یادی از استاد حسینعلی ملاح‌

حسینعلی ملاح
حسینعلی ملاح
در ژورنال گفتگوی هارمونیک، بارها مطالبی از زنده یاد حسینعلی ملاح خوانده اید. این مطالب به خاطر اهمیت شان از مجلات قدیمی به روی سایت قرار می گیرند. برای آشنایی شما با این نویسنده و موسیقیدان فقید، مطلبی از زنده یاد علی تجویدی که به مناسبت درگذشت ایشان در مجله «کلک» شماره ۲۹ و در تاریخ مرداد ۱۳۷۱ نوشته شده، میخوانید.

درگذشت استاد حسینعلی ملاّح هنرمند ارزنده و محقق گرانقدر که عمری در اعتلای‌ فرهنگ موسیقی ایرانی کوشید و در این زمینه آثاری ارزشمند به جامعهء ادب و هنر ارائه داد، ضایعه‌ای بسیار دردناکی می‌باشد. زنده‌یاد حسینعلی ملاّح در سال ۱۳۰۰ شمسی در بندر گز متولد شد.

پدر او شادروان «آقا بزرگ ملاّح» از کارمندان صدیق و عالی‌رتبهء وزارت کشور بود و مادرش‌ خدیجه ملقب به «افضل وزیری» ، بانویی فاضله بود و در مدرک تحصیلی او قید شده بود: «مقام‌ عربیتش به ادبیّت رسیده» .

حسینعلی ملاّح از بدو طفولیت استعداد خود را در زمینهء هنر موسیقی و نقاشی بروز داد. در کودکی فیلمهای صامت چارلی‌ چاپلین را بنا به ذوق و ابتکار خود نقاشی می‌کرد و با منعکس‌ ساختن تصاویر به‌وسیلهء نور چراغ بر روی دیوار اتاق خود، همسایگان را سرگرم می‌ساخت. ملاّح تحصیلات ابتدایی و سه‌سالهء اول متوسطه را به‌علت شغل پدر در شهرهای مختلف گذراند و دورهء دوم متوسطه را در «هنرستان موسیقی ملّی» ادامه داد و فارغ التحصیل گردید.

استاد«حسنعلی خان وزیری» نقاش معروف و از شاگردان طراز اول کمال الملک و استاد «علینقلی خان وزیری» که به حق باید او را پدر موسیقی علمی قرن اخیر ایران دانست، دایی‌های آقای‌ ملاّح بودند. شادروان حسینعلی ملاّح در دامان چنین خانوادهء فاضل و هنرمندی پرورش یافت.

حسنعلی خان وزیری چون دید که خواهرزاده‌اش در رشتهء نقاشی صاحب استعدادی سرشار است‌ به او پیشنهاد کرد تا هنر نقاشی را به‌عنوان حرفهء اصلی خود انتخاب کند ولی ملاّح جوان هر وقت صدای ساز دائی دیگرش علینقی خان را می‌شنید از خود بی‌خود می‌شد و احساس می‌کرد، نسبت به هنر موسیقی گرایش بیشتری دارد. ازاین‌رو ویولونی تهیه کرد و مبانی موسیقی و روش‌ نوازندگی با ویولون را تحت‌ نظر استاد علینقی خان آموخت و بعدها نزد استاد ابو الحسن صبا با جدیّت تمام به تکمیل هنر نوازندگی ویولون پرداخت.

او برای بالا بردن سطح تکنیک نوازندگی‌ خود سالها براساس روشهای غربی تمرین کرد و موفق شد به‌عنوان نوازندهء اول ویولون در ارکستر «انجمن موسیقی ملی» که زیر نظر استاد زنده‌یاد «روح اللّه خالقی» اداره می‌شد همکاری کند و مدتها سولیست برنامه‌های رادیوئی بود و آواز هنرمندانی نظیر شادورانان «غلامحسین بنان» و «عبدالعلی وزیری» را همراهی می‌کرد.

