شارل کوشلین: «ساعت های ایرانی» برای پیانو

Charles Koechlin 1867-1950
Charles Koechlin 1867-1950
شارل کوشلین (۱۸۶۷-۱۹۵۰) در یک خانواده مرفه در پاریس تولد یافت و فعالیت های خود را در نظام آغاز کرد. پس از یک دوره بیماری، از سال ۱۸۸۹ به موسیقی پرداخت و چندی بعد در کنسرواتوار پاریس نزد گابریت فوره (Gabriel Fauré) ژول ماسن (Jules Massenet) و آندره گدالگ (André Gédalge) به تحصیل پرداخت. کوشلین در ۱۹۰۹ انجمن موسیقی مستقل Societe Musicale Independante را تشکیل داد. از آثار او می توان به پنج سمفونی، چهار پوئم سمفونیک، سه آواز برای ارکستر و سه کوارتت زهی اشاره کرد. وی کتابی نیز در زمینه ارکستراسیون نگاشته است.

شارل کوشلین، «ساعت های ایرانی /Les Heures Persanes » (اپوس ۶۵) را با الهام از کتاب «به سوی اصفهان» (Vers Ispahan) نوشته پیر لوتی (Pierre Loti) در دو برداشت آفریده است. یکی برای پیانوی تکنواز و دیگری برای ارکستر؛ برداشت ارکستری به وسیله چندین ارکستر از جمله ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت و ارکستر فیلارمونیک راینلند فالتس و … اجرا و ضبط شده و برداشت پیانویی توسط کارترین استات (Kathryn Stott) در یک سی.دی به طور کامل اجرا شده که کمپانی Chandos Records آنرا منتشر ساخته است.

کاترین استات، دانش آموخته مدرسه یهودی منوهین و کالج سلطنتی موسیقی در لندن است که در سال ۱۹۷۸ (۱۳۵۷) جایزه نخست مسابقات جهانی پیانو در لیدز را به خود اختصاص داد و تا کنون ضمن مدیریت هنری چندین جشنواره، کنسرت های بسیاری در کشورهای گوناگون به عنوان تکنواز و همنواز با تکنوازان و گروه های نامدار مجلسی، اجرا کرده است. آنچه در پی می آید برگردان پارسی نوشتاری از اندرو مک گرگور (Andrew McGregor) در بخش جهانی تارنمای بی.بی.سی است درباره سی.دی اجرای او از «ساعت های ایرانی» است:

* * *

امروزه ایران برای گروهی از مردم، بخشی از محور شرارت است. حدود یک قرن پیش، نویسنده و جهانگرد فرانسوی پیر لوتی که این کشور را به عنوان Persia می شناخت در کتاب خود «به سوی اصفهان» به گونه ای نوستالژیک از شکوه رو به زوال و زیبایی از دست رفتهء این کشور نوشته است. «هر که با من به دیدار گل های رز در اصفهان بیاید از هر مکان به مکانی دیگر ناگزیر است خود را برای سفری کُند آماده کند، همچون دوران قرون وسطا.»

خاطرات سفر دوماههء لوتی به ایران از نو در سال ۱۹۰۴ الهام بخش شارل کوشلین (Charles Koechlin) برای جذب بخشی از آن فضا در ساخت یک سوییت برای پیانو به نام «ساعت های ایرانی» شد که نوشتن آن در سال ۱۹۱۳ آغاز گردید.

audio file قسمتی از این اثر را بشنوید

معلوم است که کوشلین، پندِ لوتی برای سفری آهسته را بسیار جدی گرفته چرا که «سفر خیالی» او سه سال بعد به پایان رسید – همه شصت و هفت دقیقه، شانزده قطعه مستقل در حال تجسم نور، طلوع و غروب خورشید، فضاها، چشم اندازها، صداها و رایحه ها هستند؛ البته نه مانند یک صحنه نقاشی از رسپیگی (Respighi) و کوشلین قطعاً برای بیان سفرنامه موسیقایی خود نیازی به کاربرد گستره دینامیک افراطی ریچارد اشتراوس (Richard Strauss) ندارد.

