سقوط اضطراری! (I)

محمد جواد ضرابیان
محمد جواد ضرابیان
نوشته ای که پیش رو دارید، نقدی است به آلبوم “شوق دوست” که توسط محمد جواد ضرابیان ساخته شده است. این مطلب یک سال پیش در مجله “هفت هنر” به چاپ رسیده بود که امروز در این سایت می خوانید.

“شوق دوست” عنوان اثر جدید همایون شجریان است که در آخرین ماه سال ۸۳ منتشر شد. این اثر در دستگاه سه گاه ساخته شده و آهنگسازی آن مانند اولین اثر او –”نسیم وصل”- ساخته محمد جواد ضرابیان است.

قبل از انتشار “نسیم وصل” وقتی شایعاتی مبنی بر همکاری محمد جواد ضرابیان و همایون شجریان در اولین اثر مستقلش شنیده شد، بحثهایی در محافل موسیقی درگرفت که اکثرا” اهل موسیقی بخاطر سوابق نچندان درخشان ضرابیان در آثار قبلیش با علیرضا افتخاری، به قدرت موسیقی این اثر(نسیم وصل) بدبین بودند. با انتشار “نسیم وصل” و نمایان شدن شیوه ای دیگر از آهنگسازی ضرابیان، جو کمی تغییر کرد.

ضرابیان در این اثر کمی از دانش آهنگسازی خود که در محضر محمدتقی مسعودیه فراگرفته بود، بهره برد و اینبار از یک ارکستر مجلسی که با ارکستر ایرانی همراه می شد، در این آلبوم استفاده کرد. با اینکه تصانیف روی B “نسیم وصل” –به جز یک تصنیف که در حال و هوای ارکستر گلها و برروی شعر زیبای رهی بود- در سبک و سیاق آثار قدیمی ضرابیان با افتخاری بود، ولی رنگ و بوی جدید ارکستر تا حد زیادی به شنیدنی شدن این دست تصانیف، کمک می کرد.

همایون و ضرابیان در این اثر هر دو توانایی های ناشناخته خود را به نمایش گذاشتند. همچنین نقدهای زیادی بر این اثر نوشته شد که این موضوع باعث شده بود که مخاطبان موسیقی آنها در”شوق دوست” انتظار رفع مشکلات عنوان شده “نسیم وصل” و در کل اثری بی نقص را داشته باشند.

از جمله انتقاداتی که در مورد “نسیم وصل” عنوان شده بود، استفاده خواننده از حالتها و در کل ادیتهای جدید در اجرای تصنیفها بود که چندان جذاب نمی نمود؛ بعد از انتشار “نسیم وصل” محمد رضا شجریان در مصاحبه ای عنوان کرد که در ضبط این اثر نقشی نداشته و حتی به پسرش هم پیشنهاد کرد استقلال خود را در خوانندگی حفظ کند و در یک کلام، ساز آهنگساز نباشد!

با تکرار این ماجرا در”شوق دوست”- که باز نتیجه همکاری این دو هنرمند است- این فکر به ذهن شنونده خطور می کند که آهنگساز در هنگام اجرای اثر توصیه هایی هم به خواننده کرده است…

البته غیر از فضاهای جدید و نه چندان جالبی که همایون در تصنیف خوانی هایش در شوق دوست دارد، در آواز هم دست به ابتکاراتی زده، مثلا” audio file تحریر روی “هی” (منظور “ای” نیست) که از خواننده دوره دیده ای مانند او که در بهترین مکتب آواز آن هم بصورت نا محدود دوره دیده بعید به نظر می رسد. البته شاید قصد او از اجرای این تحریر محک زدن مخاطبان در قبول تحریرهای غیر متعارف باشد.

نگارنده تقریبا” در کل اجرای گروهی “شوق دوست” این احساس را داشتم که چرک نویس یک قطعه را می شنوم! قطعات این کاست به طرز عجیبی ضعیف است بطوری که اگر مخاطب اطلاعی از سابقه آهنگساز نداشته باشد، گمان می کند اولین تجربه های آهنگسازی یک جوان را می شنود.

در اینجا با نگاهی دقیق تر به بررسی این اثر می پردازیم: اولین قطعه “تصنیف دلشده ” است؛ جملات ابتدایی این تصنیف که پس از یک اورتور نه چندان جذاب آغاز می شود، شنونده را از شنیدن ادامه این اثر دلسرد می کند. تصنیف “دلشده” قطعه ای کشدار و بیشتر شبیه قطعاتی است که به وفور از تلویزیون پخش می شود. کلام این تصنیف هم مانند “مست نگاه” و “بت عاشقان” که در این آلبوم اجرا شده است از آهنگساز اثر است. اشعار ضرابیان ساده و مملو از کلمات تکراری و کلیشه ای شاعران مشهورغزلسراست.

