ماهور ملک (قسمت دوم)

جهانگیر ملک
جهانگیر ملک
تنبک هایی که توسط جهانگیر ملک بکار گرفته میشد، همگی از دهانه های بزرگی برخوردار بودند و غیر از این، کشیدگی کمتر پوست ساز (نسبت به پوست هایی که معمولا امروز روی این ساز کشیده میشود) دیگر خصوصیت تنبکهای مورد استفاده ایشان بود.

بخاطر ثابت بودن نت پوست تنبک، این ساز در همنوازی ها، از نظر کوک ژوست نیست (مگر اینکه اتفاقی با ساز همنواز کوک باشد) به همین خاطر تنبکهایی که پوست های بمتر یا شلتری دارند، مطبوعیت بیشتری در همنوازی میتوانند داشته باشند. همانطور که کلاویه های انتهای پیانو که نت هایی بم تولید میکنند، حتی برای افراد حرفه ای هم تشخیص دقت آنها مشکل است.

درنتیجه در فرکانسهای بزرگ کمتر فالشی نمود پیدا میکند و مخصوصا” در سازهایی که قابلیت تغییر کوک ندارند، بم بودن میتواند تا حدی این کاستی را بپوشاند؛ هرچند این مشکل به تازگی با اضافه شدن قسمتی به تنبک که تنظیم کشیدگی پوست ساز را ممکن میکند حل شده است.

نحوه آموزش استاد نیز به صورت سینه به سینه بود، به این صورت که شاگرد به منزل ایشان رفته و درس جلسه قبل را ارائه مینمود و ایشان ایرادهای فنی شاگرد را همانجا برطرف میکرد و با توجه به استعداد و قدرت یادگیری شاگرد به طور معمول چهار یا پنج میزان از ریتم ها را با صبر و حوصله آموزش می داد و پس از فراگیری شاگرد برای آنکه فراموش نشود آنها را بر روی نوار کاست ضبط میکرد، شاگرد وظیفه داشت درس را در منزل تمرین و در جلسه آینده آن را برای استاد اجرا نماید.

استاد ملک در اواخر عمر برای آسایش و راحتی هنرجویان قصد تاسیس آموزشگاه را داشت، لیکن موانع بسیاری از سوی مسئولین وقت وزارت فرهنگ و ارشاد را پیش روی خود دید که استرس و فشار روحی بسیار زیادی را به او وارد کرد و حتی بسیاری از دوستان و شاگردان ایشان یکی از عوامل سکته قلبی او را، همین مشغله فکری تاسیس آموزشگاه میدانند.

آخرین ضبط و یادگار استاد جهانگیر ملک در منزل هنرمند گرامی فضل الله توکل، نوازنده قابل سنتور، به پیشنهاد جهانگیر خان در دستگاه ماهور اجرا و ضبط شده است: “فضل الله جان! خیلی وقت است ماهور نزده ایم، دلم برای ماهور تنگ شده است…”

جهانگیر ملک در بیستم آذر ماه ۱۳۸۲ در سن هفتاد سالگی بر اثر عارضه سکته قلبی چشم از جهان فرو بست.همان سال روزنامه صبح ایران درباره او نوشت: جهانگیر ملک بعد ازحسین ملک و امیر ناصر افتتاح بزرگترین هنرمند رشته نوازی در ایران بود.

audio file همنوازی جهانگیر ملک و جلیل شهناز روی دستگاه ماهور

روزنامه های همشهری،همبستگی،جام جم و …نیز هر کدام درگذشت وی را به اطلاع عموم رساندند. مایه تآسف است که مسئولین فرهنگی ایران برای هنرمندی که خالق آثار هنری زیبا و بدیع در ساز تنبک و ارایه دهنده سبکی فنی و در عین حال شیرین، همراه با نهایت احساس یعنی سبک «جهانگیر خان ملک» بوده است مراسم تشییع جنازه ای در خور نام و شخصیت هنری او برگزار نکردند و پیکر او فقط توسط دوستداران، شاگردان و خانواده او تشییع شود.

آیا جهانگیر ملک که به عنوان سفیر تنبک ایران با اجرای تک نوازی (قطعه قطار) در اتحاد جماهیر شوروی سابق به عنوان نوازنده برتر انتخاب میشود و همه در آنجا او را مورد تشویق و تمجید قرار می دهند و یا جهان گیرخانی که برنامه های متعددی در تالار وحدت اجرا کرده و اشک های شوق بر دیدگان علاقه مندان موسیقی بدید آورده بود، از نظر مسئولین وزارت فرهنگ و ارشاد شایستگی آنرا نداشت تا پیکرش از جلوی تالار وحدت تشییع شود؟!

