جنبش اتنوموزیکولوژی

ژان ژاک روسو (١٧١٢ـ۱۷۷۸)
ژان ژاک روسو (١٧١٢ـ۱۷۷۸)
اولین اسناد نوشته شده در زمینه پژوهش بر اساس موسیقی شناسی قومی، نوشته های ژان ژاک روسو، نویسنده و اندیشمند سوئیسی است. در اواخر قرن نوزدهم، همزمان با فعالیت های روز افزون جنبش های ملی گرایانه دراروپا، توجه به موسیقی های قدیمی و محلی اروپایی و در ادامه آن توجه به فرهنگ و موسیقی دیگر ممالک، رشد چشمگیری پیدا کرد.

با اینکه «روسو» نویسنده اولین مطالبی است که به خوبی می توان آنها را مطالعات اتنوموزیکولوژیک دانست ولی باز این امکان را به ما نمی دهد که او را بنیانگذار این نوع پژوهش موسیقایی بدانیم.

اصولاً یافتن یک بنیانگذار، برای اتنوموزیکولوژی تلاشی بیهوده است، چراکه همزمان چندین موسیقیدان و حتی مردم شناس، با اهداف گوناگون در ثبت و ضبط و پژوهش بر روی موسیقی اقوام پرداختند ولی فعلا اولین سند موجود مربوط به روسو است.

از اوایل قرن بیستم تا پیش از جنگ جهانی دوم، موسیقیدانانی که خارج از مبحث انسان شناسی و با اهدافی همچون بررسی انواع موسیقی ممالک مختلف و همچنین موسیقی های بدوی اروپایی، مشغول تحقیقات میدانی درباره انواع موسیقی ها بودند، تلاش می کردند با ابزارهای آنالیز موجود به مقایسه انواع موسیقی ها بپردازند که موسیقی شناسی تطبیقی (Comparative musicology) نامیده می شد (۱) تا اینکه در سال ۱۹۵۵ یاپ کونست (Jaap Kunst)، با پیشنهاد تغییر این عنوان به اتنوموزیکولوژی (Ethnomusicology)، جنبه های مردم‌شناسی (Ethnologie) این رشته را روشن تر کرد و سرفصلهایی را برای این فعالیت های پژوهشی بوجود آورد.

گرایشات غالب در زمینه اتنوموزیکولوژی در دوره های مختلف، تغییرات گوناگونی داشته است و اظهار نظر در مورد هر دوره، منوط به شناخت گفتمان (Discourse) آن دوره و حتی آن منطقه جغرافیایی است؛ چنانکه در هر دوره، تحقیقات اتنوموزیکولوژی، تحت تاثیر گفتمان دوره خود بوده است.

اتنوموزیکولوژی در دوره ای تحت تاثیر نظریات و نگاه روسو به فرهنگ نوع بشر، در دوره ای تحت تاثیر نظریه تکامل داورین، در زمان جنگ جهانی اول و دوم تحت تاثیر نظریات اصالت گرایانه و احیاگری ریشه های اساطیری نیچه و پس از جنگ جهانی (و شکست ایده کمالگرایی نازیستی) به صورت تلفیقی از دستاوردهای گذشته با شکلی جدید از اندیشه های روسو با تاثیر پذیری از بودیسم و اندیشه های نظریه پردازان پسااستعماری (Postcolonialism) بود.

با نگاهی دقیق تر به تاریخ اتنوموزیکولوژی می توان یک دسته بندی کلی تاریخی برای این رشته در نظر گرفت (۲): دوره اول: فولکلوریست ها، دوره دوم: موسیقی شناسان تطبیقی، دوره سوم: اتنو-موزیکولوژی، دوره چهارم: اتنوموزیکولوژی. (۳)

برای آشنایی بیشتر با مباحث اتنوموزیکولوژی می توانید به مقالات مرتبط این نوشته مراجعه نمایید.

پی نوشت
۱- این عنوان را اولین بار گیدو آدلر (Guido Adler) در سال ۱۸۸۵ پیشنهاد و تشریح کرد.
۲- نباید از نظر دو داشت که حتی در هر دوره نیز در رشته اتنوموزیکولوژی به انواع مختلفی از دیدگاه ها برخورد می کنیم که نه تنها در یک راستا نیست، بلکه در مقابل یکدیگر هستند.
۳- امروزه بعضی از اتنوموزیکولوگ ها هم نظر با سیگر (Charles Seeger) اعتقاد دارند، اصولا جدا کردن اتنوموزیکولوژی از موزیکولوژی، خود نوعی از «اندیشه استعماری» را درون خود دارد و لازم است، موزیکولوژی و اتنوموزیکولوژی به صورت دو رشته مجزا دیده نشوند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

اگر فکرِ حضور مقابل گروهی از مردم و اجرا شما را می ترساند، خودتان را در این ترس تنها ندانید. میلیون ها نفر هستند که درگیر اضطراب اجرا یا “ترسِ صحنه” هستند. به راستی که بسیاری از مردم بیماری آنفولانزا را به اجرا ترجیح می دهند! ورزشکاران، موسیقیدانان، هنرپیشگان و سخنرانان اغلب درگیر این نوع اضطراب هستند.
سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (IV)

سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (IV)

همچنانکه در بخش پایین شکل بالا مشاهده می کنیم اولین درجه گام دارای طول بخش فعالی معادل طول سیم (با ضریب ۱) بوده و در واقع همان سیم دست باز است و طول بخش فعال درجه مربوط به فاصله اکتاو معادل نصف طول سیم (با ضریب ۰٫۵) است. نمودار حاصل از طول بخش فعال سیم و فاصله طولی بین پرده ها نشان دهنده رابطه ای غیر خطی بوده و و فاصله طولی بین پرده ها همگی به یک اندازه نمی باشد.
خانلری و موسیقی (I)

