کدام تغییر؟ کدام نظام؟ (I)

بهمن رجبی
بهمن رجبی
بررسی محتوای سخنرانی بهمن رجبی در کرمانشاه
در روز بیستم مرداد ماه، برنامه ای در تالار غدیر شهر کرمانشاه برگزار شد که بهانه ی اصلی آن حضور بهمن رجبی، نوازنده ی شناخته شده ی تنبک در این شهر بود. رجبی به دعوت انجمن موسیقی به کرمانشاه آمده بود و علاوه بر ارائه ی برخی مطالب توسط وی، دو نوازی تنبک، دو نوازی سنتور و تنبک و همچنین گروه نوازی توسط گروهی از نوازندگان کرمانشاهی اجرا شد. آنجه در نوشته ی پیش رو مورد توجه قرار خواهد گرفت، سخنان بهمن رجبی است که در نیم ساعت اول برنامه ارائه شد.

به نظر می رسد که به دلیل سخنان و نحوه ی نامتعارف ارائه ی آنان توسط رجبی، تاکنون کمتر بحث جدی ای درباره ی این سخنان و جلسات برگرفته است و جدای از مدافعان همیشگی ادبیات و کردار وی، مخالفانش یا چندان وقعی به این سخنان نمی نهند و یا با ادبیاتی تند و غیر منطقی با این سخنان برخورد می کنند. با در نظر گرفتن این نکته که بهمن رجبی در سخنانش به طور مداوم اغلب به صورت مستقیم به اساتید شناخته ی شده ی موسیقی کلاسیک ایرانی می تازد، بسیاری از این این اظهارنظرهای تند با ادبیاتی «ورزشگاهی» در تلاش برای دفاع و رفع اتهام از اساتید مورد اشاره ی رجبی هستند.

نباید فراموش کرد که بخش عمده ای از مشکل را نیز باید برخاسته از نوع ارائه ی بهمن رجبی دانست که در اکثر اوقات دارای محتوا و ادبیاتی بی نظم، نامنسجم و آشفته است. با این حال، در نوشتار پیش تلاش خواهد شد که با تفکیک بخش های گوناگون محتوایی سخنرانی بهمن رجبی در جلسه یاد شده (که از برخی جهات تکرار جلسات دیگر بهمن رجبی بود)، به بحث درباره ی برخی از آنها پرداخته شود.

باید توجه داشت که آنچه در این نوشتار مطرح خواهد شد، به شیوه ی برخی بحث های دیگر پرداختن به شیوه ی هنری بهمن رجبی و یا دستاوردهای او نیست که بهترین گواه دستاوردهای او، دو نوازی تکنیکی و حساب شده ی دو تنبک نواز کرمانشاهی پس از سخنان اوست. این نوشتار، تنها معطوف به یک سخنرانی نیم ساعته است که ایشان در جلسه ای عمومی در تالار غدیر شهر کرمانشاه ارائه نموده اند و البته مشتی از خروار سخنرانی های ایشان در مکان ها و زمان های مختلف.

تغییر نظام تنبک نوازی
عنوان این برنامه، «سخن از تغییر نظام تنبک نوازی ایران از طریق کردار و گفتار و نوشتار و نه از طریق توجیه و تفسیر آن» بود که در روی پوسترها و بنرهای نصب شده در سالن آورده شده بود. به نظر می رسد که در برخی موارد، رجبی دارای ادبیات منحصر به خود است، برای مثال «بیمارستان» در نظر ایشان به معنای «زندان» است و در این مورد تا شاگردان و آشنایان وی در این مورد توضیحی ارائه ندهند، چیزی دستگیر مخاطب نخواهد شد! البته در این موارد معمولاَ تلاش می شود تا واژه ی جایگزین دارای نوعی نسبت با واژه ی اصلی (از لحاظ معنایی) باشد تا مخاطبان بتوانند متوجه این ارتباط میان دو واژه شوند.

با این حال، به نظر نمی رسد که «توجیه»، «تفسیر»، «کردار»، «گفتار» و «نوشتار» از این دست موارد باشند و وقتی در کنار عبارتی چون «تغییر نظام تنبک نوازی» قرار می گیرند، بعید است که دارای معنای خاص دیگری باشند.