مردمی که از صبح زود و از دور ترین نقاظ ایران به محل تالار وحدت آمده و منتظر مراسم تشییع جنازه این مرد بزرگ از این محل بودند، با نهایت حیرت و تعجب متوجه شدند چنین مراسمی برگزار نمی شود، بنا براین هر کدام با عجله و شتاب به دنبال وسیله نقلیه ای برای رفتن به بهشت زهرا می گشتند تا با استاد خود خداحافظی کنند و البته تعداد کمی از آنها موفق شدند تا به موقع در بهشت زهرا حضور داشته باشند. بی شک این عمل حاکی از بی اهمیتی مسئولین موسیقی ایران به این هنرمند بزرگ است و هیچگاه از خاطر دوستداران او دور نخواهد ماند. روحش شاد و یادش گرامی باد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VIII)

هشترودی در زمانی که هنوز جهان درگیر جنگ سرد بود و مسائل مربوط به جهانی شدن مطرح نشده بود این نکته مهم را عنوان کرد که هویت اصلی یک ملت و قدرت حضور آن در جهان، بیشتر تابعی از زایش هنری و فلسفی اوست تا صرفاً پیوستگی مجرد به علم و مباحث آن. در حقیقت او به درستی روی این نکته دست می گذارد که جریان جهانی شدن جریانی سطحی و مبتذل از فروریزی فرهنگ ها در درون حوزه یی از قدرت علمی – فنی نیست. هر فرهنگی با هویت خود که همان ظرفیت هنری و فلسفی خود است وارد این میدان می شود و حضورش نیز به اندازه همین ظرفیت صاحب ارزش می شود.

مکتب و مکتب داری (IV)

نمونه ای دیگر، کنسرت گروه اساتید (به کوشش فرامرز پایور) در مایه دشتی به سال ۱۳۵۸ همراه صدای محمدرضا شجریان است. در آلبوم «پیغام اهل راز» استاد فرامرز پایور، روایتی دیگر و برداشتی خاص از تصنیف «خون جوانان وطن» اثر عارف را ارائه داده و یکی از زیبا ترین اجراهای استاد اسماعیلی در همین آلبوم است. ارتباط شنونده این آثار باصدای ضرب (تنبک) استاد، ارتباطی ناخودآگاه است. مانند ارتباط شنونده ارکستر سمفونیک با صدای کنترباس ها و ویولونسل ها و دست چپ پیانو.

از روزهای گذشته…

تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا (V)

تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا (V)

در سالهای ۱۹۷۰ تلاش و کوشش فراوانی بطور گسترده و جامع در ایالات متحده آمریکا در جهت شکوفایی موسیقی انجام گرفت و به موفقیتهای قابل توجهی نیز دست یافت که البته بیشتر این فعالیتها فردی بود.
آکوردهای sus – قسمت دوم

آکوردهای sus – قسمت دوم

در ادامه مطلب مربوطه به آکوردهای Sus ، به Improvise انجام شده روی این توالی آکورد شکل اول که تکرار میشود توجه کنید تا در ادامه بحث راجع به آکورد های sus را دنبال کنیم.
موسیقی امیری مازندران (I)

موسیقی امیری مازندران (I)

نواحی مختلف ایران همانطور که از طبیعت متفاوت و مختص به خود برخوردارند، دارای زبان، فرهنگ، ساز و آواز و شعر و موسیقی مربوط به خود نیز می باشند. موسیقی نواحی مختلف معمولا تحت عنوان موسیقی مقامی شناخته می شوند که از موسیقی دستگاهی ما متمایز هستند و با زندگی و تاریخ مردم همان مناطق عجین شده اند. از جمله این نواحی تاریخی و بزرگ می توان به مازندران و از رپرتوار مقامی این خطه به ساز و آواز امیری اشاره کرد. در این پژوهش که به شیوه گذشته نگر بر اساس منابع و متون موجود صورت گرفته است، سعی بر آن شده تا خواننده آشنایی مختصر ولی مفیدی با موسیقی امیری مازندران هم از جنبه تاریخی و هم از جنبه موسیقایی پیدا کند.
آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران (III)

آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران (III)

درباره نت نویسی کتاب مذکور لازم به توضیح است که از ذکر علاماتی که مبین حالت است، در نت نویسی خودداری شده، گو اینکه موسیقی ردیفی ایران بدیهه سرائی است و این حالات را بنا به سلیقه نوازنده واگزار مینمایند ولی چقدر به جا بود که این حالات را همانگونه که اساتید گذشته اجرا مینمودند، در نت نویسی اضافه مینمودند، مطلب دیگر اختلافاتی که بین این ردیف و سایر آثار بازمانده ساز اساتید گذشته به چشم میخورد، مثلاً در اولین دستگاه کتاب مذکور که مشهور است آنچه ذکر شده با آواز شور که توسط آقای علینقی وزیری، حضوری از پنجه آقا حسینقلی به نت درآورده، اختلاف فاحش دارد، همچنین است اختلاف در ردیف چهارگاه، ولی در دستگاه ماهور مقدمه آواز آن کاملاً با آنچه آقای وزیری نت کرده اند منطبق است و نواها توافق دارد.
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (IV)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (IV)

