پرده بندی سازهای زهی


یکی از مهمترین کاربردهای نسبتهای طولی سیم در ساز٬ استفاده جهت پرده بندی دسته سازهای زهی است. در این مورد می توان مثالهایی را ذکرنمود :

– اگر طول اولیه سیم نصف شود یا به عبارتی طول بخش مرتعش و فعال سیم نصف طول اولیه گردد٬ فاصله حاصله ۱/۲ یا اکتاو کوک سیم خواهد بود:




با فرض طول اولیه L = 640 mm ٬ طول بخش فعال معادل ۳۲ سانتی متر بوده که همان فاصله نقطه تماس با لبه خرک می باشد. نسبت این فاصله معادل ۳۲۰/۶۴۰ بوده و در ساختار سیستم ۶۴۰-EDL ٬ ۳۲۰-EDL ٬ ۱۶۰-EDL و …… می گنجد.

– حال اگر طول سیم ۳ قسمت شود و طول فعال سیم ۳/۲ طول اولیه انتخاب گردد ٬ فاصله حاصله ۲/۳ یا فاصله پنجم درست نسبت به کوک سیم خواهد بود.
با فرض طول اولیه L = 640 mm ٬ طول بخش فعال معادل ۴۲٫۶۶۶۶ سانتی متر بوده که همان فاصله نقطه تماس با لبه خرک می باشد. به دلیل اعشاری بودن ٬ این فاصله را نمی توان در طول سیم ۶۴۰ میلی متری با دقت فاصله بندی به اندازه ۱ میلی متر بدست آورد . اگر دقت را به ۳/۱ میلی متر افزایش دهیم آنگاه به سیستم ۱۹۲۰-EDL دست می یابیم ٬ در این صورت خواهیم توانست فاصله ۲/۳ را که در آکورد سوم بزرگ طبیعی نقش مهمی دارد ٬ بشنویم.

برای فاصله پنجم درست در سیستم ۶۴۰-EDL انتخاب های متعددی را می بینیم :
در این میان ٬ درجه ۲۱۳ سیستم که معادل ۷۰۰٫۶۰۳ سنت ٬ فاصله دارد و با فاصله پنجم طبیعی (۷۰۱٫۹۵۵ سنت) به میزان ۱٫۳۵۲ سنت اختلاف نشان می دهد ٬ تقریب خوبی از فاصله پنجم درست در سیستم ۲۴ ریع پرده ای مساوی یا همان سیستم وزیری را بدست می دهد. این فاصله ۴۲۷ میلی متر از خرک فاصله طولی دارد. کاملا واضح است که ۳ اندازه متفاوت از فاصله پنجم که در بالا ذکر آنها رفت با هم از نظر فاصله طولی ۱ میلی متر اختلاف دارند.

تا اینجا آنچه که گفته شد ٬ اندازه گیری فواصل و نسبتهای طولی آنها صرفا بر روی سیم می باشد. آیا این الگو را می توان بر روی دسته ساز به هنگام پرده بندی رعایت نمود ؟
درجواب باید بگوییم خیر!

هرگاه نوک ناخن را بر نقطه ای از سیم گذاشته و همزمان با نواختن آن ٬ به سمت پایین فشار دهیم تا انگشت پشت پرده قرار گیرد متوجه زیر شدن صدا می شویم. در واقع هر نقطه از سیم اگر با اعمال فشار بر روی دسته ساز قرار گیرد ٬ به دلیل تغییر نیروی کششی وارد بر سیم ٬ صدا زیر تر می شود. به خاطر همین تاثیر ٬ طول بخش فعال سیم را باید اندکی بیشتر در نظر گرفت تا زیر شدگی صدا خنثی گردد. به این پدیده End Effect می گوییم.
فرایند حذف زیرشدگی صدا و دستیابی به ارتفاع صحیح صوتی از طریق تصحیح طول را Compensation گویند. در واقع dl میزان تغییری است که طول L سیم می پذیرد تا پس از تبدیل به L’ ٬ زیر شدگی صدا خنثی شود.

هرچه ارتفاع نسبی خرک و شیطانک یا فاصله سیمها با دسته ساز بیشتر باشد مقدار زیر شدگی صدا و میزان تصحیح بیشتر است . میزان تصحیح علاوه برموارد ذکر شده به الاستیسیته سیم ٬ ارتفاع پرده ها ٬ جنس سیمهاو ضخامت آنها و …. بستگی دارد.