استاد حسینعلی ملاّح در نوازندگی ویولون از تکنیک‌ بسیار خوبی برخوردار و صاحب سبکی خاص و دلپذیر بود. بعدها به سه‌تار علاقه‌مند شد و در سالهای پایانی عمر، بیشتر با این ساز به راز و نیاز می‌پرداخت. در نواختن سه‌تار هم شیوه‌ای بس‌ دلپذیر داشت و ضمن اجرای آوازها و قطعات ضربی از آکوردهای متناسب با موسیقی ایرانی بهره‌ می‌برد، به‌طوری که شنوندهء ساز خود را شدیدا تحت‌ تأثیر قرار می‌داد. علاوه بر اینها او عاشق‌ مطالعه و نوشتن دربارهء آثار فرهنگی و هنری ایران و سایر نقاط جهان بود.

اولین اثر خود را در بیست سالگی به‌نام «مشت‌زن» نوشت و با هزینهء شخصی آن را چاپ و منتشر کرد. پس از مطالعات لازم و به‌دست آوردن پختگی کافی مقالات بسیار ارزنده‌ای نگاشت که بیشتر در مجلات موسیقی، مروارید، جهان نو و هنر و مردم به‌چاپ رسیده. حسینعلی ملاّح ابتدا با «بدرآفاق‌ وزیری» دختر استاد علینقی وزیری ازدواج کرد.

بدرآفاق وزیری که تحصیلات عالی و علمی و هنری را در اروپا تمام کرده بود، در زندگی ادبی و هنری روانشاد ملاّح تأثیر عمیق به‌جای گذاشت‌ و باید اذعان کرد که قسمت مهمی از ترقیات علمی و هنری حسینعلی ملاّح مرهون شخصیت این‌ زن هنرمند و فاضل بوده است. این بانوی دانشمند به‌دنبال یک کسالت طولانی درگذشت.

ملاّح‌ پس از فوت همسر خود با بانو «گیتی‌آرا ملاّح» پیوند زندگی برقرار کرد.

حسینعلی عاشقانه به‌ همسر تازه‌اش علاقه‌مند بود، متقابلا گیتی هم او را به سرحدّ پرستش دوست می‌داشت و در سایهء آرامش فکری که در کنار این همسر مهربان به‌دست آورد، موفق به نوشتن کتابهایی در زمینهء موسیقی گردید که به‌خصوص از جهت حسن انتخاب موضوع به‌راستی کم‌سابقه و شاید بی‌سابقه بوده است، مانند کتابهای حافظ و موسیقی، منوچهری دامغانی و موسیقی. او سالها با «هنرستان عالی موسیقی ملی» و «انجمن موسیقی ملّی» و «دانشکدهء هنرهای زیبا» و «وزارت‌ فرهنگ و هنر» همکاری داشت و مدتها عضو «شواری موسیقی رادیو» بود.

شادروان استاد حسینعلی ملاّح دارای صفاتی برجسته و ملکوتی و فوق العاده حساس و مهربان بود. همواره در خانه‌اش که ذوق و هنر در آن موج می‌زد به روی دوستان دانشمند و هنرمندش باز بود. این محقق‌ گرانمایه و هنرمند باارزش سرانجام به دنبال یک کسالت چندماهه در ساعت هشت شب ۲۷ تیرماه ۱۳۷۱ دیده از جهان فرو بست و عالم هنر و ادب ایران و دل دوستان خود را داغ دار کرد. روانش شاد و نام و یادش گرامی باد.

تألیفات استاد حسینعلی ملاح:
۱- شرح زندگی غلامحسین درویش.
۲- پیوند موسیقی و کلام.
۳- تاریخ موسیقی ایران.
۴- تاریخ موسیقی نظامی.
۵- حافظ و موسیقی.
۶- منوچهری دامغانی و موسیقی.
۷-فرهنگ سازها (زیر چاپ).
۸- شرح کامل صد غزل از حافظ (زیر چاپ).
۹- مقالات بسیار در مجلات مختلف و دایره المعارف ایرانیکا.

ترجمه‌ها:
۱- زنده‌باد زندگی.
۲- دختران فضل‌ فروش.
۳- مونا و انا.

2 دیدگاه

  • amir ali hannaneh
    ارسال شده در دی ۱۴, ۱۳۹۱ در ۹:۳۴ ب.ظ

    YAD VA KHATEREYA IN ENSAN GERANGHADR VA HONARMANDE GERAMI HAMISHE DAR KHATERE HAR HONARMANDI BAGHI KHAHAD MAND.RUHASH SHAD BASHAD.

