“ضرب تار” آلبومی تازه از حمید متبسم

«ضرب تار» نام آلبومی است از آثار حمید متبسم (تکنواز تار و سه تار مقیم هلند) دردستگاه همایون که به تازگی توسط ماهنامه فرهنگ و آهنگ و با همکاری موسسه آوا خورشید در تهران منتشر شده است. بهنام سامانی (نوازنده تمبک) نیز در این اثر، متبسم را همراهی کرده است.

«ضرب تار» که پیشتر در اروپا انتشار یافته بود، دربرگیرنده هفت قطعه به نام های «در آمد»، «ضربی براساس کرشمه»، «چهار مضراب»، «بیداد»، «ضربی بیداد» ( به یاد فیروز فرخ)، «فرود» و «دوضربی» است.

در «در آمد»، بداهه با چرخشی در تمام پرده های دستگاه همایون، شنونده را در فضای صوتی کل کار قرار می دهد. در «ضربی براساس کرشمه»، ترکیبی از وزن های سه و شش ضربی هم خانواده، راه را برای قطعه بعدی که آن هم وزن شش ضربی دارد هموار می کند و در میان قطعه با حفظ ریتم توسط تمبک، به مقام چکاوک به صورت آوازی اشاره می شود. در ادامه «چهار مضراب» نواخته شده که به گفته حمید متبسم «با وزن شش تایی معمول چهار مضراب های سنتی که از دل قطعه قبل پدید می آید و با چرخش در مقام های در آمد، چکاوک، بیداد و اوج در پایان به وزن و ملودی کرشمه باز می گردد.»

قطعه «بیداد» نغمه هایی در پرده بیداد و اوج است و «ضربی بیداد» ( که به یاد فیروز فرخ، از دوستان نزدیک و از دست رفته حمید متبسم ساخته شده) با وزن ترکیبی پنج تایی آرام در پرده بیداد، با پایه ای روی این پرده، پیوندی میان ملودی های میان پایه ها بر قرار می کند. متبسم می افزاید: «در میان این اثر، با تغییر وزن از پنج به ده تایی با حفظ سرعت عمومی ریتم با تغییر تقسیمات از چنگ به دو لا چنگ از وزن دو، سه به چهار، سه، سه، در همان زمان دست می یابد که برای لحظاتی حالتی شوریده به قطعه می دهد و در نهایت با بازگشت به وزن پنج تایی پیشین و تکرار تم آغازین به پایان می رسد.»

«فرود» ملودی کوتاهی است از پرده بیداد به درآمد همایون و واپسین قطعه «دوضربی» بداهه نوازی در تمام مقام های همایون بر وزنی دو ضربی است که در نهایت با ایست روی پرده شاهد چکاوک و تبدیل وزن از دو به هشتایی: دو، سه ، سه، بدون تغییر سرعت عمومی با تغییر تقسیمات به وزن سریعی می رسد و با تکرار چند پاساژ کار را به پایان می رساند.

به طور کلی در این آلبوم، صاحب اثر سعی بر حفظ تم اصلی و پیوند میان بخش های گوناگون از راه تکرار موتیف ها و ملودی های کلیدی دارد. این روش را در دیگر آثار دیگر وی نیز می توان یافت.

حمید متبسم (متولد ۱۳۳۷ در مشهد)، تار نوازی را در آغاز نزد پدرش علی متبسم وسپس در دانشسرای هنر و کلاس های شبانه هنرستان موسیقی ملی نزد حبیب الله صالحی، زیدالله طلوعی و هوشنگ ظریف آموخت. وی از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۲ ضمن تدریس و نوازندگی در کانون فرهنگی هنری چاووش، فراگیری ردیف موسیقی ایرانی را نزد محمد رضا لطفی پی گرفت و چندی نیز از تجربیات حسین علیزاده بهره مند شد. متبسم در سال ۱۳۶۵ به آلمان مهاجرت کرد. در ۱۳۶۸ گروه چکاوک را تشکیل داد و در ۱۳۷۰ همراه با شماری دیگر از هنرمندان موسیقی ایرانی، گروه دستان را پایه گذاری کرد. این گروه همچنان فعالانه کنسرت هایی را در سراسر جهان برگزار می کند و نقش مهمی در شناساندن موسیقی ایرانی در برون مرز ایفا کرده است.

بهنام سامانی (نوازنده تمبک در این اثر) متولد ۱۳۴۶ در چهارمحال و بختیاری است که از نوجوانی نزد داریوش محبی به فراگیری تمبک پرداخته و از سال ۱۳۸۰ با گروه دستان همکاری داشته است. سامانی اکنون در آلمان ساکن است و برنامه های گوناگونی را در مراکز فرهنگی این کشور به اجرا درآورده است.