چنانچه کاترین استات (نوازنده پیانو) در یادداشت پیوست سی.دی. خاطرنشان می سازد دامنه دینامیک بیشتر قطعه ها از پیانو (ضعیف) تا پیانی سی سیسیمو (خیلی خیلی خیلی ضعیف) است، سرعت ها اغلب کُند هستند، بسیار یواش و توقف… دیدار کوشلین از ایران تقریبا خواب و خیال است و من تصور می کنم این تا حدی به این قضیه بازمی گردد که او هیچگاه شخصاً در ایران نبوده است و به توصیفات یک نویسنده جهانگرد واکنش نشان می داد.

ولی این یک تجربه جادویی است، پدیدار ساختن دو روز و نیم، از یک استراحت بعد از ظهر، با رویای عبور یک کاروان تا سرمای سپیده دم در یک دره مرتفع، چشم انداز یک شهر و جنب و جوش خیابان هایش، یک ترانه شبانه و پشت بام هایی به رنگ مهتاب. روز بعد: سپیده دم و سپس شکوفایی رز های افسانه ای در نیمروز، پیش از آنکه یک تکه سایه نزدیک یک چشمه بیابیم همراه با صدای ملایم آب روان، دره ها در غروب آفتاب و داستان های پریان و کاخ های طلسم شده در باغ های مهتابی، سکوت یک گورستان که تنها صدای رفت و آمد درویشان در آن به گوش می رسد. پایان سفر، دیدارِ ماه از بالای میدان متروک یک شهر است.

این، یک ساعت، گرمایی پیانوییِ است که با ظرافت عطرآگین، اسرار آمیز و بیگانه شده است و یک زیبای آرام که کاترین استات یک راهنمای ایده آل برای آن است. او همه حالت های مورد نظر کوشلین را بدون از سر گذراندن – یا اعمال احساس خود بر ساختارهای ظریف آهنگساز – آشکار می سازد. حال و هوای ضبط قطعات نیز بر فضای اندیشمندانه و خلسه گونه اثر، مزید بر علت شده است. زمان شناور است و یک ساعت به دو روز و نیم بدل می شود که عصاره سفر دو ماههء پیر لوتی است و برای ما حکایت داشتن از گذر از یک سدهء غم انگیز در خاورمیانه.

3 دیدگاه

  • reza
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۸۵ در ۱۲:۴۵ ق.ظ

    thanks you for updating news in your complete site,,,I hope this work to be available soon

  • بهزاد هوشمندی
    ارسال شده در مهر ۲۷, ۱۳۸۸ در ۱:۴۵ ب.ظ

    جناب اکبرزاده درود بر شما،
    با سپاس فراوان از این گفتار ارزنده، به نظرم باید یادآوری کنم که تلفظ نام آهنگسازان یاد شده در این گفتار نادرست است، تلفظ های درست را برایتان میفرستم :
    شارل کوکلن (کُکلَن ـ همچون شوپن)
    گابریل فوره (Gabriel Fauré) ژول ماسنه (Jules Massenet) و آندره گداژ (André Gédalge)

    پیروز باشید

  • محمد ایمن
    ارسال شده در آذر ۵, ۱۳۹۶ در ۸:۵۴ ق.ظ

    با سلام و خسته نباشید

    بله ، مطلبی که جناب هوشمندی گفتند صحیح است و البته آندره ژدالژ …

    چون این نامها ، بخصوص شارل کوکلن ، سالیان سال است که توسط اهالی موسیقی شناخته شده هستند ، اصرار ما بر بکارگیری تلفظ صحیحیشان به این خاطر است . آهنگسازانی جدید نیستند و قطعا اگر منبع نوشته شما هر جایی باشد ، بصواب است که عبارت مصطلح ۶۰ ، ۷۰ ساله در ایران که اتفاقا تلفظ صحیح هم هست بکار رود . مبادا به ذهن مخاطب خطور کند که گذارنده مطلب ، اصلا نمیدانسته که شارل کوکلنی وجود دارد ! چون کنابهای معتبری ازیشان در مملکت ما و با نام صحیحشان ، شناسانیده شده اند .

