جنبش اتنوموزیکولوژی

ژان ژاک روسو (١٧١٢ـ۱۷۷۸)
ژان ژاک روسو (١٧١٢ـ۱۷۷۸)
اولین اسناد نوشته شده در زمینه پژوهش بر اساس موسیقی شناسی قومی، نوشته های ژان ژاک روسو، نویسنده و اندیشمند سوئیسی است. در اواخر قرن نوزدهم، همزمان با فعالیت های روز افزون جنبش های ملی گرایانه دراروپا، توجه به موسیقی های قدیمی و محلی اروپایی و در ادامه آن توجه به فرهنگ و موسیقی دیگر ممالک، رشد چشمگیری پیدا کرد.

با اینکه «روسو» نویسنده اولین مطالبی است که به خوبی می توان آنها را مطالعات اتنوموزیکولوژیک دانست ولی باز این امکان را به ما نمی دهد که او را بنیانگذار این نوع پژوهش موسیقایی بدانیم.

اصولاً یافتن یک بنیانگذار، برای اتنوموزیکولوژی تلاشی بیهوده است، چراکه همزمان چندین موسیقیدان و حتی مردم شناس، با اهداف گوناگون در ثبت و ضبط و پژوهش بر روی موسیقی اقوام پرداختند ولی فعلا اولین سند موجود مربوط به روسو است.

از اوایل قرن بیستم تا پیش از جنگ جهانی دوم، موسیقیدانانی که خارج از مبحث انسان شناسی و با اهدافی همچون بررسی انواع موسیقی ممالک مختلف و همچنین موسیقی های بدوی اروپایی، مشغول تحقیقات میدانی درباره انواع موسیقی ها بودند، تلاش می کردند با ابزارهای آنالیز موجود به مقایسه انواع موسیقی ها بپردازند که موسیقی شناسی تطبیقی (Comparative musicology) نامیده می شد (۱) تا اینکه در سال ۱۹۵۵ یاپ کونست (Jaap Kunst)، با پیشنهاد تغییر این عنوان به اتنوموزیکولوژی (Ethnomusicology)، جنبه های مردم‌شناسی (Ethnologie) این رشته را روشن تر کرد و سرفصلهایی را برای این فعالیت های پژوهشی بوجود آورد.

گرایشات غالب در زمینه اتنوموزیکولوژی در دوره های مختلف، تغییرات گوناگونی داشته است و اظهار نظر در مورد هر دوره، منوط به شناخت گفتمان (Discourse) آن دوره و حتی آن منطقه جغرافیایی است؛ چنانکه در هر دوره، تحقیقات اتنوموزیکولوژی، تحت تاثیر گفتمان دوره خود بوده است.

اتنوموزیکولوژی در دوره ای تحت تاثیر نظریات و نگاه روسو به فرهنگ نوع بشر، در دوره ای تحت تاثیر نظریه تکامل داورین، در زمان جنگ جهانی اول و دوم تحت تاثیر نظریات اصالت گرایانه و احیاگری ریشه های اساطیری نیچه و پس از جنگ جهانی (و شکست ایده کمالگرایی نازیستی) به صورت تلفیقی از دستاوردهای گذشته با شکلی جدید از اندیشه های روسو با تاثیر پذیری از بودیسم و اندیشه های نظریه پردازان پسااستعماری (Postcolonialism) بود.

با نگاهی دقیق تر به تاریخ اتنوموزیکولوژی می توان یک دسته بندی کلی تاریخی برای این رشته در نظر گرفت (۲): دوره اول: فولکلوریست ها، دوره دوم: موسیقی شناسان تطبیقی، دوره سوم: اتنو-موزیکولوژی، دوره چهارم: اتنوموزیکولوژی. (۳)

برای آشنایی بیشتر با مباحث اتنوموزیکولوژی می توانید به مقالات مرتبط این نوشته مراجعه نمایید.