از دیگر آثار حمید متبسم که تا به امروز انتشار یافته اند می توان به آلبوم های «بوی نوروز» (اجرا: گروه دستان، با صدای ایرج بسطامی)، «حنایی» ( اجرا: گروه دستان، با صدای سیما بینا)، «دستان» (سه نوازی با حسین بهروزی نیا: بربت و پژمان حدادی: تمبک) و «نوای دریا» (تکنوازی سه تار) اشاره کرد.

برنامه گردشگری موسیقی نواحی ایران همزمان با کنگره مشاهیر کُرد در سنندج

موزه موسیقی ایران همزمان با کنگره مشاهیر کرد در سنندج، سفری تخصصی در زمینه موسیقی به این شهر برگزار می کند. این سفر با همکاری موزه موسیقی ایران و انجمن موسیقی سنندج برگزار می­گردد و هدف از آن، دیدار و همنشینی با اساتید گرانقدر موسیقی غنی کُردی، بهره ­گیری از دانش موسیقایی و اجرای زنده اساتید برجسته، آشنایی با فرهنگ موسیقی کُردی شامل سازها، موسیقی­ های آیینی و گروه­های موسیقی، دیدار از کارگاه­های کهن و منحصر به فرد ساخت سازهایی چون دف، دیوان، تنبور و سنتور به منظور آشنایی با سازهای بومی و تکنیک­های خاص ساخت آن­ها در منطقه، حضور در خانقاه و آشنایی با موسیقی عمیق خانقاهی، شرکت در برنامه گروه نوازی دف، تماشای حرکات موزون کردی، دیدار از موزه ­ها و ابنیه­ تاریخی شهر سنندج می ­باشد.

آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

ردیف و قطعاتی از مرتضی محجوبی به انتشار رسید. این کتاب، حاصل اندیشه و انگیزه شهرام محذوف در تبدیل دست‌نوشته‌های مرتضی محجوبی به خط نت بین‌المللی است که با همکاری فخری ملک‌پور، در طول مدت ۳سال به انجام رسیده است که دارای ۱۲ مقام (شامل ۷ دستگاه و ۵ آواز) است. تنظیم تمامی پیش‌درآمدها، قطعات ضربی، تصنیف‌ها و رِنگ‌ها توسط شهرام محذوف صورت گرفته است.

از روزهای گذشته…

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XII)

علّت دیگر و مهم تر رشد نکردن این شاخه از تجّدد، بی اعتنائی به ضرورت برگزاری کنسرت بود. اگر اجرای کنسرت در ایران ادامه می یافت و معمول می شد و همراه با آن «نقد موسیقی» هم پا می گرفت، مسلماً موسیقی ایران با نوسازی بیشتر به اعتلای مطلوب می رسید. اما برگزاری کنسرت که بدون برنامه مستمر گاه به گاه اتفاق می افتاد، آن طور که لازم است معمول نشد و مسئولین امور فرهنگی به این شاخه مهم فرهنگ در جامعه توجه لازم را نکردند.
دیبازر: اولین بودن برای من ارزش نیست

دیبازر: اولین بودن برای من ارزش نیست

عموما که معرفی کردن توسط خودم انجام شده، به آن صورت که خودم دوست داشتم معرفی کردم ولی شاید این بار به صورت دیگری معرفی کنم. حمید رضا دیبازر، ۴۲ ساله، متاهل، بدون فرزند، آشپزی و مکانیکی بلد نیستم، کار خانه را گاهی اوقات دوست دارم و گاهی دوست ندارم انجام دهم، دوست دارم سریع رانندگی کنم، دوست دارم گاهی در ماشین موسیقی گوش ندهم، دوست دارم رستورانهایی برم که در آنها موسیقی اجرا نمی شود. در استودیو شخص دقیقی هستم و تقریبا از کارم خسته نمی شوم، در ارتباط با کارم با انرژی و با انگیزه هستم. نسبت به کارم فرد امیدواری هستم، کارم به من انرژی می دهد و من هم با تمام انرژی کار می کنم.
اقدامی نیکو از شجریان (I)

اقدامی نیکو از شجریان (I)

در هر جامعه ای عناصر فرهنگی آن به تبع دیگر جنبه های اجتماعی و اقتصادی به تناسب نیاز روز در حال دگرگونی است. موسیقی هر کشور نیز رفته رفته به حسب تغییر شرایط فرهنگی،تغییر میکند. برای مثال اگر موسیقی کشور خودمان را در صد سال گذشته نگاه کنیم متوجه خواهیم شد در هر دوره گذار فرهنگی و اجتماعی، موسیقی نیز متحول شده و ما اگر به یک آهنگ که در دهه ۴۰یا ۵۰ ساخته شده گوش کنیم شاید آن تأثیری که در زمان ساخت آهنگ بوده امروز نباشد.
اصول نوازندگی ویولن (X)

اصول نوازندگی ویولن (X)

