ماهور ملک (قسمت دوم)

جهانگیر ملک
جهانگیر ملک
تنبک هایی که توسط جهانگیر ملک بکار گرفته میشد، همگی از دهانه های بزرگی برخوردار بودند و غیر از این، کشیدگی کمتر پوست ساز (نسبت به پوست هایی که معمولا امروز روی این ساز کشیده میشود) دیگر خصوصیت تنبکهای مورد استفاده ایشان بود.

بخاطر ثابت بودن نت پوست تنبک، این ساز در همنوازی ها، از نظر کوک ژوست نیست (مگر اینکه اتفاقی با ساز همنواز کوک باشد) به همین خاطر تنبکهایی که پوست های بمتر یا شلتری دارند، مطبوعیت بیشتری در همنوازی میتوانند داشته باشند. همانطور که کلاویه های انتهای پیانو که نت هایی بم تولید میکنند، حتی برای افراد حرفه ای هم تشخیص دقت آنها مشکل است.

درنتیجه در فرکانسهای بزرگ کمتر فالشی نمود پیدا میکند و مخصوصا” در سازهایی که قابلیت تغییر کوک ندارند، بم بودن میتواند تا حدی این کاستی را بپوشاند؛ هرچند این مشکل به تازگی با اضافه شدن قسمتی به تنبک که تنظیم کشیدگی پوست ساز را ممکن میکند حل شده است.

نحوه آموزش استاد نیز به صورت سینه به سینه بود، به این صورت که شاگرد به منزل ایشان رفته و درس جلسه قبل را ارائه مینمود و ایشان ایرادهای فنی شاگرد را همانجا برطرف میکرد و با توجه به استعداد و قدرت یادگیری شاگرد به طور معمول چهار یا پنج میزان از ریتم ها را با صبر و حوصله آموزش می داد و پس از فراگیری شاگرد برای آنکه فراموش نشود آنها را بر روی نوار کاست ضبط میکرد، شاگرد وظیفه داشت درس را در منزل تمرین و در جلسه آینده آن را برای استاد اجرا نماید.

استاد ملک در اواخر عمر برای آسایش و راحتی هنرجویان قصد تاسیس آموزشگاه را داشت، لیکن موانع بسیاری از سوی مسئولین وقت وزارت فرهنگ و ارشاد را پیش روی خود دید که استرس و فشار روحی بسیار زیادی را به او وارد کرد و حتی بسیاری از دوستان و شاگردان ایشان یکی از عوامل سکته قلبی او را، همین مشغله فکری تاسیس آموزشگاه میدانند.

آخرین ضبط و یادگار استاد جهانگیر ملک در منزل هنرمند گرامی فضل الله توکل، نوازنده قابل سنتور، به پیشنهاد جهانگیر خان در دستگاه ماهور اجرا و ضبط شده است: “فضل الله جان! خیلی وقت است ماهور نزده ایم، دلم برای ماهور تنگ شده است…”

جهانگیر ملک در بیستم آذر ماه ۱۳۸۲ در سن هفتاد سالگی بر اثر عارضه سکته قلبی چشم از جهان فرو بست.همان سال روزنامه صبح ایران درباره او نوشت: جهانگیر ملک بعد ازحسین ملک و امیر ناصر افتتاح بزرگترین هنرمند رشته نوازی در ایران بود.

audio file همنوازی جهانگیر ملک و جلیل شهناز روی دستگاه ماهور

روزنامه های همشهری،همبستگی،جام جم و …نیز هر کدام درگذشت وی را به اطلاع عموم رساندند. مایه تآسف است که مسئولین فرهنگی ایران برای هنرمندی که خالق آثار هنری زیبا و بدیع در ساز تنبک و ارایه دهنده سبکی فنی و در عین حال شیرین، همراه با نهایت احساس یعنی سبک «جهانگیر خان ملک» بوده است مراسم تشییع جنازه ای در خور نام و شخصیت هنری او برگزار نکردند و پیکر او فقط توسط دوستداران، شاگردان و خانواده او تشییع شود.

آیا جهانگیر ملک که به عنوان سفیر تنبک ایران با اجرای تک نوازی (قطعه قطار) در اتحاد جماهیر شوروی سابق به عنوان نوازنده برتر انتخاب میشود و همه در آنجا او را مورد تشویق و تمجید قرار می دهند و یا جهان گیرخانی که برنامه های متعددی در تالار وحدت اجرا کرده و اشک های شوق بر دیدگان علاقه مندان موسیقی بدید آورده بود، از نظر مسئولین وزارت فرهنگ و ارشاد شایستگی آنرا نداشت تا پیکرش از جلوی تالار وحدت تشییع شود؟!