پی نوشت
۱- این عنوان را اولین بار گیدو آدلر (Guido Adler) در سال ۱۸۸۵ پیشنهاد و تشریح کرد.
۲- نباید از نظر دو داشت که حتی در هر دوره نیز در رشته اتنوموزیکولوژی به انواع مختلفی از دیدگاه ها برخورد می کنیم که نه تنها در یک راستا نیست، بلکه در مقابل یکدیگر هستند.
۳- امروزه بعضی از اتنوموزیکولوگ ها هم نظر با سیگر (Charles Seeger) اعتقاد دارند، اصولا جدا کردن اتنوموزیکولوژی از موزیکولوژی، خود نوعی از «اندیشه استعماری» را درون خود دارد و لازم است، موزیکولوژی و اتنوموزیکولوژی به صورت دو رشته مجزا دیده نشوند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره «سرزمین کلاغ‌های مهاجر»

مؤسسه فرهنگی هنری «آوای ماد» آلبوم «سرزمین کلاغ‌های مهاجر» به آهنگسازی مزدک کوهستانی را روانه بازار موسیقی کرده است. این آلبوم شامل هفت قطعه برای ویولن و ارکستر زهی است که با تفکرات موسیقایی قرن بیستمی و با رگه‌هایی از موسیقی ایرانی هرچند نهفته در لایه‌های موسیقی پلی‌تنال و بعضاً آتنال موسیقی غربی تصنیف شده‌اند. به گفته مزدک کوهستانی او در این آلبوم تلاش داشته که از آنچه موسیقی مدرن گفته می‌شود فاصله بگیرد. بابک کوهستانی در نقش سولیست این اثر حضور داشته است.

درخشش مژگان چاهیان، در چهل و چهارمین فستیوال بین المللی هنر ایتالیا

مژگان چاهیان به عنوان آهنگساز و نماینده ایران در این فستیوال برگزیده و دعوت به آهنگسازی شد و اثر جدیدش در فستیوال بین المللی هنر ایتالیا اجرا خواهد شد. تعامل بین هنرمندان بین المللی و استعدادهای جوان در آهنگسازی از جمله اهداف این فستیوال است.

از روزهای گذشته…

فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

در سال ۱۹۸۸، جفری گل (Jeffrey Gall) آمریکایی (که بازیگر علی البدل مریلین هورن در «ارلاندوی» هندل بود) نخستین کنترتنوری شد که نقشی اصلی را در Met خواند. اکنون با وجود خواننده های جوانی که نقش هایی را که روسینی و بلینی برای کنتر آلتوها نوشته اند اجرا می کنند، رپرتوار اوایل قرن نوزدهم به صحنه رقابت تبدیل شده است.
فریادی میهن پرستانه! (II)

فریادی میهن پرستانه! (II)

پس از آن تم رود را که حالتی آوازگونه و پیوسته دارد، در تونالیته می مینور میشنویم که به وسیله ویولون ها اجرا شده و سازهای بم زهی آنها را همراهی میکنند. این تم که حرکتی کمانی دارد، همچون انسانی که باری سنگین به دوش میکشد آغاز شده و جریان میابد. گویی هنگام گذر از شهر تمامی خاطرات خوب و بد گذشته برایش زنده شده و آنها را به یاد می آورد. نوایی حزن انگیز که حسی از امید در آن قابل شنیدن است.
آموزش گیتار به کودکان (VII)

آموزش گیتار به کودکان (VII)

۶- بچه‌ها را به فروشگاه‌های موسیقی ببرید. یک فروشگاه ساز گیتار می‌تواند از زیباترین و هیجان‌انگیزترین مکان‌های تفریحی برای فرزندتان باشد. (البته صرفاً برای تفریح داخل مغازه نروید!)‌ می‌توانید برای خرید حتی یک برچسب جدید موسیقی، خرید سیم‌گیتار و دفترنت به فروشگاه‌ بروید.
دویچه گرامافون (II)

دویچه گرامافون (II)

در ۱۹۴۱ سهام دویچه گرامافون (Deutsche Grammophon) توسط کمپانی بزرگ “Siemens & Halske” خریداری شد. در آن زمان مدیر عامل زیمنس (Ernst von Siemens)٬ بدلیل دانش موسیقایی و علاقه وافرش به موسیقی کلاسیک مشهور بود و همین علاقه شخصی باعث شد تا توجه وی جلب این کمپانی شود.
بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

به یاد دارم دوره‌ی دبستان بود و روزی در «دیوان شمس» دائی ام، بطور اتفاقی شعر «شهیدان خدایی» به چشمم خورد. از ذوق بال درآورده‌ بودم. کلماتی را می‌دیدم و درست و غلط می‌خواندم که تا قبل از آن روز، آن صدای عاشق و پرطراوت در کام جانم چکانده‌بود:
تور اروپایی کر فلوت تهران منتشر می شود