خانلری و موسیقی (I)

خانلری، از همان زمان که در دارالفنون تحصیل می‏کرد، با شادروان روح الله خالقی‏ (موسیقیدان نامدار) مجالست و مؤانست و دوستی داشت. خالقی در کتاب سرگذشت‏ موسیقی ایران نوشته است: یکی از خاطرات خوش آن ایّام، پیدا کردن چند دوست بود که از دوران‏ تحصیل در دارالفنون باهم آشنا شدیم.
گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

«دستگاه‌های موسیقی ایران موسیقی مرده‌ای است و باید دور انداخت. چون روح ندارد. این موسیقی در کنار منقل و وافور و در کنار بساط عرق خورها زندگی می‌کند. آنها که دودستی این موسیقی مرده را چسبیده‌اند متوجه باشند؛ هر موقع که نعش‌های مومیایی جان بگیرند، این موسیقی هم زنده خواهد شد.» (فرزانه ۱۳۳۵)
صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (III)

صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (III)

مطالعه‌ی آثار و منش موسیقایی صبا نشان می‌دهد تا آنجا که مسائلی بنیادی‌ مانند لزوم تحول و دنیاپسند شدن موسیقی مطرح باشد او تحت تاثیر وزیری بوده و تنها در شدت گرایش با او متفاوت است. اما اگر از این سطح -که بعید است کسی را یارای مخالفت با آن در سال‌های اول سده‌ی حاضر بوده باشد- بگذریم چند ویژگی در آثار و روش او ظاهر می‌شود که آشکارا نکاتی زیباشناسانه‌اند و گاه به خوبی نیز شرح‌شان داده است.
یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی  <br>در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (VII)

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (VII)

شاعر و نویسنده همدوره ردیف های موسیقی سنتی، آقا غلامحسین، میرزا عبدالله و آقا حسینقلی: قاآنی شیرازی، شاعر رسمی دربار ناصرالدین شاه است که غیر از قصیده سرایی و مداحی به شیوه سعدی نیز غزل می گفته و کتاب «پریشان» را به سبک «گلستان» سعدی با «اندکی تغییر» نوشته است. مراجعه به این کتاب «ملال تکرار» را دقیقا نشان می دهد. (۴)
هنر و انقباض ایدوئولوژیک (V)

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (V)

در مقابل این وضع، آن بخش از سیاست که به پلورالیسم متکّی ست، در وضع پیچیده یی قرار می گیرد. سیاست که در جریان جدال های درونی خود برای رادیکالیزه شدن قدرت در مقابل نیروهای مدرَسی موضع گرفت و نظامات مدرسی ـ آموزشی را به دلایل گرایش به غرب یا ضدّ دینی بودن از هم پاشاند، ناگهان می بیند که ظرفیّت های بازمانده ناتوان از تدارک قدرت برای اویند.
روش سوزوکی (قسمت سی یک ام)

روش سوزوکی (قسمت سی یک ام)

در آلمان، جائی که من بعد از جنگ جهانی اول به عنوان دانشجو زندگی می‌کردم، تورم اقتصادی شدیدی حاکم بود. هیتلر پدیدار و جنگ جهانی دوم آغاز شد. برلین دچار سردرگمی‌ ها و ماجراهای پیچیده ای شده بود، همه از آلمانی‌ و غیرآلمانی درگیر شده بودند؛ در آنجا حتی به دانشجویی مثل من پیشنهاد می‌کردند که: در فلان جا یک خانه پنج طبقه برای فروش موجود می‌باشد، شما می‌توانید آن را در ازای حتی ۱۰۰۰۰ ین (Yen) صاحب شوید و من همیشه رد می‌کردم و می‌گفتم که برای پول درآوردن به آلمان نیامده ام.
مغالطات ایرانی – آهنگسازی و تنظیم

مغالطات ایرانی – آهنگسازی و تنظیم

در سنت موسیقی کلاسیک، به صورت عمومی سعی می شود، اصطلاحات مربوط به موسیقی، به صورت همه گیر در تمام کشورها به یک صورت استفاده شود؛ حتی در فرهنگ هایی که برای آن اصطلاح واژه های بومی وجود دارد، استفاده از واژه های شناخته شده تر به صورت بین المللی در اکثر مواقع جای خود را به واژه های بومی می دهند برای نمونه اولین کتاب هارمونی که در ایران توسط سالار معزز ترجمه میشود، عنوان «تناسب» را داشته و بعضی از اصطلاحات آن مانند «هارمونی» و «کلاویه» فارسی سازی شده و به «تناسب» و «مضراب» تبدیل شدند، اما با گذشت زمان، دوباره اصطلاحات غربی آن جای خود را در ادبیات اصلاح شناسی موسیقی ایران باز کرد.
نگاهی به اپرای مولوی (XVII)

نگاهی به اپرای مولوی (XVII)

در ادامه پرده دهم حضور شمس را می بینیم که با آوازی متریک می خواند: «… ابلیس فقیه است گر اینها فقهایند». لطف اجرای این بخش که با قدرت مثال زدنی همایون شجریان در آواز به اجرا در می آید، با پاساژی که بعد از یک سکوت توسط ارکستر به گوش میرسد دوچندان می شود؛ در ادامه این کلام شمس، مرید او مولانا به تکرار آن جمله می پردازد و مریدان جاهل را به خشم وا می دارد.