مردمی که از صبح زود و از دور ترین نقاظ ایران به محل تالار وحدت آمده و منتظر مراسم تشییع جنازه این مرد بزرگ از این محل بودند، با نهایت حیرت و تعجب متوجه شدند چنین مراسمی برگزار نمی شود، بنا براین هر کدام با عجله و شتاب به دنبال وسیله نقلیه ای برای رفتن به بهشت زهرا می گشتند تا با استاد خود خداحافظی کنند و البته تعداد کمی از آنها موفق شدند تا به موقع در بهشت زهرا حضور داشته باشند. بی شک این عمل حاکی از بی اهمیتی مسئولین موسیقی ایران به این هنرمند بزرگ است و هیچگاه از خاطر دوستداران او دور نخواهد ماند. روحش شاد و یادش گرامی باد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیشنهادی در مورد فواصل زمانی نقطه دار

فواصل زمانی ترکیبی (که فواصل زمانی نقطه دار نوعی از آنها هستند) به واسطه تجمیع چند فاصله زمانی حاصل می شوند. همانند فواصل موسیقایی، فواصل زمانی نیز با هم جمع شده و در این میان، فواصل زمانی نقطه دار به دلیل تاثیر تغییر دهنده “Modifire” «نقطه» شکل می گیرند. به طور کلی تاثیر نقطه را می توان طبق فرمول زیر بیان کرد:

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

انتشار آلبوم بیداد با تکنوازی تار استاد غلامحسین بیگجه خانی و پس از آن درگذشت استاد در فروردین ماه سال هزار و سیصد و شصت و شش باعث شد که توجه بسیاری از نوازندگان دوباره به شیوه ایشان جلب شود. من به شیوه نوازندگی ایشان علاقمند بودم و به همین دلیل، وقتی جناب داوود آزاد از تبریز به تهران آمدند حدود یک سال البته به طور پراکنده درخدمت ایشان، بعضی از بخش های ردیف موسیقی و تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی را نواختم که البته فراگیری آثار خیلی برایم مهم نبود؛ بلکه لحن و شیوه نوازندگی ایشان برایم اهمیت بیشتری داشت. پس از آن نیز به تدریج به آوانگاری تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی پرداختم.

از روزهای گذشته…

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (VII)

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (VII)

در این دوران قدرت نظامی افزایش پیدا می کند و زبان رسمی کشور دری می شود. دانشمندان در این دوره جامع العلوم هستند. تئوریسین های مهم این دوره ابن سینا و ابن زیله و از شعرای مهم این دوره می توان به فرخی سیستانی اشاره کرد. او ساز چنگ را بسیار پر استفاده ذکر کرده است. ساز نفیر کم کم در این دوره به موسیقی ما اضافه می شود.
پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VII)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (VII)

سیستم موسیقی اروپا دقیقاً روی سیستم دوازده تن معتدل بنیان‌گزاری شده است. و تمام آن موج‌هایی که در موسیقی اروپا آمده است مثل باروک، کلاسیک، رمانتیک، حتی موسیقی مدرن و اکسپرسیونیست همگی روی گام‌دوازده تن تعدیل‌شده است. حتی موسیقی بازار مثلاً موسیقی راک‌اند رول و یا پاپ همه روی گام دوازده تن تعدیل‌شده است. حالا این سیستم را با سیستم موسیقی ایران مقایسه کنیم.
فاجعۀ فرهنگی

فاجعۀ فرهنگی

تالار رودکی [که بعد ها وحدت نامیدندش]، تالاری که قرار بود مکانی برای برگزاری کنسرت و همایش های فرهنگی و هنری باشد، این روز ها بازارش حسابی داغ است و به مکانی برای تشییع پیکر هنرمندان تبدیل شده است! البته در شرایط کنونی انتظار بیشتری نیز نمی توان داشت. از کوزه همان برون تراود که در اوست…
منتشری: ایران را دوست دارم و می خواهم اینجا باشم

منتشری: ایران را دوست دارم و می خواهم اینجا باشم

این کار را ما در سال ۷۲ انجام دادیم و بعد همان اثر را با نام “شور آفرین” روانه بازار کردیم. در واقع تولد دوباره من در سال ۷۱-۷۲ شروع شد و در سال ۷۳ من از بانک بازنشسته شدم. از طریق آقای مهدی کلهر – رئیس موسیقی رادیو – در سال ۷۳ مجددا دعوت به کار شدم. ایشان گفت که ۳ سال است به دنبال شما هستیم که گفتم من ایران هستم و پاسخ ایشان این بود که از هر کسی سوال میکنم می گویند که آمریکاست و بعد از چند نفر از دوستان اسم برد که گفتم که من آنجا را دوست ندارم، من ایرانی‌ام و ایران را دوست دارم و می خواهم اینجا باشم.
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هفتم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هفتم)