میزان تصحیح در گیتار از طریق جابجایی Nut وSaddle اعمال می گردد. در واقع در گیتار پس از محاسبه محل پرده ها در سیستم ۱۲ قسمتی مساوی ( یا همان گام ۱۲ نیم پرده معتدل) و بستن سیمها ٬ تصحیح را اعمال می نمایند. به این ترتیب طول گام Scale length با در نظر گرفتن تصحیح از دوبرابر طول اکتاو بیشتر می گردد.
from: stewmac.com
روش دیگر اعمال تصحیح ٬ که مناسب پرده بندی متحرک مانند سازهای ایرانی است ٬ به ترتیب زیر پیشنهاد می شود:
– طول واقعی سیم ٬ از خرک تا شیطانک به دقت اندازه گیری شود.
– متناسب با طول سیم ٬ سیستمEDL و دقت جابجایی پرده ها تعریف شود. منظور از دقت جابجایی پرده ها ٬ حداقل میزان جابجایی است که بتوان بر روی پرده های متحرک اعمال نمود. به عنوان مثال اگر حداقل جابجایی ۱ میلی متر باشد می توان در سیم ۶۴۰ میلی متری ٬ سیستم ۶۴۰-EDL را تعریف نمود. در این صورت در این سیستم ۶۴۰ جایگاه بالقوه برای پرده ها داریم که می توانیم از روی آنها فواصل مورد نظر خود را انتخاب نماییم.

البته سعی شود تا با جابجایی اندک خرک ٬ اندازه طول سیم به صورت اعداد زوج و غیراعشاری انتخاب شود چراکه اگر اندازه طول سیم فرد باشد اکتاوغیر قابل حصول است. در طول سیم ۶۳۳ میلی متری ٬ اکتاو ژوست وجود ندارد. اما اگر دقت جابجایی پرده ها ۰٫۵ میلی متر گردد و سیستم به صورت ۱۲۶۶-EDL در نظر گرفته شود آنگاه مشکلی وجود نخواهد داشت.

– می توان از روی فایل Excell محاسباتی ٬ با وارد کردن اندازه طول سیم جایگاه فواصل را پیدا نمود.
– باید جایگاه تصحیح شده اکتاو در روی دسته ساز پرده بندی شود . این عمل مستلزم آن است که ابتدا اکتاو را بر روی سیم ساز پیدا کرده و پرده مربوطه را با لحاظ کردن تصحیح طول با آن همصدا کنیم.
– از روی جدول ٬ موقعیت طولی فواصل مورد نظر را پیدا کرده و به همان اندازه از پرده اکتاو به سمت شیطانک حرکت کرده٬ پرده ها را ببندیم. دقت شود لبه ای از پرده که به سمت شیطانک است منطبق بر نقطه محاسبه شده باشد.

به عنوان مثال در سیستم ۶۴۰-EDL و با طول سیم ۶۴۰ میلی متر و دقت جابجایی پرده به اندازه ۱ میلی متر٬ فاصله دوم بزرگ ۲۰۰٫۵۳۲ سنت که با تقریب خوبی منطبق بر فاصله دوم بزرگ سیستم ۱۲ قسمتی مساوی یا همان ۱۲ نیم پرده معتدل است ٬ باید در فاصله ۲۵۰ میلی متری از اکتاو تصحیح شده بسته شود.

با انجام این شیوه ٬ می توان به الگویی قابل قبول برای محاسبه و پرده بندی فواصل دست یافت. البته خطای اندازه گیری ٬ ارتفاع پرده و خطای شنیداری در تعیین جایگاه اکتاو تصحیح شده و سایر فواصل را نباید فراموش کرد. جهت کاهش خطا می توان از خط کشهایی با درجه بندی کوچک تر از میلیمتر و جهت تست نهایی فواصل ٬ از نرم افزارهای مولد صدا استفاده نمود. در جدول زیر درجاتی از سیستم ۶۴۰-EDL که منطبق برسیستم ۱۲ نیم پرده معتدل هستند را مشاهده می کنید . میزان اختلاف با سیستم ۱۲ نیم پرده معتدل نیز محاسبه شده است :
میزان اختلاف فاصله با در جه متناظر در سیستم ۱۲ نیم پرده معتدل بر حسب سنت

11 دیدگاه

  • saman
    ارسال شده در مهر ۱, ۱۳۸۵ در ۱۰:۲۴ ب.ظ

    ممنون مدتها دنبال این مطلب تو کتابای مختلف بودم.

