دئو برای سنتور

فرامرز پایور، حسین دهلوی، منوچهر صادقی
فرامرز پایور، حسین دهلوی، منوچهر صادقی
قطعه دیگری که تقریبا” همزمان با “گفتگو” تصنیف شد “دوئو برای سنتور” در سه گاه نام داشت که توسط حسین دهلوی حدود سال ۱۳۳۲ ساخته شد و توسط فرامرز پایور و داریوش صفوت اجرا و در ۱۳۳۶ منتشر شد.

ممکن است این قطعه از “گفتگو” قدیمی تر باشد، ولی باید به این نکته هم توجه کرد که اجرای این قطعات گاهی سالها پس از ساخته شدن آنها اتفاق می افتاد و حتی بعضی بعد از اجرا هم چند بازنویسی می شد، تا به نقطه پایانی برسد؛ نمونه این اتفاق، قطعه “شبدیز” ساخته پژمان آذرمینا است.

همچنین قبل از فرامرز پایور سنتور نوازی نبوده که به این سبک بنوازد و حسین دهلوی نوازنده سنتور نبوده و به گفته خود ایشان نه با تکنیک سنتورنوازی، بلکه با تکنیک آهنگسازی این قطعه تصنیف شده! پس در واقع اولین قطعه ای که دقیقا” با تکنیک سنتور ساخته شده “گفتگو” است؛ اینجا به این نکته هم اشاره باید کرد که یکسری از قطعات صبا زمانی که فرامرز پایور زیر نظر او تحصیل می کرد، توسط پایور برای دونوازی سنتور و ویلن تنظیم و اجرا شد.

به قسمتی از «دئو برای سنتور در سه گاه» گوش کنید : audio fileدئو سنتور

این قطعه بر روی مستند “باد صبا” که از مهمترین مستندهای تاریخ فیلمسازی ایران است و ساخته کارگردان بزرگ فرانسوی آلبر لاموریس (که جانش را در ضبط همین فیلم از دست داد) است، به همراه آثاری از ابوالحسن صبا، حسن کسایی، حسین تهرانی و … قرار گرفت که هنوز شهرت خود را از دست نداده است؛ مخصوصا” این قطعه روی قسمتی که دوربین وارد ساختمانی با آینه کاری های زیبا می شود بطور کامل شنیده می شود که این تلفیق تصویر و موسیقی بسیار هوشمندانه و زیباست.

حسین دهلوی با ارکستر ابداعی خود (ارکستر مضرابی) که از سازهایی چون: (انواع) سنتور، تار، بمتار، عود، قانون در آن استفاده می شد، قطعاتی هم از پایور که در اصل برای سنتور سولو بود تنظیم کرد که بسیار مورد توجه هنردوستان قرار گرفت.

از اتفاقات مهمی که در این دوران برای سنتور روی داد، تفکر ساخت سنتورهای مختلف بود که هنوز هم به رقم بازنشست شدن موسیقیدانان و سازگران آن روزگار همچنان کم و بیش خبرهایی در مورد طرحهای جدید برای بالابردن قابلیتهای سنتور می شنویم. سنتورهایی که حسین دهلوی در ارکسترش استفاده می کرد که سنتور کروماتیک و کروماتیک بم و ساخته ابراهیم قنبری مهر بود.
dehlavi
حسین دهلوی در حال رهبری ارکستر صبا
حسین دهلوی یک دئوی دیگر هم برای سنتور، همراه همسرش سوسن اصلانی در “نوا” ساخت که هنوز اجرا نشده است ولی قطعه ای از او که برای ، یک سنتور دو عدد تار و یک عود در مایه “اصفهان ” تصنیف شده بود، برای ارکستر بزرگ مضرابی هم تنظیم شد که منتشر نشده ولی در سال ۱۳۷۲ در تالار وحدت اجرا شد(فیلم این کنسرت هم قرار هست به زودی منتشر شود). آخرین کنسرت این ارکستر در سال ۱۳۷۲ برگزار شد که پس از این اجرا در سال ۱۳۷۶ هم یکبار در بزرگداشتی برای چهلمین سالگرد درگذشت ابوالحسن صبا، دهلوی برای آخرین بار چوب رهبری را به دست گرفت و ارکستر صبا را رهبری کرد.