این کودکان استعداد شاعرانه شان را هرگز از دست نخواهند داد و معلمان دبستانشان برای من تعریف می‌کنند که آنها برای نقاشی‌های کوچولوشان‌ هایکو های کوچکی می‌نویسند: به این گونه من یک استنباطی به شما می‌دهم که در کنار تدریس ویولن ما چه کارهایی با این کودکان انجام می‌دهیم، برای اینکه این کودکان را شکوفا کنیم در ادامه مایل هستم که کمی ‌درباره چگونگی تمرین‌های ویولون را به اطلاعتان برسانم.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XI)

فرم «پیش درآمد» که توسط درویش خان و همکار دیگر او رکن الدین مختاری در این دوره ابداع شد، اهمیت ویژه ای در تاریخ موسیقی ایرانی دارد. قبلا اشاره شد که موسیقی همیشه فرعی از یک اتفاق اصلی بود و اولین بار در «کنسرت» به عنوان اتّفاق اصلی مطرح شد. علاوه بر آن موسیقی ایرانی در سنّت اجرائی خودش هم فرعی بود بر شعر و سخن. مهم ترین فرم موسیقی ایرانی، که هنوز هم غالباً قسمت اصلی هر برنامه موسیقایی را تشکیل می دهد «آواز» نام دارد که فرمی است برای خواندن شعر که در اوزان عروضی و با ساز تنها هم اجرا می شود. تصنیف هم اساس اش بر شعر و سخن استوار است و همینطور قطعات «ضربی» در دستگاه ها. «رنگ» هم فرمی است که در اصل برای همراهی رقص ساخته شده است. (۹)
تاثیر ساختار جملات بر ادیت در ویولون (I)

تاثیر ساختار جملات بر ادیت در ویولون (I)

ویولون، سازی با توانمندی های بسیار در زمینه اجرای موسیقی است و این موضوع حاصل از امکاناتی است که پیش از هر عاملی، ساز با ویژگی های منحصر به فرد خود در زمینه طراحی و ساخت و نیز اصلاحات انجام گرفته بر روی آن در طی چند قرن، در اختیار نوازندگان و آهنگسازان قرار داده است و هنرمندان با بهره گیری از این خصوصیات، تکنیک های مختلف نوازندگی این ساز را ابداع کرده و آن را پرورش داده اند.
اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (III)

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (III)

ماه مارس سال ۱۹۳۷، ادیت پیاف حرفه ی موزیک هال را در آب ثِ پاریس آغاز کرد و خیلی زود به ستاره ی بسیار بزرگ آواز فرانسه تبدیل شد و مورد ستایش مردم قرار گرفت و همه ی آوازهایش از طریق رادیو پخش شد. در همین دوره بود که او با دَنیل بونِل (Danielle Bonel) آشنا شد. او منشی و شخص مورد اعتماد پیاف در تمام طولِ زندگیِ حرفه ایش شد.
نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (III)

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (III)

در صفحۀ ۸۷ کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی، جعفرزاده این مشکل را با مطرح کردن عنوان «مقام‌های ترکیبی» تا اندازه‌ای حل کرده است. او با مثال آوردن نمونه‌های متنوعی از ترکیب مدهای متفاوت در موسیقی محلی، موسیقی ایرانی و حتی موسیقی ترکی و عربی، امکان به‌وجود آمدن مدهای جدید و روش بررسی آن‌ها را به‌اختصار معرفی کرده است.
سان را و فلسفه کیهانی (IX)

سان را و فلسفه کیهانی (IX)

آرکسترا در اواسط دهه هفتاد، بعد از ظهر روزهای شنبه در پارک جرمن تاون در نزدیکی خانه فیلادلفیایشان به اجرای کنسرت های رایگان می پرداخت. گاهی در اجراهای اواسط دهه ۷۰ آرکسترا در کلوپ های شبانه فیلادلفیا، کسی پشت محل اجرا می ایستاد و دسته دسته ال پی های بدون مارک در جعبه های سفید را از ضبط اجراهای زنده گروه می فروخت (که یکی از آن ها ضبط اجرای هالوین بود که برای فروش آن مرد فروشنده لباس یک آدم فضایی طلایی رنگ را پوشیده بود و ال پی هم تنظیم کاوری بود از “Somewhere Over the Rainbow”.)