    سپاسگزارم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

آرنولد شونبرگ و آهنگسازی ددکافونیک (III)

آنچه شونبرگ دنبالش می گشت، همان بود که باخ می جست: دست یافتن به وحدت کامل در یک ترکیب موسیقی. شونبرگ احساس می کرد که این روش نوین مبتنی بر ادراک کامل و جامع فضای موسیقی است. ولی به هر حال موسیقی نوشته می شد، با تمام شیوه ها، و شونبرگ اصرار داشت شنونده و آهنگساز هر دو باید شیوه ها را فراموش کنند، و موسیقی را به عنوان موسیقی بشنوند و قضاوت کنند. گفته است: «اغلب درست نمی توانم توضیح دهم: کار من ساختن موسیقی ۱۲ صدایی است نه ساختن موسیقی ۱۲ صدایی.»

از روزهای گذشته…

تدارک ارکستر (VIII)

تدارک ارکستر (VIII)

در مراحل ضبط از یک اثر ارکستری (که معمولا هم اجرای یک موسیقی کلاسیک را انجام میدهند) عمومآ از میکروفونهای خازنی با دیاگرام کوچک استفاده میشود؛ چرا که دریافت دقیق صدای آن برای این کار بسیار مناسب است. از شرکتهایی که اختصاصآ در زمینه تجهیزات ضبط موسیقی کلاسیک فعالیت دارند، میتوان به Sennheiser و Schoeps و DPA اشاره داشت. محل نصب میکروفونها از بالای سازها تا ارتفاع چهارمتری خواهد بود.
گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

پس از این بحث زمان اندکی نیز به مبحث نقد اسطوره‌شناسانه‌ی موسیقی اختصاص یافت که قاعدتاً باید در جلسه‌ی یازدهم (همراه با نقد نشانه‌شناسانه‌ی موسیقی) مطرح می‌شد اما به دلیل گستردگی مباحث تنها اشاره‌ی کوتاهی به آن شده بود. این‌گونه نقد که برآمده از مطالعات اسطوره‌شناس ساختارگرای فرانسوی است نخستین بار به صورت اشاراتی در فصل اول کتاب «خام و پخته» (Le cru et le cuit) و فصل آخر «انسان برهنه» (L’Homme nu) ظاهر شد و در «اسطوره و معنا» (که به دست «شهرام خسروی» به فارسی هم ترجمه شده)، به صورت مختصر مورد اشاره قرار گرفت. تلاش «لوی استروس» برای پیوند زدن اسطوره‌شناسی و یافتن سرمشق‌های اصلی در حوزه‌ی موسیقی (به‌ویژه تحلیل ساده‌ی فوگ یا فرم سونات) این پیام را داد که می‌توان از راهِ یافتن کهن ‌الگوها به نقد و تفسیر موسیقی پرداخت:
مروری بر آلبوم «لیله راست»

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.
گزارشی از نشست اپرا مولوی در دانشگاه بین المللی قزوین

گزارشی از نشست اپرا مولوی در دانشگاه بین المللی قزوین

شنبه ۱۸ اردیبهشت دانشگاه بین المللی قزوین میزبان چهار تن از دست اندرکاران اپرای مولوی بود. در این برنامه کارگردان اپرا بهروز غریب پور و سه تن از خوانندگان آن محمد معتمدی، حسین علیشاپور و سجاد پورقناد حضور داشتند. در هنگام برگزاری این نشست قرار بود بهزاد عبدی آهنگساز اپرا و همایون شجریان خواننده نقش شمس حضور داشته باشند که به دلیل سفر بهزاد عبدی از ایران و مشکل مجوز برای حضور همایون شجریان در دانشگاه، جلسه بدون حضور این دو هنرمند اجرا شد.
سان را و فلسفه کیهانی (V)

سان را و فلسفه کیهانی (V)

بلاونتِ افسرده در ژانویه ۱۹۴۳ از زندان آلاباما در واکر کانتی، جاسپر نامه ای به United States Marshals Service نوشت که در آن از ضعف عصبی ناشی از فشارهای زندان، تمایل به خودکشی و ترس مدام خودا ز مورد تجاوز قرار گرفتن نوشته بود. سرانجام با مورد او موافقت شد و در ژانویه ۱۹۴۳ تا پنسیلوانیا اسکورت شد.
پیوندهایی که در آسمان “ویولون” بسته شده اند (II)

