)

شوپن، نگاهی به موسیقی (I)

با وجود آنکه شوپن در قرن نوزدهم زندگی می کرد اما او از سنت فراگیری موسیقی همچون بتهوون، هایدن، موتسارت و کلمنتی بهره برده برد و حتی در آموزش موسیقی به شاگردان خود از روشهای کلمنتی استفاده نمود و در تربیت شاگردان نوازندگی پیانو تاثیر بسیاری از هومل برد.
گذشتن از مرز کلمات با «تریو اولریش درِکس‌لِر» (III)

گذشتن از مرز کلمات با «تریو اولریش درِکس‌لِر» (III)

میشائل نشسته پشت پیانو و حالا اوست که سرسام آور می‌نوازد. تکنوازی پیانو به شکلی آشوبناک در محدوده‌ی بم است و هر از گاهی به مُشتی ختم می‌شود که پیانیست بر کلاویه‌ها می‌کوبد و مایه‌ی شعف و شوق حاضرین می‌شود. تکنوازی نمایشیِ آتونال. چیزی که باز هم، شاید جایی در اجرای درِکس‌لِر نداشت. ولی به هر حال، آرام‌آرام پیانو وارد تونالیته می‌شود و ریتم می‌گیرد و یکی دو میزان بعد، درست سرضرب، درامز و کلارینت‏باس وارد می‌شوند و قطعه را به اتفاق به پایان می‌برند.
مصاحبه ای منتشر نشده از مرتضی نی داوود (VII)

مصاحبه ای منتشر نشده از مرتضی نی داوود (VII)

موسیقی آقا حسینقلی برای بنده و درویش خان خیلی معتبرتر است. میرزا عبدالله و آقا حسین قلی پسران آقا علی اکبر فراهانی هستند. درویش خان برای بنده خیلی معتبر است یعنی اصل موسیقی ما دست این خانواده است و امروز بدبختانه روی یک دلیل هایی که نمی دانم از دست ما خارج شده و عده کمی روی می آورند به موسیقی ایرانی.
برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.
درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

نوشته ای را که ملاحظه می کنید تلاشی است در جهت شناخت و آگاهی بیشتر، آنچه پیش روست حرکتی دیگر در مسیریست که بتوانیم امکان دانستن بیشتر را فراهم کنیم تا که شاید بستر حاصل خیز وجودمان را برای تولدی دیگر محیا سازیم، آری، به دور از هر گونه تعیین تکلیف برای اشخاص و افرادی که در نوع خود دستی بر آتش دارند و آنها نیز در مسیر توسعه با هر بضاعتی کوشش می کنند.
سجاد پورقناد

سجاد پورقناد

متولد ۱۳۶۰ تهران نوازنده سه تار سردبیر مجله گفتگوی هارمونیک sadjad.p@gmail.com
Outside Playing ، قسمت اول

Outside Playing ، قسمت اول

حتما” شنیده اید که بعد از اجرای موسیقی توسط برخی خوانندگان یا نوازندگان ساز، عده ای صحبت از خارج خواندن یا نواختن خواننده یا نوازنده می کنند، می خواهیم صحبت کوتاهی راجع به این موضوع داشته باشیم و کمی آنرا بررسی و تحلیل کنیم.