لحظه‌هایی در سکوت، زیر آوارها
تحلیلی بر آثار منتشر شده کیاوش صاحب نسق (I)

کیاوش صاحب نسق آهنگساز جوان ایرانی ساکن اتریش است ، که در مدرسه موسیقی وین مشغول فراگیری فنون آهنگسازی میباشد . از این آهنگساز تا کنون ۳ مجموعه اثر منتشر شده ، نوشتار حاضر به قصد معرفی و بررسی این آثار فراهم آمده است .

صاحب نسق از جمله آهنگسازان نسل جدید ایران است که از آموزش‌های خوبی برخوردار بوده است . در کارنامه آموزشی وی میخوانیم ، آموختن پیانو را از سنین کم تحت نظر مربیان مختلف از جمله خانمها : هارطونیان ، رضایی ، شهسا و آقایان : فرمان بهبود( از موفق ترین مدرسان پیانو سه دهه اخیر در ایران ) و فریدون ناصحی آغاز کرد ، اصول آهنگسازی را نزد مهران روحانی ، محمد رضا درویشی و علیرضا مشایخی آموخت و ردیف‌های موسیقی ایرانی را از مسعود شعاری و حسین علیزاده فراگرفت و سپس برای تکمیل آموزشها راهی اتریش و در مدرسه موسیقی گراتس اتریش به عنوان دانشجوی رشته آهنگسازی و تئوری موسیقی پذیرفته شد و تحت نظر پروفسور برت فورر قرار گرفت ( وی هم اکنون مراحل پایانی تحصیل خود را میگذراند و بزودی با درجه دکتری فارغ التحصیل میشود ) . این پیشینه آموزشی نشان از آهنگسازی دارد که به خوبی آموزش دیده و خلاقیتش با پشتوانه‌ای از دانش موسیقی تقویت شده است .

یک بررسی اجمالی و نگاهی کوتاه به آثار منتشر شده ( و نیز برخی از آثار منتشر نشده که در کنسرت‌های عمومی به اجرا در آمده‌اند ) او نشان میدهد که میتوان ساخته‌های او را به سه دسته کلی تقسیم کرد :

۱- آثار برای ساز پیانو
۲- آثار برای ارکستر
۳- آثاری در محدوده موسیقی الکترونیک و کامپیوتر


از این میان آلبوم‌های “… و در این سکوت” و ” لحظه ها ” به نوع اول یعنی موسیقی برای ساز پیانو و آلبوم ” لالایی زیر آوار ” بیشتر به موسیقی الکترونیک و کامپیوتر و کمی هم موسیقی برای ارکستر ( آثار ارکستری صاحب نسق بیشتر در کنسرتها اجرا شده‌اند و هنوز در ایران منتشر نشده‌اند ) اختصاص دارد . از این سه آلبوم ” لحظه ها ” را هرمس و ” لالایی زیر آوار ” و ” … و در این سکوت ” را کارگاه موسیقی منتشر کرده است .

آثار ساخته شده برای پیانو دارای انتخاب‌های مشترکی از میان عناصر بیانی موسیقی هستند که شنونده را وا می‌دارد به یکدستی و همگنی کلی این آثار توجه کند ، بدون آنکه به استقلال تک‌تک قطعات ضربه‌ای وارد شده و هویت منفرد قطعات محو شود . این پدیده در طول دو مجموعه‌ از کارهای پیانویی صاحب نسق که در دسترس است (“… و در این سکوت” و ” لحظه ها “) از طریق نگاه یکدست به جریان آفرینش قطعات و درونی کردن نشانه‌های ویژه یکی از مهمترین جریانهای موسیقایی قرن بیستم (موسیقی جاز) میسر میشود . آفرینش این قطعات چنانکه در متن همراه خود این آثار نیز اشاره شده ، بر اساس یک جریان بداهه صورت گرفته است که این موضوع را میتوان از سه منظر مورد بررسی قرار داد :

۱٫ نقشی که بداهه در آهنگسازی به سبک جاز دارد .
۲٫ خاستگاه ایرانی آهنگساز و معنای بداهه در موسیقی ایرانی .
۳٫ استفاده از بداهه به عنوان یک فرم و یکی از امکانات بسط ماده خام موسیقایی در موسیقی معاصر .

بداهه در این آثار به خصوص در بخشهایی که با الهام یا بر اساس ملودیهای ایرانی ساخته شده است ، مفهومی بینابین ، میان بداهه در موسیقی ایرانی یعنی آفرینش بر پایه یک طرح ملودیک در محدوده فواصل خاص همراه با وفاداری به فضای طرح اصلی (گوشه‌های ردیف موسیقی سنتی ایران) و بداهه در موسیقی جاز یعنی ملودی یا همراهی خلق‌الساعه – که از آزادی بیشتری برخوردار است – را می‌رساند . در این مجموعه کمتر اثری از فرم بداهه به شکلی که در موسیقی معاصر موجود است ، می‌یابیم . برای مثال در “ر” ملودیی که به وضوح ایرانی می‌نماید ، در فرایند بداهه نوازی همانگونه مورد استفاده قرار می‌گیرد که یک گوشه برای استادان موسیقی ایرانی . تنها تفاوت عمده در بریده شدن مداوم ملودی با سنکوپ‌ها و سکوت‌هاست که بیشتر مربوط به علاقه‌مندی آهنگساز به موسیقی جاز است و معمولا در موسیقی ایرانی به این شکل معادلی ندارد .