  • مهرشاد ملاح
    ارسال شده در خرداد ۲۳, ۱۳۹۲ در ۷:۵۳ ق.ظ

    با تشکر از ارایه مطلبتان دراشاعه فرهنگی و یاد بود این استاد گرامی و بلند مرتبه عرصه موسیقی ایران

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XI)

همانطور که قبلا تاکید کردم، آهنگساز باید آزاد باشد که به هر نوع زبان موسیقایی و به هر نوع استیل که می خواهد آهنگسازی کند. آشنایی با موسیقی ایران افق دید آهنگساز را باز می‌کند صرف نظر از هر استیلی و هر زبان موسیقایی که آهنگساز بخواهد در آن کار کند.

محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

کنسرت گروه موسیقی برف با عنوان «شبی برای پیانوی ایرانی» در تاریخ جمعه ۱۰ اسفند ساعت ۲۰ در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران روی صحنه خواهد رفت. سرپرست و تکنواز پیانوی گروه برف محمدرضا امیرقاسمی و خواننده این کنسرت علی امیرقاسمی و اجرای تمبک با سحاب تربتی می باشد. در این برنامه علاوه بر اجرای آثار اساتید بزرگ پیانوی ایرانی نظیر جواد معروفی و مرتضی محجوبی، از چند نوازنده پیانوی دوره قاجار مانند اساتید محمود مفخم (مفخم الممالک) و مشیرهمایون شهردار هم قطعاتی اجرا خواهد شد. اجرای آثاری کمیاب و خاص از پیانو نوازیِ دوره ی قاجار و عصر مشروطه اولین بار است که در یک کنسرت اتفاق می افتد.

از روزهای گذشته…

ظرایف آرشه (I)

ظرایف آرشه (I)

هر آرشه بسته به میزان عواملی چون چگالی، فشردگی بافتی و مقاومت چوب و نیز منحنی انحنا در راستای طولی که بر اساس آن طراحی و ساخته شده به میزان مشخصی توسط پیچ انتهایی بایستی سفت شود که در آن مقدار، بهترین پاسخ برای تکنیک های پرشی آرشه بدست می آید.
سالی بدون محسن قانع بصیری…

سالی بدون محسن قانع بصیری…

سالی که گذشت در کنار تمام اندوه ها و غم هایی که به جای گذاشت، تلخ ترین سال برای ژورنال گفتگوی هارمونیک بود. تنها یک ماه از جشن تولد سیزده سالگی سایت در منزل زنده یاد محسن قانع بصیری می گذشت که خبر شوکه کننده درگذشت این دانشمند برجسته به ما رسید. مقام علمی و گستره نظریه های محسن قانع بصیری در جایگاهی است که حتی مرور آرا و اندیشه های او نیز نیازمند پژوهشی عمیق و چند بعدی است؛ شناخت دستگاه فکریِ وی، مخاطب را از معابر فلسفه، جامعه شناسی، اقتصاد، اخلاق و… می گذراند تا به یک نگاه منشوری از مسائل برساند.
موسیقی و نابینایان (II)

موسیقی و نابینایان (II)

یکی از دغدغه های من ارزیابی جایگاهی ست که هر فرد می تواند در مقابل موسیقی اتخاذ کند. بر این اساس نابینایی یکی از آن وضعیت هایی است که در نظر من میتواند تقسیم بندی و رتبه بندی دیگری از هنر ارائه دهد.
خواهران رهبری

خواهران رهبری

در ادامه مقاله هایی که در مورد علی (الکساندر) رهبری موسیقیدان برجسته ایرانی در گفتگوی هارمونیک نوشته شد، در این مقاله به خواهران رهبری که ایشان هم از موسیقیدانان برجسته ایرانی در اروپا هستند می پردازیم. نوشته زیر در قسمت اول به فرشته رهبری نوازنده فلوت می پردازد که توسط پژمان اکبرزاده نوشته شده و از کتاب «موسیقی دانان ایرانی» (جلد چهارم) که نوشته همین نویسنده و اکنون زیر چاپ است برداشت شده. قسمت دوم به زهره رهبری نوازنده کلارینت و ساکسیفون می پردازد که از سایت انتشارات (Naxos) ناکسوس برگردان پارسی شده. توجه شما را به این مطلب جلب می کنیم:
«بعد از تو هم در بستر غم می‌توان خفت»

«بعد از تو هم در بستر غم می‌توان خفت»