پس از گذشت سالهایی که هنوز سنتورنواز قابلی در این سبک پا به میدان نگذاشته بود، شاگردان فرامرز پایور که اکثرا” از تحصیلات آکادمیک موسیقی برخوردار بودند، دست به تصنیف چند قطعه با این حال و هوا زدند که کمتر مورد تبلیغ قرار گرفت و اکثرا” در حد تدریس به شاگرد باقی ماند.افراد دیگری هم مانند، میلاد کیائی، پشنگ کامکار و پرویز مشکاتیان که مدتی شاگرد پایور بود، قطعاتی نزدیک به این سبک ولی به شیوه شخصی خودش تصنیف کرد ولی این آثار به خاطر مشکلات همیشگی موسیقی ایرانی چه در ساخت چه در تبلیغ، اجرا و… کمتر در میان نوازندگان جا باز کردند و رپرتوار شدند. این موج نوگرایی در سنتور نوازی ناگهان با درخشش جوان خوشنام سنتور نوازی ایران اردوان کامکار جانی تازه یافت.

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

از روزهای گذشته…

مگر کار سختی است؟ (درسی از عدم موفقیت در موسیقی پاپ)

مگر کار سختی است؟ (درسی از عدم موفقیت در موسیقی پاپ)

نوشتن یک ترانه آسان است. مگر نه؟ ظاهرا هرکسی که بتواند درست بخواند، چند آکورد بر روی گیتار نواخته یا یک ملودی را با پیانو اجرا کند، تمام دانش مورد نیاز برای نوشتن یک ترانه سه دقیقه ای پاپ کلاسیک را خواهد داشت. اما ماجراهایی که در دنیای ترانه سرایی وجود دارند به ما میاموزند که این قالب هنری ظاهرا عامه پسند، در حقیقت به استعداد و مهارت بسیار بیشتری از آنچه اکثر ما در اختیار داریم، نیاز دارد.
نه! حتی با ۱۵۰ میلیون دلار!

نه! حتی با ۱۵۰ میلیون دلار!

اگر امید وار هستنید که پس از اجرایی که راجر واترز به همراه دوستان قدیمی خود در گروه پینک فلوید در کنسرت Live 8 داشت، بزودی با یکدیگر مجددا” شروع به برگزاری تور یا کنسرت گروهی نمایند، اشتباه کردید. راجر واترز که ماه گذشته پس از سال ۱۹۸۱ برای اولین بار با دوستان قدیمی خود در لندن به اجرای چند کار از آلبوم های قدیمی گروه پینک فلوید پرداخت اعلام کرده است که : “اگر چه Live 8 و اجرا در کنار دوستان قدیم بسیار جذاب بود اما برای من اصلآ قابل تصور نیست که با دیوید گلیمور، ریچارد رایت و نیک میسون تور اجرای کنسرت بگذارم.”
موسیقی پست مدرن (I)

موسیقی پست مدرن (I)

موسیقی پست مدرن از لحاظ سبک و وضعیت، قابل بررسی است. به‌عنوان یک سبک موسیقایی، موسیقی پست مدرن شامل ویژگی‌های هنر پست مدرن، یا به عبارتی، هنر بعد از مدرنیسم است. (ر.ک. مدرنیسم در هنر موسیقی شماره‌ی ۷۱). این سبک، از التقاط در فرم و ژانر موسیقی جانب‌داری می‌کند و اغلب ویژگی‌های ژانر‌های مختلف را ترکیب کرده یا از گزینش قطعات به صورت پراکنده بهره می‌گیرد. این موسیقی به خود-ارجاعی و طعنه‌آمیز بودن گرایش دارد و مرز میان هنر متعالی و باسمه‌ای را محو می‌کند.
گاه های گمشده (VI)

گاه های گمشده (VI)

در مورد افتادگی و سقوط تدریجی در درآمد ماهور (که به عنوان برداشت نیز شناخته می شود) باید گفت که این سقوط تدریجی که با یک الگوی تقریبا ثابت اجرا می شود، به شکل موثری شروع دستگاه ماهور را برای گوش تداعی می کند. مرتضی حنانه این سقوط را به عنوان «انگاره ماهور» معرفی کرده است. این انگاره به شکل زیر می باشد.
خوانندگان ایتالیایی-آمریکایی (قسمت اول)

خوانندگان ایتالیایی-آمریکایی (قسمت اول)