  • ارسال شده در بهمن ۱۰, ۱۳۸۵ در ۹:۱۶ ب.ظ

    سلام
    میتوانید برای دیدن اندازه ی پرده ها به نسبت فواصل عبداقادر مراغه ایی به این سایت مراجعه کنید
    http://www.NavayeTar.com

  • ashkan
    ارسال شده در بهمن ۲۱, ۱۳۸۵ در ۳:۳۳ ق.ظ

    AZ LOOTFE SHOMA MAMNUNAM BESIAR AMUZANDE VA FOGHOLADEH AST

  • ارسال شده در آبان ۳۰, ۱۳۸۶ در ۱:۱۹ ق.ظ

    دوستان ! کارتان بسیار بسیار با ارزش و علمی است. موسیقی ما به ویژه در بخشهای سنتی و مقامی بسیار حسی و روایتی است. کارهای ارزشمند شما بسیار روشنگر و یاری دهنده است. باز هم سپاسگزارم. بسیار خرسندم که پایگاه اینترنتی شما را پیدا کردم…..با درود
    فرشید مشکین فام

  • ناشناس
    ارسال شده در خرداد ۱۶, ۱۳۸۷ در ۶:۱۶ ب.ظ

    با درود و تشکر اگر امکان دارد شیوه بستن نخ پرده سهتار رو بصورت تصویری نشون بدین چرا که همه مشکل دارن ولی تو هیچ سایتی نیست
    خدا نگهدارتون

  • ارسال شده در مرداد ۳۰, ۱۳۸۷ در ۸:۳۷ ق.ظ

    با تشکر از شما که که مطالبی را که من مدت هادنبال آن بودم را در این سایت پیدا کردم

  • محمود
    ارسال شده در آذر ۲۱, ۱۳۸۷ در ۷:۱۸ ب.ظ

    خیلی جالب بود ممنون !

  • مژگان
    ارسال شده در مهر ۱۴, ۱۳۸۸ در ۱:۱۸ ق.ظ

    سلام
    ببخشید یه سوال داشتم،با رتبه چند کنکور هنر می شه موسیقی شیراز قبول شد؟؟؟؟؟؟
    خیلی خیلی ممنون از جوابتون….

  • parto
    ارسال شده در آبان ۱۶, ۱۳۸۹ در ۱۲:۳۴ ق.ظ

    باسلام
    میخواستم بپرسم درمورده پرده بندی سه تار یا تار چرابعداز فا روی سیم اول فا سری ودیز گاهی بسته میشود؟(در کتاب هنرستان اینگونه نوشته شده اما در کتاب ذولفنون پس از فا سل کرون داریم؟)ودر صورت نبستن این دو پرده در همان منطقه ساز پس از فا نت سل داریم؟آیا با داشتن پرده های اضافه تر باید نوع کوک تغییر کند؟لطفا در این زمینه توضیح دهید که فلسفه ای پرده های اضافه چیست. مرسی از اطلاع رسانی شما

  • مجتبی
    ارسال شده در فروردین ۲۳, ۱۳۹۰ در ۳:۱۶ ب.ظ

    باسلام
    چرا رو دسته ی سه تار فا کرون و دو کرون نداریم؟؟؟؟؟؟؟؟؟

  • حمید خدادادی
    ارسال شده در اردیبهشت ۷, ۱۳۹۷ در ۳:۱۹ ب.ظ

    باسلام
    بسیار مطالب ارزنده و علمی ارائه فرمودید . پیروز و پاینده باشید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

چشمه ای جوشیده از اعماق (V)

چشمه ای جوشیده از اعماق (V)

بنابراین شش حالت در رابطه T و M متصور خواهد بود که در تمامی این شش حالت، T می تواند در اکتاو نیز ظاهر شود. از نظر گردش نغمه ها نیز در روند یک اثر تینتینابلی، خط ملودیک (M)، عموماً حول مرکز ثقلی می گردد که هرچند در بیشتر موارد تونیک است اما لزوماً همیشه تونیک نبوده و می تواند دو نوت دیگر تریاد نیز باشد. نکته دیگر اینکه بخش ملودی می تواند بیش از یک خط باشد.
نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (IV)

نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (IV)

منتقد در ادامه می نویسد: «در گفتار دهم کتاب شاهد بخش‌نویسی آواز در چهار بخش سوپرانو، آلتو تنور و باس هستیم که این فرم هیچ‌گونه قرابت و نسبتی با شعر و موسیقی ایرانی و نحوه‌ی پیوند پیچیده‌ی این دو با هم ندارد و تقلید صرف از آواز کلاسیک غربی است.» در این بخش از نوشته نیز کاملا تاثیرات گفتمان غرب ستیزانه مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را مشاهده می کنیم؛ در این گفتمان به صورت بسیار سطحی و عوامانه، تمام نمودهای ظاهری فرهنگ غرب رد می شود؛ در اینجا چندان مهم نیست که این موسیقیِ آوازیِ چند صدایی شده، چه خصوصیات از نظر محتوا دارد و فقط همین که به گروه های سوپرانو، آلتو، تنور و باس دسته بندی شده حتما غربی است!
جانِ تولدی نو