تورج نگهبان، ترانه‌سرای ایرانی که از اواسط دهه ۱۳۷۰ در آمریکا ساکن شده بود، در سن ۷۶ سالگی در لس‌آنجلس درگذشت. تورج نگهبان در سال ۱۳۱۱ در شهر اهواز متولد شد و ترانه‌سرایی را از سال ۱۳۲۸ با شعری بر روی آهنگ همایون خرم آغاز کرد. همکاری وی با خوانندگانی چون ملوک ضرابی، دلکش، مرضیه، الهه، پوران، عهدیه، هایده، مهستی، بنان، ایرج، پروین و گوگوش ادامه پیدا کرد.
نگاه تیز منتقدان و دشواریهای اجرای زنده (III)

نگاه تیز منتقدان و دشواریهای اجرای زنده (III)

در کنسرت ۸۶ ارکستر هنگام، سه قطعه با همراهی گروه کر اجرا شد. قطعه اول، “ستایش”، بافتی کاملا پلی فونیک داشته و با یک شروع کنترپوانتیک چهار صدایی، اشعاری در ستایش پروردگار را ارائه می کند.
ولادمیر سیرنکو، رهبر اکراینی

ولادمیر سیرنکو، رهبر اکراینی

ولادمیر سیرنکو (Vladimir Sirenko) در اول نوامبر ۱۹۶۰ در شهر مرزی پولتاوا در اکراین متولد شد. شروع کار حرفه ای وی در سال ۱۹۸۳ با اجرای آثاری از آهنگسازانی چون: استراوینسکی”، شوئنبرگ و بولز در سالن فیلارمونیک کیف بود. سیرنکو در سال ۱۹۸۹ از کنسوارتور ملی اکراین جایی که رهبری ارکستر را زیر نظر پرفسور آلین ولاسنکو تعلیم دیده بود فارغ التحصیل شد. در سال ۱۹۹۰ یکی از فینالیست های مسابقه جهانی رهبری ارکستر در پراگ گردید. یک سال بعد به سمت رهبری و مدیر هنری ارکستر رادیو اکراین نائل گردید و تا سال ۱۹۹۹ به فعالیت و همکاری خود با رادیو ادامه داد.
آروین صداقت کیش، کارگاهی با عنوان «آموزش نقد موسیقی» برگزار می‌کند

آروین صداقت کیش، کارگاهی با عنوان «آموزش نقد موسیقی» برگزار می‌کند

آروین صداقت‌کیش (منتقد و پژوهشگر موسیقى) از هفته اول آبان در خانه موسیقی، کارگاهی با عنوان «آموزش نقد موسیقی» برگزار می‌کند. او پیش‌تر در سال ۹۱-۹۲ کارگاه دیگری با عنوان تقریبا مشابه (آشنایی با نقد موسیقی) برگزار کرده بود که گزارشی از جلسات آن بر روی همین وب سایت به طور کامل به انتشار رسیده است و این بار ضمن به‌روز کردن محتوای آن‌چه می‌آموزد بر مسائل ملموس و عملی نقد موسیقی بیشتر تمرکز کرده است. در ادامه مصاحبه ای از نرگس کیانی خبرنگار سایت خبری ایلنا را که در این خبرگزاری هم منتشر شده است می خوانید:
Reggae

Reggae

Reggae سبک خاصی از موسیقی منحصر به کشور جامائیکا است که در سایر نقاط آمریکای لاتین و شمالی طرفداران زیادی دارد.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه دهم (II)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه دهم (II)

از موضوعات اصلی در زمینۀ موسیقی و بدن، «رقص» است. رقص مانند دیگر هنرها، شیوه‌ای است در بیان احساس انسانی که در اشکال بی‌شماری در نزد اقوام مختلف بروز می‌کند. رقص به بیان ساده، ارضاء کنندۀ قوۀ احساس موتورال آدمی و از نوزادی تا کهن‌سالی، همراه انسان است. رقص‌ها طیف وسیعی از بازی‌های کودکانه و ساده تا حرکات برنامه‌ریزی شدۀ گروهی بر روی صحنه را شامل می‌شود. رقص‌ گاه به صورت بداهه‌پردازانه نمود می‌کند و گاه هریک از حرکات آن‌، سمبلی برای معنا در بستر فلسفی، مذهبی، عاطفی یا غریزی است.