اینگونه ترکیب موسیقی کلاسیک ایران با موسیقی جاز تداعی‌گر آثار آهنگساز آذربایجانی الاصل معاصر – عزیزه مصطفی زاده – است ، که به شکلی موفق این کار را میان موسیقی آذری و جاز انجام داده است . تا جایی که در بخشهایی از آثار پیانویی ، بنظر میرسد که صاحب نسق تحت تاثیر عزیزه قرار داشته ، یا حداقل در این دسته از آثار همان راه را دنبال کرده است.

از مسائلی که در این بداهه‌ها جزو ترکیب‌های موفق بحساب می‌آید ، رابطه ریتم در موسیقی جاز و ساختمان ریتمیک جملات موسیقی ایرانی است . با وجود اینکه در موسیقی ایرانی سازه‌هایی گره دار – از لحاظ ریتمیک – کمتر وجود دارد و ریتم‌های پیچیده و اینگونه پرش‌ و سنکپ‌ها ( مگر در آثار جدیدتر استادان موسیقی ایرانی مانند حسین علیزاده و … ) کمتر دیده شده ، اما آهنگساز در بخشهایی از بداهه‌ها در برقرار کردن رابطه میان این دو عنصر بسیار موفق عمل میکند . مثلا ” چهارگاه ” در ” لحظه‌ها ” نمونه خوبی از این امتزاج میان ریتم و جمله بندی مربوط به دو سنت موسیقایی متفاوت است .

در بقیه قطعات نیز به درجات مختلف با این پدیده مواجه میشویم . به نظر میرسد که به دلیل نا‌همخوانی طبیعی این دو موسیقی از لحاظ جمله بندی ریتمیک ، هر جا آهنگساز به موسیقی ایرانی نزدیک شده ، مجبور بوده است برای هماهنگ کردن این دو موسیقی تلاش بسیاری صورت دهد و اینکه در اکثر اوقات نتیجه خوب از کار در آمده است میتواند نمود درونی شدن این جریان در ذهن آهنگساز باشد و شاید به همین دلیل گاه جمله بندی موسیقی تا این حد روان است .

فرهنگ و آهنگ شماره‌ی ۱۲

3 دیدگاه

  • آروین صداقت کیش
    ارسال شده در آبان ۶, ۱۳۸۵ در ۸:۳۰ ق.ظ

    این نوشته در روزهای پایانی پاییز ۱۳۸۴ نوشته شد و تا زمان چاپ در نشریه ی فرهنگ و آهنگ و سپس در گفتگوی هارمونیک چند ماهی بر آن گذشت؛ در این چند ماه دکتر کیاوش صاحب نسق به عنوان عضو هیات علمی دانشکده ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران مشغول فعالیت شد، بنابراین اطلاعات مربوط به «مراحل پایانی تحصیل» وی در اتریش باید با این اطلاعات جدید جایگزین گردد.

  • مریم مختاری
    ارسال شده در فروردین ۲۶, ۱۳۸۶ در ۲:۴۷ ب.ظ

    سلام اقای دکتر خسته نباشید . بنده سوالی درخصوص تحصیل پسرم در مدارس موسیقی اتریش داشتم چون اطلاعاتی دراین خصوص نتوانستم کسب کنم به ناچار مزاحم جنابعالی شدم . شاید درخواست اینجانب از جنابعالی صحیح نباشد , پوزش می طلبم . اگر امکان دارد بنده را راهنمایی فرمایید . پسرم در حال حاضر مشغول یادگیری پیانوست و از تابستان شروع به آموزش زبان آلمانی در موسسه گوته خواهد نمود سن ایشان ۱۲ سال است . با سپاس و عذرخواهی مختاری

  • كياوش
    ارسال شده در شهریور ۲۰, ۱۳۸۶ در ۱:۴۶ ب.ظ

    سلام
    سایتی خوبی بود .
    اگر تونستید برای من از اطلاعاتی بفرستید.
    مرسی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

نمودی از جهان متن اثر (XIX)

نمودی از جهان متن اثر (XIX)

به نظر می‌رسد در این مورد خاص به طور همزمان سه مورد از ایرادهایی که در بالا به آن‌ها اشاره شده وارد است؛ هم زیباشناخت حاکم بر جریان موسیقی تغییر کرده بود (تغییری که بسیار بنیادین و عمیق بود) و هم تئوری موسیقی (۸۶) و علاوه بر این دو مطرح‌ترین روش آنالیز در دوره‌ی مورد بحث آنالیز شنکری بود که قبلا اشاره کردیم توانایی اصلی‌اش در پرداختن به آثار کلاسیک وینی است (۸۷).
طراحی سازها (VII)