سازو آواز شوق دوست که پس از تصنیف “دلشده” اجرا می شود تا حدی برای کسانی که پیگیر موسیقی شجریان پدر و پسر هستند آشناست. همایون این آواز را با کمی تفاوت در مصاحبه تلویزیونی با یکی از شبکه های ماهواره ای ایرانی، چند سال پیش اجرا کرده بود( که اکنون بصورت VCD توسط فروشندگان دوره گرد تکثیر شده است.) اجرای دوباره این آواز در این آلبوم که موجب ضبط و نگهداری آن می شود می تواند اقدام مثبتی باشد.

3 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در آبان ۲, ۱۳۸۷ در ۸:۰۴ ق.ظ

    جالبه که برای دیدن عکس همچین آهنگساز محشری چون ضرابیان پام به اینجا باز شد

  • امین
    ارسال شده در مرداد ۲۸, ۱۳۹۳ در ۵:۲۵ ب.ظ

    کدوم اثر ضرابیان با افتخاری درخشان نبوده؟؟؟؟؟؟؟
    ناز نگاه یا زیباترین یا عطر سوسن ؟
    اگر این آثار را ضعیف می دانید باید فاتحه موسیقی اصیل را بخوانید .
    مطلبی که شما نوشتید کاملا از روی غرض ورزی نوشته شده.

  • ارسال شده در مرداد ۲۸, ۱۳۹۳ در ۹:۰۵ ب.ظ

    نظر بنده دقیقا بر خلاف شماست! اگر شما مثلا تصنیف (به زعم من) سخیف «لحظه لحظه میرود دلم به سوی تو» را موسیقی فاخری میدانید باید فاتحه موسیقی فاخر را خواند!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

از روزهای گذشته…

نگاهی به اپرای مولوی (XIX)

نگاهی به اپرای مولوی (XIX)

در ادامه این پرده رد و بدل شدن سوال و جواب ها را در نوا و دشتی می شنویم تا اینکه مولوی می خواند: « هین بیا این سو، بر آوازم شتاب عـالم از برف است روی از من متاب» و ناگهان می بینیم که شمس به پرواز در می آید و از صحنه خارج می شود…
به استقبال شب فیلیپ گلس در تهران (II)

به استقبال شب فیلیپ گلس در تهران (II)

کوارتت های زهی گلس شاید دربرگیرنده شخصی ترین و درونی ترین موسیقی های او باشند. آثاری که از طریق آنها آهنگسازی که احتمالا مهمترین اصلاحگر اپرا در عصر ما و پشتیبان ثابت قدم موسیقی تئاتر در مقیاس بزرگ است، آینه ای در برابر خود قرار می دهد و به خود و شیوه آهنگسازی اش نظری درونگرایانه می افکند.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VII)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VII)

حال اگر جنس صفحه ما از چوب افرا باشد، جهت های خطوط نودال در دومین و سومین فرکانس تغییر پیدا می کند، بدین صورت که در این چوب خطوط نودال در دومین رزونانس در جهت طول رگه ها و سومین رزونانس در جهت عرض رگه ها می باشد و این بدین معنی است که اولین وضعیت ارتعاشی صفحه حالتی پیچشی و غیر ثابت دارد، در صورتیکه دو حالت دیگر یعنی رزونانس دوم و سوم، به طور کلی به صورت خطوط خمیده در جهت عرض و طول رگه ها برای چوب اسپروس و بر عکس در جهت طول و عرض رگه برای چوب افرا می باشد.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XI)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XI)

مثال دیگری از رنگ‌آمیزی با فاصله‌ی هنگام دیده می‌شود؛ آن‌جا که منا اشاره‌های موجود در فرود شور را به جای آن‌که مانند معمول در همان منطقه‌ی صوتی اجرای بخش اصلی بنویسد یک هنگام زیرتر نوشته است، که البته این روش تطابق بیشتری با روش اجرای پایور دارد (توجه داشته باشید که پایور ردیف را با روایت خودش اجرا می‌کند).
برنامه کنسرت و سخنرانی های یلدا یزدانی در اروپا