تور اروپایی کر فلوت تهران منتشر می شود

کر فلوت تهران (TCF) به سرپرستی فیروزه نوائی و رهبری سعید تقدسی مجموعه کنسرت هایی را در شهرهای زوریخ، فلدکیرش، گراتس و وین در روزهای ۲۳ تا ۲۸ مارچ به روی صحنه بردند و همچنین قرار است سی دی این کنسرت به زودی به انتشار برسد. فیروزه نوایی سرپرست کر فلوت تهران درباره این برنامه می گوید: فراهم کردن مقدمات برگزاری تور اروپاییِ کر فلوت تهران شش ماه طول کشید و ما در ماه مارچ وارد اروپا شدیم و ۱۲ روز در اروپا بودیم و در شهرهای زوریخ، فیلدکیرش، گراتس و وین به روی صحنه رفتیم. گرفتن ویزا و دعوت نامه ها هر کدام مشکلات زیادی داشت ولی به نتیجه رسید و اعضای کر در ۲۹ اسفند به اروپا آمدند و عید را اینجا جشن گرفتیم و تمرینات را شروع کردیم. در این کنسرت ها پیام تقدسی و کیان سلطانی با ویولنسل و نینا کلینار با ساکسوفن همگی یک کنسرتو از ویوالدی را در هر کنسرت اجرا کردند. در شب آخر نیز رضا ناژفر به عنوان سولیست کر فلوت را همراهی کرد. در یکی از شب ها نصیر حیدریان راستی رهبر ایران و استاد دانشگاه گراتس اتریش به صورت افتخاری بخشی از کنسرت را رهبری کرد.
منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

دیشب آخرین اجرای اپرای « فلوت سحرآمیز» ساخته فولفگانگ آمادئوس موتسارت توسط گروه اپرای آیو به رهبری پیمان منصوری و همراهی آرا کاراپتیان به عنوان سرپرست خوانندگان و رهبر کُـر و کارگردانی داینا آداما در تالار وحدت به اجرا گذاشته شد و با استقبال خوب علاقمندان اپرا، مواجه شد. پیش از اجرای این اپرا، در یکی از تمرین ها حاضر شدم و گفتگویی با رهبر این اپرا تهیه کردم که می خوانید:
چشمه ای جوشیده از اعماق (II)

چشمه ای جوشیده از اعماق (II)

اما رگه هایی از سریالیسم و موسیقی شوئنبرگ نیز اندک اندک در کارهای او نمایان شد. آنجا که هاینو ایلر(۵) ، استاد پارت در کنسرواتوار، او را با شوئنبرگ و سیستم دوازده تنی او آشنا کرد. در آن سالهای اتحاد جماهیر شوروی، دسترسی به کتابها و سایر منابع موسیقی غرب برای پارت مشکلی جدی بود و او اینگونه با این مسأله کنار می آمد:
اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (IX)

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (IX)

یازده اکتبر سال ۲۰۰۳، به مناسبت چهلمین سالگرد درگذشت ادیت پیاف، شهردار پاریس، برتران دُلَنوئه (Bertrand Delanoë)، از مجسمه ی پیاف که به صورت ویژه طراحی و در میدان ادیت پیاف، واقع در چند متری بیمارستان تنون (Tenon) محل تولد ادیت، نصب شده بود، رونمایی کرد. این مجسمه توسط لیسبِت دِلیل (Lisbeth Delisle) مجسمه سازِ فرانسوی ساخته شده است.
برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (IV)

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (IV)

والتر به عنوان دستیار و حامی مالر رابطه کاری نزدیکی با او داشت. عمر مالر کفاف اجرای آثاری مانند Das Lied von der Erde یا سمفونی شماره نه را نداد. اما بیوه او، آلما مالر، از والتر درخواست کرد که هر دو اثر را برای نخستین بار اجرا کند. بنابراین والتر اولین اجرای Das Lied را در سال ۱۹۱۱ در مونیخ و اجرای سمفونی شماره نه را در سال ۱۹۱۲ در وین و با ارکستر فیلارمونیک وین رهبری کرد.