جانِ تولدی نو

گوستاو کلیمت نقاش نماد گرای اتریشی، انشعاب وین (سِسِشِنیزم) را در سال ۱۸۹۷ بنیان نهاد. غالبا موضوع نقاشی های کلیمت زن است که یکی از فاکتورهای محبوب آثار او به حساب می آید. زن در نقاشی های او بیشتر جنبه ی آیینی دارد و همچنین تداعی گر حالات و وضعیت های مبهم احساسی است. در آثار او، زن ها غالبا با رنگ های طلایی و درخشان نشان داده می شوند و برخلاف آثار “ادوارد مونش” که زن در آن ها گاه تا مرز گمنامی و سادگی پیش می رود، کلیمت زنان را با حالات انسانی و مقتدر به تصویر می کشد.
آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.
گفتگو با آن سوفی موتر (VII)

گفتگو با آن سوفی موتر (VII)

راستش را بخواهید قضیه این قدر ها هم پیچیده نیست. طراح کنونی من همان طراح ۱۷ سالگیم است و اصولا لباس های من همان لباس های قبلی هستند فقط رنگشان متفاوت است، مدلشان یکی است. این مدل لباس ها راحتند و نیازی نیست که به مدلشان فکر کنم و تقریبا نیازی هم به پرو کردنشان ندارم. درست مثل یک اونیفورم. گاهی فکر میکنم که لباسم مثل اونیفورم لوله کش هاست (با خنده)، منظورم این است که کمی از اونیفورم آن ها بهتر است. وقتی این لباس ها را می پوشم احساس می کنم که حال و هوای کار را بگیرم. واقعا می دانم که پوشیدن آنها به من کمک می کند که خوش قیافه تر شوم.
کریستوف ایشنباخ (II)

کریستوف ایشنباخ (II)

در مقاله ای در سال ۲۰۰۷ مارک اسود (Mark Swed) از تایمز لس انجلس درباره ایشنباخ و ارکستر فیلادلفیا نوشته است: “ایشنباخ یکی از بهترین موسیقیدانان دنیا است. وی دارای عقیده و صاحب سبک و موسیقیدانی جهانی است. موسیقی را پرهیجان اجرا می کند، همکاران از وی با گرمی و حرارت سخن می گویند و همواره مورد علاقه خوانندگان است… پس مشکل کجاست؟ همه می دانند که ارکستر در پذیرفتن وی دچار مشکل بود. زمانی که ایشنباخ به عنوان مدیر ارکستر منصوب شد پنج سال از آخرین باری که ارکستر را رهبری کرده بود می گذشت. ۷۵ نفر از نوازندگان نامه درخواستی را مبنی بر تعلیق این تصمیم امضا کردند. از ابتدا رابطه آنان در مسیری غلط و ناخوشایند پیش می رفت. موسیقیدانان بر روی سن کسل بودند و بسیاری از حضار از سالن خارج می شدند و فضایی ناخوشایند در حین اجرای کنسرت حاکم بود.”
به بهانه ی انتشار خسوف (I)

به بهانه ی انتشار خسوف (I)

ریشه ی واژه ی اوراتوریو (oratorio) به دورانی در قرن شانزدهم باز می گردد که قدیس فلیپ نری (saint philippe neri) روحانی کاتولیک، مجالسی را برای شنیدن آثار موسیقایی در کلیسای مشهور «اوراتوار» (oratoir) واقع در شهر رم تشکیل می داد. واژه ی «اوراتوریو» نیز از نام همین کلیسا مشتق شده است.
مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (III)

مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (III)

با این همه، بستگی شرقیها را به سنت‏ها نمی ‏توان با موازین‏ اروپائی سنجید. امروز دوتار که سازی ایرانی است و در شمال شرقی و منطقه افغانستان نواخته می ‏شود با سیم‏های‏ نایلونی بسته می‏ شود. یک نوازنده فقیر از این تارها استفاده‏ می ‏کند زیرا تارهای زهی اگر چه بیشتر دوام می‏ کند گرانتر است. یک مثال بارز دیگر: در شیراز یک گروه ده نفری‏ از رادیو کابل یعنی «ارکستر رادیو کابل» کنسرت می‏ داد. جالب بود که از یک طرف آنها سنت های ملی خود را در موسیقی ارائه می‏ کردند، اما از جانب دیگر به تقلیدهای‏ نازیبا دست می‏ زدند. افغانستان در زمان قدیم با ایران یک‏ دولت داشت.
لطفی را در خور لطفی نشناختیم

لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.
Ummagumma

Ummagumma

آلبوم Ummagumma چهارمین کار گروه پینک فلوید در سال ۱۹۶۹ به بازار آمد و بسیاری از مفسران موسیقی آنرا در حد و اندازه آلبومهایی چون Animals و یا حتی The Wall میدانند.