ایجاد ارتباط و پیوستگی صوتی میان دو نت در پوزیسیون های مبدا و مقصد هنگامی که همراه با تغییر پوزیسیون دست چپ و ناشی از جابجایی طولی “دو شماره انگشت” متفاوت بر روی گریف می باشد را “پورتامنتو” می نامند. پورتامنتو می تواند بر روی یک و یا دو سیم مجاور صورت گیرد و دست نیز می تواند بصورت بالا رونده و یا پایین رونده بر روی گریف جابجا گردد.
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (II)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (II)

قبل از هر چیز عرض تبریک می کنم خدمت سام اصفهانی عزیز، بابت ارایه ی این مجموعه ی زیبا و یکدست پس از یک تلاش حدودا پنج ساله. به دلیل حالت مدیتیتیوی و آرامش عمیقی که در کل اثر دیده می شود (که به نوعی بازتاب ماهیت کل و یکدست اثر محسوب می شود)، در عمق وکل، مجموعه عنوان معنا دار “ماندالای درون” را دارد. اگرچه برخورد های فنی و تمهیدات آهنگساز کم و بیش تغیراتی می کند اما {همچنان} فضای یکدستی در کل قطعات جاریست.
ارکسترهای جاویدان (II)

ارکسترهای جاویدان (II)

از قدیم الایام طبقه خوانندگان (مغنیان) از منزلت والایی در دربار شاهان برخوردار بودند، هرچند بعد از حمله اعراب مسلمان و با نفوذ و گسترش اسلام در ایران موسیقی جایگاه گذشته خود را از دست داد.
سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و آبراهام همچنین لیبل مستقلی را در اواسط دهه ۵۰ راه اندازی کردند که در ابتدا نامش El Saturn Records بود اما مانند آرکسترا، این لیبل نیز چند بار تغییر نام داد. تمرکز این لیبل در آغاز سینگل های ۴۵ rpm سان را و دیگر آشنایان هنرمند او بود اما سپس در دهه ۵۰ دو آلبوم کامل به نام های Super-Sonic Jazz را در سال ۱۹۵۷ و Jazz In Silhouette را در سال ۱۹۵۹ منتشر کرد.
ویلالوبوس، مردی با قلبی بزرگ

ویلالوبوس، مردی با قلبی بزرگ

اولین باری که با نام ویلا لوبوس برخورد کردم حوالی سالهایی بود که تازه وارد دنیای قطعات پیچیده گیتار شده بودم. اتود شماره ۱ او را شنیدم با اجرای جولیان بریم (!). درگیر شدم با آنهمه آرپژهای فرمولی که صدای نت می (نت آزاد سیم اول) بصورت متناوب و با زمان بندی مرتب شنیده می شد. بعد آکوردهای دیسونانس آن از پایین دسته گیتار شروع شد و بصورت انتقال کروماتیک به بالای دسته حرکت کرد. انگار روحت در تقلای یک پایداری و آرامش دست و پا می زند که کاملا ناگهانی در یک پرش بزرگ از سر دسته به انتهای آن حرکت های لگاتو بر سیم اول و دوم و الی آخر شروع می شود.
ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت منتشر شد

کتاب «ساز حنجره و چالش‌های تولید صوت»، که به‌تازگی توسط نشر سوره‌ی مهر در ۲۵۰۰ نسخه با قیمت ۱۰۰ هزار تومان منتشر شده است، ثمره‌ی سال‌ها پژوهش فریبا (فرنگیس) یاوری در زمینه‌ی صدای انسانی- چه گفتار و چه آواز- است. فریبا یاوری تحصیلکرده‌ دو رشته‌ی به‌ظاهر نامرتبط بیهوشی و موسیقی است.
گفتگو با فرهاد فخرالدینی (II)

گفتگو با فرهاد فخرالدینی (II)

ماجرا برمی‌گردد به توجهی که من به موسیقی قدیم داشتم. همیشه معتقد بوده‌ام که اگر ما درک درستی از تاریخ خودمان نداشته باشیم، نمی‌توانیم به خودمان متکی باشیم. یعنی باید یک ریشه‌ای وجود داشته باشد تا این تنه بتواند خود را حفظ کند. باید بدانیم گذشته‌‌ی موسیقی ما چه بوده و آیا آنچه به عنوان دروس موسیقی به ما آموخته‌اند همان موسیقی گذشته‌ی ماست یا نه؟ من در آن دوره عملاً دیدم که تعریف‌ها در موسیقی ما، تعریف‌های اروپایی و مخصوصاً فرانسوی هستند و عبدالقادر مراغه‌ای، فارابی، ابن‌سینا یا صفی‌الدین ارموی و دیگران طور دیگری به موضوع نگاه می‌کرده‌اند. نگاهشان با نگاه موسیو مولر خیلی فرق می‌کرده است. البته این هر دو نگاه را باید دانست و در این بحثی نیست. تعصبی ندارم که بگویم باید یکی را نادیده بگیریم. خلاصه! با این فکرها بود که به سمت رسالات کهن کشیده شدم و اولین نوشته‌هایم در آن حوزه بود.