پیوندهایی که در آسمان “ویولون” بسته شده اند (II)

ودیم گلوزمن (Vadim Gluzman) که ویولون استرادیواری قبلی لئوپالد آئور (Leopald Auer) را که از انجمن قرض گرفته است می نوازد، نواختن آن را اینگونه توصیف می کند: “درست مثل این می ماند که پس سالها رانندگی با فورد حالا پشت لامبورگینی بنشینید!”
موسیقی هنگام خواب

موسیقی هنگام خواب

اگر شبها برای به خواب رفتن مشکل دارید از این به بعد به موسیقی Jazz ملایم گوش کنید. تحقیقات دانشمندان نشان داده است که کافی است ۴۵ دقیقه به موسیقی Jazz ملایم، قبل از خوابیدن گوش کنید تا با آرامش بسیار به خواب شیرین فرو روید.
به بهانه معرفی آثار چند صدایی آهنگسازان ایران و ترکیه (I)

به بهانه معرفی آثار چند صدایی آهنگسازان ایران و ترکیه (I)

بیست و چهارم دیماه گذشته، فستیوال سه گاه در پیستبورگ-پنسیلوانیای آمریکا میزبان نوازندگی لیلا رمضان بود. در این برنامه لیلا رمضان قطعاتی از آهنگسازان معاصر ایران و ترکیه شامل: نصیل کاظم اکسس (Necil Kazim Akses)، اوندر ازکک (Önder Özkoç)، ییگیت کلت (Yigit Kolat)، فوزیه مجد، علیرضا مشایخی، بهزاد رنجبران و ایرج صهبایی را در قالب یک رسیتال پیانو بر روی صحنه برد. در این فستیوال که با همکاری دانشگاه کارنگی ملون پیتسبورگ (Carneigie Mellon University-Pittsburgh) و مرکز موسیقی ایران (Center for Iranian music) و انجمن دانشجویان اهل ترکیه در پیتسبورگ به مدت سه روز برگزار شد، از کیان سلطانی و اسماعیل لومانوسکی (Ismail Lumanovsky) هم به عنوان سولیست دعوت شده بود و قطعات “دوبل کنسرتو برای نی و کمانچه ” از رضا والی و “کنسرتو برای کلارینت و آنسامبل” از اربرک اریلماز (Erberk Eryilmaz) اجرای نخست شدند.
جلیل شهناز و چهارمضراب (VI)

جلیل شهناز و چهارمضراب (VI)

در میان چهارمضراب‌هایی که در این بررسی به شکل دقیق‌تر به آن‌ها پرداخته شده چهارمضراب چهارگاه دو بیش از بقیه خصوصیات قدیمی‌تر این نوع قطعه را با خود دارد. الگوی قدیمی و ساده‌ی پایه (شکل ۵) که به وضوح از همان ابتدای قطعه خود را نشان می‌دهد، تقسیم ملودی میان فاصله‌ی تکرار پایه‌ها، قرار گرفتن تمام ملودی بر الگوی وزنی-مضرابی پایه، تقید بیشتر به حرکت فواصل دستگاه، ویژگی‌های این چهار مضراب‌ است.
محمد معتمدی و افق پیش رو

محمد معتمدی و افق پیش رو

اولین بار که صدای محمد معتمدی را شنیدم از تلویزیون بود که ساز و آوازی با صدای او پخش میشد، طبق معمول روی تصاویری از طبیعت! این صدا و مخصوصا تکنیک مطلوب او توجهم را جلب کرد، چون در آن زمان کمتر صدای خواننده جوانی را میشنیدیم که از نظر استیل و تکنیک های آوازی در وضعیت خوبی قرار داشته باشد. از همان روز نامش در خاطرم ماند تا اینکه برای اولین بار کنسرت او را به همراه گروه خورشید به سرپرستی مجید درخشانی در تالار وحدت دیدم.