به هر تقدیر اکنون بهتر است به موضوع مهم و پیچیده (!) شکل گیری اثر هنری بپردازیم: آنچه که موضوع خلق هر اثر هنری است، بیش از هر چیز از این پرسش ناشی می شود که اثر هنری چگونه پدید می آید؟ در این نکته شکی نیست که فرآیند خلق هر اثری اصولا رویدادی «درونی» است. در مقابل فرآیند تجلی آن که رویدادی بیرونی است، شما هنگامی که اثری خلق می کنید این اثر را در «خودِ» درونی تان پدیدار می سازید.
گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (IV)

گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (IV)

اینکه قطعات «غیر موزون»، «به شکل باکلام» دارای «ریتمِ برگرفته از وزن یا بحر عروضی شعر» است، که «به صورت آزاد» اجرا می شوند، منسجم نیست: چگونه قطعه های«غیر موزون»، «ریتمِ برگرفته از وزن» را دارند، و مبهم است، چرا که«صورت آزاد»، تعریف نشده است و وضع «قطعات غیر موزون به شکل بی کلام» هم بررسی نشده است، و اصولاً (نثرالنغمات) بمعنی «غیر موزون» نیست. در ادبیات «نثر موزون» شناخته شده است. (گلستان سعدی و (نک جعفرزاده ۱۳۹۶ وزن در فرم آواز ص ۲۳۴) نکته مبهم دیگر«موسیقی قدیم» است که قدمتش معلوم نیست. در ضمن در این اثر واژه های «دستگاه» و «مقام» هم مترادف هستند. (همچنین در مورد استفاده از واژه «ضرب» برای دو مفهوم مختلفِ نقره یا «بیت» فرنگی و تاکید یا «اکسان» فرنگی نگاه کنید جعفرزاده ۱۳۹۶ ص ۲۰۰)
گذر از مرز ستایشِ محض (I)

گذر از مرز ستایشِ محض (I)

بیشتر اوقات انتشار پرونده‌ی مطبوعاتی به نام یک شخص -به مثابه متمایز کردن او از دیگر نوشته‌ها- حکم بزرگداشت می‌یابد. بزرگداشتی که به اعتبار تمایز اعمال شده- مستقل از جهت‌گیری مطالب- دیده می‌شود. هم از این روست که ناخودآگاه بیشتر مطالب در ستایش شخص مورد بحث از کار درمی‌آیند؛ در ستایش آثارش، کردارش (هنری و غیر هنری) و گفتارش. نتیجه؛ خواننده خویش را با روایتی سخت ستایش‌گرانه از یک هنرمند روبرو می‌بیند.پنداری که هیچ هنگام ایرادی بر او وارد نشده و هیچ کس در نقد وی چیزی ننوشته است. آشکار است که حقیقت به گونه‌ی دیگری است و چنانکه تمام پدیده‌های شناخته شده در تجربه‌ی روزمره‌ی ما می‌گویند، همه چیز دو وجه تاریک و روشن را به هم آمیخته دارد. پس نقد و داروی معطوف به بدی نیز به کار شناخت شخصیتی هر چند ستایش شده، می‌آید. و به گمانی جز این راهی نیست تا چهره‌ی حقیقی موضوع روشن شود.
برنامه کنسرت راجر واترز به نفع فلسطین تغییر کرد

برنامه کنسرت راجر واترز به نفع فلسطین تغییر کرد

راجر واترز، عضو سابق گروه پینک فلوید، مدتی پیش برنامه تور تابستانی خود در اروپا را اعلام کرده بود که اجرای برنامه ای در تل آویو نیز در کنارآن دیده می شد. حدود یک ماه قبل، نامه سرگشاده ای از طرف انجمن هنر مدرن فلسطین و مجمع هنرمندان فلسطین برای راجر واترز ارسال شد که طی آن به شهرت این هنرمند در برقراری عدالت جهانی اشاره شده از او درخواست شده بود که اجرای برنامه در اسرائیل را لغو کند.
سمفونی ارمیا به روی صحنه می رود

سمفونی ارمیا به روی صحنه می رود

ارکستر سمفونیک تهران در روز ۲۶ تیر ماه سال جاری به رهبری ایوان الیو به اجرای یک سمفونی به نام «ارمیا» و یک اثر برای ارکستر زهی به نام «جنگل» می پردازد. فروش آن لاین بلیط این برنامه از دیروز بر روی سایت ایران کنسرت آغاز شده است.
بنیادهای موسیقی (IV)

بنیادهای موسیقی (IV)

در این مرحله باید وارد مرحله گوش درونی شد که متشکل از مجاری نیم دایره ای و بخش حلزونی شکل می باشد، این دو بخش ،هر دو از مایعی انباشته هستند البته بخش مجاری نیم دایره ای تاثیری در حالت شنوایی ندارد اما وظیفه مهمتری همچون برقراری تعادل بدن را به عهده دارد.