به مدد رسانه ها و ابزارهای صوتی، چیزی نزدیک به یک قرن است که نوای اغواگر آوازخوانان ایتالیایی در سراسر جهان قلب میلیونها شنونده را تسخیر کرده است. پاواروتی Pavarottiو بوچلی Pavarotti، این تروبادورهایtroubadour (شاعران و نوازندگان دوره گرد قرون ۱۱ تا ۱۳اروپا) عصر جدید، سنت موسیقی ضبط شده را ادامه داده اند، این سنت با ضبط اولین صفحه گرامافون انریکو کاروزو Enrico Caruso1873-1921 خواننده تنور محبوب ایتالیایی، به سال ۱۹۰۳ در میلان آغاز شد. صفحه های European recording، آوای این خواننده بزرگ تنور را به خانه هزاران نفر آورد.
بندتی، رمانتیک می شود! (I)

بندتی، رمانتیک می شود! (I)

اغلب اینگونه نیست که یک نوازنده جدی به استودیو ضبط برود تا آهنگ های درخواست شده را بنوازد اما هرچه موسیقی کلاسیک بیشتر به مسابقه تلویزیونی The X Factor راه می یابد اگر از پائول پاتز صرفنظر کنیم، می بینیم که نوع رابطه نیکولا بنِدِتیِ با مخاطب متفاوت است. او پس از چندین سال کار حرفه ای که در ۱۷ سالگی و با پیروزی مشهورش در مسابقه نوازنده جوان سال بی بی سی آغاز شد، اکنون در ۲۳ سالگی یک سی دی روانه بازار کرده که فاقد برنامه یا نگرش خاصیست. در این سی دی هیچ اثر جدیدی معرفی نشده، یا اینکه هیچ بازنوازی از یک اثر خاک خورده از آرشیو های قدیمی ارائه نشده؛ بلکه بندتی دو کنسرتو بسیار معروف رپرتوار را ضبط کرده است.
آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

توسکانینی برای داشتن ریتمی سخت و خشن مورد انتقاد بوده و او را به نوعی دشمن آوازهای ایتالیایی و غارتگر هنرغزلخوانی در خوانندگی می دانستند! از دیگر انتقادات به وی، عدم توجه کافی توسکانینی به آثار مدرن، یعنی آهنگسازان قرن بیستم، بوده است. در اواسط سالهای فعالیتش، به دلیل کیفیت ضبطهای خود به ویژه آنهایی که در استودیوی NBC 8-H ضبط شده بود، مورد انتقاد قرار گرفت مبنی بر آنکه: “این استودیو تنها مناسب پخشهای تلویزیونی و رادیویی است نه یک سالن کنسرت”. آکوستیک خشک آنجا ارتعاش کمی داشت در حالی که بسیار مناسب پخش بود اما برای ضبط کنسرتهای سمفونیک و اپرا مناسب نبود.
بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

بیژن کامکار: موسیقی ما بزمی و مجلسی بوده

به یاد دارم دوره‌ی دبستان بود و روزی در «دیوان شمس» دائی ام، بطور اتفاقی شعر «شهیدان خدایی» به چشمم خورد. از ذوق بال درآورده‌ بودم. کلماتی را می‌دیدم و درست و غلط می‌خواندم که تا قبل از آن روز، آن صدای عاشق و پرطراوت در کام جانم چکانده‌بود:
گزارشی از رونمایی «لحظه های بی زمان» در شهر کتاب فرشته

گزارشی از رونمایی «لحظه های بی زمان» در شهر کتاب فرشته

پنجشنبه بیستم آذر، شهر کتاب فرشته برگزار کننده رونمایی آلبوم «لحظه های بی زمان» با آهنگسازی‌، روزبه تابنده و رهبری پروفسور منوچهر صهبایی بود. «لحظه های بی زمان» به تازگی توسط موسسه فرهنگی و هنری «شهر آفتاب» شیراز منتشر شده است و توسط پخش «جوان» در فروشگاه های آثار صوتی و تصویری در اختیار علاقمندان قرار گرفته است.
به دنبال نگاه (I)

به دنبال نگاه (I)

«هر یک از این آهنگ‌های مردم ما نمونه‌ی واقعی تکامل هنری است. من آن‌ها را شاهکارهای مینیاتور می‌دانم. همسطح فرم‌های وسیع‌تری که فوگ باخ و سونات موتزارت نمونه‌ی آن باشند. این آهنگ‌ها از لحاظ کیفیت و پرمایگی در دنیای فکر موسیقی خود را بدون جزئیات بیان می‌کنند.» (۲) این‌ها کلمات یکی از آهنگ‌سازان نامدار قرن گذشته است کسی که نامش پیوندی ناگسستنی با پژوهش جدی موسیقی‌های غیر کلاسیک دارد. ارزشی که او به این ساخته‌های فرهنگی می‌دهد یکی از کلیدهای اصلی نگاه انسان مدرن به پدیده‌های فرهنگی است.