4 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۲۴, ۱۳۹۲ در ۹:۵۷ ب.ظ

    همین ؟

  • کامیار صلواتی
    ارسال شده در مرداد ۲۵, ۱۳۹۲ در ۱۱:۱۰ ق.ظ

    با عرض سلام،
    این بخش اول نوشته است و قسمت های بعد به تدریج روی سایت قرار خواهد گرفت.

  • مطلق
    ارسال شده در مرداد ۲۵, ۱۳۹۲ در ۱۱:۰۶ ب.ظ

    سلام.اگر نقد جناب رجبی محترمانه بود مخاطب بیشتری داشت و میتوانست در موارد بسیاری راهگشا باشد.

  • مهران
    ارسال شده در شهریور ۵, ۱۳۹۲ در ۳:۰۷ ب.ظ

    با سلام خدمت آقای صلواتی .
    بهتر نبود این سخنرانی رو که نقد میکنید اول برای خوانندگان پخش میکردید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (VI)

این جنبه اجتماعی شامل موسیقی در مدارس و دانشگاه سیر روزافزون و بهبودی مداوم داشت در تمامی دهه‌های بعد از ۱۹۲۰٫ بهتر بگویم از آن زمانی که آقای وزیری بعد از چهار سال تحصیل در فرنگ به کشور برگشت و مدرسه موسیقی را تشکیل داد.

آلبوم «به یاد لطفی» منتشر شد

آلبوم به یاد لطفی با اجرای گروه نهفت به سرپرستی جهانشاه صارمی و خوانندگی پوریا اخواص از سوی موسسه فرهنگی و هنری آوای گنبد نیلی منتشر گردید. جهانشاه صارمی که علاوه بر ۲۲ سال سرپرستی گروه نهفت، تالیف کتاب های آموزش تار و سه تار، همکاری در چندین کتاب معتبر موسیقی، انتشار چندین آلبوم صوتی و تصویری، تجربه بیش از سی سال آموزش موسیقی به ویژه در گروه سنی کودک و نوجوان را در کارنامه هنری خود دارد، در بخشی از بروشور این آلبوم می نویسد: «این آلبوم با هدف تجلیل از یکی از فرهنگ سازترین موسیقی دانان ایران و نیز ثبت توان اجرایی نسل دوم گروه نهفت منتشر می گردد.»

از روزهای گذشته…

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (II)

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (II)

مانوئل ماریا پونسه (Manuel Maria Ponce) که امروزه آثارش در رپرتوار گیتار کلاسیک از ارزش و استقبال بالایی برخوردار است، از اولین آهنگسازان غیر اروپایی ست که دعوت سگوویا را مبنی بر ساخت قطعه برای گیتار پذیرفت.
نوگرایی بر شالوده‌ی یک سنت صلب (II)

نوگرایی بر شالوده‌ی یک سنت صلب (II)

او حتا به سراغ سرزمین ممنوعه هم رفت. در آمیختن موسیقی ایرانی و ارکستر غربی، چیزی که سنت‌گرایان متعصب نه تنها بدان دست نمی‌یازیدند که نسل پیش از خود را هم به کیفر آن تکفیر می‌کردند. شگفتا که نتیجه بسیار بر دل شنوندگان نشست و از «ایرانی»ترین قطعات نوشته شده برای ارکستر زهی و سازی ایرانی شد. تجربه‌ای که شاید بتوان آن را از منظری دیگر، آخرین مرحله از چیرگی زیباشناسی بازگشت بر دنیای موسیقایی آن روز دانست.
دیواری به نام شورای شعر (I)

دیواری به نام شورای شعر (I)

اخیراً دفتر شورای شعر وزارت ارشاد، قانونی را به اجرا گذاشته که طی آن آهنگساز «حق ندارد» شخصاً جهت اخذ مجوز شعرهایی که روی آنها آهنگسازی کرده، به این اداره محترم مراجعه کند. بلکه باید یک شرکت خصوصی یا دولتی که مجوز نشر آثار صوتی و تصویری دارد، به این امر خیلی (خیلی!) خطیر مبادرت ورزد. همین امر باعث می شود که شما به عنوان یک آهنگساز با کلی مانع در پیش پایتان و البته کلی سوال در ذهنتان مواجه شوید.
همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (IX)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (IX)

پایه‌ی اندیشه‌ی موسیقایی صفوت (و البته بسیاری از همفکرانش) بر نوعی ارزش‌گذاری دوگانی (ثنوی) قرار دارد. در این نظام، ارزش‌گذاری بر اساس نزدیکی موسیقی با آن چه او مرجع دستگاه ممیِز خود می‌داند، صورت می‌گیرد. مرجع دستگاه تمییز او چنان‌که پیش از این نیز اشاره شد، «اصالت عرفان» است. این اصالت برای او امری پیشینی است.
پروانه های موسیقی ایران (II)

پروانه های موسیقی ایران (II)

پروانه نمازی جعفری (معروف به پروانه نمازی) متولد ۱۳۱۰ در یکی از روستاهای آذربایجان بدنیا آمد و پس از مهاجرت به تبریز از سال ۱۳۲۴ به خوانندگی روی آورد ابتدا به اجرای ترانه های آذری پرداخت و شهرت بدست آورد سپس مورد توجه سرهنگ محمد شب پره قرار گرفت و آهنگهای آذری او را به فارسی برگرداند و از او خواست که فارسی بخواند با ترانه آن بام بلند که می بینی بام من است آغاز کرد و در سال ۱۳۳۲ با ترانه شبهای تهران ساخته مجید وفادار شهرتی بدست آورد و در سال ۱۳۳۵ آهنگ معروف مرا ببوس را برای اولین بار در فیلم اتهام ساخته رشید یاسمی که در خرداد ماه آن سال به نمایش درآمده بود اجرا کرد وی اولین کسی است که این ترانه را خوانده و بعدها حسن گل نراقی، ویگن و دیگران آنرا بازخوانی کرده اند.
حنانه از زبان ملاح (IV)

حنانه از زبان ملاح (IV)

در این مرحله از کمال و پختگی است که یادهای گذشته در ذهن وی زنده‏ می‏شود، سال‏هایی را به خاطر می‏آورد که طرفداران موسیقی غربی، به رهبری پرویز محمود، علیه استاد وزیری صف‏آرایی کرده بودند، حنانه خود نوشته است: «بهترین‏ دلیل صدق گفتار ما موسیقی دانیست که در جبههء مقابل وزیری ایستاده بود و آثارش را بر مبنای موسیقی علمی غرب و با استفاده از ملدی‏های ایرانی می‏نوشت. این شخص‏ پرویز محمود بود که پس از تابعیت ایالات متحدهء آمریکا، دیگر نه نامی از او در ایران‏ برده می‏شود و نه در آمریکا توانسته است نامی از خود باقی بگذارد» (همان کتاب و همان صفحه)
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت پنجم)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت پنجم)

مرحوم وزیری و شاگرد خلف او مرحوم روح الله خالقی، از قضا راه دوم را برگزیدند و این چنین خواستند که موسیقی آن زمان ایران را بر پایه های «قوانین زیبایی شناختی» و «مبانی نظری موسیقی» غربی بنا کنند و احیاناً مشابهت هایی را در این راه بیابند.
ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

نوشته ای که پیش رو دارید، گفتگویی است با مجید ناظم پور نوازنده و محقق ساز عود (بربت) که توسط الوند زندی تهیه شده است. مجید ناظم پور در اسفند ماه سال جاری خانه عود (بربت) ایران را بنیانگذاری کرده است و قرار است در این مرکز، همانند خانه عود هایی که در دیگر نقاط جهان است به گسترش و ارتقای فرهنگ عود نوازی بپردازد.
ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی ارکستر اصلی بنگاه سخن پراکنی بریتانیا (بی بی سی) است که یکی از برجسته ترین ارکستر های بریتانیا به شمار می رود. بی بی سی تقریبا از ابتدای فعالیت خود، سال ۱۹۲۲، پخش موسیقی را با آنسامبل هایی هم نام خود (یا با نام های متفاوت) آغاز نمود. اولین آنسامبلی که در سال ۱۹۲۳ با بی بی سی کار کرد گروه “۲LO Military Band” بود.
علی رحیمیان: در هنرستان چند کاپریس از پاگانینی باید می زدیم

علی رحیمیان: در هنرستان چند کاپریس از پاگانینی باید می زدیم

بدنبال تهیه مطلب رحیمیان و موسیقی سمفنیک ایران و به منظور آشنا کردن هرچه بیشتر جامعه هنری با هنرمندان بزرگ کشور، با علی رحیمیان موسیقیدان معاصر مصاحبه ای انجام دادیم که در این مطلب قسمت اول آنرا میخوانید.