طراحی سازها (VII)

اقلیدس در آتن تحت تعالیم شاگردان افلاطون بود، اما پس از فتح مصر توسط اسکندر و نام‌گذاری و ایجاد شهر اسکندریه، وی در شمار بنیان‌گذاران «موزه» بزرگ و کتابخانه‌ای قرار گرفت که تحت تأثیر قوانین روشن فکرانه فرهنگی بطلمیوس اول در این شهر بنا شده بود. بطلمیوس به کمک جاذبه ابتدائی Diaghilev (که بعدها با انگیزه‌های مالی حمایت شد) برترین افکار و استعدادهای دنیای کهن را حول یک قطب ذهنی و فکری نوین گردآورد که مباحث آن از عربستان، یونان، آسیا، اروپا و آفریقا نشأت می‌گرفتند.
گفتگو با گیل شاهام (II)

گفتگو با گیل شاهام (II)

من خیلی خوش شانس بودم که تونستم خودمو آماده کنم؛ انگار همه چیز دست به دست هم داده بود که این اتفاق بیفتد. من یک سال قبل با ارکستر سمفونیک لندن، بر روی کنسرتوD-Major پروکوفیف کار میکردم. وقتی پرلمن برنامشو لغو کرد، من تقریبا مطمئن بودم آنها قبل از من ۵۰۰ ویولونیست دیگر را نیز امتحان کرده بودند. من شانس آوردم که هیچ کدام از آنها نتونست این کار را انجام بده.
گروه کر شهر تهران با آوای آذری

گروه کر شهر تهران با آوای آذری

نام مهدی قاسمی در پایتخت ایران به عنوان پرکارترین و جدی ترین رهبر کر و همچنین پیگیرترین هنرمند این رشته (چه در تربیت خواننده کر و چه در اجرا) شناخته میشود.
دیمیتری شوستاگویچ (V)

دیمیتری شوستاگویچ (V)

درباره آثار او دو عقیده وجود دارد، اینکه آیا موسیقی او “به حقیقت اصیل و ناب بوده (آنطور که بسیاری عقیده داشته اند) یا آنکه خالی، به درد نخورد و دست دوم بوده!” ویلیام والتون (William Walton) آهنگساز انگلیسی معاصر او، شوستاگویچ را بزرگترین آهنگساز قرن بیستم معرفی کرده.” دیوید فانینگ (David Fanning) موسیقی شناس نیز گفته است: “با وجود درگیری هایی که اقتضای شرایط اجتماعی او بود، رنج فراوان هموطنانش و عقاید شخصی و بشردوستانه اش، توانست زبان موسیقی قوی و استواری بیابد.”
روی دانوب زیبای آبی (II)

روی دانوب زیبای آبی (II)

یوهان اشتراوس این والس را کـه اصـلا بـرای آواز جمعی‌ و ارکستر‌ نوشته بود و به «انجمن خـوانندگان ویـن‌» تقدیم‌ کرد و آنها‌ در‌ ۱۵‌ فوریه ۱۸۶۷ در تالار‌ دیانا (محل امروز دیاناباد) {این اثر را} به‌ اجرا در آوردند. مـتن اشـعار آن را افسر پلیس یوزف وایل‌‌ سـاخته‌ و بـا این مـطلب شـروع مـی‌شد:
حمله گلدوف به eBay و اجرای زنده Pink Floyd

حمله گلدوف به eBay و اجرای زنده Pink Floyd

به گزارش خبر گزاری رویترز دلال بزرگ اینترنتی یعنی eBay اعلام کرد که تمامی بلیط های کنسرتهای بزرگ Live 8 را بلوکه کرده و تا اطلاع بعدی آنها را نخواهد فروخت.
«داستان وست ساید» با همراهی نوازندگان ایرانی اجرا شد

«داستان وست ساید» با همراهی نوازندگان ایرانی اجرا شد

هنرآموزان موسسه “Bridge of Art” (پل هنر) که از از ۲۴ اگوست وارد کشور اتریش و استان فورالبرگ شده بودند، با رهبری ایوو وارنیتش (رهبر و نوازنده کلارینت اتریشی و مدیر مدرسه موسیقی درنبیرن) آثاری از موسیقی کلاسیک از جمله اثر مشهور لئونارد برنشتاین به نام «داستان وست ساید» را اجرا کردند. در کنار این گروه، هنرجویان دیگری به آموزش نزد استادان کنسرواتوار دولتی فورارل برگ پرداختند.
میشل پتروسیانی (II)

میشل پتروسیانی (II)

پتروسیانی با گذشت زمان به این نتیجه رسید که قادر است در زمینه های دیگر نیز زندگی عادی داشته باشد. او به شرکت در جشنها و میهمانی های مختلف علاقه بسیار داشت، ازدواج کرد و دارای دو فرزند شد و نیز حزانت یک کودک دیگر را به عهده گرفت. هرچند یکی از فرزندان او نیز همانند پدر به پوکی استخوان مبتلا است که سرپرستی دو فرزند دیگررا به عهده گرفته است.
فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.