برنامه کنسرت و سخنرانی های یلدا یزدانی در اروپا

یلدا یزدانی اولین بانویی است که به صورت رسمی از موزه موسیقی لهستان دعوت به همکاری و سخنرانی شده است. او در هفته آینده (۲۲ می ۲۰۱۶) دوم خرداد ماه سال جاری در موزه موسیقی و فرش لهستان سخنرانی ورک شاپ دارد و همچنین دو کنسرت در ورشو و کراکوف. در لیتوانی نیز در موزه موسیقی و سالن تئاتر سخنرانی و ورک شاپ دارد. (لازم به ذکر است موضوع این سخنرانی، «زنان خواننده از دوره قاجار تا کنون» می باشد.)
قول و غزل یا قول و غزل (II)

قول و غزل یا قول و غزل (II)

مطرح شدن مجدد این عبارات در فضای جامعه موسیقی امروز، در ذهن و زبان بخشی از نسل معاصر موسیقیدانان و بطور کلی در امروز ادبیات موسیقی کلاسیک ایران، اگر نگوییم به تمامی، تا حدود زیادی مرهون پژوهش های دکتر ساسان فاطمی است. طرح بنیادی مسأله فرم در موسیقی کلاسیک ایران و پژوهشی خاص این موضوع، ‌سابقه چندانی حداقل در صد سال اخیر موسیقی ایران نداشته است. نامبرده در سال ۱۳۸۷ در شماره ۳۹ فصلنامه ماهور در مقاله “فرم و موسیقی ایران”، ضمن تصریح اینکه هیچ فرم صریح و یا بیان صریحی درباره فرم در موسیقی ایران وجود ندارد (ص۱۰۳)، به بررسی فرم ها و فرآیندهای آهنگسازی در موسیقی قدیم ایران پرداخته و گونه ها و فرم های موسیقی قدیم ایران را تشریح نموده است.
“آینده روشن”

“آینده روشن”

در تاریخ سوم و چهارم شهریور، قرار است، اثر ۱۲ موومان سمفونیک، بهزاد عبدی با عنوان “آینده روشن” (انتظار)، به رهبری پروفسور منوچهر صهبایی رهبر ارکستر سمفونیک تهران در تالار وحدت اجرا میشود. اجرای این اثر از دو منظر قابل توجه است، نخست از این نگاه که بهزاد عبدی جوانترین آهنگسازی است که حداقل از ۲۰ سال پیش تا کنون در میان آهنگسازانی جای دارد که اثرش برای اجرا با ارکستر سمفونیک تهران به صورت مجرد پذیرفته شده است، دوم، تغییرات قابل توجهی که در نوازندگان ارکستر بوجود آمده و شمایل ارکستر را کاملا جوان کرده است.
“ضرب تار” آلبومی تازه از حمید متبسم

“ضرب تار” آلبومی تازه از حمید متبسم

«ضرب تار» نام آلبومی است از آثار حمید متبسم (تکنواز تار و سه تار مقیم هلند) دردستگاه همایون که به تازگی توسط ماهنامه فرهنگ و آهنگ و با همکاری موسسه آوا خورشید در تهران منتشر شده است. بهنام سامانی (نوازنده تمبک) نیز در این اثر، متبسم را همراهی کرده است.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (II)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (II)

روزی یکی از اعضای فرهنگستان ارس (Arras) {نام شهری در فرانسه} چنین گفت: «هر بار که به تاریخ فرانسه نظر می‌افکنیم به نام‌آوری از اهالی آرتوا بر می‌خوریم». می‌توان گفت که: ‌در روزگار ما نیز، آرتواها به خاطر هنرها و خدمات و معاضدت‌هائی که در پیشبرد جنبش‌های کشورهای محل اقامت خود کرده‌اند، افتخار بزرگی برای زادگاه خود و سایر ممالک فراهم آورده‌اند.
“همه رشته های موسیقی می توانند در جشنواره شرکت کنند”

“همه رشته های موسیقی می توانند در جشنواره شرکت کنند”

شاید بیش از آنکه نام سجاد پورقناد به عنوان موسیقیدان برای اهالی موسیقی آشنا باشد، نام او به عنوان نویسنده مقالات انتقادی موسیقی در اینترنت و مطبوعات دیده میشود. او یکی از قدیمی ترین چهره های فعال موسیقی در اینترنت است و امروز دوازده سال از شروع فعالیت او در این فضا میگذرد. در سال ۱۳۸۶ نشستی با حضور فعالین وب سایتهای موسیقی فارسی زبان در شیراز برگزار شد و پس از آن این نشست با تغییراتی به یک جشنواره جدی تبدیل شد. دبیری این جشنواره سجاد پورقناد است که گفتگوی ما را با او میخوانیم: