چگونه چین، موسیقی کلاسیک را از آن خود ساخت؟…

«تئاتر بزرگ ملی» که اکنون در حال ساخته شدن در بخش جنوبی میدان تین آن من [در پکن] است به کانون جلب توجه فراوان از سوی رسانه ها بدل شده است. پشتیبانان این طرح، آن را به مروارید تشبیه کرده اند و از آن به عنوان یک جایگاه جهانی برای هنرهای نمایشی که بسیار بدان نیاز بوده استقبال می کنند. در عین حال خرده گیران، پروژه را با یک تخم مرغابی مقایسه کرده و از از هزینه های آن انتقاد کرده اند ولی خواه ناخواه، این تئاتر نماد قدرتمندی است از اهمیت روزافزون نقشی که موسیقی کلاسیک در حیات فرهنگی ملی و پایتخت چین ایفا می کند.

پکن تقریباً دارای دوازده ارکستر حرفه ای، دو کنسرواتوار، دانشکده های موسیقی و مدارس پیانوی بیشمار، تعدادی رو به فزونی تالارهای کنسرت درجه یک و یک جشنواره مهم موسیقی موسوم به «جشنواره جهانی موسیقی پکن» است که هر ساله در فصل پاییز برگزار می شود.

موسیقی غربی با حضور رو به گسترش میسیونرها در چین و خارجی هایی که در به اصطلاح «بندر عهدنامه» (Treaty Ports) سکنی گزیدند اشاعه پیدا کرد که چین مجبور شد پس از جنگ نخست اوپیوم در سال ۱۸۳۹ پدید آورد.

بازتاب گسترش موسیقی غربی در چین، افزایش اهمیت موسیقی دانان چینی در دنیای جهانی موسیقی کلاسیک است. بسیاری از اجراکنندگان و آهنگسازان معتبر در موسیقی کلاسیک امروز اهل چین هستند و بسیار دشوار است که تصور کنیم در یک کنسرواتوار مهم یا یک ارکستر در هر منطقه ای در ایالات متحده یا اروپا دست کم یک نوازنده چینی وجود نداشته باشد. نوازندگان چینی در صحنه های جهانی به اهمیت بسیاری دست پیدا کرده اند و موسیقی کلاسیک نیز به بخشی جدانشدنی در زندگی شهری در چین بدل شده است به حدی که سخت به نظر می رسد این هنر از واردات خارجی است.

نخستین ظهور این موسیقی در پکن به سال ۱۶۰۱ میلادی بازمی گردد؛ زمانی که ژسوئیت ماتئو ریکی با یک ساز شستی دار ابتدایی به نام کلاویکورد برنامه ی در حضور وان کی، امپراتور مینگ اجرا کرد. این کلاویکورد بر خلاف همه سازهای چینی در آن دوره، دارای شستی بود و همین موضوع، وان لی را هیجان زده ساخته بود. وی دستور داد چهار نفر از خواجه ها[ی دربار] نزد ژسوئیت برای نواختن کلاویکورد آموزش ببینند و برای وی یک رسیتال اجرا کنند.

وان لی در علاقه به موسیقی غربی ثابت قدم نبود ولی کانگسی و کیانلونگ، دو امپراتوری که طولانی ترین دوره سلطنت در سلسله کینگ را در دست داشتند از کشیش های اروپایی دروس موسیقی گرفتند و برای نگارش رساله های مهم موسیقی اقدام به سفارش دادن کردند. کانگسی آموخت که چگونه ترانه مذهبی «پو ین ژو» را با هارپیسکورد بنوازد. کیانلونگ گروهی متشکل از هجده نوازنده خواجه تشکیل داد که با پوشیدن لباس، کفش و کلاگیس به شیوه غربی به اجرای موسیقی کلاسیک می پرداختند!

روابط با غرب پس از سلطنت کیانلونگ رو به وخامت گذاشت و دوره آموزش موسیقی اروپایی در شهر ممنوع متوقف شد.

ساکنان اروپایی شانگهای، در سال ۱۸۷۹ «گروه عمومی شانگهای» را تشکیل دادند که سلف ارکستر سمفونیک شانگهای امروزی است. چند سال بعد، بریتانیایی افسانه ای، رابرت هارت، که به عنوان بازرس کل گمرک سلطنتی چین از ۱۸۶۳ تا ۱۹۰۸ خدمت می کرد گروه خود را پکن پدید آورد.

این گروه ها به زودی توجه چینی های خواهان اصلاحات را که فایده موسیقی برای تقویت روحیه نظامی را تشخیص داده بودند به خود جلب کردند. برای مثال، لیانگ کیچاو، روشنفکر بزرگ، از کیفیت خموده موسیقی چینی سخن گفت و خواستار ایجاد اصلاحات در نظام که موسیقی غربی را هم در بر می گرفت بود. دو تن از قدرتمندترین ژنرال های چین، ژانگ ژیدونگ و یوان شیکای نیز بر همین باور بودند و برای کمک گرفتن جهت ایجاد گروه هایی به شیوه غربی مشاوران آلمانی استخدام کردند. در یک موقعیت، گروه های رابرت هارت و یوان شیکای برای اجرای گونه ای برنامه دوستانه با عنوان پیکار گروه ها، به کاخ تابستانی دعوت شدند. اجرای آنها با حضور شهبانو دوواگر سیکسی در جریان کار احداث یک ورزشگاه اروپایی در یک مزرعه شلغم انجام شد که برای این برنامه درو شده بود.

ادغام تدریجی موسیقی غربی و سازها در فرهنگ چین از حوالی سال ۱۹۰۳ با سرود های مدارس ترقی بسیاری کرد. این کار توسط یک جوان چینی آغاز شد که برای تحصیل به ژاپن رفته بود و تحت تاثیر سرود های آموزشی که عموماً بر اساس موسیقی غربی بنا شده بود و در سیستم مدارس ژاپنی اجرا می شد قرار گرفته بود. با یاری سلسله کینگ، این دانشجویان به کشور بازگشته، اشاعه سرودهای مدارس را در چین آغاز کردند.

در حالیکه بیشتر دانش آموزان تنها به خواندن سرودهای خود پرداخته و سپس به زندگی خود ادامه می دادند، برخی از آنها راغب به تشکیل گروه های کُر بودند و به فراگیری سازها و مطالعه بیشتر در موسیقی غرب پرداختند. با آغاز دوره «چهارم می» در سال ۱۹۱۹ این گرایش شتاب بیشتری به خود گرفت و تعداد بیشتری از جوانان که مایل بودند بیشتر درباره غرب بدانند ترغیب شدند که به موسیقی غربی گوش فرا دهند، سازهای غربی بنوازند و حتا به جستجوی راه های بروند تا این هنر را با فرهنگ چینی هماهنگ کنند.

این در روح «حرکت چهارم می» وجود داشت. در ۱۹۲۱ رییس دانشگاه پکن و روشنفکری که بسیار مورد احترام بود، کای یوناپی، بنیاد گسترش و اجرای موسیقی را در دانشگاه پکن بنیان نهاد. وی کیائو یومی، موسیقی شناس و آهنگسازی که در آلمان تحصیل کرده بود را برای گرداندن این بنیاد استخدام کرد.

متاسفانه پس از آن، پکن تحت کنترل فرمانده های نظامی درآمد و نتوانست زمین آموزش موسیقی خود را بارور سازد. در نتیجه کیائو راهی شانگهای شد و در ۱۹۲۷ نخستین کنسرتوار کشور را بنیان نهاد. بسیاری از استادانی که وی استخدام کرده بود اعضای ارکستر شهرداری شانگهای بودند که همگی از اتباع کشورهای بیگانه تشکیل شده بودند و رهبری آنها را نیز رهبر خوش ذوق ایتالیایی ماریو پاسی در دست داشت.

شانگهای با داشتن یک کنسرواتوار و یک ارکستر حرفه ای به سرعت جایگاهی به عنوان مرکز موسیقی کلاسیک در چین بدست آورد و موسیقی دانان از گوشه و کنار کشور، دسته دسته راهی آن شدند. از آن جمله، جیان جینگای، که مائو او را «آهنگساز مردم» نامید؛ نی اِر، آهنگساز «مارش سربازان داوطلب» که بعدها به عنوان سرود ملی چین برگزیده شد و، لی دلون که بعدها به رهبری انجمن فیلارمونیک مرکزی چین دست پیدا کرد.

با بسیاری از موسیقی دانان چینی و غیرچینی که در دهه ۱۹۳۰ در شانگهای گردهم آمده بودند ارکستر شهر به جایگاه «بهترین ارکستر خاور دور» دست یافت و برخی از ساکنان خارجی، شانگهای را «پاریس موسیقایی شرق» نامیدند ولی هنگامی که تعرض ژاپنی ها به چین در جریان جنگ در ۱۹۳۷ به اوج خود رسید، بسیاری از نوازندگان خارجی، شهر را برای یافتن سواحل امن تر ترک کردند و گروهی کثیری از نوازندگان چینی نیز راهی داخل کشور شدند تا استعداد خود را صرف شکست ژاپنی ها کنند. مسیر موسیقی موسیقی غربی در چین اساساً دگرگون شد.

شیلا ملوین، جینگدونک کای
برگردان پارسی: پژمان اکبرزاده
ماخذ: Beijing This Month

یک دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۱۴, ۱۳۸۶ در ۱۱:۴۳ ق.ظ

    kash ma ham yekami az in chiniha yad migereftim……

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

«دستور تار» اولین کتاب تئوری موسیقی نوین و علمی ایران است. با بررسی آن می توان به علت عدم موفقیت مکتب وزیری که با امیدواری زیادی شروع شده بود، پی برد. یک اشکال اساسی در همان مقدمه ای که او بر دستور تار نوشته آشکار می شود:

از روزهای گذشته…

“من خجالتی نیستم” (III)

“من خجالتی نیستم” (III)

شهرت وی در سال ۱۹۵۵ با موسیقی مجلسی تثبیت شد. این اجرا توسط هانس روزباد (Hans Rosbaud) رهبری شد، شخصی که به همراه ارکستر سودوستفونک ۵۰ تمرین داشتند تا بتوانند آمادگی لازم برای اجرا به همراه بولز را کسب کنند. زمانی که روزباد بیمار شد رهبری ارکستر به بولز رسید. وی از اواسط سالهای ۴۰ مدیر موسیقی شرکت تئاتر رنود-بارولت (Renaud-Barrault) بود.
نفرات برگزیده مسابقه ورزش و آواز از سوی کمیته المپیک معرفی شدند

نفرات برگزیده مسابقه ورزش و آواز از سوی کمیته المپیک معرفی شدند

بیست و دوم فروردین ماه، کمیته المپیک و پارالمپیک نام نفرات برگزیده اولین دوره از مسابقه ورزش و موسیقی را اعلام کرد. هیت داوران این مسابقه مصطفی پور تراب، حسین دهلوی، احمد پژمان، سعید شریفیان، محمدرضا درویشی بودند که از میان هشت اثر شش اثر در جایگاه اول، دوم و سوم قرار گرفتند. اثر برتر این مسابقات قطعه “پهلوان” اثر بهزاد عبدی بود که در مایه چهارگاه با بهره گیری از ارکستر سمفونیک و کر ساخته شده بود.
مرثیه ای فنی برای یک سنتورنواز (I)

مرثیه ای فنی برای یک سنتورنواز (I)

در سپیده دم قرن حاضر، پس از دوره قاجار، آن هنگام که سنتورنوازان بزرگ سر بر بالین نهادند بیم آن بود که صدای شیشه گون سنتور برای مدتی مدید خاموش شود. اما چنین نشد، بلکه در سه برهه زمانی سنتور بر تارک سازهای موسیقی ایرانی درخشیدن گرفت. شگفت آنکه هر سه بار عصر، عصر نوازندگانی دیگر بود و ایام به کام سازی دیگر.
به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (II)

تاجایی که اطلاع دارم در سال‌های اخیر اجراهای مختلف مرتبط با گروه موسیقی، از اجراهای پایان‌نامه‌ها گرفته تا جشنواره‌های مختلف موسیقایی گروه موسیقی در فضاهایی چون تالار شهید آوینی یا کلاس‌های دانشکده‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی برگزار شده‌اند. حائلی که مابین فضای این سالن و کلاس‌ها با فضای بیرون –فضایی که متعلق به همه است- وجود دارد، گویی این دو فضای سرپوشیده را تبدیل به فضایی منفک و «تخصصی» کرده است که انگار اگر کسی بخواهد به آن فضا برود و آنچه می‌گذرد را درک کند، لاجرم باید اهلیتی تخصصی با موسیقی داشته باشد. (۳)
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیست و چهارم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و چهارم)

جادوی ایهام را فارسی زبانان آگاه، در مکتب حافظ تجربه کرده اند. فرزانه ای که بتواند با هر کس بزبان خود او سخن گوید و نیز هر کس از ظنّ خود یار او شود و با دیوانش تفأل زند و اهل هر فرقه ای او را به خود منسوب بداند، ناگزیر از بکارگیری صنعت «ایهام» است.
صدا گذاری در انیمیشن (I)

صدا گذاری در انیمیشن (I)

بنابر تعریف انیمیشن سنتی، “انیمیشن ایجاد توهم حرکت از تصاویر بی حرکتی است که با سرعت ۲۴ فریم در ثانیه نمایش داده شود”. این تعریف انواع تکنیکهای ساخت انیمیشن سنتی را دربر میگیرد و با صدا گذاری برای انیمیشن ارتباطی مستقیم دارد.
گزارش جلسه شانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه شانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

«تریپ ما» با توجه به کمبودهای آشکار فنی و تجربی که در تنظیم آن شنیده می‌شود، اما بی‌تردید یکی از معدود آهنگ‌های رپ فارسی با بیان واقع‌گرایانه از زندگی خشن و شرایط غیر انسانی جوانان مقیم تهران است که از زبان «سروش لشگری» معروف به «هیچکس» به همراهی «مهرک» معروف به «Reveal» و تنظیم و آهنگسازی «شاهین پژوم» ابراز می‌شود.» (از متن نقدی با عنوان «تریپ «هیچکس» تریپ مردمی رپ فارس»)
گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه پانزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

نقد فمینیستی (و البته بعضی گرایش‌های دیگر در نقد نیز) هراسی از آن ندارد که به جای جهانشمول دیدن معیارهای ارزیابی هنرهای زیبا و آثار مرجعی که مصداق‌های ارزیابی و بسترهای عینی آن را شکل می‌دهند، آنها را آفریده‌ی گرایش‌های «مرد سفیدپوست اروپایی» بداند و به جست‌وجوی علل حذف گرایش بخش‌های بزرگی از جمعیت جهان (به‌ویژه غیبت زنان و زنانگی در تعیین آثار مرجع) در آن بپردازد.
بیانیه هیات داوران جشنواره سایتها و وبلاگها و اسامی برگزیدگان جشنواره

بیانیه هیات داوران جشنواره سایتها و وبلاگها و اسامی برگزیدگان جشنواره

جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی امروز در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. در این برنامه که با سخنرانی دبیر جشنواره سجاد پورقناد، سخنگوی خانه موسیقی، داریوش پیرنیاکان، نماینده هیات داوران محمدرضا فیاض و اجرای موسیقی توسط گروه “مهتاب رو” همراه بود، به برگزیدگان جوایزی اهدا شد.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

ابو حسن علی بن نافی که به خاطر چهره ی سیاه و کلام حکیمانه اش به زریاب معروف بود. او از مشهورترین موسیقیدانان زمان خود و اندلس شمرده می شود. زریاب از شاگردان برجسته ی اسحاق موصلی بود. از ابتکارات او می توان به افزودن سیم پنجم به عود اشاره کرد که نام آن را حاد نهاد. ناگفته نماند نام چهار سیم دیگر عبارت بود از بم، مثلث، مثنی، زیر. زریاب پس از عزیمت به اسپانیا دردربار سلطان حکم اول و بعد از آن عبدالرحمان دوم عزیز و محترم شمرده شد. او هنر موسیقی ایرانی را در اسپانیا ترویج داد ودر اندلس مدرسه ی موسیقی تاسیس کرد. از آن پس اندلس به مرکز مهم موسیقی در اروپای غربی تبدیل شد.